conuenienter et digne disputare difficile est; sed exiguitatem
nostram sub tanti ponderis sarcina ille, cuius haec uirtus
magnum munus est, adiuuabit. nam qui eam donat continentibus
fidelibus suis, ipse dat sermonem de illa loquentibus ministris
suis. denique de re tanta quod ipse dederit locuturi dei
donum esse continentiam primum dicimus et probamus. in
libro Sapientiae scriptum habemus, nisi deus det, continentem
esse neminem posse; dominus de ipsa maiore et gloriosiore
continentia, quae coniugali uinculo continetur, ait: non
omnes capiunt uerbum hoc, sed quibus datum est.
et quoniam ipsa quoque castitas coniugalis nisi contineatur
ab inlicito concubitu, non potest custodiri, utrumque apostolus
dei donum esse praedicauit, cum de uita utraque, id est et
coniugali et ea, quae est sine coniugio, loqueretur dicens:
uellem omnes homines sic esse sicut me ipsum;
T Incipit
tractatus beati Augustini de continentia fol. 69* M, A Incipit liber sci
Aaguatini epi de continentia fol. 105* D Incipit tractatus sci Augustini
de continentia Ch Incipit liber Augustini epi de continentia anim$
fol. 92P C Incipit liber eiusdem de continentia fol. 90* X Incipit tractatus
eiusdem de continentia fol. 197b R 6 est munus C 8 tanta
in mg. tII. 2 Å 9 esse primum dicimus continentiam R dicimus
4iciipv9 T 10 scribtum TBX dederit DX 11 neminem esse Ch
dominus autem DXd 12 quae TBC: qaa MADChBXd a coniugali d
coniugale uinculum D2 non continetur C contemnitur DJ 14 quoque
post nisi legitur in DX* 16 donum dei MADChBCXRd 18 memet D
alius sic, alius autem sic.
Et ne in sola inferiorum partium carnis libidine continentia
necessaria uideatur a domino speranda, etiam in
psalmo canitur: pone, domine, custodiam ori meo et
ostium continentiae circum labia mea. in hoc autem
diuini eloquii testimonio si os intellegamus, sicut intellegere
debemus, ibi posita continentia quantum sit dei munus agnoscimus.
parum est quippe os corporis continere, ne aliquid
inde quod non expedit per sonum uocis erumpat; intus est
os cordis, ubi sibi custodiam et ostium continentiae poni
desiderauit a domino, qui uerba illa dixit nobisque dicenda
conscripsit. multa enim corporis ore non dicimus et corde
clamamus; nullum autem procedit rei alicuius ex ore corporis
uerbum, cuius est in corde silentium. inde igitur quod non
emanat, foris non sonat; quod uero emanat inde, si malum
est, etsi non moueat linguam, inquinat animam. ibi ergo
ponenda est continentia, ubi et tacentium loquitur conscientia.
fit enim per ostium continentiae, ut inde non exeat, quod
etiam clausis labiis carnis uitam polluat cogitantis.
significauit, ostenderet, cum dixisset: pone, domine, custodiam
ori meo et ostium continentiae circum labia
mea, continuo subdidit: ne declines cor meum in uerba
maligna. declinatio cordis quid est nisi consensio? nondum
enim dixit, quisquis in corde occurrentibus suggestionibus
quorumque uisorum nulla cordis declinatione consensit. si
M 4 uideretur MADChE CXRd 6 hofltium DX
circum om. C labiis meis C 7 os] oflis C 10 08 est DX est
enim d 11 hostium TDX 13 conscribsit T corda M 14 damemus
(a. e add. a) A proced..it M ex] et M 16 sonat] sunt MAX
est X sonat in ras. D 17 ibi est D 18 est om. DC 19 non
inde MADChBXSd non exinde C 20 gj uitam T 22 Qstiyw
custodiam T 23 hostium D 24 nec B non A
etiamsi manu uel qualibet corporis parte non fecit, quod
tamen cogitatione faciendum sibi esse iam statuit, diuinis
legibus reus quamuis humanis absconditus sensibus uerbo in
corde dicto nullo facto per corpus admisso. nequaquam uero
membrum foris mouisset in facto, cuius facti initium non
intus praecessisset in uerbo. neque enim mendaciter scriptum
est: initium omnis operis uerbum. multa quippe homines
faciunt ore clauso, quieta lingua, uoce frenata; sed tamen
nihil agunt corporis opere, quod non prius dixerint in corde.
ac per hoc quoniam multa sunt peccata in interioribus dictis,
quae non sunt in exterioribus factis, nulla sunt autem in
exterioribus factis, quae non praecedant in interioribus dictis:
erit ab utrisque puritas innocentiae, si circum interiora labia
ponatur ostium continentiae..
Propter quod etiam ipse ore proprio dominus ait: mundate
quae intus sunt, et quae foris sunt munda
erunt. itemque alio loco cum iudaeorum stultiloquia refutaret,
quia calumniabantur discipulis eius non lotis manibus manducantibus,
non quod intrat in os, inquit, coinquinat
hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat
hominem. quae sententia si tota de ore corporis accipiatur,
absurda est. neque enim quem non coinquinat cibus, coinquinat
uomitus. cibus quippe in os intrat, uomitus ex ore
procedit. sed procul dubio priora uerba pertinent ad os carnis,
MACh aliqua C quod tamen] fecit tamen quod bd
3 esse sibi C 4 sensibus absconditus d 5 amisso TMAChB 6 mouisset]
misisset Ch 8 ominis T omnes homines C 10 nichil
(semper fere ch) CR in om. C 11 quoniam om. C 12 autem
om. AChC 13 procedant MX praecedunt Ch in] de DX exterioribus
Ch 15 hostium D 16 ait] dicit C 19 calumpniabantur DC
22 accipiatur (alt. a s. I.) T 23 absurdyip (8. yqi add. a) T absurdissima
DX inquinat T quoinquinat M quoinquinat M 24 uomitus
autem ex DX 25 priora] propria ACh ad os carnis pertinent
(hoc ordine in mg.) T
posteriora uero ad os cordis, ubi ait: sed quod procedit
ex ore, hoc coinquinat hominem. denique cum ab illo
apostolus Petrus ueluti parabolae huius expositionem exquireret,
ille respondit: adhuc et uos sine intellectu estis?
non intellegitis, quia omne quod in os intrat, in
uentrem uadit et in secessum emittitur? hic certe
in quod intrat cibus os carnis agnoscimus. in his uero, quae
adiungit, ut agnosceremus os cordis, non sequeretur nostri
tarditas cordis, nisi et cum tardis ambulare ueritas dignaretur.
ait enim: quae autem de ore procedunt, de corde
exeunt, tamquam diceret: cum audis de ore, de corde
intellege. utrumque dico; sed alterum ex altero expono. habet
os interius homo interior, et hoc discernit auris interior; de
hoc ore quae procedunt, de corde exeunt, et ea coinquinant
hominem. deinde iam relicti oris nomine, quod potest et de
corpore intellegi, apertius quid dicat ostendit. de corde enim
exeunt, inquit, cogitationes malae, homicidia, adulteria,
fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiae.
haec sunt quae coinquinant hominem. nihil est certe
istorum malorum, quae perpetrari etiam membris corporis
possunt, quod cogitatio non antecedat mala et coinquinet
hominem, etiamsi aliquid inpediat, ne subsequantur opera
flagitiosa et facinorosa membrorum. si enim potestas non
om. C quoinquinat M 2 posteriora-hominem om. ACh
uero] autem C 3 inquinat B 4 expositionem uelut parabolae
huius JIADChBCXBbà 5 ille om. D responderet C 6 os B
7 hi A 9 ut om. B agnoscimus R non] ne non TMAChBC
10 nisi semier. it. Ch ueritas ambulare DX 11 adhuc enim ait DX
enim om. C procedunt de ore MADChBCXBd 12 exennt-corde
om. C 13 utrum quae M 15 quae om. T ea] ea que ACh
16 relicto CBbd 17 enim om. C 18 inquid AChC 20 nichil D
est om. B 22 possunt (pos add. tn. 2) A sunt M coinquinat ACh
23 non C 24 et flagitiosa MDX facinerosa Bl sarcinerosa M
enimj enim quia DXbd
mundum est ab scelere cor homicidae? aut si rem subripere
alienam non ut quis uult potest, numquid ideo in ipsa
uoluntate fur non est? aut si casta est, quam uult adulterare
non castus, ideo eam non est in corde moechatus? aut si
meretrix non inueniatur in fornice, ideo qui eam quaerit, non
fornicatur in mente? aut si cupienti per mendacium laedere
proximum tempus uel locus desit, ideo falsum testimonium
non ore interiore iam dixit? aut si quisquam homines timens
lingua carnis non audeat sonare blasphemiam, ideo non est
huius criminis reus, qui dicit in corde suo: non est deus?
ita cetera mala facta hominum, quae nullus agit corporis
motus, quae nescit ullus corporis sensus, reos suos occultos
habent, quos etiam solus inquinat in cogitatione consensus,
id est interioris uerbum malignum. in quod timens ille declinari
cor suum ostium continentiae circum labia oris huius
poni poscit a domino, quod contineat cor, ne diclinetur in
uerba maligna, contineat autem non sinendo cogitationem
procedere in consensionem; sic enim secundum praeceptum
apostolicum non regnat peccatum in nostro mortali corpore
neque exhibemus membra nostra arma iniquitatis
peccato. a quo praecepto inplendo alieni sunt utique, qui
ob hoc ad peccandum membra non mouent, quia potestas
nulla permittitur: quae si adsit, protinus ex membrorum uelut
armorum motibus, quis in eis intus regnet, ostendunt. proinde
quantum in ipsis est, membra sua exhibent arma iniquitatis
8. l. T, A.2ChCd: ad MAIDBXR interfectionem MBBXR
ideo om. ACh 2 ab scelere] abscedere Ch 5 eam ideo ACh eam
om. C cord#e A mechatus ADChC 6 fornicae TBl 8 deest DX
10 non audeat lingna carnis MADChBCXRd 11 huius om. R 12 facta
add. m. 2 D nullus 8. 1. T om. D ait TM 13 ullos MB
15 interioris] oris interioris d interioris hominis DChC quo MAChCD2
16 horis C 17 qug MACfxC 21 exhibebimus DCh 22 utique
alieni eunt MADChBCXRd 24 quae si adsit in mg. T si. Ch
assit DC 25 intus om. R 26 menbra (sic plerumque) Ch
non possunt.
Ac per hoc illa, quae in genitalibus membris pudicitia
refrenatis solet maxime ac proprie continentia nominari, nulla
transgressione uiolatur, si superior continentia, de qua iam diu
loquimur, in corde seruetur. propterea dominus cum dixisset:
de corde enim exeunt cogitationes malae, deinde quid
pertineat ad cogitationes malas secutus adiunxit: homicidia,
adulteria et cetera. nec dixit omnia; sed quibusdam exempli
gratia nominatis et alia intellegenda commonuit. quorum nihil
est, quod fieri possit, si mala cogitatio non praecesserit, qua
intus instituitur quod foris agitur; et ex cordis ore procedens
iam coinquinat hominem, etiamsi nulla facultate permissa
foris per membra corporis non agatur. posito igitur ostio
continentiae in ore cordis, unde cuncta exeunt, quae coinquinant
hominem, si nil tale inde permittatur exire, sequitur
munditia, qua possit iam gaudere conscientia, quamuis nondum
sit illa perfectio, ubi non luctabitur cum uitio continentia.
nunc autem quamdiu caro concupiscit aduersus spiritum
et spiritus aduersus carnem, sat est nobis non consentire M
malis, quae sentimus in nobis. cum autem fit ista consensio,
tunc exit ex ore cordis quod coinquinat hominem. cum uero
per continentiam consensio non tenetur, malum concupiscentiae
carnalis, contra quod pugnat concupiscentia spiritalis, nocere
non sinitur.
AChBCED1 3 in om. BD2bd menbra D 4 propriae
M 5 superiora T super.a M 8 secutus om. C 9 neque C
10 alia] talia MADChX 12 instatuitur M ore cordis Cd ore]
opere T procedens om. C 13 promissa TMAlB 14 hostio D
15 incoinquinant A 16 nihil MDChX nichil C 18 continentia cum
uitio DX 19 concupiscit caro Rd 20 spiritus$ut?ip T satis C
21 autem] enim MADChBCXR 22 exiit C 28 concupiscentiae]
conscientia MA1 conscientiae AaDaChBCX 24 spiritualis D
quod tunc erit, quando mors nouissima inimica destruetur.
nam et ipsa continentia, cum frenat cohibetque libidines, simul
et adpetit bonum, ad cuius inmortalitatem tendimus, et respuit
malum, cum quo in hac mortalitate contendimus. illius quippe
amatrix et spectatrix, huius uero et hostis et testis est, et
decus adpetens et dedecus fugiens. non utique in cupiditatibus
frenandis continentia laboraret, si nihil nos contra
quod deceret liberet, si nihil nostrae bonae uoluntati ex mala
concupiscentia repugnaret. clamat apostolus, scio, inquit,
quia non habitat in me, hoc est in carne mea,
bonum. uelle enim adiacet mihi, perficere autem
bonum non inuenio. nunc enim fieri bonum potest, ut
malae concupiscentiae non consentiatur; perficietur autem
bonum, quando ipsa mala concupiscientia finietur. itemque
idem doctor gentium clamat: condelector legi dei secundum
interiorem hominem, uideo autem aliam legem
in membris meis repugnantem legi mentis meae.
Hanc pugnam non experiuntur in se ipsis nisi bellatores
uirtutum debellatoresque uitiorum; non expugnat concupiscentiae
malum nisi continentiae bonum. sunt autem, qui legem
dei omnino nescientes malas concupiscentias nec in hostibus
deputant eisque miserabili caecitate seruientes insuper etiam
beatos se putant satiando eas potius quam domando. qui
uero per legem cognouerunt eas — per legem enim cognitio
25 Rom. 3, 20 DX continentione T contentione MAChB
6 peccatrix BR pdicatrix D2 et decus] et decus enim TMDX est
decus enim 12 et decus eius C et decus est (est s. l.) enim B et deeus..
(enim er.) ACh 8 nos-nihil in mg. add. m. 2 A contra
nos C 9 docet Dt doceret X decet D1 contenderet Cb liberet
in ras. D detineret Cb 10 repugnare TM lamat T 12 niL uelle C
enim om. C 13 cnim] autem ACh potest bonum R 16 cumdelector
M 19 semetipsia Cd 20 non] nec MDChXRd concupiscentiap
T 22 malis (a. i add. a) M 23 eis C 24 saciando DChCX
lex diceret: non concupisces — et earum tamen oppugnatione
uincuntur, quia sub lege uiuunt, qua iubetur quod
bonum est, non et datur, non uiuunt sub gratia, quae dat
per spiritum sanctum quod per legem iubetur: his ideo subintrauit
lex, ut in eis abundaret delictum. auxit prohibitio
concupiscentiam eamque fecit inuictam, ut accederet
praeuaricatio, quae sine lege non fuit, etiamsi peccatum fuit;
ubi enim non est ]ex nec praeuaricatio. ita lex gratia
non iuuante prohibens peccatum uirtus est insuper facti
peccati. unde ait apostolus: uirtus peccati lex. nec mirandum
est, quod infirmitas humana etiam de lege bona uires
malo addidit, dum ad ipsam legem faciendam de suis uiribus
fidit; ignorans quippe dei iustitiam, quam dat infirmo, et
suam uolens constituere, qua caret infirmus, iustitiae
dei non est subiectus reprobus et superbus. si autem lex
factum praeuaricatorem, tamquam ad hoc grauius uulneratum,
ut desideret medicum, tamquam paedagogus perducit ad gratiam,
contra suauitatem noxiam, qua uincebat concupiscentia,
dominus dat suauitatem beneficam, qua delectetur amplius
continentia, et terra nostra dat fructum suum, quo pascitur
miles, qui debellat deo iuuante peccatum.
Tales milites apostolica tuba isto sonitu accendit in
proelium. non ergo regnet, inquit, peccatum in uestro
Rom. 10, 3 20 cf. Ps. 84, 13 24 Rom. 6, 12-14 C inquid (semper d) C 3 qui MAChBX om. D
qua] quia T 4 non et datur del. assig. Ch et ex ut A da.tur A
sed non Ch et uiuunt C 5 pr. per s. 1. m. 2 A 6 habundaret MACh
7 eamque] quae T eam qua Ch inuictam fecit DX 8 non fuit filt. B
9 fin. lege MAl legem X non iuuante gratia Ch 10 insuper facti]
semper C super MAX facta IPd 12 est om. T humana
infirmitaa MADChBCXJRd 14 dei om. A1 dat deus C 15 construere
T 18 pydagogus Al perducat D mittit C 20 delectet
Dzd 21 da...t T 22 delet AChX delat M 23 milites om. DX
accedi M accedit T 24 plium AC
exhibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato,
sed exhibete uos deo tamquam ex mortuis uiuentes
et membra uestra arma iustitiae deo. peccatum enim
uobis non dominabitur; non enim estis sub lege sed
sub gratia. et alio loco. ergo inquit, fratres, debitores
sumus non carni, ut secundum carnem uiuamus. si
enim secundum carnem uixeritis, moriemini; si autem
spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. quotquot
enim spiritu dei aguntur, hi filii sunt dei. id
ergo nunc agitur, quamdiu est mortalis haec uita nostra sub
gratia, ne peccatum, id est concupiscentia peccati — hanc
enim hoc loco peccati nomine appellat — regnet in nostro
mortali corpore. tunc autem regnare ostenditur, si desideriis
eius oboeditur. est ergo in nobis peccati concupiscentia, quae
non est permittenda regnare; sunt eius desideria, quibus non
est oboediendum, ne oboedientibus regnet. propter quod membra
nostra non sibi usurpet concupiscentia, sed sibi uindicet continentia,
ut sint arma iustitiae deo, ne sint arma iniquitatis
peccato; sic enim nobis peccatum non dominabitur. non enim
sumus sub lege bonum quidem iubente, non tamen dante,
sed sumus sub gratia, quae id quod lex iubet faciens nos
amare potest liberis imperare.
Itemque cum hortatur, ut non secundum carnem uiuamus,
ne moriamur, sed spiritu facta carnis mortificemus,
ut uiuamus, tuba utique canit, bellum, in quo uersamur,
M eiibueritis ChR minbra Ch 3 exibete MR
mortuis ex mortis A 4 uestra om. D 5 enim 095 R sub lege
estis DX 6 in loco C 8 carnem om. A1 9 spiritu om. C quodquod
C 10 hii TDBCX 11 quandiu (semper n) R nostra om. C
13 hoc loco om. C regnat -4l 15 obeditur R 17 ne] nec XD1
18 sed om. MACh si.bi Ch uendicat DCXR 19 nec BDl
iniquitatis arma AChBRd 20 ai TAX non dominabitur peccatum T
enim sub lege sumus sed sub gratia. non sumus sub lege sqq. DX
21 tamen] autem C 22 iubet lex T nos om. MADIChCX 23 liberi\'ş
M 24 cum om. C 26 itaque T canit] quae canit Dybd
ne ab eis mortificemur, accendit. qui sint uero isti
hostes, satis euidenter expressit. quos enim a nobis mortificari
uoluit, ipsi sunt, opera scilicet carnis. sic enim ait: si autem
spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. et ista
quae sint ut sciamus, eundem itidem audiamus scribentem
ad Galatas et dicentem: manifesta autem sunt opera
carnis, quae sunt fornicationes, inmunditiae, luxuriae,
idolorum seruitus, ueneficia, inimicitiae, contentiones,
aemulationes, animositates, dissensiones, haereses,
inuidiae, ebrietates, comessationes et his similia, quae
praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia
agunt, regnum dei non possidebunt. ipsum enim etiam
ibi bellum, -ut haec diceret, ostendebat et ad hos hostes
mortificandos eadem caelesti et spiritali tuba Christi milites
excitabat. supra enim dixerat: dico autem, spiritu ambulate
et desideria carnis ne feceritis. caro enim
concupiscit aduersus spiritum, spiritus autem aduersus
carnem. haec enim sibi inuicem aduersantur,
ut non ea quae uultis faciatis. quodsi spiritu ducimini,
non estis sub lege. ergo sub gratia constitutos uult
istum aduersus opera carnis habere conflictum. et haec opera
carnis ut demonstraret, adiunxit, quae supra commemoraui:
manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt
5, 19 X et om. TMAxChlBCX, er. in D ut om.
TMxAxChxBC, er. in D 2 accendit om. C er. in D 3 expressit]
ostendit DX uoluit mortificari Cbd 4 scilicet opera Rd uidelicet
opera ChA autem] enim T 6 ad galatas scribentem Cd 7 ga-
lathas DX sunt autem Rd 8 luxoriae MB1 10 emulationes MR
hereses TAM 11 ebritates T commessationes TMChB 13 bellum
etiam ibi C 14 hos om. C 16 superius DX 17 non DChX
perficietis DChX perfeceritis Rd 19 inuicem sibi DC sibi om.
MAChBXEd 20 ea om. C quaecumque C illa faciatis C
si om. C 22 et ut DX
commonuit, maxime adiciens: et his similia. denique
in hoc proelio aduersus carnalem quodam modo exercitum
uelut aliam producens aciem spiritalem, fructus autem
spiritus est, inquit, caritas, gaudium, pax, longanimitas,
benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia;
aduersus huius modi non est lex. non ait aduersus
haec), ne sola esse putarentur — quamuis et si hoc diceret,
omnia debuimus intellegere, quae eiusdem generis bona cogitare
possemus — sed ait: aduersus huius modi, et haec
scilicet et quaecumque similia. uerumtamen quod in eis bonis,
quae commemorauit, loco ultimo posuit continentiam, de qua
nunc disputare suscepimus et propter quam multa iam diximus,
praecipue uoluit eam nostris mentibus inhaerere. ipsa
quippe in hoc bello ualet plurimum, in quo aduersus carnem
spiritus concupiscit, quoniam ipsas carnis concupiscentias
quodam modo crucifigit. unde cum haec dixisset apostolus,
continuo subiecit: qui autem Iesu Christi sunt, carnem
suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis.
haec est actio continentiae, sic opera carnis mortificantur.
mortificant uero eos, quos deficientes a continentia ad
consensionem perpetrandorum talium operum trahit concupiscentia.
illas diabolicarum suggestionum insidias praecipue uigilare
A 5 longanitas T longaminitas C
6 bonitas benignitas DX 8 De. R putarentur esse DX putaretur T
9 debuimus-quae om. DX debuimus ex debemus T dfberemus Bd
intelliere T bona quae cogitare potuimus intellegere debuimus DX
10 et haec] & 8 lex et haec T 11 ueruntamen C 12 ultimo loco Cbd
13 cepimus C 14 mentibus] sensibus C 15 qua MAChB 17 apostolu
Al 18 subgecit A\' 19 suam om. ABl passionibus] uiciis C
20 si AChC mortificentur D 21 deficiente C a om. MADChl BOXR
22 conseaonem Al confessionem M talium operum perpetrandorum DX
25 praecipue ante diabolicarum leg. in MADChBCXRbd
enim omnis qui spem suam ponit in homine. et quis
est iste nisi homo? non potest ergo ueraciter dicere non se
spem ponere in homine, qui eam ponit in se. nam et hoc,
secundum hominem uiuere, quid est nisi secundum carnem
uiuere? audiat ergo, qui tali suggestione temptatur, et, si ullus
ei christianus inest sensus, contremescat, audiat, inquam: si
secundum carnem uixeritis, moriemini.
Sed quispiam dicturus est mihi aliud esse secundum
hominem uiuere, aliud secundum carnem uiuere: quia uidelicet
homo rationalis creatura est et in eo rationalis est animus,
quo distat a pecore; caro autem est infirma et terrena
pars hominis et ideo secundum eam uiuere uitiosum est.
propter quod ille, qui secundum hominem uiuit, non utique
secundum carnem, sed potius secundum eam partem
hominis uiuit, qua homo est, hoc est secundum spiritum
mentis, quo pecoribus praeeminet. uerum haec disputatio
ualet fortassis aliquid in scholis philosophorum; nos autem
ut intellegamus apostolum Christi, libri christiani quemadmodum
loqui soleant debemus aduertere. fides certe omnium
nostrum est, ut Christus ueniret, hominem a uerbo dei
adsumptum, non utique sine anima rationali, sicut quidam
RB2 2 homineip T 3 est bQiPQ A ipse homo C
7 sensus est MADChBCXlid contremiscat BWChtCXRd audiant
D audii C inquam omnes DX 10 uiuere om. JfADChBCXRd
uiuere fin. om. R homo uidelicet MADChBCXRd 11 est creatura
DX 12 qui Ch est om. C infima d 13 uitiosum-uiuit om. C
16 quia T spiritam om. Dl 17 praeeminet pecoribus D praeminet
pecoribus X praeeminetur T praeminet ChBCR 18 aliquid forte DX
scolis TMDCX 19 uti T quemammodum ACh 20 omnino
omnium X 21 nostrum sps est AChX ut xps ueniret TBR: ut xps
uenerit (w ras. m. 2) D uixit autem et ipse X xpm uere M viąęręţ
(s. I. m. 2 credamus) Ch uiueret A quibus xps uiuere est Cbd et hominem
TACh secundum hominem X et ho (spat. uac.) D 22 rationabili
A
est et habitauit in nobis. quid hic caro intellegenda est
nisi homo? et uidebit omnis caro salutare dei, quid
potest intellegi nisi omnis homo? ad te omnis caro ueniet,
quid est nisi omnis homo? dedisti ei potestatem omnis
carnis, quid est nisi omnis hominis? ex operibus legis
non iustificabitur omnis caro, quid est nisi nullus iustificabitur
homo? quod idem apostolus alibi manifestius exprimens,
non, inquit, iustificabitur homo ex operibus
legis. Corinthios quoque increpat dicens: nonne carnales
estis et secundum hominem ambulatis? cum carnales
eos dixisset, non ait \'secundum carnem ambulatis>, sed:
secundum hominem, quia et hoc quid uoluit intellegi nisi
secundum carnem? nam utique si culpabiliter quidem secundum
carnem, laudabiliter autem secundum hominem ambularetur,
id est uiueretur, non exprobrans diceret: secundum
hominem ambulatis. agnoscat homo obprobrium, mutet
propositum, uitet interitum. audi, homo; noli secundum hominem
ambulare, sed secundum eum, qui fecit hominem; ab
eo, qui fecit te, noli deficere nec ad te. homo enim dicebat,
qui tamen non secundum hominem uiuebat: non quia idonei
sumus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobismet
ipsis, sed sufficientia nostra ex deo est. uide, si secundum
hominem uiuebat, qui ueraciter ista dicebat. admonens
ergo apostolus hominem, ne uiuat secundum hominem,
3, 20 9 Gal. 2, 16 10 I Cor. 3, 3 21 II Cor. 3, 5 om. MADChBCXRbd 4 ad-homo om. ACh,
in mg. M 5 omnis pr. om. It 6 nisi om. T 7 earo-iustificabitnr
om. Ch 8 exprimens manifestius Cd 10 chorintheos Bl 11 hominem]
carnem T 12 dixisset] appellat C 14 nam] quia DX
16 exprobans T om. R 17 agnoscat] audiat R opprobrium DBChd
18 ambulare secundum hominem MADChBCXEd 20 nec] hec C
te o homo C 22 aliquid cogitare T 24 ista ueraciter DX am-
monens ADChX 25 fin. hominem non hominem TJtfAChBXB hominem
noie hominem D
sed secundum deum, profecto non uiuit etiam secundum se
ipsum, quia homo est et ipse. sed ideo dicitur etiam secundum
carnem uiuere, cum ita uiuit, quia et carne sola nominata
intellegitur homo, quod iam ostendimus. sicut sola anima
nominata intellegitur homo; unde dictum est: omnis anima
sublimioribus potestatibus subdita sit, id est omnis
homo, et: septuaginta quinque animae descenderunt
in Aegyptum cum Iacob, id est septuaginta quinque
homines. noli ergo uiuere secundum te ipsum, o homo; inde
perieras, sed quaesitus es. noli, inquam, uiuere secundum te
ipsum; si perieras, inuentus es. noli carnis accusare naturam,
quando audis: si secundum carnem uixeritis, moriemini.
sic enim dici potuit et uerissime potuit: si secundum uos
uixeritis, moriemini. nam diabolus non habet carnem et tamen,
quia secundum se ipsum uiuere uoluit, in ueritate non
stetit. quid ergo mirum, si secundum se ipsum uiuens, cum
loquitur mendacium, de suo loquitur? quod uerum de
illo ueritas dixit.
noli de te fidere, ut peccatum non dominetur, sed de
illo, cui dicit orans quidam sanctus: itinera mea dirige
secundum uerbum tuum, et non dominetur mihi omnis
20 Rom. 6, 14 22 Ps. 118, 188 MADChBCXHd 5 quod-homo om. C in mg. M
6 dictum est] dicitur DX omnis-est in mg. T 7 potestatibus
sublimioribus MAChBR 9 egyptam A 10 unde C 12 si] si
inde DX si qui C inde Bd et inuentus DXd noli-tamen in
mg. m. 2 D 13 quando] qfli D si om. TB 14 sic-moriemini in
mg. add. T om. C sic] si ChXA. enim] autem X dici
hoc Ch uerissime dici potuit D 16 uoluit uiuere DX 17 mirum]
uerum MABBCh1 uerius Cb mirum (in mg. aliT: quid ergo uerum secundum
se ipsum uiuere sine interpretatione) D 18 aere C uerbum M*
19 dicit Ch 21 noli.. M tibi non dominetur DXbd 22 dixit D
23 et] ut D
nobis non dominabitur, nos ipsos extolleremus et uiribus
nostris hoc tribueremus, statim hoc uidit apostolus atque
subiecit: non enim estis sub lege, sed sub gratia. gratia
itaque facit, ut peccatum tibi non dominetur. noli ergo de te
fidere, ne multo amplius inde tibi dominetur. et cum audimus:
si spiritu actiones carnis mortificaueritis, uiuetis, non
hoc tantum bonum spiritui nostro, quasi per se ipsum possit
ista, tribuamus. nam ne istum carnalem sensum spiritu mortuo
potius quam mortificante saperemus, ilico addidit: quotquot
enim spiritu dei aguntur, hi filii sunt dei. itaque ut
spiritu nostro opera carnis mortificemus, spiritu dei agimur,
qui dat continentiam, qua frenemus, domemus, uincamus concupiscentiam.
In hoc tam magno proelio, in quo uiuit homo sub
gratia et, cum bene pugnat adiutus, exultat in domino cum
tremore, non desunt tamen etiam strenuis bellatoribus et
operum carnis quamuis inuictis mortificatoribus aliqua uulnera
peccatorum, propter quae sananda cotidie ueraciter dicant:
dimitte nobis debita nostra, contra eadem uitia et contra
diabolum principem regemque uitiorum multo uigilantius et
acrius ipsa oratione certantes, ne aliquid ualeant mortiferae
suggestiones eius, quibus instigat insuper peccatorem ad sua
20 Matth. 6, 12 post audissemus leg. in T forte DXd 4 sed om. C
5 non tibi T B tibi peccatum non dominetur R non dominetur tibi
peccatum D non om. M 6 ne] ut D tibi inde (inde s. l.) T
audi..muB B 7 carnis ex carnes M 8 quamsi M qua.ei TB 9 ista]
ita C 10 uiuificante R mortificantes aperimus T illico Chd quodquod
C 11 hii B 13 frenemur T 15 tam magno hoc DCh
16 exsultat BXBd 17 non tamen etiam desunt DX strenuis etiam R
ignicti? (s. I. strenuis) T strennuis C 18 opera. (a in ras.) Ch
19 propter om. MACh sanando C cottidie TAChBC 20 uita Ax
21 et uitiorum regem DX 22 ualeant aliquid MADChBCXRd
23 sugestiones Ch ad] ab TAXB ad s. l. D er. in M
non modo non sanentur, uerum etiam, etsi mortifera non
erant, grauiter et letaliter infligantur. et hic ergo cautiore opus
est continentia, qua cohibeatur superbus hominis adpetitus,
quo placet sibi et non uult culpabilis inueniri dedignaturque,
cum peccat, conuinci quod ipse peccauerit, non salubri humilitate
suscipiens accusationem sui, sed excusationem potius
ruinosa elatione conquirens. ad hanc superbiam cohercendam
continentiam petiuit a domino ille, cuius superius uerba iam
posui et, sicut potui, commendaui. namque cum dixisset:
pone, domine, custodiam ori meo et ostium continentiae
circum labia mea. ne declines cor meum in uerba
maligna, unde hoc diceret euidentius explicans, ad excusandas
excusationes, inquit, in peccatis. quid enim
malignius his uerbis, quibus malus malum se neget, etiam
de opere malo conuictus quod negare non ualeat? et quoniam
factum non potest tegere nec bene factum potest dicere et a
se factum uidet patere, quaerit in alium referre quod fecit,
tamquam inde posset auferre quod meruit. nolens se esse
reum addit potius ad reatum et sua excusando non accusando
peccata ignorat non se poenam remouere, sed ueniam. apud
homines enim iudices, quoniam falli possunt, quacumque
uelut purgare fallacia quod perperam factum est prodesse
aliquid uidetur ad tempus; apud deum autem, qui falli non
potest, non est adhibenda fallax defensio, sed uerax confessio
peccatorum.
ex excusanda A 2 non pr. om. T sanantur B
erunt A laetaliter BR loetaliter TA infliguntur R 5 quod A
8 coercendam TBCd 10 potuit; B 11 hostium D 12 declines inquit
C 13 malicie C euidenter R 14 inquit excusationes
MADBCXRd 15 negat BCd 18 petere T ali.m (a. * add. u) M
19 possit ADChCXRd auferri D nolensque DX nolens enim
(enim a. I.) M 20 non accusando om. C 23 fallacia purgare T
24 aliquid om. R apud om. C 25 uera MADChX
Et alii quidem, qui sua consueuerunt excusare peccata,
fato se ad peccandum queruntur inpelli, tamquam hoc decreuerint
sidera et caelum prius talia decernendo peccauerit, ut
homo postea talia committendo peccaret; alii fortunae malunt
inputare, quod peccant: qui omnia fortuitis casibus agitari
putant nec tamen hoc se fortuita temeritate, sed perspecta
ratione sapere atque asseuerare contendunt. qualis ergo dementia
est disputationes suas rationi tribuere et actiones
suas casibus subiugare? alii totum, quod male faciunt, in
diabolum referunt nec uolunt cum illo habere uel partem,
cum illum sibi occultis suggestionibus mala suasisse suspicari
possint, se autem illis suggestionibus, undecumque fuerint,
consensisse dubitare non possint. sunt etiam, qui excusationem
suam extendunt in accusationem dei, diuino iudicio miseri,
suo autem furore blasphemi. etenim aduersus eum ex contrario
principio inducunt mali substantiam rebellantem, cui non
potuisset resistere, nisi substantiae naturaeque suae partem
eidem rebellanti contaminandam corrumpendamque miscuisset
tunc peccare dicunt, quando natura mali praeualet naturae
dei. haec Manichaeorum est inmundissima insania, quorum
machinamenta diabolica facillime ueritas indubitata subuertit,
quae dei naturam incontaminabilem atque incorruptibilem con-
fitetur. quid autem flagitiosae contaminationis et corruptionis
de istis merito non creditur, a quibus deus, qui summe atque
TAB 3 talia prius T decernendo-talia om.
TMADChBXJR peccare C ut] et C 4 committenda Ch peccare
TMAChBCXR 5 qui omnia] qm MAChCX qm oia (oia 8. I.) D
putant agitari X 6 perspecta] perfecta Ch 7 adaeuerare MA
8 actionibus snia C 11 sugestionibus Ch mala om. MADChBB
12 possunt TMDBXR illius DCX illi ChB 13 possunt MDXR
15 furori C 17 potaissent BR potuisse Ch potuerit C 18 rebellante
C rebellandi DIChX miscuisse AChB 19 se peccare Cd
mala ACh om. T dei naturae C naturae (ae m. 2 ex a) M
22 iiKQipmytebilS incontaminabilem T incommutabilem (s, l. m. 2 incontaminabilem)
D 24 qui om. MACh
creditur?
suorum accusant deum, ut dicant ei placere peccata. nam si
displicerent, inquiunt, nullo modo ea fieri omnipotentissima
utique potestate permitteret. quasi uero inpunita peccata esse
permiserit etiam in eis, quos a supplicio sempiterno remissione
liberat peccatorum. nullus quippe debitae grauioris poenae
accipit ueniam, nisi qualemcumque, etsi longe minorem quam
debebat, soluerit poenam; atque ita inpertitur largitas misericordiae,
ut non relinquatur etiam iustitia disciplinae. nam et
peccatum, quod inultum uidetur, habet pedisequam poenam
suam, ut nemo de admisso nisi aut amaritudine doleat aut
caecitate non doleat. sicut ergo tu dicis: cur permittit ista,
si displicent? ita ego dico: cur punit ista, si placent? ac per
hoc sicut ego confiteor, quod omnino ista non fierent, nisi
ab omnipotente permitterentur, ita tu confitere facienda non
esse. quae a iusto puniantur, ut non faciendo quae punit
mereamur ab eo discere cur permittit esse quae puniat. perfectorum
est enim, sicut scriptum est, solidus cibus,
in quo hi, qui bene profecerunt, iam intellegunt ad omnipotentiam
dei potius id pertinuisse, ut ex libero arbitrio uoluntatis
uenientia mala esse permitteret. tam quippe est omnipotens
bonitas eius, ut etiam de malis possit facere bona, siue
om. Ch er. in A CQmmytot>i]i9 contaminabilis T et corruptibilis
in mg. m. 2 T 3 liii MACOh alii DX om. bd in er. in D
ezcasatiooe R 4 ut] et C 6 deus impunita peccata C peccata deus
impunita d impunita esse peccata D 7 remissio non B Tt remissio
AMDChR 8 peccatorum non liberat R 10 debeat ADCh debuit C
impartitur Dd 12 inultum] multum TM pedis sequam A pedissequam
DChCXRd 18 amisso TMAChB deleat C 14 non doleapt T
17 ta om. T 20 enim om. T sicut scriptum est sequitur post cibus
in C 21 hii MADChB perfecerunt C 22 id] idS ACh pertenuisse
B 23 tam] tanta MCXd 24 eius bonitas CXRd facere
bona possit R facere possit MADChB
atque uertendo siue etiam iustissime uindicando. omnia namque
ista bona sunt et deo bono atque omnipotente dignissima
nec tamen fiunt nisi de malis. quid igitur melius, quid omnipotentius
eo, qui cum mali nihil faciat, bene etiam de malis
facit? clamant ad eum qui male fecerunt: dimitte nobis
debita nostra: exaudit, ignoscit. nocuerunt sua mala peccantibus:
subuenit eorum medeturque languoribus. saeuiunt
suorum hostes: de illorum saeuitia facit martyres. postremo
etiam condemnat eos, quos damnatione iudicat dignos: sua
licet illi mala patiantur, facit tamen ille quod bonum est.
non potest enim bonum non esse, quod iustum est; et
utique sicuti iniustum est peccatum, ita iustum est peccati
supplicium.
Non autem potestas deo defuit talem facere hominem,
qui peccare non posset; sed maluit eum talem facere, cui
adiaceret peccare, si uellet, non peccare, si nollet, hoc prohibens,
illud praecipiens: ut prius illi esset bonum meritum
non peccare et postea iustum praemium non posse peccare.
nam etiam tales sanctos suos in fine facturus est, qui omnino
peccare non possint. tales habet quippe etiam nunc angelos
suos, quos in illo sic amamus, ut de nullo eorum ne peccando
fiat diabolus formidemus: quod de nemine homine iusto in
huius uitae mortalitate praesumimus. tales autem omnes
futuros in illius uitae inmortalitate confidimus; omnipotens
Ch 3 omnipotenti DCX 4 nisi om. Ch 6 mala
fecerunt MADChBCXH 7 exaudi»t T et ignoscit A 8 langoribus
MD1 9 snorum] eorum Ch 10 eos etiam condempnat DX
dampnatione Ch dignos iudicat DX 11 illa TMACh isti C
12 bonum om. Ch 13 sicut CRd sa..tis (s fin. s. I.) M sicuti in
om. JR est iustum B iniustum-ita om. TA peccatum-eat
om. MDChXB peccanti R 14 supplicium<ita bonitati iustitia est
pmit1> (< > in mg. m. 2) X 17 nec X 18 esset illi C 22 suos
om. C sicut T
dabit bona, cum liberauerit ab omnibus malis? multa de bono
usu mali copiosius possunt et subtilius disputari; sed neque
hoc isto sermone suscepimus et eius nimia uitanda est
longitudo.
redeamus. continentia nobis opus est, et eam diuinum esse
munus cognoscimus, ne declinetur cor nostrum in uerba
maligna ad excusandas excusationes in peccatis. cui autem
peccato cohibendo non habemus necessariam continentiam, ne
committatur, quando et hoc ipsa cohibet, ne commissum si
fuerit nefaria superbia defendatur? uniuersaliter ergo continentia
nobis opus est, ut declinemus a malo. ut autem faciamus
bonum, ad aliam uidetur uirtutem, hoc est ad iustitiam pertinere.
hoc nos admonet sacer psalmus, ubi legimus: declina
a malo et fac bonum. quo autem fine ista faciamus, mox
addidit dicens: quaere pacem et sequere eam. pax enim
perfecta tunc erit nobis, quando natura nostra creatori suo
inseparabiliter cohaerente nihil nobis repugnabit ex nobis.
hoc et ipse saluator uoluit, quantum mihi uidetur, intellegi,
ubi ait: sint lumbi uestri praecincti et lucernae
ardentes. quid est lumbos praecingere? libidines cohercere,
quod est continentiae; lucernas uero ardentes habere bonis
operibus lucere atque feruere, quod est iustitiae. neque hic
tacuit, quo fine ista faciamus, addendo atque dicendo: et
uos similes hominibus expectantibus dominum
MADChBCRd etiam-bona om. X malis nostris R
2 liberauit A1 multi TMAyBR 3 copiosius et eubtilius possunt DX
suptiliuB B disputare R 6 ista diximus ChR 7 est opus ACk
11 si commissum DXR 13 nobis est opus (opus m. 2 8. l. add.) D
opus om. C 15 ammonet MADRX 18 nobis om. T 19 inseparabiter
T repugnauit MIB 21 accincti MDBXRbd 22 quod R
est] siijt A sit BR accingere MADChBCXRbd coercere BCd
23 uero] quippe T est bonis MCbd 24 licere Bx iustitia T
remunerabit, qui continuimus nos ab his quae cupiditas et
ea quae imperauit caritas fecimus, ut in eius perfecta et sempiterna
pace sine ulla mali contentione et cum summa boni
delectatione regnemus.
Omnes ergo, qui credimus in deum uiuum et uerum,
cuius summe bona inmutabilisque natura nec mali aliquid
facit nec mali aliquid patitur, a quo est omne bonum, quod
etiam minui potest, et qui suo bono quod ipse est omnino
minui non potest, cum audimus apostolum dicentem: spiritu
ambulate et concupiscentias carnis ne perfeceritis.
caro enim concupiscit aduersus spiritum,
spiritus autem aduersus carnem; haec enim inuicem
aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis,
absit, ut credamus, quod Manichaeorum credit insania,
duas hic demonstratas esse naturas ex contrariis inter se
principiis confligentes, unam mali, alteram boni. prorsus ista
duo ambo sunt bona: et spiritus bonum est et caro bonum.
et homo, qui ex utroque constat, uno imperante, alio seruiente,
utique bonum est, sed mutabile bonum: quod tamen fieri
non posse nisi ab incommutabili bono, a quo est omne bonum
creatum, siue paruum siue magnum; sed quamlibet paruum,
a magno tamen factum; et quamlibet magnum, nullo modo
tamen factoris magnitudini comparandum. uerum in hac bona
hominis et bene a bono condita institutaque natura nunc
bellum est, quoniam salus nondum est. languor sanetur, pax
ACh reuertatur D a* M ad Ch nuptias Ch 3 karitas D
ut om. TMChB 4 continentione T et cum summa om. C 6 in
om. MAChCXD1 7 summae ChB 11 de§j(J?rifr t concupiscentias T
desideria C perfeceritis (per s. l.) T 12 enim] autem in ras. tn. 2 D
13 inuicem sibi Cd 14 ea 8. l. T illa faciatis ChC 16 duas1 quae
duas AChD2 hic om. D demonstrat 1\'MAChDBX demonstrAt C
17 unam boni alteram mali Cbd 18 bona sunt C est om. DX
bonum est Ch 21 posse constat Cb posset (t s. I.) Dd 22 creatum
om. C 26 langor M
quam sane culpam per lauacrum regenerationis dei gratia
fidelibus iam remisit; sed sub eiusdem medici manibus adhuc
natura cum suo languore confligit. in tali autem pugna sanitas
erit tota uictoria: nec temporaria sanitas, sed aeterna, ubi non
solum finiatur hic languor, uerum etiam deinceps nullus
oriatur. propter quod adloquitur iustus animam suam et dicit:
benedic, anima mea, dominum, et noli obliuisci
omnes retributiones eius, qui propitius fit omnibus
iniquitatibus tuis, qui sanat omnes languores
tuos. propitius fit iniquitatibus, cum peccata dimittit, sanat
languores, cum desideria praua compescit; propitius fit iniquitatibus
dando indulgentiam, sanat languores dando continentiam.
illud factum est in baptismate confitentibus, hoc fit in agone
certantibus, in quo a nobis noster per eius adiutorium uincendus
est morbus. etiam nunc illud fit, quo exaudimur
dicentes: dimitte nobis debita nostra; hoc autem, cum
exaudimur dicentes: ne nos inferas in temptationem.
unusquisque enim temptatur, sicut ait Iacobus apostolus,
a concupiscentia sua abstractus et inlectus. contra
quod uitium medicinale poscitur adiutorium ab illo, qui potest
omnes huiusce modi languores sanare, non a nobis alienae
separatione, sed in nobis nostrae reparatione naturae. unde
et praedictus apostolus non ait: unusquisque temptatur
a concupiscentia, sed addidit: sua, ut qui hoc audit
M 2 culpa C lauachrum DChC 4 langore M
5 temperaria M temporalis A temporia C tempora.ia (s * add. r) D
sanitas om. A1 6 non finiatur Ch 7 animam suam iuetus MADChB
CXRd 8 domino AChC 11 propitius-compescit, quod BRbd praebent,
ceteri codd. omittunt, retinui 12 qui propitius T omnibus
iniquitatibus Ch 15 adiutorium nr (iutorium in mg.) T 16 quo]
quod ACh qm C cum d 18 infefas] inducas C 19 apoatolus iacobus
MBCXRd 20 a om. C abstratus Ch 22 huiuscemodi omnes ACh
sanare languores (langores M) MADChBCXRd aliena C 24 non]
Dequaquã DX 25 concupiscentia? M addit Ml ..sua (et er.) B
miserere mei, sana animam meam, quoniam peccaui
tibi. non enim sanatione indiguisset, nisi se ipsa peccando uitiasset,
ut aduersus eam sua caro concupisceret, id est ipsa
sibimet ipsi ex ea parte qua in carne infirmata est repugnaret.
sed concupiscere caro aduersus spiritum dicitur, quando anima
carnali concupiscentia spiritui reluctatur. totum hoc nos sumus.
et caro ipsa, quae discedente anima moritur, nostra pars infirma
est, non fugienda dimittitur, sed recipienda reponitur nec recepta
ulterius relinquetur. seminatur autem corpus animale,
resurget corpus spiritale. tunc iam caro nihil concupiscet
aduersus spiritum, quando et ipsa spiritalis uocabitur, quoniam
spiritui non solum sine ulla repugnantia, uerum etiam sine
ulla corporalis alimenti indigentia in aeternum uiuificanda
subdetur. haec igitur duo, quae nunc inuicem aduersantur in
nobis, quoniam in utroque nos sumus, ut concordent oremus
et agamus. non enim alterum eorum putare debemus inimicum,
sed uitium, quo caro concupiscit aduersus spiritum: quod
sanatum nec ipsum erit et substantia utraque salua erit et
in utraque nulla pugna erit. audiamus apostolum. scio, inquit,
quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum.
hoc utique ait, quia uitium carnis in re bona non est bonum:
quod cum esse destiterit, caro erit, sed iam uitiata uel uitiosa
non erit. quam tamen ad nostram pertinere naturam idem
doctor ostendit prius dicendo: scio, quia non habitat in
DC 3 sanationem B sanatione. MCh ipsam CXRD3
4 caro sua MADChBCXd id est] adfi Ch 7 spiritum] aiam C
9 ipsa om. T infl*ma D, d 10 est in ras. R, om. bd recipienda
deponitur (da de add. m. 2) D deponitur Cd 11 autem om. D
12 resurgit MX surgit ACh concupiacit TMADChBXC 13 quando]
qrti C et om. DX 14 repugnatione (8. I. t ntia) T 20 et] at
in ras. m. 2 D salua 8. I. m. 2 D 21 inter utramque bd 22 alt.
in om. Al 24 ..iam M etiam Ch non erit uel uitiosa DX
bonum. se itaque dicit esse carnem suam. non ergo ipsa
est inimica nostra; et quando eius uitiis resistitur, ipsa amatur,
quia ipsa curatur. nemo enim umquam carnem suam
odio habuit, sicut ipse apostolus dicit. et alio loco ait:
igitur ipse ego mente seruio legi dei, carne autem
legi peccati. audiant qui aures habent: igitur ipse ego, ego
mente, ego carne; sed mente seruio legi dei, carne autem
legi peccati. quo modo carne legi peccati? numquid
concupiscentiae consentiendo carnali? absit; sed motus desideriorum
illic habendo, quos habere nolebat et tamen habebat.
sed eis non consentiendo mente seruiebat legi dei et tenebat
membra, ne fierent arma peccati.
Sunt ergo in nobis desideria mala, quibus non consentiendo
non uiuimus male; sunt in nobis concupiscentiae peccatorum,
quibus non oboediendo non perficimus malum, sed eas
habendo nondum perficimus bonum. utrumque ostendit apostolus,
nec bonum hic perfici, ubi malum sic concupiscitur. nec
malum hic perfici, quando tali concupiscentiae non oboeditur.
illud quippe ostendit, ubi ait: uelle adiacet mihi, perficere
autem bonum non; hoc uero, ubi ait: spiritu
ambulate et concupiscentias carnis ne perfeceritis.
neque enim ibi dicit non sibi adiacere facere bonum, sed
perficere; neque hic dicit: concupiscentias carnis ne
XDX 2 se] sed T dicit dicit TBM1 dicit sedicit R
3 us uitiis er. in D 4 nemininumquem M1 nemo umquam M2 enim
om. AChC 5 hodio TChMt AI ait om. D 6 ego ipse Ch
7 audiant-peccati in mg. M om. ACh igitur] sibi D ego pr.
om. MX 8 carne fin.-12 dei om. T 9 nunquid R 13 menbra T
peccati arma R 14 Sunt-male seqq. post sunt in Dobie-bonum 17
in DX 15 uiuemus X 18 si BA1 om. C nec malum om. Jtf
19 obediendo consentitur DX 21 non inuenio C 22 concupiscentias]
desideria C carnis om. T non T perficeritis T 23 non DX
ibi enim d enim ubi MCh dicit om. DX bonum ait DX
24 non perficere C neque enim DCh concupiscentias carnis dicit C
malae, quando id quod non licet libet; sed non
perficiuntur, cum legi dei mente seruiente libidines continentur.
et bonum fit, cum id, quod male libet, uincente bona delectatione
non fit; sed boni perfectio non inpletur, quamdiu legi
peccati carne seruiente libido inlicit et quamuis contineatur,
tamen mouetur. non enim opus esset ut contineretur, si non
moueretur. erit quandoque etiam perfectio boni, quando consumptio
mali: illud summum, hoc erit nullum. quod si in
ista mortalitate sperandum putamus, fallimur. tunc enim erit,
quando mors non erit; et ibi erit, ubi uita aeterna erit. in
illo enim saeculo et in illo regno erit bonum summum, malum
nullum, quando erit et ubi erit sapientiae amor summus, continentiae
labor nullus. non igitur mala est caro, si malo careat,
id est uitio, quo uitiatus est homo, non factus male, sed ipse
faciens. ex utraque enim parte, id est anima et corpore a bono
deo factus bonus ipse fecit malum, quo factus est malus. a
cuius mali reatu iam etiam solutus per indulgentiam, ne leue
existimet esse quod fecit, adhuc cum suo uitio pugnat per
continentiam. absit autem, ut insint ulla uitia in illa quae
futura est pace regnantibus, quandoquidem in isto bello cotidie
minuuntur in proficientibus non peccata solum, sed ipsae
quoque concupiscentiae, cum quibus non consentiendo confligitur
et quibus consentiendo peccatur.