fili dilectissime Victor, uolo, si te contemnerem, nequaquam id me
fuisse facturum. nec ideo tamen humilitate nostra sic abutaris, ut
propterea te existimes adprobatum, quia cernis non fuisse contemtum;
non enim sequendum, sed corrigendum te diligo. et quoniam
nec corrigi posse despero, nolo mireris me contemnere non posse
quem diligo. si enim te, antequam nobis eommunieares, diligere
debui, ut esses catholicus, quanto magis te iam communicantem
diligere debeo, nc sis nonus hereticus et ut sis talis catholicus, cui
resistere nullus possit hereticus! quantum enim adparet ex donis
ingenii, quae iam tibi largitus est detis, profecto sapiens eris, si te
non esse credideris, atque ut sis ab illo qui facit sapientes pie, subpliciter
instanterque poposceris et malueris errore non decipi quam
errantium laudibus honorari.
2 tuam bis pos. semel eras. A inuenirit C EXPLICIT
EPISTOLA AD PETRVM PRESBITERVM DE NATVRA ET ORIGINE
ANIMAE. INCIPIT AD VINCENTIV VICTORE DE EADE RE LIB PRI-
MVS AC EXPLICIT EPISTOLA AD PETRVil PRB3I 1NCIPIT AD VIN-
CENTIVM VICTOREM DE EADEM RE LIBER PRIMVS BU EXPLICIT
EPISTOLA AD _PETRVM PRESBITERV DE NATVRA ET ORIGINE
ANIMAE F Explic epla sci aug ad petrum Presbm De natura et origine anima.
Incip eiusde alia epla ad Petrum et abraham de eadem re E,a codice D subscriptio
abest 3 IN NOMINE DXI NRI IIIV XPI...... INCIPIT AD
VINCENTIVM VICTOREM DE NATVRA ET ORIGINE ANIMAE LIBER
SCI AGVSTINI EPI H INC .\'. AD VICTOREM VINCENТIVM . . DE
NATVRA ET ORIGINE ANIMAE. LIBER SCI AVRELII AVG PRI.
MVS .\'. / INCIPIT LIBER AVRELII AVGINI DE NATVRA ET ORI-
GINE ANIME AD VINCENTIVM VICTOREM T 4 primum E cogitasC
5 uitorC si te contenere C nequaquam ad me contenere fuisse C 6 tamen
o>n.Dml 7 abprobatum J 10 communicaris BC 11 ut omes catliolicos
(in mg. al. I esses catholicus) b te iam] etiam CI cominicantem .1 12 dilegereC
heredicus Hml ut sis talis om.H cuins 11 cui — hereticus om. D
reddidit. cum enim quis esset Vincentius Victor ab eis qui te
nouerant et forte aderant requisissem, audiui te fuisse Donatistam
uel potius Rogatistam, nuper autem communicasse catholicae. et
cum gauderem tantum, quantum de his solemus, quos ab illo errore
liberatos esse cognoscimus, immo uero etiam multo amplius, quod
ingenium tuum, quo delectabar in litteris tuis, uidebam non remansisse
apud aduersarios ueritatis, additum est a referentibus, quod
me inter illa gaudia contristaret, ideo te cognominari uoluisse Vincentium,
quod Rogati successorem, qui hoc nomine appellatus est,
adhuc tamquam magnum et sanctum uirum animo teneas et ob
hoc illius nomen tuum uolueris esse cognomen. nec defuerunt qui
dicerent etiam hoc a te fuisse iactatum, quod ipse tibi nescio qua
uisione apparuerit atque ad hos conficiendos libros, de quibus tecum
agere isto nostro opusculo institui, sic adiuuerit, ut ea tibi scribenda,
quantum ad res ipsas rationesque adtinet, ipse dictaret. quod si
uerum est, iam te illa dicere potuisse non miror, quae, si patienter
auscultes ammonitioni meae et eos libros catholica mente consideres
atque pertractes, te dixisse procul dubio paenitebit: ille quippe qui
se, sicut eum prodit apostolus, transfigurat in angelum
lucis, in eum tibi transfiguratus est, quem tu fuisse uel esse tamquam
lucis angelum credis. et eo quidem modo minus ad decipiendos
catholicos ualet, quando se non in lucis angelos, sed in hereticos
transfigurat; sed te ab eo falli iam eatholieum nollem. crucietur
ergo te didicisse quae uera sunt: quanto magis laetatus fuerat se tibi
persuasisse quae falsa sunt! ut autem non diligas hominem mortuum,
cuius dilectio tibi obesse potest, prodesse illi non potest, hoc breue
intuearis ammoneo, quod utique ille non est sanctus et iustus, si tu
BCI adherant A requiese A 4 aeclesiae catholicae I
5 gauderem H (u add. m1, de m2) liberatos esse ab illo errore 1 7 quod Ell d
delectabus H tuis in mg. add. E non om. H 8 quo d 9 cognominare CH
10 rogasti ABC roga*ti £ abpellatus A 13 a om.A 14 atque om.E
^
15 opusculu A si BCb si deus I adiuuerit dns b ut om.D ut eos tibi
scribendos T 16 attenet H 17 sapienter H 18 auscultas Bml 21 eo b
est transfig. bd 22 angelum lucis E 23 alt. in om.C haereticos A 24abeo]
habeo AB ab illo E cruetur B 25 deducis se Hml si E sed ibi Hml
26 persuasisset £ persuasisse **D moriturum I 27 obesse tibi E prodessepotest
om.C illa E, om.T breuiter bd
autem illum sanctum et iustum arbitraris, tu communicando catholicis
interisti. profecto enim tc catholicum fingis, si animo illud es
quod erat ille quem diligis. et nosti quam terribiliter scriptum sit,
quod spiritus sanctus disciplinae fugiet fictum.
si autem ueraciter communicans non te catholicum fingis, quid adhuc
hereticum mortuum sic diligis, ut eius uelis te iactare adhuc
nomine, cuius iam non teneris errore? nolumus te habere tale cognomentum,
tamquam sis heretici mortui monumentum; nolumus talem
titulum habere librum tuum, qualem falsum esse dieeremus, si in
eius sepulcro legeremus. non enim Vincentium uictorem scimus esse.
sed uictum; et utinam fructuose, sicut te uinei nolumus ueritate!
astute autem putaris et callide, cum libros tuos, quos credi cupis
illo tibi reuelante dictatos, appellas Vineentii Victoris, non tam Vincentium
te quam illum uoeari noluisse Victorem, uelut tibi reuelando
quae scriberes uicisset errorem. ut quid tibi ista, fili? esto potius
uerus, non fictus catholicus, ne te fugiat spiritus sanctus et nihil
tibi possit prodesse Vincentius. in quem se ad te fallendum transfigurauit
malignissimus spiritus; eius quippe sunt illa qualibet tibi
fraude persuasa. quae si ammonitus pia humilitate et catholica pace
correxeris, errores fuisse iudicabuntur studiosissimi iuuenis emendari
potius quam in eis remanere cupientis. si autem pro eis tibi etiam
contentionem - quod absit.! — persuaserit peruicacem, iam tamquam
heretica dogmata cum suo necesse erit auctore damnari, cura scilicet
pastorali et medicinali, priusquam per incautum uulgus serpant dira
contagia, cum dilectionis non ueritate, sed nomine salubris neglegitur
disciplina.
scripta ad fratres nostros, Renatum dei senium et presbyterum
A, om.l 2 iustum esse E 3 si te catholicum (om.
post. si) HT te om.C si-fingis om. A illudes BEH es om.O 5 fugiat DII
effugiat E effugiet T 6 cominunicasE finges Hml 7haereticum
A te uelis H 8 errore in ras. E conomcntum C 9 monimentum T
11 sepulchro ABDH 12 sicut et te E 13 quod E 15 uocare H 16 tibi] sibib
18 prodesse possit E possit om.H te ad se C 21 studiosissime BC
22 pr. eius C 24 haeretica .1 cura] correptione II 25 per] pro C 27 disciplina]
medicina b 28 sunt illa B illa sunt C illi simt I 29 praesbiterum Al
presbiterum BC
eius, ut asseris, uoluntati petentis obtemperans. dabunt enim
tibi ut legas procul dubio, si uolueris, et ingerent etiam non petenti.
uerum tamen etiam hic quae maxime in eisdem libris tuis et in fide
tua emendari cupiam non tacebo. primum est, quod \'animam non
ita uis a deo esse factam, ut eam ex nihilo fecerit, sed ex semet
ipso\'. ubi non putas esse consequens, ut naturae sit dei, quia profecto
quam sit impium et ipse cognoscis. qua impietate ut careas, ita
oportet ut dicas animae auctorem deum, ut ab illo facta sit, non de
illo. quod enim de illo est, sicut unigenitus filius, eiusdem naturae
cuius et ille est. ut autem anima eiusdem naturae non sit cuius est
ille, facta est quidem ab illo, sed non de illo. aut ergo dic unde aut
fatere de nihilo. quid est quod dicis \'eam particulam esse quandam
halitus naturae dei\'? numquidnam ipsum halitum naturae dei,
cuius halitus est ista particula, negas eiusdem cuius deus est esse
naturae? si negas, ergo de nihilo et istum halitum fecit deus, cuius
halitus animam uis esse particulam. aut si non de nihilo, dic unde
illum fecerit deus. si de se ipso, ergo ipse est — quod absit! — materies
operis sui. sed dicis: cum de se ipso halitum uel flatum facit, ipse
integer manet; quasi non et ignis lucernae integer maneat, cum de
illo altera accenditur, et tamen eiusdem, non alterius sit naturae.
Sed, inquis, cum a nobis uter inflatur, non aliqua portio
nostrae naturae uel qualitatis infunditur. cum hoc ipsum, quod spiritu
hausto uter inpletus extenditur, sine aliqua nostri deminutione
geratur. his uerbis tuis adhuc addis et inmoraris et inculcas similitudinem
quasi necessariam, qua intellegamus quomodo deus sine
suae naturae aliquo detrimento et de se ipso animam faciat et facta
Vinc. Victor 1 quibus] add. nunc d existimate C 2 ut eius E petenti T poenitentis
C 3 legat b ingerunt E 5 emendare B ita non E 6 factam esse E
7 putes 6 8 qu.a B 11 alt. cuius et ille est T est om.E 13 facere C
14 alitus CDT; in seqq. uers. h omnes codd. semper tere om. numquinnam A
15 ipsa E 17 uis esse animam H anime E non] ni A 18 fecerit illum E
se om.E 19 cum] quod B ipso in mg. add. E 20 maneat b et om.A 21 illaEft
23 nro A hoc ipso quo spu hausto ABCDEHIb hic ipse spiritus quo hausto d
24 impleturft diminutione BCETbd 25 egeraturd tuis om.H addisset
(om. et) Bet-quasi cm.H 27 faciet A
numquid animae nostrae est
portio utris inflatio aut homines fingimus cum utres inflamus aut
detrimentum nostri in aliquo patimur, cum flatus nostros in diuersa
partimur ? sed nullum patimur detrimentum. cum ex nobis ad aliquid
transmittimus flatum, et manente in nobis plena flatus proprii qualitate
et integra quantitate nullum nos meminimus damnum ex utris
inflatione sentire. ista similitudine, quae satis elegans et congruens
tibi uidetur, quantum fallaris adtende. deum quippe dicis incorporeum
non de nihilo a se factam, sed de se ipso animam sufflare
corpoream, cum flatum nos licet corporeum, subtiliorem tamen
emittamus, quam nostra sunt corpora, nec eum de anima nostra.
sed de hoc aere per uiscera corporis exhalemus. pulmones quippe
anima, cuius nutu mouentur etiam cetera corporis membra, ad
hunc aerium spiritum ducendum atque reddendum sicut folles
mouet. praeter enim alimenta solida et fluxa, unde est cibus et
potus, hoc tertium nobis deus alimentum circumfudit aurarum.
quas ita carpimus, ut sine cibo et potu diu esse possimus. sine hoc
autem alimento tertio, quod aura nobis. quae undique circumsistit,
spirantibus et respirantibus exhibet, nec exiguo temporis spatio
possumus uiuere. sicut autem cibus et potus non solum ingerendi,
uerum etiam per meatus ad hoc institutos egerendi sunt, ne utroque
laedant, uel non intrando uel non exeundo, ita hoc tertium
flabile alimentum quia in nobis manere non sinitur nec inmorando
corrumpitur, sed egeritur mox ut ingeritur, non alios, sed eosdem
meatus, id est os aut nares aut utrumque, et qua intraret et qua
exiret, accepit.
In te ipso tibi proba ipse quod dico. emitte spiritum flando
et uide utrum dures, si non receperis; recipe respirando et uide
quas patiaris angustias, si non rursus emiseris. hoc igitur facimus.
1 de se ipsa E 2 imflatio C fungimus C imflamus C 3alico.l
inflatus B 4 patimur BDml ad om. ABCDm1E ad aliquid (in mg. al. l dcf. E5 plenas C qualitatcmB 6 et om. A 7 sentire-365, 7 uiuamus
om. E cligans BCI 9 factum llm2 se cm. B 10 nosscilicet (pr. s s. I.) D
12 exalemus AIIT quippe] naque BITb namquae C 13 nutu] natura (ram2
add.)H adhuc A 14 aereum BHIT aereum C 15solidetC 17 diue e C
19 exibct B tempori Hml 20 possimus HTd 21 ad hoc om. B instituto
segerendi B coostitutos II 24 egeretur Ilml alias A. 25os.4 29 facinus A
quod tunc paulo plus ducimus, ut paulo plus emittamus, ut spiritum
flabilem, id est uentum in utrem inplendum et extendendum non
quiete spirandi et respirandi, sed anhelandi impetu coartemus. quomodo
ergo dicis: nullum patimur detrimentum, cum ex nobis ad
aliquid transmittimus flatum, et manente in nobis plena flatus proprii
qualitate et integra quantitate nullum nos meminimus damnum ex
utris inflatione sentire? apparet te, fili, si aliquando utrem inflasti,
non aduertisse quid egeris. quod enim sufflando amittis, statim
recipiendo non sentis. sed potes hoc facillime discere, si hoc potius
uelis quam tua dicta, quia iam dicta sunt, non inflans utrem, sed
inflatus ipse defendere et auditores tuos, quos ueris rebus aedificare
debes, inani strepitu uentosi sermonis inflare. in hac causa non te
ad magistrum mitto nisi ad te ipsum. emitte flatum in utrem et
os claude continuo naresque detine et sic saltem senti uerum esse
quod dico. eum enim coeperis angustias intolerabiles perpeti, quid
cupies ore aperto naribusque recipere, si, quando sufflasti, nihil te
existimas amisisse? uide in quo malo sis, nisi hauriendo resumas
quod effundendo reddideras; uide, illa insufflatio qualia damna et
detrimenta fecisset, nisi ea respiratio reparasset. nisi enim quod
inpenderis ad utrem implendum, ad te itidem alendum aditu patefacto
redierit, quid tibi non solum unde illum inflare, sed unde tu
possis uiuere remanebit?
Haec debuisti considerare, cum scriberes, et non ista similitudine
utrium inflatorum uel inflandorum introducere nobis deum
aut ex alia natura, quae iam erat, sicut nos ex isto circumfuso aere
flatum facimus, animas flare aut certe, quod et abhorret ab ista
similitudine et abundat impietate, deum sine ullo quidem sui
def. Educimus-plus om. C 4 anelandiC anelandu
petu A 6 transmittamus C in om. BC plena om. D 8 insufflatione B
9 quod] quid B insufflando b inflando d emittis b 10 potest C
ediscereH 11 tu addicta C inflas C 12 uerbis T 13 inanissime B
inanissine C inanis sinoH strepiduC inac A 14 nisi] sed BCHT
17 cupiet A te om. H 18 exestimas AC amisse D mala A auriendo C/Z
rerum at quod (in mg. s. reram aid. m2 remeat) H 19 quo defundendo A
20 fecisset] add. et A 21 a*l**endum I aditum B 22 qui C 23 manebit A
24 debuisse A 26 aeres latu A 27 at B aborret C 28 ∗abundat H
obtundat C
quod est peius, tamquam sui operis materies ipse sit, facere. ut
ergo aliquam de nostro flatu ad hanc rem adhibeamus similitudinem,
id potius est credendum, quod, sicut nos non de natura nostra, sed
quia omnipotentes non sumus, de isto aere circumfuso quem trahimus
et reddimus, cum spiramus et respiramus, flatum facimus quando
sufflamus nec uiuentem nec sentientem, quamuis nos uiuamus atque
sentiamus, ita deum non de sua natura, sed quia sic omnipotens
est, ut possit creare quod uult, etiam ex eo quod omnino non est.
id est de nihilo, flatum facere posse uiuentem atque sentientem, sed
plane cum sit inmutabilis ipse mutabilem.
putasti ad exemplum de beato Heliseo, quia flando in eius faciem
mortuum suscitauerit ? itane tu flatum Helisei factum fuisse putas
animam pueri? non usque adeo te a uero exorbitare crediderim.
si ergo anima illa, quae uiuenti ablata fuerat ut moreretur, eadem
ipsa illi ut reuiuesceret reddita est, quid ad rem pertinet quod dixisti
\'nihil Heliseo fuisse deminutum\', quasi aliquid ab illo transisse, unde
uiueret, credatur in puerum? quod si propterea dictum est, quia
flauit et integer mansit. quid opus erat ut hoc de Heliseo mortuum
resuscitante diceres, quod de quouis flante et neminem suscitante
dicere nihilominus posses? incaute sane locutus es — cum absit,
ut credas flatum Helisei factum fuisse reuiuescentis animam pueri -,
quod primum dei factum ab istius prophetae facto hoc distare
noluisti. quod ille semel, iste ter flauerit. dixisti quippe Heliseum
in faciem defuncti filii illius Sunamitis ad instar primaeuae originis
cm. H sed om. b õ quaell 7 sentitem A 8 itaque BC
o sed C 10 flatum] factum E 11 mutabilem facit BCEIT mutabile facit b
12 sibi uult om. B quod ad hanc similitudinem (quod ad in mg. add. m1) H
similitudinu A 13 hellsseo A 14 sustauerit A helisei tu flatum E tu cm. li
helissei.l fuisse factum E factum om.b puta/Z 15 a om. BCl
exoroit re.4 17 reuiuisceret BElTd 18 diminutura DEIbd ab illo aliquidd
transisset Eb 19 uiuere b 20 helisseo A elisaco DITd 21 resuscitande B
quoT 22 loquutus A 23 reuiuescente C reuiuiscente ̄ Blb reuiuiscentis BEd
uiuiscentem T 25 dixisti-faciem cm. II 26 facie T filii om. EH
somamtis.l sun amittis B sonamitis CD sonanitis H (u s. o) prim«euQ II
et cum emortua membra, inquis, in uigorem pristinum
redanimata per halitum prophetae diuina uirtus accenderet, nihil
Heliseo fuerit imminutum, per cuius flatum corpus emortuum rediuiuam
animam recepit et spiritum, nisi quod semel dominus in faciem
hominis insufflauit, et uixit, tertio Heliseus in faciem mortui aspirauit,
et reuixit. sic sonant tua uerba ista, quasi flandi tantum numerus
interfuerit, ut non quod fecit deus etiam propheta fecisse credatur.
et hoc ergo emendandum est. tam multum quippe interfuit inter
illud opus dei et hoc Helisei, ut ille flauerit flatum uitae, quo fieret
homo in animam uiuentem, iste autem flauerit flatum neque sentientem
neque uiuentem, sed aliquid significandi gratia figurantem,
denique ut puer iste rcuiuesceret, non eum animando
propheta fecit. sed eum amando ut hoc deus faceret impetrauit.
quod autem illum ter flasse dicis, aut memoria, sicut
fieri solet, aut mendositas codicis te fefellit. quid plura? non sunt
tibi ad hoc astruendum aliqua exempla et argumenta quaerenda,
sed potius emendanda et mutanda sententia. noli ergo credere,
noli dicere. noli docere \'quod non de nihilo, sed de sua natura fecerit
animam deus\', si uis esse catholicus.
atque ita semper deum animas dare, sicut semper est ipse qui dat\',
si uis esse catholicus. erit enim tempus, quando non dabit animas
deus, cum tamen esse ipse non desinat. poterat quidem sic accipi
quod aisti \'semper dat\', utintellegeretur sine cessatione dare quamdiu
1 in om. B 2 sedanimata H alitum AEH 3 helisseo A fuit T
4 recepit animam E reciperet BC (om. et), ITb in faciem] add. dns C
5 uixit] dixit E helisseus A asspirauerit AE adspirauerit II G ista uerba
tua H uerba tua EI 7 fecisse om. I 8 quippe 6m.ll 9 opus illud T
helissei A qd C 10 homo] add. et E neque uiueutem neque sentientem T
11 gratia significandi E 12 pier A reuiuisccret BEIT non eum amando T
13 eum om. All animando 11 14 suflasse bd 15 solet fieri H
te codicis T fellit A 17 mutanda] mundanda E 18 pr. noli] add. ergo Ad
non 6m. B 19 si uis] suus E 20 noli dicere nec cred«re BTJb noli credere
noli dicere E noli dicere noli credere noli docere quodn de nihilo per inf. C
21 deum semper E est om.C .22 enim] add. nOli E deus animas C amas A
23 ipse esse T ipse om.H desistat T 24 qd da istis A amisti C isti E
semper discentes et ad ueritatis scientiam numquam peruenientes;
non enim sic accipitur quod hic positum
est \'semper\' uelut numquam desinant discere, cum procul dubio
non discant, quando in hoc corpore destiterint uiuere uel cum
coeperint supplicio gehennalis ignis ardere. sed tu non permisisti
sic accipi uerbum tuum, cum dixisti \'semper dat\', quando quidem id
ad infinitum tempus reuocandum putasti. et parum hoc fuit; sed
tamquam quaereretur abs te, ut apertius explicares quomodo dixeris
\'semper dat\\ addidisti atque dixisti: sicut semper est ipse qui dat. hoc
sana et catholica fides omnino condemnat. absit enim, ut credamus
quod animas deus semper dat, sicut semper est ipse qui dat. sic
enim semper est ipse, ut numquam esse desistat; animas autem non
semper dabit, sed eas finito generationis saeculo non iam nascentibus
quibus dandae sunt procul dubio dare cessabit.
aliquod perdidisse per carnem, tamquam boni meriti fuerit ante
carnem
egisse dicit boni uel mali; unde ergo anima potuit ante carnem
habere meritum bonum, ubi nihil egerat boni ? an forte audebis
eam dicere ante carnem bene uixisse, quam non potes ostendere
uel fuisse? quomodo ergo dicis: non uis animam ex carne peccati
contrahere ualetudinem, ad quam uicissim sanctificationem uideas
transire per carnem, ut per ipsam reparet statum, per quam perdiderat
meritum? haec dogmata, quibus putatur anima ante carnem
habuisse aliquem statum bonum et meritum bonum, si forte nescis,
exceptis antiquis exceptis etiam recentius in Priscillianistis iam
catholica damnauit ecclesia.
22 Vinc. Victor; cf. pag. 344, 28 1 de ] e BC et 1 2 discernentes A 3 haec .1 5 desierint (s. l. ml
l destiterint) T cum om. A G ignis m. C 7 dixi A id um. E 11 sanc BClb
12 semper deus DEH det b est om. C 13 numquam ] add. ipse b essc] ipse E
distatsi 15 sint d 16 noli dicere E 17merito.4 18 aplos nisi legLss?
dicit C dicit nihil egisse 1 19 egisset scit A dicit om. II 20 forte haut
d,\'bes ea aut dicere (haut in mg. add., s. debes eras. haud) E 21 ante om. C
uixisse bene E bene om. A 22 dici E, cm. II 23 ualitudinem codd. praet. H
24 med. por om. E rep iraret (alt. a exe) E statu per qua diderat (qua s. l. m1) II
26 aliquem post bonum pon. B 27 priscilianistis AD iam iamll
Noli credere nec dicere nec docere \'animam per carnem reparare
habitudinem priscam et per illam renasci, per quam meruerat
inquinari\', si uis esse catholicus. ut enim omittam in eo quod dixisti:
merito ergo per carnem priscam reparat habitudinem, quam uisa fuerat
paulisper amisisse per carnem, ut per eam incipiat renasci, per quam
meruerat inquinari, tam in proximo te ipsum tibi ipsi exstitisse
contrarium, ut homo qui paulo ante dixeras animam per carnem
reparare statum per quam perdiderat meritum — ubi nullo modo
potest nisi bonum meritum intellegi, quod uis utique per carnem
in baptismate reparari —, rursus eam diceres inquir.ari meruisse per
carnem — ubi iam non potest bonum, sed malum meritum intellegi —,
ut ergo id omittam, prorsus uel bonum uel malum meritum credere
habuisse animam ante carnem catholicum non est.
meruerit esse peccatrix ante omne peceatum\', si uis esse catholicus.
ualde enim malum meritum est meruisse fieri peccatricem. et
utique tam malum meritum nullo modo habere potuit ante omne
peccatum, praesertim priusquam ueniret in carnem, quando
meritum nec malum potuit habere nec bonum. quomodo igitur
dicis: anima itaque si peccatrix esse meruit, quae peccatrix esse
non potuit, neque in peccato remansit, quia in Christo praefigurata
in peccato esse non debuit, sicut esse non potuit? attende quid dieas
et desiste iam dicere. quomodo enim meruit et quomodo non potuit
esse peccatrix? quomodo, quaeso te, peccatrix esse meruit, quae
male non uixit? quomodo, quaeso te, peccatrix facta est, quae
peccatrix esse non potuit? aut si \'non potuit\' ideo dicis, quia praeter
carnem non potuit, quomodo ergo meruit esse peccatrix, quo merito
in carnem mitteretur, quando quidem ante carnem non potuit esse
peccatrix, unde mali aliquid mereretur?
pag. 308, 21. 346, 3 1 noli dicere BCElTb all. nec] noli BCITb 4 beatitudinemBCT qua B
qui C 6 tu b ipse Hb extitisti BCb 7 ante paulo E 8 reparari E
9 meritum bonum E quod-intellegi in mg. m2 T 10 diceris Hml 11 sed]
uelB intellegi-meritum cm. BH 12 crediH 13 abuisse D ante carnem
animam B 15 meruit T 16 et utique admalum (i s. a m2) H 17 potuit
habere E 20 meruerit Ab meruit-esse om. C 21 potuit] add. tamen d
peccatore mansit AD 24 qmale (s. I. uę inter q et m) H 25malu C 27 quę E
28 ante bis pon. B 29 aliquid mali T
baptizentur morte praeuentos peruenire posse ad originalium indulgentiam
peccatorum\', si uis esse catholicus. exempla enim, quae
te fallunt, uel de latrone qui dominum est confessus in cruce uel
de fratre sanctae Perpetuae Dinocrate nihil tibi ad huius erroris
sententiam suffragantur. latro quippe ille, quamuis potuerit iudicio
diuino inter eos deputari, qui martyrii confessione purgantur, tamen
etiam utrum non fuerit baptizatus ignoras. nam, ut omittam, quod
creditur aqua simul cum sanguine exiliente de latere domini iuxta
confixus potuisse perfundi atque huiusmodi sanctissimo baptismate
dilui, quid si in carcere fuerat baptizatus, quod et postea persecutionis
tempore nonnulli clanculo impetrare potuerunt? quid si et
antequam teneretur? neque enim propterea illi publicae leges parcere
poterant, quantum adtinet ad corporis mortem, quoniam
diuinitus remissionem acceperat peccatorum. quid si iam baptizatus
in latrocinii facinus et crimen incurrerat et non expers baptismatis,
sed tamquam paenitens accepit scelerum ueniam quae baptizatus
ammisit? quando quidem pietas tam fidelis et domino in animo
eius et nobis in uerbis eius apparuit. nam si eos, de quibus 11011
scriptum est utrum fuerint baptizati, sine baptismo de hac uita
recessisse contendimus, ipsis calumniamur apostolis, qui praeter
apostolum Paulum quando baptizati fuerint ignoramus. sed si ipsos
baptizatos esse per hoc nobis innotescere potuit, quod beato Petro
dominus ait: qui lotus est, non indiget, ut lauet, quid
de aliis, de quibus uel tale nihil legimus dictum, de Barnaba, de
Timotheo, de Tito, de Sila, de Philemone, de ipsis euangelistis
Marco et Luca, de innumerabilibus ceteris, quos absit ut baptizatos
24 Ioh. 13,10 BCITb 2 baptizarentur ABCU morte∗ H
praeuentus A 3 citholici C 4 quid nomen A dn C dno D confessus est El
5 de fratre] defrem B perpetue B dinocrete (a s. e ̜) H 6 diuino iudicio K
7 confessionem C 9 atqua C 10 confixos (o fin. ex u) H 11 delui B
12 clanculi H quod A 13partereC 14 potuerant A 16 incurreret.l
expars C 17 ueniam quam Hb 18 ammLsit HT amisit BCb admisit E
19 apparu**it/ 21ipsiT 23beateC 24 lo∗∗tus DI ut] nisi ut bd
pedes lauet bd 26 deTito] et ito A silia A silea BCHb sylea E phylemone A
filemone DE
puer, in quibus annis pueri cum baptizantur iam symbolum reddunt
et pro se ipsi ad interrogata respondent, cur non tibi uisus
fuerit baptizatus potuisse ab impio patre ad gentilium sacrilegia
reuocari et ob hoe fuisse in poenis, de quibus sorore orante liberatus
est, nescio. neque enim et ipsum uel numquam fuisse Christianum
uel catechumenum defunetum fuisse legisti, quamquam ipsa lectio
non sit in eo canone scripturarum, unde in huiusmodi quaestionibus
testimonia proferenda sunt.
ad baptismum, praedestinationi eius eripi posse et ante
defungi quam in eis fuerit quod omnipotens praedestinauit inpletum\',
si uis esse catholicus. nescio qua hie enim potestas contra
potestatem dei casibus datur, quibus inruentibus quod ille praedestinauit
fieri non sinatur. hic error quanta errantem uoragine
inpietatis absorbeat exaggerare non opus est, cum prudentem uirum
et corrigi paratum breuiter ammonuisse sufficiat. tua quippe ista
sunt uerba: habendam dicimus. inquis, de infantibus istius modi
rationem, qui praedestinati baptismo uitae praesentis, antequam renascantur
in Christo, praeueniuntur occiduo. ergone praedestinati baptismo
uitae praesentis, antequam ad eum perueniant, praeueniuntur
occiduo et praedestinaret deus quod futurum non fuisse praesciuit
aut hoc futurum non fuisse nesciuit, ut eius aut praedestinatio
frustraretur aut praescientia falleretur? uides quanta hinc dici
possent, nisi quod paulo ante dixi tenerem, ut hinc te breuiter
ammonerem.
Xoli credere nec dicere nec docere \'de infantibus, qui priusquam
renascantur in Christo, praeueniuntur occiduo, scriptum esse:
dinocratis EH septenis AC 5 in-fuisse om.H 7 catichuminum A
catech. B cathic. C cathec. D catic. EI catec. Hb defunctum om.T lcgistis A
8 eiusmodifl 10 noli dicere noli docere T qd C praedistinauit CH 11 prę-
dostinatione AE pracdistinationi CH 12 omnipotens deus E praedistinauitCH
13nescioenimquaed quaehicenimHITb 14 pracdistinauitCH 15 nam hic D
(nam s. l.) uoragineC 16 obsorbeat B 17 sufficiet A 18 habendaII istius
moderationem ABC 19 antiquam C 20 pdistinati C 21 prentis A
22 et]∗ E ut D (u ex e) aut IT praedestinauit E nesciuitD sciuitT 23non
futurum non B non om.Tb fuisset E ut] aut C pdistinatio C 25 antedixissc
B 27 de om.C
\'raptus e st, ne malitia mutet illius intellectum
autne fictio decipiat an i mam eius. propter h o c
properauit de medio iniquitatis illum e du cer e;
pla cita enim erat deo anima cius, et: cons u mmatus
in breui repleuit tempora longa ̒, si uis esse
catholicus. hoc enim ad illos omnino non pertinet, sed ad eos potius,
qui baptizati et pie uiuentes diu non permittuntur hic uiuere non
annis, sed sapientiae gratia consummati. iste uero error, quo putatur
hoc de paruulis antequam baptizentur morientibus esse dictum.
ipsi sacrosancto lauacro intolerabilem facit iniuriam, si paruulus,
qui baptizatus rapi poterat. propterea prius rapitur, ne malitia
mutet illius intellectum aut nc fictio decipiat animam eius; quasi
in eodem baptismo haec esse malitia credatur et fictio qua in peius
mutetur et decipiatur, si non ante rapiatur. deinde quoniam placita
erat deo anima eius, properauit de medio iniquitatis illum educere,
ita ut nec paululum remoraretur, ut quod in eo praedestinarat
inpleret, sed contra suam praedestinationem facere maluit tamquam
festinans, nc quod ei placuerat in non baptizato exterminaretur
in baptismo, tamquam moriturus infans ibi pereat, quo currendum
est cum illo ne pereat. quis ergo haec uerba scripta in libro
Sapientiae de paruulis sine baptismate mortuis dicta esse crederet,
diceret, scriberet, recitaret. si ra. sicut oportuerat, cogitaret ?
esse extra regnum dei, quas esse dominus dixit in domo patris sui
si uis esse catholieus. non enim ait, sieut hoc testimonium ipse
posuisti: multae mansiones sunt apud patrem meum — quod si ita
dixisset, non alibi essent intellegendae quam in domo patris eius —
sed aperte ait: in domo patris mei mansiones multae
sunt. quis itaque audeat aliquas partes domus dei
26 Vinc. Victor 28 Ioh. 14, 2-mutaret II (r insert.), IT intfllectum illius Ib 2 aut ne] amne B
dtcipietC deciperet/T animam in my. E 5 expleuit BCHlTbd 7 permittentesC
uiuere hic E huic B 8 sapientia et gratia E consūmatur A
consummatis E 10 paruulLs C 11 mutatur E si ante non H 16 prt;distinaratC
praedestinaret HT pracdcstinauitft 19 perrat] erat C 20 ne cum
illo C quin E 21 esse dicta esse T 22 scriberet om.C si—cogitaret cm.H
oportueret E 23 mansiones BCEIT bd, 24 esse posse D deiJesseT dominus
om. E 25 agit C ait ihs Ell 26 ita im. A 27 esse non C 28 mei] eius T
sua nec tantum in patria sua, sed longe lateque etiam trans
mare regnare inueniantur, rex qui fecit caelum et terram nec in
tota domo sua regnare dicatur?
Sed forte dicas omnia quidem pertinere ad dei regnum, quia
regnat in caelis, regnat in terris, in abyssis, in paradiso, in inferno – ubi
enim non regnat, cuius ubique summa potestas est? —, sed aliud
esse regnum caelorum, quo fas non est accedere nisi lauacro regenerationis
ablutos propter dominicam ueram fixamque sententiam, aliud
esse autem regnum terrarum uel aliarum creaturae partium, ubi
possunt esse aliquae mansiones domus dei quamuis pertinentes ad
regnum dei, non tamen ad regnum caelorum, ubi excellentius et
beatius est regnum dei; ita fieri, ut nec aliquae domus dei partes
atque mansiones a regno dei nefarie separentur et tamen non omnes
in regno caelorum mansoribus praeparentur atque in his quae in
regno caelorum non sunt possint feliciter habitare, quibus eas etiam
non baptizatis deus dare uoluerit, ut in regno dei sint, quamuis in
regno caelorum, quia baptizati non sunt, esse non possint.
Hoc qui dicunt uidentur quidem sibi aliquid dicere, quia
scripturas neglegenter adtendunt et quomodo regnum dei dicatur,
unde oramus dicentes: adueniat regnum tuum, non intellegunt.
regnum dei dicitur, ubi cum illo fidelis familia eius beate
et sempiterne tota regnabit; nam secundum potestatem quae illi
super omnia est etiam nunc utique regnat. quid ergo est quod
oramus, ut ueniat, nisi ut cum illo regnare mereamur? sub eius
autem potestate etiam illi erunt, qui poena aeterni ignis ardebunt.
numquidnam ob hoc etiam ipsos in regno dei futuros dicturi sumus ?
21 Matth. 6,10 3 inueniantur regnare E 4 dom\' C 5 qui D 6 regnat in terris] et
in terra A 8 c £ esse (s. l. est) I fas est non est B 9sentiaC 10 est autem B
autem esseETbd 11 queuisC 13 beatus CHml domos C 14 suparentur A
15 mansionibus BCl mansiones Td iis d in om.E 16 regnum E possut E
quiC 17 dei regno dei A dei regno DH 18 qui C possunt E1 19 dicere
tibi aliquid BCI dicere aliquid d 20 dei cm.C 21 ueniat d 22 ante
regnum add. quia Ebd dei om.D 23 et] ac DE illis C 24 alt. est om.C
25 alt. ut om. EH 26 poenis T 27 numquinnam .4 numquinam Hml
futuros om. E
coerceri. ut autem tibi manifestissime appareat non esse regnum
caelorum distribuendum baptizatis et alias partes regni dei dandas
quibus tibi uisum est non baptizatis, ipsum dominum audi, qui non
ait: si quis non renatus fuerit ex aqua et
spiritu, \'non potest intrare in regnum caelorum
potest, inquit, intrare i n regnum d e i. nam uerba
eius de hac re ista sunt ad Nicodemum: amen, amen dico
tibi: nisi quis natus fuerit denuo, non potest
uidere regnum dei. ecce non hic dixit \'regnum caelorum\',
sed \'dei\'. et cum respondisset Nicodemus atque dixisset:
quomodo potest homo nasci, cum senex sit?
numquid potest in uentrem matris suae
iterato introire et nasci? eandem dominus sententiam
planius apertiusque repetens ait: amen, amen
dico tibi: nisi quis renatus fuerit ex aqua
et spiritu, non potest introire in regnum dei.
ecce nec hic dixit \'regnum caelorum\', sed \'regnum dei\'. quod
enim dixerat: nisi quis natus fuerit denuo, hoc quid
esset exposuit dicens: nisi quis renatus fuerit ex
aqua et spiritu; et quod dixerat: non potest
uidere, hoc exposuit dicendo: non potestintroire.
illud tamen, quod dixerat \'regnum dei\', non alio nomine
repetiuit. neque nunc opus est quaerere atque disserere,
utrum regnum dei regnumque caelorum cum aliqua differentia
sit intellegendum an res una sit duobus appellata nominibus;
sufficit, quod non potest introire in regnum dei, qui non fuerit
lauacro regenerationis ablutus. mansiones autem aliquas constitutas
in domo dei separare a regno dei quam sit a ueritate deuium puto,
quod iam intellegas. et ideo quod putasti in aliquibus mansionibus,
BHlb reguuni celorum C alt. regnum BCIb 2 colierceri D
co∗erceri H 3 regnum BC 4 dm E qdA qui non] qui tx qn E 5 agit C
8 nichodemum ABCDEIT nicodimum Hml amen alt. om. E 9 renatus D
10 dixit hiciT 11 nichodemus ABCDEI nicodimus Hml 12 cum] qua A
sitsenexE 14 introiret (om.et) C introisse H 19renatus BCDIT 20essellml
23 tamen a. erp. autem I autem b 24 tunc E dissere C 29 seperare II (a s. e)
etiam non renatos ex aqua et spiritu, ut fidem catholicam teneas,
ammoneo, si permittis, emendare non differas.
pro eis qui non baptizati de corpore exierint offerendum\', si
uis esse catholicus, quia nec illud quod de Machabeorum libris commemorasti
sacrificium Iudaeorum pro eis qui non circumcisi de corpore
exierant ostendis oblatum. in qua tua sententia tam noua et
contra ecclesiae totius auctoritatem disciplinamque prolata uerbo
etiam insolentissimo usus es dicens: pro his sane oblationes assiduas
et offerenda iugiter sanctorum censeo sacrificia sacerdotum, ut te homo
laicus sacerdotibus dei nec discendo subderes nec saltem simul
quaerendo misceres, sed censendo praeponeres. aufer tibi ista, fili;
non sic in uia, quam Christus humilis se ipsum esse docuit, ambulatur;
nullus cum hoc tumore per angustam portam eius ingreditur.
qui sine baptismo Christi ex hac uita migrauerint, interim non ire
in regnum caelorum, sed in paradisum, postea uero in resurrectione
mortuorum etiam ad regni caelorum beatitudinem peruenire\', si
uis esse catholicus. hoc enim eis dare nec Pelagiana heresis ausa
est, quae opinatur paruulos non trahere originale peccatum. quos
tu quamuis sicut catholicus cum peccato nasci fatearis, nescio qua
tamen peruersioris nouitate opinionis sine baptismate salutari et
ab hoc peccato cum quo nascuntur absolui et in regnum caelorum
asseris introduci neque consideras, in hac causa quam deterius sapias
quam Pelagius. ille quippe dominicam sententiam pertimescens,
qua non baptizati in regnum caelorum non permittuntur intrare,
licet eos quos ab omni peccato liberos credit non illo audet paruulos
6 II Mach. 12, 39 14 cf. Ioh. 14, 6 15 cf. Matth. 7, 13. Luc. 13, 24 A 5 his ACIT iis Bbd offerendum m1 ex conferendum A
7 iudporum BC \' 8 exierint BClTb ablatum II (o s. a) 9 eccla A
10 insolentissime C e E 11 sanctorum otn.T 12 subderisA subduresC
saltim AEH 13 cessendo A 14 nonstin.4 siinuaquaC esse om.H
15 c ο̄ A eius portam E 17 xpi baptismo B uite A emigrauerintHbd
irein] ireC i*re H 18 resurrectionem H 21 qui opinantur E 23 peruersionis
Alml opions A 24 regno E 25 quam] quanto Dd quod II
27 qui (a s. i) 11 28 illos E -
renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest
introire in regnum dei, ut excepto errore, quo audes a
regno dei paradisum separare, quibusdam (quos reos nascisieut catholicus
credis sine baptismate mortuis et illius reatus absolutionem et
regnum caelorum non dubites insuper polliceri; quasi contra
Pelagium in originali peccato astruendo tunc esse possis catholicus
uerus, si contra dominum fueris in destruenda eius de baptismo
sententia hereticus nouus. nos te, dilectissime, non sic uolumus
hereticorum esse uictorem, ut error uincat errorem et, quod est
peius, maior minorem. dicis enim: aut si forte quisquam reluctetur
latronis animae uel Dinocratis interim temporarie conlatum esse paradisum
— nam superesse illis adhuc in resurrectione praemium regni
caelorum quamquam sententia illa principalis obsistat, quia qui ns o n
renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto, non
intrabit in regnum —, tamen teneat etiam meum in hac parte
non inuidentis assensum, modo misericordiae praescientiaeque diuinae
et effectum amplificet et affectum. haec uerba tua sunt. ubi te confiteris
consentire dicenti quibusdam non baptizatis sic temporarie
conlatum esse paradisum, ut supersit illis in resurrectione praemium
regni caelorum, contra sententiam principalem, qua constitutum est
non intraturum in illud regnum, qui non renatus fuerit ex aqua et
spiritu sancto. quam sententiam principalem timens uiolare Pelagius
nec illos sine baptismo in regnum caelorum credidit intraturos, quos
non credidit reos; tu autem et originalis peccati reos paruulos
confiteris et tamen eos sine lauacro regenerationis absoluis et in paradisum
mittis et postea etiam in regnum caelorum intrare permittis.
adtentior et otiosior inuenire potueris, sine ulla dilatione iam
3 quod H 4 separari.1 reo A 6 pol licerit A 7 origenali H
9 delectissime A 11 aut] ut E 15 sancto cm.B 16 regnum] add. celorum
DJlbd huius E 17 ascensum D (s s. c) sensum E prausentieque CD
18 alt. et om.ll effectum H 19 sic om.D 20 cognatum A esse w«..l
in] cu27 in om. BCDEITbd,
sed cf. p. 374, 27 28 atque] et BClTb itaque E si] sed II si pusl alia.
pon. E 29 oratiosior .1 sine illa dilectione H
dicens, \'quod tibi ipse credulus non sis ca probari posse quae dixeris
et quod semper studeas etiam propriam sententiam non tueri, si
inprobabilis detegatur, et sit tibi cordi proprio damnato iudicio
meliora magis et quae sunt ueriora sectari\'. modo proba, carissime,
non te fallaciter ista dixisse, ut de tua indole non solum ingeniosa,
uerum etiam cauta, pia, modesta gaudeat catholica ecclesia, non
de contentiosa pertinacia heretica exardescat insania. nunc est, ut
ostendas quanta post haec bona uerba quae tua commemoraui
sinceritate pectoris dixeris, quod continuo subiecisti: nam ut est,
inquis, optimi propositi laudandique consilii facile ad ueriora transduci,
ita inprobi obstinatique iudicii est nolle citius ad tramitem rationis
inflecti. esto igitur optimi propositi laudandique consilii et facile
ad ueriora transducere; nec sis inprobi obstinatique iudicii, ut nolis
citius ad tramitem rationis inflecti. si enim haec liberaliter elocutus
es, si non in labiis ista sonuisti, sed intus et germanitus in corde
sensisti, in tuae correctionis tanto bono etiam moras odisti. parum
quippe tibi fuit dicere inprobi obstinatique esse iudicii nolle ad
tramitem rationis inflecti, nisi adderes \'citius\', ut hinc ostenderes
quam sit exsecrandus qui bonum hoc numquam facit, quando quidem
qui tardius facit tanta tibi uideatur seueritate culpandus, ut merito
inprobi iudicii obstinatique dicatur. audi ergo te ipsum tuque potissimum
et maxime eloquii tui fructibus utere, ut citius te ad rationis
tramitem grauitate mentis inflectas, quam te inde minus erudite
parumque consulte lubrico aetatis auerteras.