quod contra Caecilianum profertis, sic non obest absenti
Caeciliano, quemadmodum concilium, quod in causa
Maximiani factum est, ubi damnatus est Primianus, non obest
absenti Primiano\'. protulerunt enim, ubi septuaginta et quod
excurrit episcopi absentem damnauerant Caecilianum, cum
proferantur plus minus centum episcopi partis ipsorum, qui
damnauerant absentem Primianum. quia ergo diximus eis sic
illud non obesse Caeciliano, quemadmodum hoc non obest
Primiano, quoniam contra absentes facta sunt ambo concilia,
173, 7 18 cf. Breuic. 1. c. ABC 2 finis C 3 ierusalem BCbc, item saepius
6 lectio BC diuina lectio recitatur Bm2b 7 peruitia (uitia del. et
in mg. m2 uicina loca) B per uicia C 12 ciuitatum BCbcv 14 qua]
quae BCbcv 16 cartbagine BC cartagine b 21 maximiani (a alt.
s. I.) A factum est ubi 8 l. Am2 22 absente b ubi] ibi v
et quod excurrit om. b quot codd. 23 episcopos qui absentem
damnauerunt v 24 episopi centum b 26 obest] best C
passi dixerunt nec causam causae nec personam praeiudicare
personae; quod aduersus omnes humanas calumnias
in ore habet catholica ecclesia, nunc autem multo fortius
multoque liberius, quando id, quod semper ueritas tenuit, etiam
inimicorum confessio confirmauit. quis ergo sine graui tristitia
perferat, quis gemitum cohibeat, quis non in lacrimas et in
uocem doloris erumpat, qui hoc digne considerauerit? ecce ut
ab episcopis partis Donati damnatus Primianus non amittat
episcopatum aut ut Primianus damnatus non inquietet partem
Donati, nec causae causa nec personae persona praeiudicat;
ut autem Caecilianus, quem absentem inimici similiter damnauerunt,
non deputetur episcopus et contaminet omnes christianas
gentes usque ad terminos terrae, et causae causa et personae
persona praeiudicat.
Bithyniae, Asiae, Cappadociae ceterarumque orientalium regionum,
ad quas beatus Petrus apostolus scribit: (o pars Donati,
non nouimus quid dicatis. quare nobis non communicatis? si
Caecilianus mali aliquid fecit, quod nobis non probatum est
nec demonstratum, tamen si mali aliquid fecit, quare nobis
praeiudicat? si nos audire non uultis, uos ipsos audite dicentes:
nec causae causa nec personae persona praeiudicat.
an usque adeo potest uestra peruersitas, ut haec uerba ualeant,
ne nobis praeiudicet Primianus, et haec uerba non ualeant.
ut nobis praeiudicet Caecilianus?\' clament etiam similiter
Bml quod] quae c orribiles Bml 5 quod
om. Bb 6 tristitia graui perferat (««F tr. mD Ã tristitia perferat
irraoi r 7 lacrimis BCb 8 uoce Bm2b 16 SiJ Sed cr; firvaxoXooaov
est cf. jRs. m. :M!ł et Partn. I 7, 12 init clamant BC clamat b 17 bythmiae
-4 bitliiniie BCb? asye c cappadotiae BC 18 apostolns
petrus b scripsit Bb 19 nobiscuiu b 20 probatum non est c
22 praeiudicaiu bml nos] nos ltnl 24 an adasque adeo BC
!f praeiudicat Bml
Ephesi, Zmyrnae, Thyatirae, Sardis, Philadelphiae, Laudociae,
Pergami, et dicant: (quid uobis fecimus, fratres, qui potius
Donati quam nostrae communionis esse uoluistis? si Caecilianus
peccauit, quamuis et ipsius crimen non potuistis ostendere,
quia, sicut Primianus uester, sic absens etiam iste damnatus
est, uerumtamen qualiscumque ille fuerit, nos nobis
quid fecimus? quare christiani cum christianis pacem habere
non uultis, quare in nobis communia sacramenta rescinditis?
quid nobis fecimus? quare Primiani causa non praeiudicat
parti Donati, nisi quia uerum est quod dixistis: nec causae
causa nec personae persona praeiudicat? quare ergo
causa Caeciliani praeiudicat hereditati Christi, in qua sumus
apostolorum labore plantati? ad unam nostrum scribit apostolus
Iohannes, quod habeat pauca nomina in Sardis eorum, qui non
inquinauerunt uestimenta sua; nec tamen ab eis, qui in ipsa
ecclesia inmundi fuerunt, illorum paucorum uestimenta polluta
sunt, quoniam uerum est quod dixistis, nec causam causae
nec personam praeiudicare personae. quomodo ergo potest
causa et persona Caeciliani praeiudicare nobis? aut si non praeiudicat,
quare separamini a nobis?\' dicant etiam ecclesiae, ad
quas Paulus apostolus scribit, Romanorum, Corinthiorum,
Philippensium, Colossensium, Thessalonicensium — nam de
Galatia et Epheso supra iam dictum est —, dicant ergo et
istae: (litteras ad nos datas, fratres, cotidie legitis, qui uultis
adhuc esse de parte Donati. in ipsis epistulis per nomen pacis
nos apostolus salutauit dicens: gratia uobis et pax a deo
(tr. ml) A ecclesiae orientales septem BCbv
quas] qua A quam BmlC 2 zmirnae A (y s. i), c smirnae BCb
tiatyrae A tiatirae BC tyatirae c philadelfiae B phyladelfiae b lauditiae
BC laodiciae b(v) laoditie c 3 fecimu B 11 partis (s s. i) B
12 persona personae b 13 haereditati A 14 plantati A corr. (ex
pancati?) ad unam nostrum] adhuc b 23 philipensium c colosensium
Bmlb 24 et om. b 25 qui] quid Bm2b 26 epistolis Am2BCbc,
item infra
epistulis legendo didicistis et eam nobiscum tenere noluistis?
tam in longinquis terris trans mare positis Afrum nobis obicitis
Caecilianum. certe uerum est quod dixistis: nec causae
causa praeiudicat nec persona personae: quae est
ista priuata et peculiaris sanctificatio, qua uobis licet, ut
Afrae parti Donati causa non praeiudicet Afri Primiani nec
personae Primiani Carthaginiensis praeiudicet persona Mustitani
Feliciani, et ad nos Africana praeiudicia tam longe mittantur
aut nobis praeiudicet causa Caeciliani?\'
Dicat etiam catholica ecclesia in ipsa Africa constituta et
per pacem atque unitatem Christi illis omnibus communione
copulata, dicat etiam ipsa: nec mihi Caeciliani causa praeiudicat,
contra quem absentem septuaginta episcoporum est prolata
sententia, quia non praeiudicat ecclesiae, quae toto orbe diffunditur,
in cuius communione permaneo, aut certe praeiudicet
parti Donati causa Primiani, quem sui collegae similiter absentem
numerosiore concilio damnauerunt. si autem ideo non
praeiudicat, quia nec causa causae nec persona personae, multo
magis seruanda est ista iustitia erga unitatem catholicam
Christi, si eam seruari erga se postulat pars Donati\'. hoc
ecclesia catholica in Africa constituta proclamat: \'o pars Donati,
tu ista uerba dixisti, tu ista uerba tua recognouisti, tu istis
uerbis etiam suscripsisti: nec causa causae nec persona
personae praeiudicat. ego inter spiritus olim requiescentium
recito Caecilianum, tu adhuc uides et tecum habes in
corpore Felicianum, a quo Primianus damnatus est. in ipsa
Primiani causa Felicianum damnasti et eum postea, sicut
erat, episcopum Primiano tibique sociasti. si tantum ualet,
v, cf. 19, 25 tam in proximo 4 certe si Bm2b 5 personae
persona cv 6 pecularis c 7 non praeiudicet causa b 8 carthaginiessis
Bml praeiudicat Bb musta ni A, et sic BCb 9 tan Bml
10 aut] ut bv praeiudicat Btnl 17 colligae Am2 22 affrica Bc
27 damnatus est Primianus v 28 Felicianum om. ABCb dam(-p-B)
nati ABCb 29 Primiano] primianri Bml sociati Am1
tibi non praeiudicet hodie tecum uiuentis communio Feliciani,
mihi quomodo praeiudicat olim defuncti memoria Caeciliani?\'
Quid ad ista respondent, qui uobis adhuc iactant inania
et suae saluti, si non se correxerint, nocitura mendacia? quid
adhuc dicunt nos iudicem corrupisse, ut pro nobis sententia
proferretur? numquid et tanti apud uos meriti episcopum
praeclarissimum defensorem corrupimus, ut pro nobis talia
loqueretur? hoc enim agebamus omnibus uiribus, hoc instabamus,
ut Caeciliani causa atque persona, qualiscumque ille
fuerit, ad causam et personam ecclesiae, quam deus suis
sanctis testimoniis roborauit, non pertinere ostenderetur. hoc
agebamus etiam similitudinibus euangelicis, ut causa et persona
zizaniorum non praeiudicaret causae et personae tritici,
quamuis in eodem agro eadem pluuia simul crescerent usque
ad messem, quando separari oporteret; ut causa et persona
paleae non praeiudicaret (causae et) personae frumenti, quamuis
in eadem area simul triturarentur, donec nouissima uentilatione
separarentur; ut causa et persona haedorum non
praeiudicaret causae et personae ouium, quamuis communibus
pascuis utraque pecora permixta seruentur, donec a pastore
summo in iudicio nouissimo alii ad sinistram, alii ad dexteram
segregentur; ut causa et persona piscium malorum non praeiudicaret
causae et personae piscium bonorum, quamuis intra
eadem retia tenerentur in extremo litore separandi, hoc est
in fine maris, quod significat finem saeculi. quibus parabolis
et figuris ecclesia praenuntiata est usque ad finem saeculi
bonos et malos simul habitura, ita ut mali bonis obesse non
Matth. 13, 49 ABCb 4 aduc Bm] 6 iudi||dicem A 7 proferetur BmlC
11 et] atque c et personam om. b 12 roborauit s. I. A roborabit Bml
hoc] add. enim Bml 17 causae et addidi 20 oui//////u//// (m s. alt. ras.) A
21 peccora Bm] 24 eadem intra BC, sed tr. ml 25 littore BCcv
separanda codd. 28 boni malis BmlCc bonis mali Bm2b
ecclesiae tolerantur, si eos prodi aut accusari non oportuerit
aut aliis bonis non potuerint demonstrari, ita sane, ut nec
emendationis uigilantia quiescat corripiendo degradando excommunicando
ceterisque cohercitionibus licitis atque concessis,
quae salua unitatis pace in ecclesia cotidie fiunt secundum
praeceptum apostolicum caritate seruata, qui dixit: si quis
autem non obaudit uerbo nostro per epistulam,
hunc notate, et nolite commisceri cum eo, ut erubescat;
et non ut inimicum existimetis, sed corripite
ut fratrem. sic enim et disciplina seruat patientiam
et patientia temperat disciplinam et utrumque refertur ad
caritatem, ne forte aut indisciplinata patientia foueat iniquitatem
aut inpatiens disciplina dissipet unitatem.
quia nec eorum peccatis consentiendo communicant et ab eis
etsi non corporaliter segregatione, tamen spiritali uitae dissimilitudine
et morum diuersitate discedunt, eo modo oboedientes
praecepto dominico quo ait: discedite inde, et inmundum
ne tetigeritis. nam qui hoc non spiritaliter
obseruandum putant, adrogantia uanitatis in illud incidunt, quod
per eundem prophetam dominus detestatur dicens: qui dicunt
(noli me tangere, quoniam mundus sum\', hic fumus
indignationis meae. hoc episcopi uestri faciendum putauerunt,
quando utrisque nostrum a iudice oblato consessu
nobiscum sedere noluerunt, dicentes scriptum sibi esse ne cum
talibus sedeant, illud utique non spiritaliter, sed carnaliter
intellegentes, quod in psalmo positum est: et cum impiis
Breuic. III 9, 18 28 Ps. 25, 5 \' b 2 oportuerit] potuerit Cml 3 d non (d del.) A
8 obaudiuit BCmlb 17 corporali cv spiritiali C similitudine c
20 spitaliter C (saepius) 22 quid BmlC 23 hi c hic-meae om. b
25 confessu Bm] 26 sibi scriptum b 28 intelligentia BmlC iutellegentias
Bm2
psalmi pariter prohibetur. nam ibi dicit propheta: et cum
iniqua gerentibus non introibo. si ergo, quia nos iniquos
uel nouerant uel putabant, ideo nobiscum sedere noluerunt,
quare, quod similiter prohibetur, nobiscum introierunt
ex parte sancti et ex parte polluti, nisi quia scripturas sanctas
non intellegendo et carnaliter sapiendo etiam ipsam unitatem
dissipauerunt?
Non itaque polluunt mali bonos in eodem agro, in eadem
area, in eisdem pascuis, in eisdem retibus constituti, quia
non eis communicant boni, sed altari et sacramentis dei. communicant
autem malis qui consentiunt factis malorum; scriptum
est enim: non solum qui faciunt ea, uerum etiam
qui consentiunt facientibus.
non iniquitatis communicandae societate appetuntur, ut cum
zizaniis triticum suauem pluuiam pariter bibat, seruet tamen
ubertatem suam nec conuertatur in zizaniorum sterilitatem,
sed utrumque simul usque ad messem crescat, ne forte, cum
colliguntur zizania, eradicetur simul et triticum, nullam cum
bonis habent mali participationem salutis uel perditionis —
quae enim participatio iustitiae cum iniquitate?-,
nullam cum bonis habent mali societatem regni aut ignis
aeterni — quae enim societas luci ad tenebras? —, non
habent mali cum bonis consonantiam uitae ac uoluntatis —
quae enim consonantia Christi adBeliar?—,nonhabent
boni cum malis partem nec in poena criminis nec in praemio
pietatis-quae enim pars fideli cum infideli? — et cum
intra eadem retia, donec ad litus perueniant, pariter diuina
Cor. 6, 15 28 ibid. Bml 6 et om. v 7 etiam om. v 9 110nlloon A
12 factis ex fatientibus C 13 uerum) sed c 16 cum] con Cml
19 crescat usque ad messem b 20 tricum Bml 23 cum malis habent
boni c 26 belial BCbcv 28 infidele BmlCm2
consonant, illi dissonant, isti habent partem cum misericordia,
illi cum iudicio, quoniam misericordiam (et iudicium) cantat
ecclesia domino et qui manducat indigne iudicium non alteri,
sed sibi manducat. de ipso quippe pane et de ipsa dominica
manu et ludas partem et Petrus accepit; et tamen quae
societas, quae consonantia, quae pars Petro cum Iuda, quoniam
nec causa causae praeiudicat nec persona personae?
Siue ergo exeant, de quibus scriptum est: ex nobis
exierunt, sed non erant ex nobis, siue intus esse uideantur,
de quibus beatus Cyprianus apertissime loquitur dicens:
nam etsi uidentur in ecclesia esse zizania, non
tamen inpediri debet aut fides aut caritas nostra.
ut quoniam zizania esse in ecclesia cernimus ipsi
de ecclesia recedamus — quibus uerbis episcopi uestri
nihil omnino ausi sunt respondere, quamuis diu frustra contenderint,
quod non in ecclesia praedicta sint figurata zizania,
quia dixit dominus: ager est hic mundus nec dixit (ager
est ecclesia\'. nos autem mundum pro ecclesiae significatione
positum dicebamus, sicut etiam Cyprianus intellexit, quia per
totum mundum futura praefigurabatur ecclesia. unde illi dicebant
mundum semper in malam significationem positum, et
testimonia de scripturis dabant, quia scriptum est: si quis
dilexerit mundum, non est caritas patris in illo et
cetera talia; nos uero non solum in malam, sed etiam in bonam
significationem mundum in scripturis positum respondebamus
et commemorabamus inter alia etiam illud quod scriptum est:
deus erat in Christo mundum reconcilians sibi,
qui utique non sibi reconciliat nisi ecclesiam —, siue ergo
ep. 54, 3 17 cf. Breuic. III 9, 15 18 Matth. 13, 38 23 I Ioh.
2, 15 28 II Cor. 5, 19 pr. illi] isti v illi dissociantur om. BCb 3 et.iudicium om.
codd., cf. 20, 27 extr. 15 uestri* B 17 figurata ACb futura Bcv
21 praenuntiabatur c unde illi] illi uero b illi* A 29 post ecclesiam
in v cap. 7 incipit
misericordia et iustitia dei, ut sibi ad mala non consentientibus
bonis mali non obsint, sed utrique propriam sarcinam
portent, et nec filius accipiat peccata patris, nisi eum fuerit
in malis imitatus, sed anima quae peccauerit ipsa moriatur.
unam causam cum eis habet et totius societatis malorum
fit una persona, ac per hoc, cum simul pereunt simulque
damnantur, causa sua et persona sua cuique praeiudicat, non
aliena; cum uero boni et mali idem uerbum dei simul audiunt
et simul dei sacramenta percipiunt et tamen dissimiles habent
actuum suorum causas et dissimiles gerunt uoluntatis diuersitate
personas, eundem cibum sanctum aliis manducantibus
digne aliis indigne, nec causa causae praeiudicat nec persona
personae.
Ac per hoc, quaecumque testimonia diuinarum scripturarum
episcopi uestri commemorare potuerunt, quibus ab
omni malorum hominum permixtione pura praenuntiabatur
ecclesia, non qualis nunc est illis testimoniis praenuntiabatur,
sed qualis post istam mortalitatem in uita aeterna futura est;
et quaecumque testimonia scripturarum posuerunt de filiis,
quos merito parentum, (non) imitando malitiam, unam cum
eis causam habere uoluerunt, [quod] non intellegentes diuina
testimonia secum pugnare cogebant nec utrasque uoces dei
pro diuersitate temporum, causarum personarumque distinguentes
in concordiam redigebant, sed sicut contra nos ipsi, ita
etiam uolebant inter se ipsa diuina documenta pugnare. nec
A ignorantur uel uidentur Bml 3 ntalij mala Cml
4 et] ut v peccatum ex peccati Bm2, et b 5 morietur Bb 7 habet
cum eis v 8 cum hoc Cml simul cum Bb 11 sacramenta dei BC
14 praeiudicat post personae tr. c 16 diuina Bml scripturarum diuinarum
b 22 merita codd. non addidi, cf. supra lin. 4 et Breuic,
III 9, 17 uel malitiam b 23 quod deleui 25 pro bis Cml
27 nolebant BmlC ipsa. se Cml
cum eius ecclesia non habebant.
utrorumque concordiam. nam et illud accipiebamus,
quod in suis litteris commemorauerunt, ecclesiae dictum esse:
nec adiciet ultra per te transire incircumcisus et
inmundus et illud, quod scriptum est: sinite utraque
crescere usque ad messem, sed hoc esse in agro, illud
futurum in horreo. denique et ipsi, qui diu contenderunt
dicentes zizania, quae cum tritico simul crescere usque ad
messem permissa sunt, non in ecclesia, sed in mundo esse
contra intellectum martyris Cypriani, qui dixit: etsi uidentur
in ecclesia esse zizania: non tamen inpediri
debet aut fides aut caritas nostra, ut quoniam
zizania esse in ecclesia cernimus ipsi de ecclesia
recedamus, et nolentes consentire mundi nomine ecclesiam
posse significari contra uerba apostoli, qui dixit: deus erat
in Christo mundum reconcilians sibi et contra ipsius
uerba domini, qui dixit: non uenit filius hominis ut
iudicet mundum, sed ut saluetur mundus per ipsum
— neque enim reconciliari deo et saluari per ipsum mundus
potest. nisi mundi nomine intellegatur ecclesia, quae sola per
eum deo reconciliata saluatiir —, tamen in illa similitudine,
quam ex euangelio commemorauimus, quod et boni et mali
pisces, quousque in litore, hoc est in fine saeculi, separentur,
intra eadem permixti retia continentur, uicti euidentia ueritatis
malos in ecclesia usque in finem saeculi permixtos esse.
confessi sunt, sed eos occultos esse dixerunt, quoniam sic a
sacerdotibus ignorantur, quemadmodum pisces intra retia, cum
ep. 54, 3 17 II Cor. 5, 19 19 Ioh. 3, 17 26 cf. Matth. 13, 47—50
28 cf. Breuic. III 8, 10 cml 12 qui] senserunt qui b 14 pr. aut oni. c
nostra om. c ud JBml 18 uerba ipsius c 25 sepa*»rentur A
26 uicti) uiti Bml 27 fine c
quomodo ergo testimonium propheticum, quod in sua responsione
posuerunt, quo ecclesiae dictum est: non adiciet ultra
per te transire incircumcisus et inmundus, ad hoc
tempus pertinere intellegitur, quando ecclesia retibus comparata
est, quibus in mari adhuc positis pisces malos bonis
permixtos uel occultos esse confessi sunt? unde manifestum
est non nisi in futuro saeculo post iudicium nullum incircumcisum
et inmundum per ecclesiam transiturum. o uiolentia
ueritatis. quae suos non in carne, sed in corde torquet inimicos,
ut eam confiteantur inuiti!
distinguenda esse tempora ecclesiae: non eam nunc esse talem,
qualis post resurrectionem futura est; nunc malos habere permixtos,
tunc omnino non habituram; ad illam eius puritatem.
non ad huius temporis permixtionem illa diuina testimonia
pertinere, quibus eam deus praedixit ab omni malorum permixtione
penitus alienam. ecce etiam ipsi ueritate euangelica
non aliud coacti sunt confiteri, qui malos occultos nunc ei
permixtos esse dixerunt. ecce nunc transit per illam licet occultus
inmundus. non est ergo tempus, quod praedictum est
dicente propheta: non adiciet ultra per te transire incircumcisus
et inmundus.nunc ergo transeunt uel occulti.
nam et hoc ipsum, quod ait (non adiciet ultra\', ostendit eos
prius solere transire, sed ultra non transituros. et a nobis
inuidiose requirebant, quomodo potuerit in ecclesia Christi
diabolus seminare zizania, cum ipsi faterentur in ecclesia malos
saltem occultos esse permixtos nec uellent adtendere a diabolo
utique seminatos.
10, 19 I. Am2 intra retia del. Bm2, om. b, cf. p. 111, 6
2 propheticum testimonium b 3 quod bv 8 saeculo s. l. A 13 tempore
Cml 17 permixtionem BmlCml 18 poenitus B 22 prophetam
Bml 25 no**bis (no eras.) B 28 adtendere] permittere B, sed del.
et in mg. adscript. attendere
contra se potius proferebant. si enim dominus propterea
retibus bonos et malos pisces pariter congregantibus ecclesiam
conparauit, quia malos in ecclesia non manifestos, sed
latentes intellegi uoluit, quos ita nesciunt sacerdotes, quemadmodum
sub fluctibus quid ceperint retia nesciunt piscatores,
propterea ergo et areae conparata est, ut etiam manifesti mali
bonis in ea permixti praenuntiarentur futuri. neque enim palea,
quae in area est permixta frumentis, etiam ipsa sub fluctibus
latet, quae sic omnium oculis est conspicua, ut potius occulta
sint in ea frumenta, cum sit ipsa manifesta. de hac autem
areae similitudine, quia et ipsam inter ceteras ex euangelio
posueramus, nihil in litteris suis contra nos scribere potuerunt
nisi Hieremian prophetam dixisse: quid paleis ad triticum?
quod ideo dixit, quia similia non sunt, non quia permixta
esse non possunt, quia in horreo non simul erunt, non
quia in area pariter non triturantur. quamquam Hieremias,
cum hoc diceret, non agebat de populo dei, sed de somniis
hominum et uisionibus prophetarum, quia haec duo nulla
similitudine conparanda sunt, sicut plenitudini tritici inanitas
paleae non potest conparari.-
Temptauerunt sane episcopi uestri negare scriptum in
euangelio, quod areae sit ecclesia conparata, sed mox euangelicorum
uerborum commemoratione conuicti ad id se conuerterunt,
ut etiam ibi dicerent occultos malos significatos, non
manifestos, de quibus scriptum est: ueniet ferens uentilabrum
in manu sua et mundabit aream suam,
26 Matth. 3, 12 Cml 5 intelligit Bml 6 coeperint Aml 8 praenuntiaren
tiarentur Arnl 9 fumentis Cml 10 in ea occulta sint b
11 hic (a 8. i) B 12 qua Bml 13 literis B 14 heremiam B
hieremiam C ieremiam bc(v) paleae c 15 non quia-possunt mg. Bm2
18 cum hoc ageret non dicebat c 21 comparari non potest b 22 temtauerunt
C 23 conparata om. b
igni inextinguibili. uos itaque iudicate, aperite oculos,
aures intendite ueritati. si propterea, sicut ipsi dixerunt, dominus
ecclesiam retibus conparauit, quia non manifestos, sed
latentes in ea malos intellegi uoluit, quos ita non uident
sacerdotes, quemadmodum pisces intra retia sub fluctibus non
uident piscatores, numquid et area sub aqua uel sub terra
trituratur aut certe nocturnis horis, non in sole conteritur aut
in ea rusticus caecus operatur? quanto ergo melius se ipsos
corrigunt quam euangelia sancta peruertunt et ad uanum suae
mentis errorem eloquia dominica detorquere conantur! aut
enim et illa piscium similitudo non propter occultos, sed
tantum propter mixtos in ecclesia malos a domino posita est
aut certe singulis rebus propriae similitudines datae sunt, de
piscibus propter occultos, de area propter manifestos malos,
quod, sicut illi ante litus, sic isti ante uentilabrum bonis in
ecclesia misceantur. ipsi enim nos admonent, ut in area paleam
manifestos in ecclesia malos intellegamus, qui pisces reprobos
intra natantia retia propterea malos occultos intellegi uolunt,
quia, sicut illos nesciunt piscatores, sic istos nesciunt sacerdotes.
cur enim non dicamus: \'sic ergo et palea manifesti
sunt mali, quia in aperto eam uident trituratores\'? sed sicut
illi non possunt ante litoris exitum separari, sic nec illa potest
ante finem debitum uentilari. custodit autem deus innocentiam
sanctorum et fidelium suorum sicut piscium bonorum, sicut
pinguium frumentorum, ut intra ista retia non eis noceant
permixta genera reprobanda et in ista area non eis noceat
permixta palea uentilanda, quia, sicut ipsi dixerunt relegerunt
suscripserunt, nec causae causa nec personae poterit praeiudicare
persona.
BCb et Uulg., cf. Cresc. II 22, 27 5 uidente Cml
7 areae Gml 11 conatur Bml 17 iruarea A aream b 19 propterea
scripai propter codd. v occultos malos bv occulto A uoluit A
21 enim (nim in ras.) A sic] sicut Bm2 23 ante ex an Am2
28 sicut 8. l. B ipse Bml illi c
suscriptione conuinci. ecce quam diligenter actum est
pro salute uestra, ut uerbis nostris suscriberemus, quod fieri
omnino nolebant et ut facerent tandem aliquando pudore conpulsi
sunt. nam exstant uerba eorum, ubi hoc facere recusarunt,
et rursus alia uerba, ubi hoc facere consenserunt quod primo
negauerant; omnia scripta sunt, omnibus suscriptum est. ideo
enim uidebantur nolle suscribere, ut negare se possent dixisse
quod dixerant et de gestis corruptis iudici calumniari. quod
modo quia non possunt, dicunt ipsum esse corruptum, qui ut
contra illos iudicaret non nisi ipsi fecerunt, qui contra se ipsos
pro nobis tanta dixerunt, quae ut negare non possent, etiamsi
coacti et inuiti, suis tamen prosecutionibus suscripserunt. ideo
ergo nolebant suscribere. ut liceret eis per calumniam corruptorum
gestorum negare quod dixerant, et ideo postea instante
iudice consenserunt, quia sentiebant omnibus apparere nihil
se aliud indicare nolendo suscribere, nisi se uerba sua ne sibi
legerentur timere. maluerunt enim prosecutiones suas quibuscumque
nebulis postea defendere quam eas tam cito damnare.
defensione se peius implicent et agant causam nostram et
omnino perimant suam. nam post conlationem, posteaquam
uicti appellare uoluerunt, obiecta sunt eis haec uerba, et ea
conantur peiore sua implicatione defendere, quando ab eis
quid egerint quaeritis. ita enim uos putant cor non habere,
ut non intellegatis eos omni modo esse superatos, quando
uobis ea dicunt quae omnino non dicerent, si aliquid utile
quod dicerent inuenirent. quis enim ferat uictos homines conqueri,
quod nocte contra eos est prolata sententia? quasi non
om. A negarent forte se c 5 eitant BCbc 8 possint v
9 dixefunt c caluminari C 11 illas b iudicare Bml 18 et et cml
15 et ideo-consenserunt om. em] 16 sentiant BmlC aparere BmlC
17 uindicare ABmlCc se s. l. Bm2 19 eis Bml 26 non om. BmlC
27 ea om. BCb non om. BmlC 28 quod ex quid Aml con quaeri A
partem noctis sedere cogantur, aut ideo non est uerum quod
dicitur, quia per noctem dicitur. nec audiunt scripturam clamantem:
per diem mandauit dominus misericordiam
suam et nocte declarauit, et iterum: ad annuntiandam
mane misericordiam tuam et ueritatem tuam
per noctem. aut quod dixerunt nocte uenisse ad dominum
tenendum persecutores, non adtendentes quoniam ipsis nocturnis
horis etiam dominus ueritatem suis discipulis praedicauit,.
nec aduertere uoluerunt quod scriptum est, apostolum Paulum
usque ad medium noctis produxisse sermonem. si haberent
uerum quod dicerent, nox eos impedire non posset. sed sane
tenebrosissimam noctem in suis mentibus patiebantur, quando contra
se ipsos tanta proferebant nec ad ueritatis lucem peruersum
animum corrigebant. et adhuc utique dies erat, quando
nobis forensi more de tempore praescribebant, dicentes causam
lapsam esse et agi iam omnino non posse, nec intellegentes
nihil se hominibus ostendisse nisi quantum timuerint ne ageretur,
ubi eorum peruersitas et catholica ueritas monstraretur.
Romani episcopi Miltiadis, quo purgatus et absolutus
est Caecilianus, etiam ipsum Miltiadem traditorem fuisse dixerunt.
cuius criminationis cum ab eis esset exacta probatio,
gesta prolixissima recitarunt, ubi Miltiadis nomen, quod aliquid
tradiderit, non fuit. et recitauerunt etiam alia gesta, ubi
legebatur Miltiadem misisse diaconos cum litteris Maxenti
8. III 5, 6 22 cf. Breuic. III 17, 34 sq. cv utque Bml 3 audiuit Bml 5 annuntiandum BUbe
et Uulg. 7 quot Bml ad] a BmIC 8 nocturniis uel nocturmis B
12 impediri BmlC 14 contra om. BmIC aduersum BC 15 dies
erat (erant Bml) utique BC, sed tr. ml 17 intelligientes Cml 18 se
s. I. A homines b 21 Melcbiadis cv (passim) 23 exacto Bml
24 quo BCb 25 non defuit BCb 26 miltiade meminisse BrnIC
maxentii BCbc(v)
loca, quae fuerant a christianis tempore persecutionis
ablata. ubi cum Miltiadis crimen nullum penitus adpareret,
dixerunt superioribus traditionis gestis traditorem Stratonem
fuisse recitatum, quod uocabatur unus etiam ex diaconis,
quos ad recipienda loca miserat Miltiades, eundem ipsum esse
contendentes et non ostendentes. neque enim Stratonem qui
tradiderat saltem diaconum fuisse monstrabant. quod etiamsi
esset, respondimus eis ante paruum tempus in eodem clero
ecclesiae Romanae duos Petros diaconos fuisse. ita mente caeci
tenebrosas calumnias innectebant, addentes etiam manifestissimam
falsitatem, quod non solum nomen, sed etiam loca et
regiones et personae conuenirent, quibus non alius, sed ipse
esse Straton ostenderetur, cum in illis gestis omnino nihil
conueniens praeter similitudinem nominis legeretur, qua plena
est consuetudo generis humani, ut non solum duo, sed etiam
plures homines uno nomine uocitentur. nam ipsi quoque Donatum
suum Carthaginiensem, ne in iudicio Miltiadis ipse putaretur
esse damnatus, quoniam illum pro magno habent, a
Donato Casensi distinguendum esse clamauerunt, quia (non)
Donatus Carthaginiensis contra Caecilianum missus fuerat ad
Miltiadis episcopale iudicium, tam crassam noctem in corde
gestantes, ut Donatum infamari nollent similitudine nominis
sui et Miltiadem maculari uellent similitudine nominis alieni.
nunc autem Stratoni etiam Cassiani nomen addere dicuntur,
C et praefecto preto torio expuncta in B, om. b pretorii c
ad praefecto Bml urbis BCbcv 3 cum om. BCb adpa«*reret
(ra eras.) A 4 traditionibus Bml stratorem C 5 quod] qui Bm2b
6 miltiadis Bm] jeadem Bml eucdem (sic) C 7 condentes BmlC
condennantes Bm2b 8 diaconom Cml 13 aliis BC 16 duos\' A
18 in iudicio] inuidio Btnl inuidia Bm2b in iudio C 19 quoniam illum
scripsi quem multum Ac q.n multG B q.nn multu C quodque non multum
Bm2b quem multi v, cf. p. 118, 19 et Breuic. III 18, 36: maior
auctor ipsorum Donatus Carthaginiensis 20 distingendum Cml non
addidi, cf. Breuic. III 17, 31 extr. 25 nomine c dicantur Aml
habere potuisset et Cassianus non potuit. nec adtendere
potuerunt interna sua nocte impediti non solum duos Iohannes,
unum baptistam, alterum euangelistam, sed etiam duos Simones,
unum Petrum, alterum magum, in ipso denique tam paruo
numero apostolorum non solum duos Iacobos, unum Alphaei,
alterum Zebedaei, sed etiam duos ludas, unum sanctum, alterum
diabolum; cui tamen Iudae apostolo sancto quisquis
similiter mente caecus de crimine Iudae traditoris calumniaretur,
non nisi istos imitaretur. non enim mirum est, si tales
istos calumniatores post tam longum tempus patitur existimatio
Miltiadis de duobus Cassianis uel de duobus Stratonibus,
quales euangelica ueritas patitur de duobus Herodibus. nam
quia non est expressum, quis Herodes pro Christo occisis
infantibus continuo mortuus fuerit et quis Herodes cum Pilato
dominum persecutus sit, putantes unum fuisse obiciunt euangelio
crimen falsitatis, sicut isti putantes unum fuisse Stratonem
uel Cassianum obiciunt Miltiadi maculam traditionis.
et tamen illi tolerabilius errant, quia non solum nomen, uerum
etiam dignitas consonat — uterque enim legitur rex Herodes —,
isti autem dignitatem consonare mentiti sunt, quia utrosque
fuisse diaconos nullo modo legere potuerunt.
si tamen concilium dicendum est, in quo uix undecim uel
duodecim episcopi fuerunt —, unde recitauimus traditores
fuisse quosdam, qui cum Secundo Tigisitano contra Caecilianum
sententias protulerunt, falsum uolentes ostendere dixerunt
persecutionis tempore non potuisse in aliquam domum illos
undecim uel duodecim episcopos congregari, et ut probarent
tempus fuisse persecutionis, protulerunt martyrum gesta, ut
Am2 potusset Bml potuit] potuerit v 4 symones bc
6 alphei codd. 9 de s. l. C 12 cassianus Bml 13 patiturj add.
Am2 in mg : nota 15 herodos Cml 19 erant Bml 23 aduc Bml
cirthense ABCb 26 tigisitanno BCb
quae martyrum gesta contra se ipsos protulisse conuicti sunt;
in eis quippe gestis manifestatum est illo tempore persecutionis
christianas plebes solitas congregari. unde constitit non
esse incredibile, quod etiam illi episcopi in priuatam domum
similiter conuenisse legebantur, ut plebi, quae poterat, sicut
gestis martyrum continebatur, etiam persecutionis tempore
congregari, occulte ordinaretur episcopus, qui posset sibi
etiam ipse occulte clericos ordinare in tanta necessitate, ubi
anterior episcopus cum clero lapsus per epistulam ipsius
Secundi, quae ab illis allegata est, monstrabatur. ex his martyrum
gestis, quae ipsi proferebant, admoniti sumus et in alia
gesta martyrum intendere, et inuenimus et diximus feruente
tempore persecutionis et priuatam domum, quod illi fieri potuisse
negauerant, congregationi christianorum fuisse concessam
et in carcere fuisse martyres baptizatos, ut uiderent, quam
non esset incredibile tempore persecutionis in priuatam domum
paucos episcopos congregari, quando et in ipso carcere celebrarentur
sacramenta Christi, in quo inclusi homines tenebantur
pro fide Christi. quantum uos ergo adiuuerint gesta martyrum
proferendo, quis non uideat, qui non similem noctem habet
in corde, qualem illi habebant qui haec non uidebant?
quia ibi dies et consules legebantur, et exigebant a
nobis, ut aliqua ecclesiastica concilia proferremus, ubi dies
recitarentur et consules. ipsi enim Carthaginiense concilium
factum sine die et consule proferebant. dicebant enim etiam
concilium Cypriani consules non habere, ubi tamen legitur
dies, in illo autem ipsorum Carthaginiensi nec dies. nos autem
Bml 11 his] is Bml iis Bm2 hiis b 12 ammoniti c
14 illi om. BCb feri BC 18 et om. BC ce(cae-B)lebrarentur
BCb celebrantur A celebrabantur cv 20 adiu..uerint B 21 nisi qui
Bm2b 22 illi om. b hoc v 23 cirthensibus ABCm2b cirthencibus
Cml 24 exiebant BmJ 26 concili*»um A
illud Cirtense, et diem habere demonstrabamus et consules.
neque enim tunc ad horam antiqua archiua ecclesiastica discutienda
nobis fuerunt, unde ista consuetudo etiam ueterum
fuisse doceretur. nec tamen inanes eis etiam nos calumnias
mouere uoluimus, quare in Cypriani concilio dies inueniretur,
in ipsorum autem non inueniretur, quia illi uanas moras uolebant
innectere, quas nos conabamur (auertere). nam etiam hoc
exigebant, ut de scripturis sanctis ostenderemus alicubi dies
et consules esse conscriptos; quasi episcoporum concilia scripturis
canonicis aliquando fuerint conparata aut possint etiam
ipsi de scripturis sanctis proferre concilium, ubi apostoli iudices
sederint et accusatum aliquem uel damnauerint uel absoluerint.
et tamen respondimus eis etiam prophetas libros suos
praenotatis et definitis commendasse temporibus, quo anno
cuius regis, quoto mense anni, quoto die mensis factum super
eos fuerit uerbum domini, ut ostenderemus, quam inaniter et
calumniose de diebus et consulibus episcopalium conciliorum
quaestiones uanissimas excitarent. fieri enim potest, ut in codicibus
sit ista uarietas, dum alii etiam dies et consules diligentia
maiore describunt, alii tamquam superfluum praetermittunt:
sicut etiam codex, de quo primum legimus iudicium Constantini,
quo inter partes Caecilianum innocentem, illos autem calumniosissimos
pronuntiauit, diem et consulem non habebat, alius
autem, quem contra eorum calumnias postea protulimus, habebat.
qui etiam illic inuidiosissime proclamauerant, quod imperatoris
eras.) C 2 cirthense ABCb monstrabamus BCb
3 oram Bml arciua Ac archiuan Cml 6 mouere**.*** (ritis eras.) C
7 in-inueniretur om. BCb 8 auertere om. codd. euertere mg. Bm2, et b
9 exiebant Bml 10 nesse Cml quasi] quia BCb 11 possint ex
possent Aml possent v 12 iudicis Bml 13 damnauerunt uel absoluerunt
Bml 14 respondemus Am2 15 praeFnotatis Aml temporibus
commendasse b 18 de] di Cml 20 ista sit Cml ueritas ABCb
etiam alii BCb etiam s. 1. Aml 25 horum Bm2 26 qui scripsi quia
codd. v, ef. p. 116, 23
alias eiusdem imperatoris litteras in causa Felicis ordinatoris
Caeciliani, quas mirabili caecitate contra se ipsos protulerunt,
sine die et consule recitarunt. nec eis inde aliquid obiecimus,
ne similiter ut ipsi tempora necessaria superfluis uerbis occuparemus;
haec autem modo dicimus, ut uos saltem oculos
aperiatis et tenebrosa nocte careatis, quam uestri episcopi
corde gestabant, qui nocturnam sententiam cognitioni iudicis
obiecerunt et ipsi per diem interioribus tenebris inuoluti mirabili
caecitate contra se ipsos tanta dixerunt.
pressa uerba Primiani, ubi dicit, quod parentes eorum nostri
maiores uariis exiliis uexauerunt, et in conlatione probare
conantur accusantibus maioribus suis ab imperatore Caecilianum
exilio esse damnatum. dicunt in litteris suis communionem
suam ecclesiam ueritatis, quae persecutionem patitur.
non quae facit, et conantur ostendere Caecilianum damnatum
iudicio imperatoris persequentibus maioribus suis, et hoc dicunt
factum non per Donatum Casensem, sed per eum, quem prae
ceteris praedicant, Donatum Carthaginiensem. hoc enim scriptis
suis [per suos] modo iactare dicuntur, ubi uicti iudicem accusant,
quia noctem cordis ipsorum nocturna ueritas confutauit.
Donatum illum, illum, inquam, Donatum, quem dixerunt ecclesiae
Carthaginis ornamentum et martyralis gloriae uirum, sic
commendare uoluerunt, ut dicerent, quod apud imperatoris
Constantini cognitionem ipse reum et asseruerit et conuicerit
Caecilianum. ille ergo uir gloriae martyralis apud imperatoris
cognitionem reum constituit et asseruit Caecilianum illamque
cognitionem Caeciliani damnatio consecuta est, illo uiro gloriae
martyralis accusante et instante Caecilianus ab imperatore
in litteris mis] cf. Breuic. III 8, 10
init. 23 cf. Gesta secundae cognitionis cap. 10 Cml aliquit Bml 7 taenebrosa A 11 in actis Bm2b
16 suam esse v ecclesia C 21 per suos deleui, cf. 20, 32 sub fin.
23 alt. illum om. Cml inquandonatum Bml 24 martjrialis cv (passim)
26 asseruit Bm2 assuerit b 28 asseruit et constituit bml 29 uiro ex uero B
eiusdem imperatoris litteras, quibus se inter partes audisse et
iudicasse testatur, ubi Caeciliano absoluto atque purgato illorum
calumnias detestatus est, prolatas de archiuo publico recitauimus.
contra quas omnino quid responderent nihil inuenire
potuerunt et ad eas confirmandas contra se ipsos alia protulerunt.
proinde a maioribus eorum apud imperatorem accusatum
constitit Caecilianum, damnatum autem non constitit,
immo etiam constitit absolutum. sed tamen uel uos uidete,
quantum adiuuerint causam nostram episcopi uestri, qui de
illa uoluerunt etiam falsitate gloriari. si enim Donatus ille uir
gloriae martyralis apud imperatoris cognitionem reum asseruit
Caecilianum et illo uiro gloriae martyralis accusante et instante
Caecilianus ab imperatore damnatus est, respondeant uobis, quando
haec agebantur, quis erat martyr, utrum Donatus, qui hominem
apud imperatorem persequebatur, an Caecilianus, qui illo persequente
ab imperatore damnabatur? ubi est nunc illa definitiua
regula ipsorum communionem Donati esse ecclesiam ueritatis
quae persecutionem patitur, non quae facit? ecce patitur Caecilianus,
Donatus facit: quis eorum est uir gloriae martyralis?
adhuc usque seduci. ueritatem, quae uobis occultabatur, deus
aperire dignatus est, falsitatem. quae uobis offundebatur, deus
confutare dignatus est; tanto eius beneficio quare adhuc estis
ingrati? hoc est nempe, quod uobis saepe dicebant, unde cordis
uestri oculos astuta fallacia caligabant, et adhuc etiam conuicti
inde se iactant, inde nos lacerant, quia nos facimus persecutionem,
ipsi patiuntur. hoc eis remansit omni ex parte
superatis, unde adhuc nebulas faciant imperitis, hinc se quasi
BC concucimus Bml conuincimus Bm2 4 est Olll.
B (an e uel # eras.t), et b arciuo Ac pubplico C 6 non potuerunt cml
7 aput C 14 imperatores BmlCml 17 damnabitur BmlC 21 pernitioni
aduBquse Bml pernicionem aliqua ut uid. Bm2 pernitiosum adusque
C pernicie aliqua b 23 nobis BCb
non facit. non uos ergo adhuc fallant; hoc eis facimus.,
quod maiores suos et ipsum quem praedicant uelut martyralis
gloriae uirum Caeciliano fecisse gloriantur. hoc egit ille apud
imperatorem, conuictus Caecilianus ut illius iudicio damnaretur:
hoc et nos egimus, ut isti conuicti similia paterentur. si male
fecit, quare hoc illi Donatus faciebat? si autem recte fecit,
quare hoc catholica parti Donati non faciat? immo recte fieri
nec illi dubitant. qui hoc maiores suos, quos multum laudant,
fecisse gloriantur, nec nos dubitamus, qui hoc eis esse faciendum
negare non possumus, ut sine effusione sanguinis, qui
uerbis non emendantur, aliqua mitissima poena legum corripiantur
inquieti; et si forte imperator permotus mentis sacrilegae
pertinaciam grauiore supplicio statuit esse plectendam,
mitius agant iudices, quibus semper licuit lenire atque emollire
sententiam. interim ergo, quamuis non possit ostendi
Caecilianum ab imperatore Constantino esse damnatum, a uobis
tamen error ille sublatus est, quo putabatis eam esse ueram
ecclesiam quae persecutionem patitur, non quae facit; fecit
enim Donatus, passus est Caecilianus. et si persecutionem
patitur pars Donati, patitur cum illa etiam pars Maximiani.
quam et ipsi Christi ecclesiam non esse confirmant. ac per
hoc et facere persecutionem non est iniquitatis indicium, quia
et boni faciunt malis et mali bonis, et pati persecutionem
non est iustitiae documentum, quia eam non soli boni pro
pietate, sed (et) mali pro iniquitate patiuntur.