ea quae tamquam ex auctoritate beati Cypriani aduersus nos
a parte Donati proferuntur, et quantum sint aduersus eos a
quibus proferuntur, adiuuante domino demonstrare proposui.
si qua ergo me respondendi necessitas ea quae iam in aliis
libris posui rursus commemorare coegerit, quamquam id modice
faciam, his qui iam illa legerunt et tenent onerosum esse non
debet, quia et ea quae instructioni sunt necessaria saepius
oportet insinuare tardioribus, et cum eadem multipliciter uarieque
uersantur adque tractantur, ipsos quoque capaciore intellegentia
praeditos adiuuant et ad facilitatem sciendi et ad
copiam disserendi. noui etiam quemadmodum soleat contristare
lectorem, cum ab eo libro quem gerit in manibus, quando in
aliquem nodum quaestionis inciderit, in alium mittitur ubi
eius solutionem requirat, quem forte non habet. quapropter
quaecumque in aliis libris iam diximus si necessitas praesentium
quaestionum breuiter iterare conpulerit, ignoscant scientes,
ne offendantur nescientes. satius est enim offerre habenti quam
differre non habentem.
Quid ergo isti dicunt cum ueritatis uiribus praefocantur,
cui consentire nolunt? \'Cyprianus\', inquiunt, \'cuius tantum
meritum nouimus tantamque doctrinam, cum multis coepiscopis
suis sententias proprias conferentibus in concilio statuit haereticos
uel schismaticos, id est omnes qui extra unius ecclesiae
communionem sunt, baptismum non habere, et ideo quisquis
ab eis baptizatus ad ecclesiam uenerit esse in ecclesia baptizandum.\'
non me terret auctoritas Cypriani, quia reficit humilitas
Cypriani. magnum quidem meritum nouimus Cypriani
episcopi et martyris, sed numquid maius quam Petri apostoli
et martyris? de quo idem Cyprianus in epistula ad Quintum
L capaciori M 12 adiuuent Jm1 13 contristari L
15 nudum Nm1 19 offerri Nml 20 habenti M 22 sentire IIpr.
28 non me] nonne L
dominus elegit et super quem aedificauit ecclesiam
suam, cum secum Paulus de circumcisione
postmodum disoeptaret, uindicauit sibi aliquid
insolenter aut arroganter adsumpsit, ut diceret
se primatum tenere et obtemperari a nouellis et
posteris sibi potius oportere, nec despexit Paulum
quod ecclesiae prius persecutor fuisset, sed consilium
ueritatis admisit et rationi legitimae quam
Paulus uindicabat facile consensit, documentum
scilicet nobis et concordiae et patientiae tribuens,
ut non pertinaciter nostra amemus, sed quae aliquando
a fratribus et collegis nostris utiliter et
salubriter suggeruntur, si sint uera et legitima,
ipsa potius nostra dicamus. ecce ubi commemorat
Cyprianus, quod etiam nos in scripturis sanctis didicimus,
apostolum Petrum, in quo primatus apostolorum tam excellenti
gratia praeminet, aliter quam ueritas postulabat de circumcisione
agere solitum a posteriore apostolo Paulo esse
correctum. si ergo potuit Petrus in aliquo non recte ingredi
ad ueritatem euangelii, ita ut gentes cogeret iudaizare, quod
Paulus in ea scribit epistula in qua deum testatus est non
se mentiri — ait enim: quae autem scribo uobis, ecce
coram deo quia non mentior et post hanc tam sanctam
adque terribilem adtestationem dei narrauit haec omnia in
quibus dixit: cum uidissem, quia non recte ingrediuntur
ad ueritatem euangelii, dixi Petro coram
omnibus: si tu cum sis Iudaeus gentiliter et non
Nml 2 eligit Vml μς 5 adsumsit JK 7 obportere
Vml\\xqml de#spexit N 8 consilio N 9 quem {ipr. 10 sibi
ttindicabat Nml 15 ipsa] ista Cypr. ducamus Kv Cypr., cf. p. 179, 9
commemoret P pr. 16 sanctus Nml 18 praeeminet MVv postolabat
N 20 non recte in aliquo w 21 ut] in Jml 22 scribit in
ea L deum s. l. J 24 hanc om. N 26 dixit] ait Vml, om. fIpr.
— si potuit, inquam, Petrus contra regulam ueritatis quam
postea ecclesia tenuit cogere gentes iudaizare, cur non potuit
Cyprianus contra regulam ueritatis quam postea tota ecclesia
tenuit cogere haereticos uel schismaticos denuo baptizari? puto
quod sine ulla sui contumelia Cyprianus episcopus Petro
apostolo conparatur, quantum adtinet ad martyrii coronam.
ceterum magis uereri debeo ne in Petrum contumeliosus existam.
quis enim nescit illum apostolatus principatum cuilibet
episcopatui praeferendum? sed etiamsi distat cathedrarum gratia,
una est tamen martyrum gloria, et si forte se inuicem in
aliquo praecedunt corda confitentium ac pro uera fide in unitate
caritatis morientium, dominus nouerit, cuius occulta et
mirabili dispensatione gratiarum latro in cruce pendens semel
eum confitetur et die ipso in paradisum mittitur, Petrus dominum
sequens ter eum negat et a corona differtur; nobis hinc
iudicare temerarium est. uerumtamen si quisquam nunc cogat
circumcidi aliquem more iudaico et sic baptizari, multo amplius
detestatur hoc genus humanum quam si aliquis cogatur rebaptizari.
quapropter cum Petrus illud faciens a Paulo posteriore
corrigitur et pacis adque unitatis uinculo custoditus ad martyrium
promouetur, quanto facilius et fortius, quod per uniuersae
ecclesiae statuta firmatum est, uel unius episcopi auctoritati
uel unius prouinciae concilio praeferendum est, cum idem
ipse Cyprianus ita dixerit quid ei uideretur, ut in pace unitatis
esse uoluerit etiam cum eis, qui de hac re diuersa sentirent!
quod indicat ipsius primus sermo in eiusdem concilii quod ab
istis profertur exordio. nam ita se habet.
Mp. iudaeizare f-l, item lin. 3 2 ueritatis reguo,
lam Vv 6 contumilia Nml 9 principatu cuiuslibet Nm2 10 episcupatui
Nm1 etsi v 12 confidentium Mmlpq uero Nml fidei L
15 confiteretur Nml paradiso 2Vp mittitur (mitti in ras. 6-7 litt.) K
16 a om. (3 22 prouehitur MVm2qm2v probettur Vm1 prouetur p.$ml
24 proferendum L 25 quod Mp. pacis unitate Vv 26 diuersa de
hac re M
Cum in unum Karthaginem corl/łМ!llłlisвмd kalendis
Septembribus episcopi plurimi ex prouincia Africa Numidia
Mauretania cum presbyteris et diaconis, praesente ctiam plebis
maxima parte, et lectae essent litterae Iubaiani ad Cyprianum
factae, item Cypriani ad Iubaianum rescriptae de haereticis
baptizandis quidque postmodum Cypriano Iubaianus idem
rescripserit, Cyprianus dixit: Audistis, collegae dilectissimi,
quid mihi Iubaianus coepiscopus noster scripserit consulens
mediocritatem nostram de inlicito et profano haereticorum
baptismo quidque ego ei rescripserim, censens scilicet quod
semel adque iterum et saepe censuimus haereticos ad ecclesiam
uenientes ecclesiae baptismo baptizari et sanctificari oportere.
item lectae sunt uobis et aliae Iubaiam litterae quibus pro
sua sincera et religiosa deuotione ad epistulam nostram rescribens
non tantum consensit, sed et instructum se esse gratias
egit. superest ut de hac ipsa re singuli quid sentiamus
proferamus neminem iudicantes aut a iure communicationis
aliquem si diuersum senserit amouentes. neque enim quisquam
nostrum episcopum se esse episcoporum constituit aut tyrannico
terrore ad obsequendi necessitatem collegas suos adigit,
quando habeat omnis episcopus pro licentia libertatis et potestatis
suae arbitrium proprium tamque iudicari ab alio non
possit quam nec ipse potest alterum iudicare. sed expectemusL carthaginem LN$Carthagiae v ki AlfJ»łl 2 septembris
0 pr. v africana J nummidia Nml 3 manritania KLMNmS Vm2v
Cypr. diaconibus Nm2Vm2v Cypr. praesentibus Cypr. etiam
praesente v 4 lactae Jml inbantiani Jml 5 hericis L 7 rescripsit L
rescripserat M addistis Jml colligae Nml dilectissimi] dauid j3
(dd = dilectissimi et dauid) 8 iubianus J scripsit ppr. 9 heticorum N
10 ego] ergo L 12 baptizare L 13 iubaniani JmlVml 14 reli*»*giosa
(pr. i ex e) N 15 et] etiam Cypr. esse] esse confessus Cypr. 16 quid
singuli v 17 communionis JKm2LNm2$v 18 diuersum (um in ras.
m2) L 19 esse om. Cypr. 20 colliga Nml 21 habet codd., cf. III
3, 5. VI 6, 9 omnes JmlKml 22 tamque] tamquam LmlNmlVml
23 potest] possit Cypr. exspectemus Lp. uniuersi iudicium domini nostri Iesu Christi qui unus est
solus habens potestatem et praeponendi nos in ecclesiae suae
gubernatione et de actu nostro iudicandi.
haereticorum aduersus sanctam humilitatem huius sermonis
extollant. insani Donatistae, quos ad pacem adque unitatem
sanctae ecclesiae remeare adque in ea sanari cupimus et optamus,
quid ad haec dicitis? uos certe nobis obicere soletis
Cypriani litteras, Cypriani sententiam, Cypriani concilium; cur
auctoritatem Cypriani pro uestro schismate adsumitis et eius
exemplum pro ecclesiae pace respuitis? quis autem nesciat
sanctam scripturam canonicam tam ueteris quam noui testamenti
certis suis terminis contineri eamque omnibus posterioribus
episcoporum litteris ita praeponi, ut de illa omnino
dubitari et disceptari non possit, utrum uerum uel utrum
rectum sit quidquid in ea scriptum esse constiterit, episcoporum
autem litteras, quae post confirmatum canonem uel scriptae
sunt uel scribuntur, et per sermonem forte sapientiorem cuiuslibet
in ea re peritioris et per aliorum episcoporum grauiorem
auctoritatem doctioremque prudentiam et per concilia licere
reprehendi, si quid in eis forte a ueritate deuiatum est, et
ipsa concilia, quae per singulas regiones uel prouincias fiunt,
plenariorum conciliorum auctoritati, quae fiunt ex uniuerso orbe
christiano, sine ullis ambagibus cedere ipsaque plenaria saepe
priora a posterioribus emendari, cum aliquo experimento rerum
aperitur quod clausum erat et cognoscitur quod latebat, sine
ullo tyfo sacrilegae superbiae, sine ulla inflata ceruice
Nml est] et Vm2v Cypr. 2 habet v Cypr. sua Nml
3 acto L 4 si audent se L 9 litteris Jm1 11 autem] enim L
12 *noui N 14 praeponi. N 16 episcorum Jm1 19 repertioris J
et (ex reperitionis) K repertiores L 20 doctoremque Nml doctorumque
P liceret Mmlpml 21 reprendi Nml quid] quis pjpr.
23 planariorum L auctoritate KmlL 24 ullas Jml illis Nm1
25 a om. KmlNw 26 causura N erant Lml 27 typo JV tyfho
(f m2, h 8. I.) N typho v
humilitate, cum pace catholica, cum caritate christiana?
humilior, qui documentum Petri sic amauit ut diceret: documentum
scilicet nobis et concordiae et patientiae
tribuens, ut non pertinaciter nostra amemus, sed
quae aliquando a fratribus et collegis nostris utiliter
et salubriter suggeruntur, si sint uera et legitima,
ipsa potius nostra dicamus, satis ostendit facillime
se correcturum fuisse sententiam suam, si quis ei demonstraret
baptismum Christi sic dari posse ab eis qui foras exierunt,
quemadmodum amitti non potuit cum foras exirent, unde multa
iam diximus. nec nos ipsi tale aliquid auderemus adserere nisi
uniuersae ecclesiae concordissima auctoritate firmati, cui et,
ipse sine dubio cederet, si iam illo tempore quaestionis huius
ueritas eliquata et declarata per plenarium concilium solidaretur.
si enim Petrum laudat et praedicat ab uno posteriore
collega patienter concorditerque correctum, quanto ipse citius
cum concilio prouinciae suae uniuersi orbis auctoritati patefacta
ueritate cessisset! quin profecto et uni uerum dicenti et
demonstranti posset facillime consentire tam sancta anima, tam
pacata. et fortasse factum est, sed nescimus. neque enim omnia,
quae illo tempore inter episcopos gesta sunt, memoriae litterisque
mandari potuerunt aut omnia quae mandata sunt nouimus.
quomodo enim potuit ista res tantis altercationum nebulis
inuoluta ad plenarii concilii luculentam inlustrationem confirmationemque
perduci, nisi primo diutius per orbis terrarum
Nm1 4 sancti petri L 6 nostra om. L 7 colligis
Nml 8 sunt LNml 9 ipsa] ista Cypr. nostra om. Nml ducamus
v Cypr. 10 ei (i in ras. 2-3 litt.) L 12 quemammodum Mp.
exi*reut N 13 audiremus Jml assere L 14 uniuersa Ppr. 17 uno
et (et s. I.) N posteriorem MmlV 18 colliga Nm1 citius ipse v
19 auctoritate Vmla 20 quin scripsi quia KMmHv qui cet. 21 possit
Jml 22 paccata LV
episcoporum pertractata constaret? hoc autem facit sanitas
pacis, ut, cum diutius aliqua obscuriora quaeruntur et propter
inueniendi difficultatem diuersas pariunt in fraterna disceptatione
sententias, donec ad uerum liquidum perueniatur, uinculum
permaneat unitatis, ne in parte praecisa remaneat insanabile
uulnus erroris.
ut eorum patiens et humilis caritas in qua fructus maior est
comprobetur, uel quomodo teneant unitatem, cum in rebus
obscurioribus diuersa sentiunt, uel quomodo accipiant ueritatem,
cum contra id quod sentiebant declaratam esse cognoscunt.
quorum duorum manifestatum tenemus unum in beato Cypriano,
id est quomodo tenuerit unitatem cum eis a quibus
diuersum sentiebat; ait enim: neminem iudicantes aut a iure
communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. alterum
autem, id est quomodo accipere potuerit ueritatem contra id
quod sentiebat inuentam, etsi litterae tacent, merita clamant.
si epistula non inuenitur, corona testatur; si concilium non
indicat episcoporum, consortium indicat angelorum. non enim
paruum documentum est pacatissimae animae in ea unitate
martyrium meruisse, unde se diuersum sentiens noluit separare.
homines enim sumus, unde aliquid aliter sapere quam se res
habet humana temptatio est. nimis autem amando sententiam
suam uel inuidendo melioribus usque ad praecidendae communionis
et condendi schismatis uel haeresis sacrilegium peruenire
diabolica praesumptio est. in nullo autem aliter sapere
I 8, 21 L dispotationibus Nm1 conlationibus] onibus
Lml omnium Lm2 2 pertracta fis facit om. Nm1 5 liquidumue
Nm2 liquidumque zm2 9 est maior L 12 cum om. L
13 manifestum N 15 diuersam Lm1 18 clament L 20 anglorum
Nml 21 peccatissimae Nml<; 22 uoluit L 23 aliquid aliter Ymlu
aliquid aliud Mm2N aliquid JKL11imlp,sG aliud aliter Vm2 res se Kv
(se res habebat p. 173, 2, se res habet p. 181, 1 et V 3, 3) 24 minus L
sumus, sed spe angeli dei sumus, quibus aequales in resurrectione
futuri sumus, quamdiu non habemus perfectionem
angeli, non habeamus praesumptionem diaboli. ideo dicit apostolus:
temptatio uos non adprehendat nisi humana.
humanum est ergo aliquid aliter sapere. propterea dicit alio
loco: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus. et si
quid aliter sapitis, hoc quoque uobis deus reuelabit.
quibus autem reuelat cum uoluerit siue in hac uita
siue post hanc uitam nisi ambulantibus in uia pacis et in
nullam praecisionem deuiantibus, non quales isti sunt, qui uiam
pacis non agnouerunt nec propter aliud unitatis uinculum
dirruperunt?ideoque apostolus cum dixisset: et si quid aliter
sapitis, hoc quoque uobis deus reuelabit, ne putarent
praeter uiam pacis quod aliter sapiebant sibi posse reuelari,
continuo addidit: uerumtamen in quod peruenimus
in eo ambulemus. in quo ambulans Cyprianus perseuerantissima
tolerantia non fuso sanguine sed in unitate fuso, quia
si traderet corpus suum ut arderet et non haberet caritatem
nihil ei prodesset, per martyrii confessionem peruenit ad angelicam
lucem, ut si non antea, ibi certe reuelatum agnosceret,
quod cum aliter saperet sententiam diuersae opinionis uinculo
non praeposuit unitatis.
sententia de baptismo uera est, omnes qui aliter sapiebant
Cypriani temporibus non sunt ab unitate ecclesiae separati,
13, 3 16 Phil. 3, 16 19 cf. I Cor. 13, 3 KVv 2 dei om. fto 3 perfectionem angeli non habemus,
praesumptionem diaboli non habeamus v perfectionem-habeamna
cm. J 4 praesumtionem K 5 adprehendit L 7 in loco L quotquod
V 8 dens nobis N 10 uia] uiam N 12 cognouerunt JVv,
cf. p. 138, 17 13 dirrupuerunt Mml Vml\\ml disruperunt JLNVm2v
diruperunt Mm2 14 nobis quoque L reuelauit $pr. 24 ad
om. Nm1 25 sapiunt N 26 temporis J ecclesiae unitate v
quare separatione sacrilega pacis uinculum dirrupistis? si autem
uestra sententia de baptismo uera est, Cyprianus et ceteri,
<;um quibus eum tale concilium celebrasse perhibetis, cum
eis qui aliter sapiebant in unitate manserunt. quare uos pacis
uinculum dirrupistis? quodlibet horum elegeritis, contra uestram
praecisionem sententiam ferre cogimini. respondete: quare uos
separastis? quare contra orbem terrarum altare erexistis, quare
non communicatis ecclesiis quibus epistulas apostolicas missas
tenetis et legitis et secundum ipsas uos uiuere dicitis? respondete:
quare uos separastis? propterea certe, ne malorum communione
periretis. quomodo ergo non perierunt Cyprianus et
tot collegae ipsius? qui cum crederent haereticos et schismaticos
baptismum non habere, sine baptismo tamen receptis,
cum peccata eorum tam inmania tamque sacrilega super eos
esse crederent, eis tamen communicare quam separari ab unitate
-maluerunt dicente Cypriano: neminem neminem aut a
iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes.
Si ergo tali communione malorum pereunt iusti, iam
ecclesia temporibus Cypriani perierat. unde igitur extitit origo
Donati? ubi catechizatus est, ubi baptizatus, ubi ordinatus,
quando iam ecclesiam contagio communionis extinxerat? si
autem erat ecclesia, nihil obesse mali bonis in una communione
potuerunt. quare uos separastis? ecce in unitate uideo
Cyprianum et alios collegas eius, qui facto concilio censuerunt
omnes, qui extra ecclesiae communionem fuerint baptizati
non habere et ideo eis dandum esse cum ueniunt. sed
LMNv 4 eum om. N 6 disrupistis LNVm2v dirapistis
Mm2 7 uos s. 1. m2 N 11 certe om. Nml 13 scismaticcs
Kml 14 tamen s. 1. K 15 peccata eorum om. L immania JKm2N$
eos om. (3 19 communioni Nml 20 extit Nml orgo p.ml 21 cathecizatus
JKMNVm2p.ç catheciza Vml catezizatus L 22 extincxerat V
23 obsese Nml 24 in om. Nml 27 dandum esse eis Lml cum
ueniunt] conueniunt J.
sentire et eos, qui ab haereticis uel schismaticis uenerint,
agnito in eis baptismo Christi non audere iterum baptizare.
hos omnes catholica unitas materno sinu conplectitur inuicem
onera sua portantes et studentes seruare unitatem spiritus
in uinculo pacis, donec alteris eorum, si quid aliter sapiebant,
dominus reuelaret. si uera isti sentiebant, ab illis non
contaminabantur an contaminabantur? si uera illi sentiebant,
ab istis non contaminabantur an contaminabantur? quod uolueritis
eligite. si contaminabantur, iam tunc non erat ecclesia.
respondete: unde huc existis? si autem permanebat ecclesia,
nullo modo boni a malis tali communione contaminantur.
respondete: quare uinculum dirrupistis?
An forte schismatici sine baptismo recepti non contaminant
et traditores sanctorum librorum contaminant? uestros
quidem fuisse traditores manifestissima rerum gesta testantur.
et si tunc in illos quos arguebatis uera diceretis, causam
uestram unitati orbis terrarum persuasissetis, ut uobis retentis
illi excluderentur. quod si conati estis facere et non optinuistis,
innocens est orbis terrarum, qui iudicibus ecclesiasticis potius
quam uictis litigatoribus credidit. si autem noluistis agere
causam uestram, innocens est orbis terrarum, qui damnare non
potuit inauditos. quare ergo uos ab innocentibus separastis?
sacrilegium schismatis uestri defendere non ualetis. sed haec
omitto, hoc dico: si uos possent contaminare traditores, qui
non sunt a uobis conuicti et a quibus uos estis uicti, multo
magis possent sacrilegia schismaticorum et haereticorum sine
baptismo secundum sententiam uestram recepta contaminare
v, om. $pr. 3 auderet ppr. 6 alteri JKm2L
7 non contaminabantur an om. L 8 an contaminabantur Gv, om. JKN$
9 an contaminabantur om. J 10 elegite Lml 11 hunc Lm1
13 disrupistis Jm2LN$m2 dirupistis Mm2 16 regum Kml 18 persuasetis
L 19 si om. Nml facere s. 1. K obtenuistis L 20 est
om. $pr. 21 ligatoribus Jp.ml 22 est om. L 23 ab om. P 28 uestram
sententiam v receptorum requiritur
ecclesia manifestum est quod contaminari non potuit. quare
uos ergo non dico ab innocentibus quod probatur, sed ab
ipsis quod non probatur traditoribus separastis? an, ut dicere
coeperam, grauiora sunt crimina traditorum quam schismaticorum?
non adferamus stateras dolosas, ubi appendamus quod
uoluØluS et quomodo uolumus, pro arbitrio nostro dicentes:
(hoc graue, hoc leue est,\' sed adferamus diuinam stateram
de scripturis sanctis tamquam de thensauris dominicis et in
illa quid sit grauius appendamus, immo non appendamus, sed
a domino appensa recognoscamus. tempore illo, quo dominus
priora delicta recentibus poenarum exemplis cauenda monstrauit
et idolum fabricatum adque adoratum est et propheticus liber
ira regis contemptoris iucensus et schisma temptatum, idololatria
gladio punita est, exustio libri bellica caede et peregrina
captiuitate, schisma hiatu terrae, sepultis auctoribus uiuis
et ceteris caelesti igne consumptis. quis iam dubitauerit hoc
esse sceleratius commissum quod est grauius uindicatum? a
talibus sacrilegis uenientes sine baptismo ut dicitis Cyprianum
non contaminabant: quomodo uos contaminare poterant non
conuicti sed conficti traditores? qui non si libros incendendos
tradidissent, sed eos ipsi suis manibus incendissent, minoris
fuissent utique sceleris quam si schisma committerent, quia
illud mitius, illud grauius uindicatum est non humano arbitrio,
sed diuino iudicio.
uobis est, uidetis uos certe quid responderi possit non inuenire.
(non usque adeo\', inquiunt, (omnia defecerunt, ut non
L permanebant Nml 2 in ecclesia Nm2{m2 3 ergo
uos w 5 criminum L 7 qomodo Kml 9 thesauris JLMN
14 sohismate $pr. temptatum est Lml idolatria LMNml,çG
17 consumtie K 19 sacrilegiis LmlMm2 si cypnanum Vv 20 contaminabat
Lml 21 si non v 22 pro suis Nml manibus suis v
23 sceleris] sceres Nml si om. LVml 26 separastis s. 1. L
alienum seruum? suo domino stat aut cadit it). quod
eis dictum non intellegunt, qui uolebant non de factis manifestis,
sed de alienis cordibus iudicare. nam quomodo ipse
tam multa de sceleribus schismatum et haeresum loquitur?
aut quomodo canitur in psalmis: si uere iustitiam diligitis,
recta iudicate, filii hominum? cur autem ipse
dominusdicit:nolite iudicare personaliter, sed rectum
iudicium iudicate, si non licet de aliquo iudicare? postremo
ipsi de.illis traditoribus, de quibus falsa iudicauerunt,
cur omnino iudicauerunt de seruis alienis? suo domino stabant
aut cadebant. cur denique de recentibus Maximianistis plenarii
concilii, sicut dicunt, ore ueridico non dubitauerunt tale
proferre iudicium, ut eos primis illis schismaticis quos uiuos
terra sorbuit conpararent? quorum tamen quosdam, quod
negare non possunt, aut innocentes damnauerunt aut nocentes
iterum receperunt. sed cum uerum dicitur, cui respondere
non possunt, rodunt murmura salebrosa: (sic uolumus. tu
quis es qui iudices alienum seruum? suo domino
stat aut cadit). cum autem infirma ouis in solitudine aspicitur,
ubi pastor qui reclamet absens uidetur, dentes exeruntur,
frangitur guttur inualidum: \'bonus homo, si non esses traditor;
consule animae tuae, esto christianus.\' o inprobam rabiem!
cum christiano dicitur: <esto christianus us: quid aliud docetur
nisi se negare christianum? numquid erat aliud quod docere
cupiebant illi christianorum persecutores, quibus qui restiterunt
12 cf. e. gr. Creac. III 19, 22 14 cf. Num. 16, 31-33 18 cf. Persius
3, 81 Rom. 14, 4 in ras.) N si Lm2Mm2q,m2 quis] qui N 2 cadat Jml
3 pr. non om. Mpq intellegant Mm2 4 cordibus alienis v 5 haresium
Nm2V 6 uere utique iustiam L 7 recte Nv fili Nml 8 personaliter
iudicare v 10 ipse L$pr. alt. de om. P 13 sicut] sicunt Jml
uiridico Jml ueredico Nm2\\i<;ml 15 quosdam tamen v quod * L
17 cum] eum L 18 murmurosa leprosa LM saleprosa JVwiFfis
21 abeensn $pr. 22 homo] add. esses Nv esses] esset Jm2 28 suae $pr.
24 docetur] dicitur Nm2 25 negare se v aliud erat v 26 illi om. P
quam quod lingua insidiante committitur?
Ad ista respondete, lupi rapaces, qui pellibus ouinis
indui cupientes beati Cypriani litteras pro uobis esse arbitramini:
contaminabat Cyprianum sacrilegium schismaticorum an non contaminabat?
si contaminabat, iam tunc periit -ecclesia, non erat .
unde propagaremini. si autem non contaminabat, quo scelere
alieno possunt in unitate contaminari innocentes, si schismatis
sacrilegio non possunt? quare uos ergo separastis? quare,
cum leuiora quae fingitis fugitis, ipsum sacrilegium schismatis
quod est omnibus grauius commisistis? an forte iam placet
fateri non fuisse iam illos uel schismaticos uel haereticos,
qui extra communionem ecclesiae uel in schismate - aliquo
uel in haerese fuerant baptizati, quia transeundo ad ecclesiam
et errores suos pristinos anathemando destiterant esse quod
erant? quomodo ergo sine baptismo non super eos remanserant
scelera eorum? an ille baptismus Christi erat, - sed eis
extra ecclesiae communionem prodesse non poterat, cum autem
uen-erunt et anathemato praeterito errore in ecclesiae pacem
per manus inpositionem recepti sunt, tunc in caritate radicatis
adque fundatis, sine qua infructuosa sunt cetera, prodesse
coepit et ad remissionem peccatorum et ad sanctificationem
uitae quod sine fructu extra portabant?
Nolite ergo nobis auctoritatem obicere Cypriani ad
baptismi repetitionem, sed tenete nobiscum exemplum Cypriani
ad unitatis conseruationem. nondum enim erat diligenter illa
quaestio baptismi pertractata, sed tamen saluberrimam consuetudinem
tenebat ecclesia in ipsis quoque schismaticis et
v 7 quod L 9 ergo uos v 11 grauius
omnibus Lml 12 uel in scismaticos L 13 communione L in
s. I. K 14 haeresi Jm2Mv hesese N 15 anathematizando Jm2Mm2Nm2
19 uenerint L anathemate Nml anathematizato Jm2Mm2Nm2 21 adque]
et Kv quia Nml 22 pr. et om. p alt. ad om. ç 25 nolno.;.
biscum (cum add. m2) N 27 baptismi quaestio v
sanare quod uulneratum est, non curare quod sanum est. quam
consuetudinem — credo ex apostolica traditione uenientem,
sicut multa non inueniuntur in litteris eorum neque in conciliis
posterorum et tamen, quia per uniuersam custodiuntur ecclesiam,
non nisi ab ipsis tradita et conmendata creduntur —
hanc ergo saluberrimam consuetudinem per Agrippinum prodecessorem
suum dicit sanctus Cyprianus quasi coepisse corrigi;
sed sicut diligentius inquisita ueritas docuit, quae post magnos
dubitationis fluctus ad plenarii concilii confirmationem perducta
est, uerius creditur per Agrippinum corrumpi coepisse, non
corrigi. inruente itaque tam magna quaestione cum de remissione
peccatorum et de spiritali hominis regeneratione, utrum
posset aput schismaticos uel haereticos fieri, difficile ratio
redderetur et praecederet auctoritas Agrippini et nonnullorum
qui ei consenserant hominum in hac quaestione deficientium,
qui maluerant aliquid nouum moliri quam tenere consuetudinem
cuius defensionem non intellegebant, inruerunt in oculos animae
uerisimiles rationes et intercluserunt iter peruestigandae ueritatis.
contra consuetudinem quid sentiret liberius exprompsisse prioremque
dixisse, nisi ut alium, si forte existeret cui esset
melius reuelatum, gratissime acciperet et ostenderet imitandam
non solum docendi diligentiam sed etiam discendi modestiam,
si autem nullus existeret qui tale aliquid adferret, unde illae
omnes uerisimiles rationes quibus mouebatur refellerentur, in
add. quae Nm2v nec N 5 posteriorum KVv, cf. p. 190,18
concilia posteriora prioribus aput posteros praeponuntur. VII 25, 49
init. non pertinent ad posteros facinora priorum 7 agrippinnum Nml
praedecessorem Mm2Nv 8 quasi] quisi Jml 9 diligitis L post
8. I. L 12 quaestionem Jml 14 apud haereticos uel apud schismaticos
v 17 maluerunt L 18 intuerunt Nml induxerunt Nm2 19 intercleserunt
Jml 21 contra 8. I. m2 N expromsisse KLMps prioremque]
add. qui Mmlp.ç 22 talium N si] nisi ppr. 23 accipere Vmlp.ç
imitanda p.ç 25 exsisteret V
quae putabatur ueritatis et retentae quae amabatur unitatis.
nam et illud sic intellexit quod ait apostolus: prophetae
autem duo aut tres loquantur et ceteri examinent.
si alii reuelatum sedenti fuerit, ille prior
taceat. qua in parte, inquit, docuit et ostendit multa
singulis in melius reuelari et debere unumquemque
non pro eo quod semel inbiberat et tenebat
pertinaciter congredi, sed si quid melius et utilius
extiterit libenter amplecti. his utique uerbis non solum
eos ammonuit sibi consentire qui melius aliquid non uidebant,
sed etiam eos hortatus est, si qui possent adferre aliquid quo
prior consuetudo seruanda potius firmaretur, ut, si tale esset
quod refelli non posset, etiam ipse ostenderet quam ueraciter
dixerit: debere unumquemque non pro eo quod semel
inbiberat et tenebat pertinaciter congredi, sed si
quid melius et utilius extiterit libenter amplecti.
sed quia tunc non extiterant nisi qui ei consuetudinem opponerent,
defensiones autem ipsius consuetudinis non tales adferrent
quibus illa talis anima moueretur, noluit uir grauissimus
rationes suas etsi non ueras, quod eum latebat, sed
tamen non uictas ueraci quidem sed tamen nondum assertae
consuetudini cedere. quam tamen consuetudinem nisi prior
ante Agrippinus et nonnulli per Africam coepiscopi eius etiam
per concilii sententias deserere temptauissent, non auderet iste
saltem ratiocinari aduersus eam, sed in tam obscura quaestione
turbatus et ubique intuens uniuersalem robustamque
Kml sententia. N conscius sibi L occultae J
3 sic] si L profetae N 4 tres s. I. m2 N exaniment L 5 fuerit
sedenti v prior ille L 6 inquid V 8 inbeberat Lml 11 admonuit
Nm2 12 eos om. v qui] quid L quo] quod ppr. 14 repelli N
possit Lml 15 debere om. codd, praeter V 19 offerrent p 20 gratissimus
Mp,ç 24 agrippiuam (sic) J 25 disserere Nm2 temtauissent
Kmlr;, temptauisset Lml 26 saltim JmSLM obscuram Vml\\m,H
deum, ut quod postea plenario concilio uisum est id uerum
esse perspiceret et doceret. sed cum fatigatum praecedentis
concilii quod per Agrippinum factum est excepisset auctoritas,
maluit prodecessorum suorum tamquam inuentum defendere
quam in quaerendo amplius laborare. nam in fine epistulae
ad Quintum ita ostendit, in quo tamquam lectulo auctoritatis
quasi fessus adquieuerit.
memoriae uir cum ceteris coepiscopis suis qui
illo in tempore in prouincia Africa et Numidia
ecclesiam domini gubernabant statuit et librata
consilii communis examinatione firmauit. quorum
sententiam religiosam et legitimam, salutarem
fidei, ecclesiae catholicae congruentem nos etiam
secuti sumus. hac adtestatione satis ostendit multo magis
se fuisse commemoraturum, si quod de hac re transmarinum
uel uniuersale concilium factum esset. nondum autem factum
erat, quia consuetudinis robore tenebatur orbis terrarum,
et haec sola opponebatur inducere uolentibus nouitatem, quia
non poterant adprehendere ueritatem. postea tamen dum
inter multos ex utraque parte tractatur et quaeritur, non
solum inuenta est sed etiam ad plenarii concilii auctoritatem
roburque perducta, post Cypriani quidem passionem sed
antequam nos nati essemus. hanc autem fuisse consuetudinem
ecclesiae, quae postea multis discussis ambagibus perspecta
ueritate plenario concilio confirmata est, satis
N 5 praedecessorum Jm2Mm2Nv defendere inuentum M
6 in qaaerendo] inquirendo LNm2Vmlv 7 autoritatis Nml 10 qui]
quo $pr. 11 pr. in om. Nmlv Cypr. et om. L 12 dei gubernabat
L 13 concilii Mv 14 relegioaam NmlVmlp. 15 fidei)
add. et jto Cypr. 16 attestante L 17 Be om. N commemoratum
$pr. 18 uniuersalem Nmlfypr. 21 poterat S pr, dum om. \'TTmls
26 ambagibus discussis J ambagimus Nml perfecta p.ml
epistula quae in concilio lecta commemoratur. ait enim: sed
dicit aliquis: quid ergo fiet de his qui in praeteritum
de haeresi ad ecclesiam uenientes sine
baptismo admissi sunt? ubi certe quid fieri soleret, etsi
non fieri uellet, satis ostendit et eo ipso, quod concilium
Agrippini commemorat, aperte indicat aliam fuisse consuetudinem
ecclesiae. neque enim opus erat hoc concilio uelle statuere,
si iam consuetudine tenebatur, et in ipso concilio nonnullae
sententiae omnino declarant eos contra ecclesiae consuetudinem
decreuisse quod decernendum esse arbitrati sunt. quapropter.
illud unum isti considerent quod omnibus patet, si auctoritas
Cypriani sequenda est, magis eam sequendam esse in unitate
seruanda quam in ecclesiae consuetudine commutanda, si autem
concilium eius adtenditur, huic esse uniuersae ecclesiae posterius
concilium praeponendum, cuius se membrum esse gaudebat
et, ut se in totius corporis compage retinenda ceteri imitarentur,
saepius ammonebat. nam et concilia posteriora prioribus
aput posteros praeponuntur et uniuersum partibus semper
optimo iure praeponitur.
etiamsi non admisit in haeresi uel in schismate baptizatos,
tamen communicasse admittentibus, quod apertissime
declarauit dicens: neminem iudicantes aut a iure communicationis
aliquem si diuersum senserit amouentes? si talium
communione maculatus est, cur in iterando baptismo eius
auctoritatem sectantur? si autem talium communione
Jml 2 memoratur v 3 decit Nml iis v
praeterito Nm2 6 post eo ipso L repetit uerba quid fieri aoleret—et
eo ipso 7 fuisse aliam Vv 8 consilio Jml 11 dicernedum Nml
14 seruenda Nml 16 gaudebant Lml 17 et ut se] ut esse Nml
conpage L 18 admonebat LNm2 20 iure optimo c 22 alt. in
om. NVv 24 communionis Lm2Nm2v 25 alique Jml 26 in
tractando KmlMmlNVp,çv, cf. p. 186, 24. 197, 2 27 maculatos Lml
imitantur? num quid hic restat nisi ut dicant: \'sic uolumus\'?
quid aliud sermoni ueritatis iustitiaeque respondent omnes
flagitiosi et facinerosi homines, luxuriosi ebriosi adulteri et
modis omnibus inpudici, fures raptores homicidae latrones malefici
idololatrae? quid aliud respondent, cum eos ueritas arguit,
nisi: \'hoc uolo, hoc me delectat\'? et si christiano tincti sunt
nomine, dicunt etiam: tu quis es qui iudices alienum
seruum? uerumtamen eo sunt isti modestiores, quia, cum
legibus diuinis et humanis aliquid poenarum pro suis perditis
moribus factisque patiuntur, non se martyres dicunt. isti autem
simul habere uolunt et sacrilegorum uitam et innocentium
famam et in sceleratis factis nullam poenam et in poenis iustis
martyrum gloriam, quasi non tanto sit erga illos maior misericordia
et patientia dei, quanto magis eos partibus corripiens
dat locum paenitentiae et in hac uita flagella ingeminare non
cessat, ut considerantes quae patiantur et quare patiantur aliquando
resipiscant et, qui iam pro unitate Donati Maximianistarum
baptismum receperunt, pro pace Christi orbis terrarum
baptismum potius amplectantur, reddantur radici, reconcilientur
unitati, uideant nihil sibi remansisse quod dicant, sed tamen
remansisse quod faciant, ut pro factis eorum praeteritis sacrificium
dilectionis offeratur placabili deo, cuius unitatem nefario
scelere dirruperunt, cuius sacramentis tam diuturnas iniurias
inrogarunt. misericors est enim et miserator dominus, longanimis
et multum misericors et uerax. amplectantur in praesenti
uita misericordem et longanimem et timeant in futura ueracem.
non uult enim mortem impii quantum ut reuertatur et uiuat,
quia sententiam flectit aduersus iniurias inrogatas. haec est
nostra exhortatio.
Ex. 34, 6. Ps. 102, 8 28 cf. Ezech. 18, 23. 33, 11
1 unitate* N 2 hinc Nml$pr. 3 omnes om. L 4 facinorosi LMNv
6 idolatresiiolattaeJm2LMNy.qG squis] quip 9 istis Mm2 13fama
Kml 15 eos] es L 16 poenitentiae <7»n2 patientiae p 20 reconciliantur L
24 disruperunt Jm2 27 futuro L 28 uul qml 30 exortatio LNVpq
quia tacere metuimus, quia cessare ab instantia quanta possumus
formidamus, quia obtemperamus apostolo dicenti: praedica
uerbum, insta opportune inportune, argue hortare
increpa. sed, sicut euangelium loquitur, diligunt gloriam
hominum magis quam dei et reprehendi ad tempus
timent, damnari in sempiternum non timent. uident etiam ipsi
quid mali faciant, uident non esse quid omnino respondeant,
sed nebulas imperitis offundunt, cum ipsi uiui sorbeantur, id
est scientes et agnoscentes intereant. uiderunt horrere homines
et grauiter detestari, quod etiam se ipsi in multa schismata
diuiserunt et maxime in Africae capite et notissima ciuitate
Karthagine. conati sunt resarcire dedecus pannorum suorum;
putantes quod possent Maximianistas auferre magno conatu
per Optatum Gildonianum fortiter institerunt, multa illis mala
et persecutiones saeuissimas intulerunt, receperunt inde aliquos,
putantes quod possent omnes eodem terrore conuerti,
his autem quos receperunt noluerunt facere iniuriam, ut ab
eis in schismate baptizatos denuo baptizarent uel potius ab
his ipsis rebaptizari eos facerent intus a quibus baptizati erant
foris, adque hoc modo suae nefariae consuetudini praescripserunt.
sentiunt quam scelerate iam faciant recepto baptismo Maximianistarum
uiolare baptismum orbis terrarum, sed timent
rebaptizatos suos, ne forte non eis parcant, si ipsi pepercerint
ceteris, ne de illis exigant animas suas, si animas aliorum
trucidare cessauerint.
inueniunt. si dixerint: (innocentes recepimus,\' respondetur eis:
\'ergo innocentes damnaueratis.\' si dixerint: \'nesciebamus,\'
2 quanto M 4 oportune JLMNILG hortare] obsecra J 5 diligant
ppr. 6 et] add. dum v 8 alt. quid] quod Mp. 10 horrore L
13 kartagine LN carthagine JJfp 20 baptizati] rebaptizati Lml
21 consuetudine L 22 sentiunt.. L faciunt Lml 23 uiolareterrarum
mg. Nm2 28 recipimus p pro ergo eis L 29 damnaretis
Kml damnaueritis Lml
temerariam protulistis — falsumque dixistis: plenarii concilii
ore ueridico damnatos esse cognoscite\'; neque
enim ore ueridico innocentes damnari potuerunt. si dixerint:
\'non eos damnauimus\', recitatur concilium, recitantur nomina
et episcoporum et ciuitatum. si dixerint: \'non est ipsum concilium
nostrum\', recitantur gesta proconsularia, ubi non semel
idem concilium allegauerunt, ut eosdem Maximianistas de
basilicis excluderent et iudiciorum strepitu adque auxiliorum
impetu proturbarent. si dixerint Felicianum Mustitanum et
Praetextatum Assuritanum, quos postea receperunt, cum Maximiano
non fuisse, recitantur gesta quibus eos de basilicis
excludendos ex concilio suo, quod aduersus Maximianistas fecerunt,
de iudiciis publicis postularunt. si dixerint: \'pro pace
suscepti sunt,\' respondetur: \'cur ergo ueram et plenam non
agnoscitis pacem? quis uos inpulit, quis coegit pro pace Donati
schismaticum recipere damnatum et contra pacem Christi orbem
damnare inauditum?\' urget eos utique ueritas, uident se non
habere quid respondeant et putant se non habere quid faciant.
quid loquantur non inueniunt, tacere non permittuntur: malunt
peruersis uocibus ueritati reluctari quam confessis erroribus
paci restitui.
dicere? \'quid ergo facimus\', inquiunt, \'de his quos iam
rebaptizauimus?\' respondetur: \'redite cum eis ad ecclesiam,
medicamento pacis offerte curandos quos uulnerastis, uitae
caritatis offerte suscitandos quos occidistis. multum ualet ad
40, 47 i Nml 2 temeriam L plenari Vml\\i.c, uniucrsalis sententia
Bagaitana concili Ntnl 3 ueredico Nm2, item lin. 4 damnatosueridico
om. L 4 more $pr. 6 ciuitatium N§ nostrum concilium
ipsum (tr. ipsum concilium) L 8 alligauerunt L Vp.ç 12 balicis
excluendos Lml 18 urguet p utique (tique in ras.) L undique v
20 illoquantur Nml 22 pace LM 26 curandas Nml uulneratis
Nmlqml 27 karitatis (ka in ras. m2) N
ait dominus, conuenerit in terra, quidquid petieritis
fiet uobis. si duobus hominibus, quanto magis duobus populis!
simul nos domino prosternamus, participamini nobiscum unitatem.
participemur uobiscum dolorem et caritas cooperiat
multitudinem peccatorum. ab ipso beato Cypriano consilium
quaerite, adtendite quantum de unitatis bono praesumpserit.
unde se non dirrupit a diuersa sentientibus, et cum arbitraretur
eos qui extra ecclesiae communionem baptizarentur baptismum
non habere, credidit tamen eos in ecclesiam simpliciter
admissos propter ipsius unitatis uinculum posse ad ueniam
pertinere. sic enim soluit quaestionem quam sibi ipse proposuit,
ad Iubaianum ita scribens: sed dicit aliquis: quid ergo
fiet de his qui in praeteritum de haeresi ad ecclesiam
uenientes sine baptismo admissi sunt? potens
est dominus misericordia sua indulgentiam dare
et eos qui ad ecclesiam simpliciter admissi in
ecclesia dormierunt ab ecclesiae suae muneribus
non separare.\'
baptizari an rebaptizari, iudicare difficile est. uideo quidem
quid amplius homines detestentur adque horreant, uerumtamen
recurrens ad illam stateram dominicam, ubi non ex humano
sensu sed ex auctoritate diuina rerum momenta penduntur,
inuenio de utraque re domini sententiam. nam et Petro dixit:
qui lotus est non habet necessitatem iterum lauandi
et Nicodemo: nisi quis renatus fuerit ex aqua
et spiritu, non intrabit in regnum caelorum. quid
. 13, 10 27 Ioh. 3, 5 Lna1 2 terram p.ç 4 prostenamus L 5 participemus
N 7 praesumserit JKq 8 disrupit LMNv dirupit p.m2
a diuersa] aduersa Nmlç 10 eos tamen v ecclesia N 12 peruenire
p 21 an] aut Nml iudicari Nv 22 detestantur Nml uerum
(tamen om.) N 23 domicam L 26 locutus Ntnl 27 nichodemo
LMNm2p.m2 28 intrauit Nml
difficile est fortasse cognoscere. quantum tamen ad ipsa
uerba adtinet, cuilibet homini manifestum est quantum distet
inter \'non habet necessitatem lauandi et \'non intrabit in
regnum caelorum\'. ipsa denique ecclesia sic traditum tenet,
ut hominem sine baptismo ad altare prorsus non possit admittere;
rebaptizatum autem cum post paenitentiam liceat admitti,
quid aliud ostenditur nisi eum baptismo non carere? si ergo
Cyprianus, quos esse sine baptismo arbitrabatur, tamen propter
unitatis uinculum ad ueniam pertinere praesumebat, potens est
dominus per ipsum uinculum unitatis et pacis etiam rebaptizatis
placari et eis, a quibus rebaptizati sunt, ex ipsa pacis
conpensatione mitescere et omnia quae in errore commiserant
delicta donare, offerentibus sacrificium caritatis quae cooperit
multitudinem peccatorum, ut non adtendat quam multi eorum
discessu uulnerati sint, sed quam plures eorum reditu liberati.
in quo enim uinculo pacis credidit Cyprianus posse per misericordiam
dei ab ecclesiae muneribus non separari eos, quos in
ecclesiam sine baptismo existimabat admissos, in eodem uinculo
pacis credimus per eandem misericordiam dei mereri
ueniam posse rebaptizatos.
et ante ipsum praeterito tempore aut rebaptizatos aut baptismum
non habentes unitatis gremio continebat: aut illi aut illi
salutem non nisi unitatis ipsius merito consecuti sunt. si enim
non habebant baptismum qui ab haereticis ueniebant, sicut
asserit Cyprianus, non recte admittebantur; et tamen eisdem
ipse indulgentiam de domini misericordia propter unitatem
om. Kml 10 unitatem Vmlpmb; uinculum in ras. m2 N
11 dominus] add. inquid Jm2 unitatis uinculum v 12 ex] ea Kv
15 peccatorem Lml adtendit Lml attendit MNll multi (i in ras.) L
16 sunt JLmlM 20 credimus pacis Lml 21 posse ueniam M 22 et
temporibus v 24 aut illi semel Mp. 27 ammittebantur JmlKLNmlfi
eis idem L
recte rebaptizabantur. quid itaque illos nisi eadem unitatis
caritas adiuuabat, ut, quod in sacramento tractando latebat
humanam infirmitatem, diuina misericordia non reputaret amantibus
pacem? cur ergo, cum uestros rebaptizatos timetis, et
illis et uobis salutis aditus inuidetis? fuit aliquando de baptismo
dubitatio: qui diuersa senserunt in unitate manserunt.
ea dubitatio procedente tempore perspecta ueritate sublata
est: quaestio, quae nondum finita Cyprianum non deterruit ut
recederet, uos finita ut redeatis inuitat. uenite ad catholicam
concordantem, quam Cyprianus non deseruit fluctuantem. aut
si uobis exemplum Cypriani iam displicet, qui communicauit
eis, qui cum baptismate haereticorum recipiebantur, aperte
dicens: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem
si diuersum senserit amouentes, quo itis, miseri, quid agitis?
et uos ipsos fugite, quia inde processistis ubi ille permansit.
si uero ei propter abundantiam caritatis et amorem fraternitatis
et uinculum pacis nec sua peccata nec aliena obesse potuerunt,
huc redite, ubi et nobis et uobis multo minus oberunt quae
uestri finxerunt.