FAUSTUS dixit: Quare Moysen non accipitis, cum Christus
dicat: Moyses de me scripsit, et: si crederetis Moysi.
C 2 finbriis C 3 ea L pronmi L 4 afferentur in
laitia tibi G aff. in letitia tibi S leticia C 8 generatiofle (e add.
m. 2) L 10 pulchriT*udo (t er.) C 12 uiciata C aperirentur
(r med. a. I. add. m. 2) L & (8. Z. m. 2) L 13 si] sic b
14 alienares GLSM te alienaret b ante aeterna habet et 8. Z. C
15 nichilque C 17 auctam (c in ras.) L 19 nimis 8. Z. G abhominande
plC abhominandae PaSMzG pacienter C 20 mundaueris Mt
21 reparaueris LIMI michi C
25 Cap. XXXII LPSMG 26 moysi crederetis C credideritis Ll
scripsisse uelim, sed omnes etiam prophetas Iudaeorum et
gentium. quid enim hoc nostrae fidei noceret, aut quid non
potius prodesset, si congrua et conuenientia undique in deum
nostrum testimonia carperemus? siquidem esset etiam tum
liberum nobis odio manente atque execratione superstitionis
eorum solas ab eisdem de Christo excerpere prophetias; adeo
mihi contrarium non potest esse, si et Moyses, quamuis sit
alienus a Christo, nonnihil tamen uideatur scripsisse de
Christo. an quisquam hominum non optauerit de spinis omnibus
florem legere, de omni herba frugem, de muscis omnibus
mel, quamuis nec muscas nec gramen in cibum nec spinas
in coronae usurpemus ornatum? an quisquam nollet in omni
profundo margaritam nasci, in omnibus terris gemmas, in
siluis omnibus poma? ac si piscem de mari edere non
nocet, aquam bibere nocet, sciuntque homines utilibus
sumptis inimica respuere: nobis liberum non esset religionis
cuiusque ritu damnato, si esset inutilis nobis, solas inde de
Christo prophetias accipere? neque hoc prodesset erroribus
ad capiendos nosmet ac redigendos in propriam seruitutem.
quia nec spiritibus inmundis, cum idem Iesum esse filium dei
exerte indissimulanterque confiterentur, profuit, ut minime sint
nobis exosi. quare si et Moyses secundum hoc testimonium
de Christo aliquid scripsit, accipiam, ita tamen, ut ipsi hoc
minime prosit ad captiuandum me in propriam legem, quam
nihil uideam a paganismo distare. quapropter nihil omnino
est quod arbitreris, si probatum hoc fuerit, me minime gauisurum
spiritum omnem prophetasse de Christo.
C 5 tunc CSGMb 6 exsecratione SG superstitionis
(superst in ras.) C 7 hisdem G hisdem LMb hisdS (s s. I.) C
8 non potest om. b 9 a xpo om. S nonnichil C 10 obtauerit SMG
15 ac] at C 17 regionis Ll 18 cuiueuis S, (uis 8. l.) G
23 nobis (s. l.) C 25 prosit (s. l. m. 2) C propriA (-.-
add. m. 2) L 26 nichil C paganis modistare M 27 quo
(d er.) L
Tibi sane insufficientes referam gratias, si quemadmodum
ostendis, quia Christus Moysen de se scripsisse
testatus sit, ita etiam illud doceas, quaenam sint ea quae
scripsit. nam ego quidem scripturas eius perscrutatus, ut
iussum est, nullas ibidem de Christo prophetias inueni, siue
quia nullae sunt, siue quia intellegere ipse non potui. unde
in ingenti positus aestu ratione cogebar in alterum e duobus,
ut aut falsum pronuntiarem capitulum hoc, aut mendacem
Iesum. sed id quidem alienum pietatis erat deum existimare
mentitum. rectius ergo uisum est scriptoribus ascribere falsitatem
quam ueritatis auctori mendacium. quippe cum et
ipsum dicentem audirem fures fuisse et latrones omnes, qui
uenerunt ante se: qua sententia primum omnium uideo feriri
Moysen. ad haec et cum maiestatem suam loquenti eidem,
ubi se mundi lumen appellat, Iudaei indignantes reclamarent:
quia tu de te testificaris, testimonium tuum non est
uerum, non eum uideo prosecutum, ubi maxime locus exigebat,
ut diceret de se prophetasse Moysen, sed tamquam
reuera alienus et nullum habens ex eorum patribus testimonium
respondit: nempe in lege uestra scriptum est,
quia duorum hominum testimonium uerum est. ego
sum qui testificor de me; et testificatur de me, qui
me misit pater, illud eis commemorans, quod de caelo
dictum omnes audierant: hic est filius meus dilectissimus,
credite illi. necnon et illud mihi uerisimile non uidetur
Iudaeos potuisse tacere, cum Christus diceret de se
scripsisse Moysen, quin statim, utpote maligni et astuti,
Luc. 9, 35 LMG1 2 se (a. l.) SG 3illud etiam C 4 pręscrutatus
SG perapscrutatus (e s. l.; corr. m. 2) L pscrutatus (corr. ex
p m. 3) P pl/Iacratatus M 5 iusaum] uisfl (in ras.) C iustum b
6 intellegere L I 7 estu C altero b 8 pronunciarem C 10 asscribere
C 11 agctori L2 mendatium CSl 13 primo LPGSMb
14 ad haec] adhuc b 15 iudei C 23 eos SGMb celo C
25 michi C 26 iudeos C
putaret. sed et haec eorum omnifaria taciturnitas non minus
Iesum nihil tale dixisse significat.
Quamuis ergo et haec non parua uideantur ad contirmandam
suspicionem falsi de capitulo isto, plus tamen illo
teneor, quia omnem, ut dixi, Moyseos scripturam scrutatus
nullas ibi de Christo prophetias inueni. nunc tamen te conpertus
melioris intellegentiae lectorem consecuturum me aliquid
credo acturumque fateor gratias, si spem profectus ac
doctrinae, quam mihi obiurgationis tuae fiducia promittit.
nulla frustreris inuidia, sed doceas, si quid est, quod me
forte legentem praeterierit de deo ac de domino nostro
memoratum in scriptura Moysi. nec dixeris, quaeso, ut inperiti
solent, hoc ipsum satis esse debere ad fidem, quia
Christus dixerit de se scripsisse Moysen. nolo enim nunc ad
me respicias, quem ad credendum professio mea fecit obnoxium,
ut non possim non credere ei, quem sequor; sed
puta nos cum Iudaeo tractare, puta cum gentili. cum eis
dixerimus "Moyses de Christo scripsit," quaesituri erunt probationes.
quid offeremus? num quidnam dicere poterimus
"Christus hoc dixit," cui adhuc illi minime credunt? nempe
opus erit nos ipsis ostendere, quid scripserit.
Quid ergo ostendemus ? an illud, quod uos soletis, ubi
deus suus loquitur ad Moysen dicens: suscitabo illis prophetam
de fratribus ipsorum similem tibi? sed hoc
quidem ad Christum minime spectare nec Iudaeum latet nec
nobis sic credere conducibile est, quia non propheta Christus
C 2 et (s. l.) C 3 ihllm (m 8. I. add. tn. 1) L
nichil C 5 suspitionem C capitulo (i 8. I.) C 6 moseos SG
8 melioris (is in ras.) C intellegentiae Lx 10 michi C 11 fru.
straeris (se ex e m. 2) C frustraris LIb 12 de dn5] dno C 13 moysei
(18. l.) LC queso C 15 nolo (lo 8.1.) M 16 respitias M 18 Indaeo]
iudeo LC iudeis S iudeos Gl gentile LlMx 19 quesituri C
erant b 20 offerimus LsSGMb poterimus dicere C 22 ipsos LCSMIGb
23 ostendimus LSGM An inc. c. 4 in b 27 conducibile X1
deus; ille peccator, hic sanctus; ille ex coitu natus, hic
secundum te ex uirgine, secundum me uero nec ex uirgine;
ille offenso deo suo occiditur in monte, hic patri perplacens
patitur propria uoluntate. quomodo ergo ipse erit propheta
similis Moysi ? nempe statim nos Iudaeus aut ut inperitos
ridebit aut coarguet ut mendaces.
An illud offeremus ei, quod perinde soletis inducere:
uidebunt uitam suam pendentem, et non credent? cui
uos quidem adicitis "in ligno:" nam non habet. sed hoc
quoque probare, qucd ad Christum minime pertineat, nihil
tam in promptu est. inter maledictorum enim saeua, quae
prompsit in populum suum, si a lege sua desciscerent, etiam
hoc adiecit. futuros eosdem dicens in captiuitate hostium
suorum finemque sui meditaturos diebus ac noctibus, ut nec
uitae ipsius suae fiduciam gererent, quae sibi esset a uictoribus
condonata, quia eadem ex incerto penderet pauens ac
sollicita semper sub inminentia gladiorum. ne hoc quidem
ergo ad Christum pertinet; quaerenda sunt alia. nam illud
quidem uix crediderim de Christo uos dictum putare maledictum
esse omnem, qui pendet in ligno, aut illud aliud
interficiendum esse prophetam siue principem populi, qui eos
a deo suo uellet auertere aliquidue infringere mandatorum.
quod ego quidem Christum fecisse plane negare non possum.
sed tu contra de ipso haec esse scripta plane fateri non
poteris, ne si hoc sit, quaerere rursus incipiamus, etiam in
quonam spiritu Moyses prophetauerit. ut aut malediceret
Deut. 21, 23 23 cf. Deut. 13, 5 2 co«itu (h er.) M _6 iudeus C avt (v s. I.) C ut om. Lb
7 inridebit SG ut om. SMG 8 offerimus L'SG 9 uidebant Ll
uidebunt er. C 10 nam scriptura non habet (scriptura s. I. a m. 2) M
11 probare quoq; C 13 promisit Lb promsit C in om. b
disciscerent 01 14 ostium SG 16 essegt (expo m. 2) L 17 pendGret
M 19 querenda C 20 uix om. C 21 pependit C 24 fecisse
(c an T dubium) C 26 poteris (is in ras.) C querere C
haec de Christo non dixit; si haec de Christo dixit, spiritum
dei non habuit. neque enim diuinus spiritus aut malediceret
Christo aut eum iuberet interfici. ut ergo Moysen ab hoc crimine
uindicetis, fateamini necesse est ne haec quidem eum
scripsisse de Christo. quodsi haec de Christo minime scripsit,
aut alia dabitis aut nulla erunt. si nulla fuerint, nec Christus.
potuit adseuerare, quod nusquam est. ita si Christus hoc
minime adseuerauerit, capitulum illud falsum esse constiterit.
Sed nec illud quidem uerisimile est, quod prosequitur:
si crederetis Moysi, crederetis et mihi, quia dissimilis
admodum traditio est et longe altera Moyseos et Christi, ut
si eorum alteri Iudaei crederent, alteri necessario repugnarent.
nam Moyses quidem prae ceteris ab opere omni abstinendum
docet in sabbato causamque inducit religionis huius hanc esse,
quia deus cum mundum et quae in eo sunt omnia fabricaret,
sex diebus indulserit operi, septima uero cessauerit — quod
est sabbatum — idcircoque benedixerit, id est sanctificauerit,
tamquam suae tranquillitatis portum legemque dederit insuper,
ut qui idem solueret, occideretur. hoc igitur Iudaei uehementer
credebant docente Moyse, idcircoque Christo ne aures quidem
adcommodandas putabant adseueranti deum semper operari
nec ullum sibi cessationis statuisse diem, quia sit iugis et
infatigabilis uirtus; seque adeo idcirco numquam debere cessare,
ne sabbatis quidem; pater enim, inquit, meus semper
operatur et me oportet operari. item Moyses carnis
5, 17; 9. 4 om. C 4 moyses Cl 6 ne] neque SG ne—ipo (in marg
add. m. rec.) C eum om. b scripsisse eum S 8 aseuerare L
9 flQminime (ni 8. I.) C adseuerauit P3CSMG 11 credideritis i1
crederitis X1 12 ammodum LMłGI traditio (pr. i ex u) C
moseos SG moyseos (y 8. l.) M 13 iudei C 14 moses SG omni
opere b 16 omnia quae in eo sunt C 19 tranquillitatis (q ex g
corr.) C 20 iudei C 21 moseo Smoyseo LCb idcircoquae (up. m. 2) L
24 in circo b 26 item] ita SG moses S
masculinum omne carne praeputii ipsorum esseque
hoc docet necessarium signum testamenti illius, quod deus
suus disposuerit ad Abraham, adfirmatque, quod utrorum
uirorum quisquis non hoc gestauerit, exterminabitur ille de
tribu sua et hereditatis, quae Abrahae repromissa sit ac semini
eius, non ueniet in consortium. et hoc ergo Iudaei ualde crediderant
adseuerante Moyse, idcircoque fidem Christo habere
non poterant infirmanti ea et insuper adseueranti, quod dupliciter
gehennae filius fieret, qui esset circumcisus. item Moyses
carnalium ciborum sollicitam facit discretionem et inter pisces
ac uolucres et quadrupedia helluonis in modum disceptator
sedet iubetque alia quidem abligurriri pro mundis, alia uero
pro inmundis ne contingi quidem: quorum in parte porcum
taxat et leporem et si quid in piscibus caret squama aut in
quadrupedibus ungulam fissam non habet nec ruminat. haec
ergo Iudaei fortiter crediderunt scribente Moyse idcircoque
Christo. iam credere non poterant indifferentiam docenti ciborum
et a suis quidem discipulis omnia penitus remouenti,
saecularibus uero uulgo concedenti omnia, quae possent edi,
atque adseueranti, quod eos nihil in os intrans pollueret, quia
quae de ore inprudenter procedant, ea sola sint, quae polluant
hominem. haec atque alia multa Moysi contraria Iesum dogmatizare,
nemo qui nesciat.
22 cf. Matth. 15, 11 sqq. l.) C 2 carnem (exp. m. 2) LS2 carnem Gb
praepncii C esaequae LlG 3 quod (s. I. m. 2) C 4 atfirmatquae Mx
utrorum] utrorum (s. I. i omniil) M om. C 5 hoc non SMG 6 habrahae
8 7 non/// (eo uid. er.) C iudei C 8 adseuerante (d sup.
s m. 1) C moseo GM>Sb moyseo LC idcircoq;/// M xpo] ipi SG
18 iubetquae i2 abliguriri GSMb 14 parte// C 16 non habet
fiflsam C 17 iudei C moseo Į-J.J.1SGb moyseo LC idcircoquae L'lG
20 saecularibus (b s. I. a m. 1) L concędenti L aedi SGM
edi (a er.) L 21 nichil C 22 inprudenter (prius r paene er.) P
inpudenter b procedant (a sup. ę a m. 1) L polluant G1
Quae quia singula percurrere longum est, unum pro
multis ostendam, id est quia christianarum haeresium pars
maxima et, quod est in promptu, catholici nihil eorum seruare
curant, quae Moyses scribit. quod ipsum si non de
errore descendit aliquo, sed ex uera illa Christi et discipulorum
eius traditione, uos omnino fateamini necesse est, contraria
inuicem sibi Iesum docuisse atque Moysen, idcircoque
nec creditum Christum a Iudaeis, quia fidem uellent exhibere
Moysi. quorsum ergo falsum non erit illud legum dixisse ad
eos: si crederetis Moysi. crederetis et mihi? cum sit
longe manifestum idcirco magis eos non credidisse Iesu. quia
Moysi crederent, potuisse autem fidem Christo habere, si Moysi
credere destitissent. tu tamen, ut dixi, ubinam Moyses de
Christo aliquid scripserit, quaeso nos doceas.
Alias, inquit. si christianus es, crede dicenti Christo,
quia de se scripsit Moyses; quod si non credis, christianus
non es. inepta haec semper et inbecilla responsio est nihil
habentium, quod ostendant. quanto igitur melius fecisses, si
idem confitereris simpliciter? et tamen hoc mihi quidem dicere
potuisti. quem scias necesse habere, ut credam causa
religionis, qua famulor Christo, licet hoc ipsum adhuc quaeratur,
utrum sit et hoc Christi testimonium, ut credi debeat
absolute, an scriptoris, ut examinari sollicite. nec si nos non
crediderimus falsis, Christum hinc offendimus, sed falsatores.
tamen utcumque hoc ferri poterit christianis obpositum. quid
autem de illis agemus, quos retuli, Iudaeo scilicet atque
gentili, quibus dicere non possumus: si christianus es, crede;
si non credis, christianus non es? quamquam de christiano
quidem hoc rectissime dixeris, cum Christus Thomam
LSC 3 nichil C 4 scripsit L scribit (bit in ras.) C
6 traditione (m er.) L 7 sibi innicem C 8 iudeis C 9 quorsumj
quomodo (modo in ras. a m. 2) L quorsum (r et um s. I. a m. 2) 8
quorum lIfGI quare b 10 michi C 14 queso C 17 nichil C
18 fecisse Ll 23 scriptores b examinari (ri s. I.) C 24 credidimus
LGMb credimus C 25 ferri C: fieri LSGMb 26 quod b
iudeo C 27 gentili. Z
uulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit nec
dixit: si discipulus es, crede; si non credis, discipulus non es.
tu mihi hoc dicas non de Christo dubitanti, sed de sententia,
utrum sit eius. an subinducta. at, inquis, beatiores appellat,
qui non uiderunt et crediderunt. hoc si ideo dictum putas.
ut sine ratione et iudicio quidque credamus, esto tu beatior
sine sensu, ego mihi contentus ero cum ratione beatus audisse.
AUGUSTINUS respondit: Astute quidem paratum te dicis,
si quas in libris Moysi de Christo prophetias inueneris, ita
percipere, ac si piscem de mari, cum aquam ipsam unde
piscis capitur, respuas. sed quia Moyses omne quod scripsit,
de Christo est, id est ad Christum omnino pertinet, siue quod
eum figuris rerum uel gestarum uel dictarum praenuntiet,
siue quod eius gratiam gloriamque commendet, tu, qui commenticium
fallacemque Christum de Manichaei litteris credidisti,
ista Moysi non uis credere, sicut nec piscem uis edere.
uerum hoc interest, quod Moysen hostiliter insectaris, piscem
autem fallaciter laudas. si enim piscem de mari edere non
nocet, sicut ipse dixisti, cur ita eum uos noxium praedicatis.
ut si alia esca non occurrat, prius fame consumamini quam
pisce uescamini? quid ? quod si omnis caro inmunda est, ut
dicitis, et in omni aqua omnique herba uita illa misera dei
uestri retinetur, quae per uestra alimenta purgata est, detestabilis
superstitio tua et piscem te cogit proicere, quem laudasti,
et aquam marinam bibere ac spinas edere, quas uituperasti.
quo uero etiam daemonibus dei famulum conparasti, ut, quales
illi fuerunt, cum Christum confiterentur, talis et iste
C 5 ante an lit. unius litt. C sub in ducta (in in ras.) S
7 quidqug.e L'lG2 quicquam b 8 contentus (ten ex tem) C ratiofie
(e 8. 1. add. 111. 2) L 9 Cap. XXXIII LPM, om. SG Agustinus
L 10 mosi SG 13 /// quod C 14 praenunciet C
16 manichei C 24 purganda Cb 25 supersticio C 27 doemonibus 028
demonibus C
Christum, ille quidem non dedignatur obprobrium domini sui.
si enim paterfamilias Beelzebub appellatus est, quanto magis
domestici eius! sed uos uidete, a quibus ista didiceritis,
profecto sceleratiores quam illi, qui domino ita conuiciati
sunt. illi enim non eum Christum esse credebant et ideo
fallacem putabant; uos autem doctrinam non putatis esse
ueracem, nisi quae Christum audet praedicare fallacem.
Unde autem tibi uidetur legem Moysi nihil a paganismo
distare? an quia templum, sacrificium, altare sacerdotemque
commendat? at haec omnia nomina et in nouo testamento
reperiuntur. soluite, inquit, templum hoc, et in triduo
resuscitabo illud et: cum offers munus tuum ad altare
et: uade, ostende te sacerdoti et offer pro te sacrificium,
quod praecepit Moyses, in testimonium illis.
quorum autem figurae fuerint istae, partim dominus ipse demonstrat,
cum templum corporis sui templo illi conparat,
partim apostolica doctrina cognoscimus; templum enim dei
sanctum est, ait apostolus, quod estis uos et: obsecro
itaque uos per misericordiam dei, ut exhibeatis corpora
uestra hostiam uiuam, sanctam, deo placentem
et cetera huiusmodi. proinde illa omnia figurae nostrae
fuerunt, sicut idem dicit et saepe commemorandum est, quia
non daemoniis exhibebantur, sed uni uero deo, qui fecit caelum
et terram, non tamquam indigenti talibus, sed tempora distinguenti
et iubenti praesentia, per quae significaret futura. uos
autem, qui ut seducatis et decipiatis idiotas inperfectosque
18 I Cor. 3, 17 19 Rom. 12, 1 22 I Cor. 10, 6 C repperire Lx 2 dedignatur (i s. I.) <7
dni di sui b 3 beelzebub (med. e 8. I.) L 5 couiciati C conuitiati L I
7 putastis G28 8 audet (corr. ei aridet) C 9 nichil C 11 ad LIJIIGI
12 repperiuntur LISJGM 16 iste b 20 exibeatis 3P 21 uiuentem 81
23 sepe C sepę S 24 uero] uiro LSGM1 celum C 26 presentia C
27 iziotas SG, (corr. ec idiotas) M
auctoritatem christianoram librorum, in quibus uobis solem
ac lunam colere atque adorare praeceptum sit. uester ergo
potius error paganismo similis est. quandoquidem nec Christum
colitis. sed Christi nomine nescio quid, quod uobis mentiendo
finxistis, et deos uel in isto conspicuo caelo uisibiles uel
alios innumerabiles conmenticios adoratis. quibus phantasmatis
quasi uanis atque inanibus simulacris non aediculas fabricastis,
sed corda uestra templa fecistis.
Exigis a me, ut ostendam, quaenam scripserit de Christo
Moyses. iam quidem superius multa demonstrata sunt, sed
quis possit omnia demonstrare? praesertim quia, si quaedam
commemorem, paratus uidetur iste peruersus uel in alium
sensum ea conari peruertere uel, si fuerit euidentia clarioris
ueritatis obpressus, dicere se illa tamquam de mari salso
suauem piscem capere nec ideo se ad totam scripturam
Moyseos uelut ad aquam marinam bibendam cogi oportere.
quapropter sufficere arbitror huic operi, ut ea ipsa, quae
reprehendenda secerpsit de scriptura legis Hebraeorum. ad
Christum praedicandum pertinere, si recte intellegantur. ostendam:
ex quo satis adpareat multo magis cetera uel statim
pronuntiata uel diligenter ac ueraciter perscrutata christianae
fidei conuenire, si ea, quae deridenda atque damnanda obicit
inimicus, eis ipsis conuincatur christiana ueritate damnandus.
quapropter, o plene omni fallacia, cum dominus in euangelio
dixerit: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me
enim ille scripsit. nihil est, quod te in ingenti aestu
SGt quidquid G 7 commenticios CSGjU fantasmatis
C phantasmatib' 3I2b 8 simulachris S ediculas L edicolas Pb
fabricatis LSGPM 9 fecistis templa C 13 commemoraem C
18 huic (i s. 1.) C opere Z' 19 reprsehendenda L repraehendenda M
reprehendenda snnt C secerpit CSMG ebreorum C 20 intellegantur
Ll 22 pronunciata C 24 conuincetur CI damnandis C'1
26 mosi SGM michi C 27 nichil C te (s. 1.) C positu L
falsum pronunties capitulum hoc aut mendacem Iesum. sicut
enim hoc capitulum uerum est, ita et uerax est Iesus. rectius
uisum est, inquit, scriptoribus ascribere falsitatem
quam ueritatis auctori mendacium. itane tu Christum
credis ueritatis auctorem, quem praedicas carnis et mortis et
uulnerum et cicatricum simulatorem ? uolo mihi ostendas.
unde auctorem ueritatis didiceris Christum, si eis, qui de illo
scripserunt, quorum auctoritas recenti memoria commendata
atque firmata in posteros emanauit. audes adscribere falsitatem.
non enim uidisti Christum, aut quemadmodum cum apostolis
locutus est tecum, aut de caelo te sicut Saulum uocauit.
quid de illo sentire, quid credere possumus. nisi quod scriptura
testatur ? porro si mendax est euangelium disseminatum
et notum omnibus gentibus et ab initio praedicationis nominis
Christi in ecclesiis omnibus in tanto sanctitatis culmine conlocatum,
quae scriptura proferri potest, cui de Christo fides
habenda sit? quid poteris proferre scriptum, quod non ille,
qui hoc non uult credere, dicat esse confictum. si tanta euangelii
notitia uenit in dubium?
Deinde subiungis ipsum te audisse dicentem fures fuisse
et latrones omnes, qui uenerunt ante se. unde illum audisti
hoc dicentem nisi ex euangelio? at si hoc. quod ita credis
ex euangelio, ut tamquam ex ore domini audisse te dicas.
alius falsum esse contendat atque hoc dixisse Christum neget.
quo ibis? quid facies? nonne euangelicam auctoritatem quantis
potueris uiribus praedicabis? miser, illic scriptum est, quod
non uis credere, ubi didicisti quod ita credis, ut hoc te ab
ex o corr.) C 3 est alt. om. LSMG 4 inquis Ll asscribere
C 7 michi C 10 semanauit BIG eminauit LyPl seminauit Mx
asscribere C 11 quemammodum L'MGl 12 te om. C uocauit
sanltim C 15 inicio C 19 dicat (a corr. ex e) C 20 noticia C
22 uenerint SG 23 (et 24) eu»angelio (u er.) C ac b quod] ut SG
ut (ras.) LM 24 audissa edicas 11f1 26 ibis (s .'1. l. a m. J) L
nangelicam X1 euijangelicam C
euangelio sancto credimus, ubi utrumque scriptum est: et de
Christo scripsisse Moysen et omnes, qui ante Christum uenerunt,
fures fuisse et latrones. uenisse quippe ita uult intellegi,
quia missi non sunt; nam qui missi sunt, sicut Moyses
et sancti prophetae, non ante ipsum, sed cum ipso uenerunt,
quia non eum per superbiam praecedere noluerunt, sed eum
per ipsos loquentem humiliter portauerunt. uos autem, qui
haec uerba domini sic intellegitis, secundum uestrum intellectum
satis confitemini nullos uos habere prophetas, qui
uenturum Christum prophetauerunt, et ideo uobis eum sicut
uoluistis, ita finxistis. nam si aliqui sunt uestri. quibus quidem
propterea fides habenda non est, quia nonnisi a uobis
proferuntur, tamen si aliqui sunt, quos dicere audeatis prophetasse
Christum falsa carne uenturum, falsa morte passurum,
falsas cicatrices dubitantibus discipulis oblaturum, non dico
ex hoc ipso, quam sint detestandi atque fugiendi, quamque
non possint esse ueraces, quibus de mendacio Christus placet:
ut hoc non dicam, certe ut dicere coeperam, secundum istum
intellectum uestrum fures fuerunt et latrones, quoniam ante
Christum uenerunt, qui eum uenturum quoquo modo praedicauerunt.
porro si ille intellectus est uerus, ut ipsi ante
Christum uenisse dicantur, qui cum Christo, id est cum uerbo
dei uenire noluerunt, sed cum eos non miserit deus, mendacia
sua hominibus adtulerunt: uos quoque ipsi. quamuis post
Christi passionem et resurrectionem in hoc mundo nati fueritis,
fures et latrones estis, quia, priusquam uos ipse inluminaret.
ut ueritatem ipsius praedicaretis, eum anteuenire
uoluistis, ut uestram fallaciam iactaretis.
C 4 intellegi L1 5 quia (a add. m. 2) S missi (sec. s s. I.)
si (si paene er.) M 6 cum (s. I.) C 8 portafuerunt C 9 intellegitis Lf.
11 proph§tauerunt Cb prophetauerint SG 12 aliqui (s er.) L aliquiS (...
add. m. 2) PG aliquis uestrum b 14 aliqui S tlri pphe-re M sunt om. C
quos (s ex d corr.) CM 16 ablaturum JD' 17 quamquą.e L1 19 ceperan» C
istum om. S 20 ilri (ex llrm) C fu*res L 24 uoluerunt Lb 25 attulerunt
L 28 predicaretis C eum ante (signa adpos. fIl. 2) L
Illic autem, ubi ei dictum est a ludaeis: tu de te
testificaris; testimonium tuum non est uerum, non
mirum est non te uidere prosecutum eum, ut diceret de se
prophetasse Moysen; non enim habes pium oculum, quo id
possis uidere. nam ecce id ipsum, quod eis respondit, nempe:
in lege uestra scriptum est, quia duorum hominum
testimonium uerum est. ego sum, qui testificor de
me, et testificatur de me, qui me misit. pater, quid
aliud sonat recte intellegentibus nisi illum testium numerum
in lege prophetico spiritu consecratum et commendatum, ut
etiam sic praenuntiaretur futura reuelatio patris et filii, quorum
spiritus est in illa inseparabili trinitate spiritus sanctus?
ideo scriptum est: in ore duorum uel trium testium
stabit omne uerbum. alioquin et unus testis plerumque
uerum dicit et plures plerumque mentiuntur, potiusque creditum
est in exordio fidei gentium uni apostolo euangelizanti
quam populis errantibus, a quibus persecutionem patiebatur.
non igitur frustra quodam modo consecratus est iste numerus
testium, et cum hoc dominus respondit, eo quoque ipso intellegi
uoluit de se prophetasse Moysen. an forte inde calumniamini,
quia non ait, in lege dei, sed in lege uestra
scriptum est?'" ubi usitatam locutionem scripturarum quis
non agnoscat? in lege uestra enim, dixit, uobis data, sicut
dicit apostolus euangelium suum, quod se tamen accepisse
testatur, non ab homine, sed per reuelationem Iesu Christi.
an et Christum dicitis negasse se habere patrem deum.
(s. I.) C iudeis C 4 quo (d er.) L 5 possit LIМ1 pOBSes C
6 dvorum (v sup. 0 superscr. m. 1) L hominum (i s. I. a m. 1) C
om. b 9 post recte ras. 1 uocab. L intellegentibus L1
".
testimQflium (m. 2 exp.) L 12 & sps S sci Lb 13 ideoq: scriptum est C
16 euuangelizanti C 17 post quibus hab. ipse SMG patiebatur b
19 intellegi i1 20 calumpniamini C 21 dfti SMG lege (ge s. I.) C
22 ubi om. C 23 in otn. CSMG enim uestra Cb 24 euuangelium C
2fi dicetis CMP1 se om. LCSGMh deum (add. m. 2) 8
uocem illam, quam commemorasti caelo delatam: hic est
filius meus dilectissimus, credite illi, quia uos non
audistis, nolite illi credere. si autem ideo creditis, quia eam
in scripturis sanctis inuenistis, ibi est et ista. cui credere
non uultis de Christo scripsisse Moysen; ibi aliae multae,
quibus pariter fidem derogatis nec timetis, miseri, ne ita profanus
aliquis dicat istam uocem omnino non sonuisse de caelo.
et sicut uos contra salutem generis humani, quae omnibus
gentibus euangelica auctoritate confertur, etiam in uestram
perniciem argumentamini, cum dicitis propterea non esse credendum,
quod dixerit Christus de se scripsisse Moysen. quia
si hoc ille dixisset. nec Iudaei tacere potuissent.
quin statim, utpote maligni et astuti, quaererent, quidnam
illud esset, quod de se a Moyse scriptum putaret:
sic et ille uanus et perditus dicat: si de caelo uox illa sonuisset,
omnes Iudaei, qui audierant, credidissent ? cur ergo
non consideratis, insani, sicut fieri potuit, ut et post illam
caelestem uocem dura Iudaeorum infidelitas permaneret, ita
fieri potuisse, ut cum Christus diceret de se scripsisse Moysen,
hoc magis maligna astutia timentes, unde conuincerentur,
audire omnino non quaererent, quid de illo scripserit Moyses ?
Sed hanc non solum sacrilegam aduersus euangelicam
sanctitatem, uerum etiam eneruem ac debilem esse argumentationem
sentit et Faustus atque intentionem suam in illud
potius confert eoque se plus teneri dicit, quia omnem Moyseos
scripturam scrutatus nullas ibi de Christo prophetias
s. l.) C 4 illi (s. l. m. 1) L 6 mosen G
moysen S2 7 prophanus C 9 humani (ni m. 2 retract.) L 10 eunangelica
C 14 utpotem aligni (corr. ex. alieni) M quererent C
15 esset om. b de o'n. C 16 sic! et (nt er.) M 17 quur C 18 fieri
non pot. GSl 19 iudeorum C 22 ft auderent (ñ et nt s. l. am. 2) M
audere Lb quererent C quod Lx 23 euuangelicam C 24 eneruS
(ã in ras.) L 25 intent$tionem S 26 conferte Ml eoque] oque L'Ml
27 scrutatur 81 nulla sibi M
non intellegat, quisquam quaesierit, respondebo "quia inimico,
quia aduerso animo legit, quia non ideo scrutatur, ut sciat,
sed quod nescit, scire se putat." haec praesumptio tumidae
adrogantiae oculum cordis uel claudit, ut omnino non uideat,
uel distorquet, ut peruerse uideat, et aliud pro alio probet
aut inprobet. tu me, inquit, doce, quid est, quod me
forte legentem praeterierit de deo ac domino nostro
memoratum in scriptura Moysi. et hic cito respondeam:
totum te praeteriit, quia totum ille de Christo scripsit. sed
quia totum discutere et pertractare non possumus, hoc tibi
in isto opere, si potero, domino adiuuante seraabo, quod
superius dixi. ut ea ipsa, quae ad reprehendendum eligis,
ostendam de Christo esse conscripta. quin etiam petis, ne
dixerim, ut inperiti solent, hoc ipsum satis esse debere
ad fidem, quia Christus dixerit de se scripsisse
Moysen. quod quid.eÎn si dico, non ut inperitus, sed ut fidelis
dico; non ualere autem hoc ad conuincendum gentilem uel
Iudaeum et ego fateor; sed aduersus uos, qui quoquo modo
nomine christiano gloriamini, satis esse idoneum ac praeualidum,
tu quoque et si diu tergiuersatus tameJ;lJ coactus es
confiteri dicens: nolo enim nunc ad me respicias, quem
ad credendum professio mea fecit obnoxium, ut non
possim non credere ei, quem sequor; sed puta nos
cum Iudaeo tractare, puta cum gentili. quibus uerbis
ostendisti te interim, cum quo mihi nunc res est, quia te ad
credendum professio tua fecit obnoxium, satis esse conuictum
de Christo scripsisse Moysen, quia ipsum Christum hoc dixisse
in euangelio scriptum est, cuius tam praeclaram sanctamque
auctoritatem labefactare non audes; quia et, cum id ex
L1 2 intelligat Z2 quesierit C 4 tumide C
5 adrogantiae G* 6 distorquit LłSIMI peruersie LxG peruersae M
7 inquid Lx 10 Нłs C illQ b 13 reprehenduin C repraehen-
dendum L quoquo (pr. quo s. I.) G 25iudeo6' gentile LKMXG*
quibus] quiuis Sx 27 obnoxium om, h
quanta ruina te obruat, cum tibi dicitur nullam esse scripturam,
cui de factis et dictis Christi flagites esse credendum,
si euangelio tam sancte lateque notissimo credendum esse
non putas, et timens, ne amisso christiani nominis pallio
nuda uanitas uestra omnibus conspuenda et detestanda remaneat,
rursus te saucium colligere conaris et dicis, quod istis
euangelii uerbis iam te ad credendum professio tua fecit obnoxium.
sic ergo te interim, cum quo nunc ago, teneo, ferio,
perimo, id est errorem tuum atque fallaciam, et cogo fateri
de Christo scripsisse Moysen, quia hoc Christum dixisse -in
euangelio legitur, cui te ad credendum professio tua fecit obnoxium.
cum Iudaeo uero uel gentili si mihi necesse fuerit
disputare, iam supra ostendi, quibus modis pro meis paruulis
uiribus me agere oportere existimem.
Nec illud nego de Christo esse praedictum, quod tu
tamquam facile refellendum elegisti, ubi deus loquitur ad
Moysen dicens: suscitabo illis prophetam de fratribus
ipsorum similem tibi. nec me tua lauta et lepida antitheta,
quibus luteum sermonem quasi colorare ac pingere
uoluisti, ullo modo ab hac fidei ueritate deterrent. conparans
enim Christum atque Moysen et cupiens demonstrare dissimile,
ut ob hoc non de Christo uideatur intellegendum esse,
quod scriptum est: suscitabo illis prophetam similem
tibi, obposuisti tibimet ex aduerso multa contraria, quod ille
homo, hic deus, ille peccator. hic sanctus, ille ex coitu natus,
hic secundum nos ex uirgine, secundum uos uero nec ex
uirgine, ille offenso deo occiditur in monte. 'hic patri perplacens
patitur propria uoluntate. quasi uero cum simile
Ll MI prassus S praessus M 4 sanctę Sb 7 sautium
CSG 9 te om. SG 10 terrorem SPMG ■ cogor S
cogor LGJfb 13 iudeo C 14 paruolis Ml 16 nec (c s. I.) G.ēe
(s. I.) G qd tu (8. Z.) M 19 antiteta G, (in ras.) M 22 dis-
/• X
similes b 27 uos] nos C 28 ille occiditur in monte offenso dfi 8
quia non ea tantum, quae unius eiusdemque naturae
sunt. dicuntur inter se esse similia, sicut gemini homines
uel filii parentibus uel omnes homines omnibus hominibus,
in quantum homines sunt, similes utique sunt — quod et in
ceteris animalibus intueri facillimum est uel arboribus, ut
olea oleae, laurus lauro similis dicitur — uerum etiam naturae
disparis sunt et dicuntur multa similia, ut oliuae oleaster et
far tritico. de rebus adhuc proximis et adtingentibus loquor;
nam quid tam longe distans a filio dei, per quem facta sunt
omnia, quam pecus et lapis? et tamen in euangelio legitur:
ecce agnus dei et in apostolo: petra autem erat Christus:
quae nullo modo quisquam recte diceret, si eorum
aliquam similitudinem nullo medo ille susciperet. quid ergo
mirum, si non est dedignatus Christus fieri similis ipsi Moysi,
qui similis factus est oui, quam in eius praenuntiatione per
ipsum Moysen praecepit deus manducari a populo suo eiusque
sanguinem ad tutelam salutis adhiberi et pascha appellari,
quod nunc in Christo esse conpletum nemo dissimulare permittitur?
quapropter de scripturis agnosco dissimilem, de
scripturis mecum agnosce et tu similem: non inde dissimilem,
unde similem, sed alia causa illud, alia illud, dum tamen
utrumque demonstrem. dissimilis homini Christus. quia deus:
scriptum est enim de illo: quia est super omnia deus
benedictus in saecula; et similis homini Christus, quia
homo, quia de illo itidem scriptum est: mediator dei et
hominum, homo Christus Iesus. dissimilis peccatori
Christus, quia semper sanctus, et similis peccatori Christus.
quia deus filium suum misit in similitudinem carnis peccati,
24 Rom. 9, 5 26 I Tim. 2, 5 ex 0 corr.) S 6 ut] uel L 7 olee C
8 disparis lS fin. add. m. 2) C dispares L 13 quisquam (s s. I.) G
16 quamj quem LlCP praenuntiationem ltIC 22 unde similem
m. 2 scr. sup. dissimilem C aliud L' 24 scriptum namque est S
qui h 25 secula C 29 misit filium suum S
nato dissimilis Christus, in quantum ex uirgine natus est, sed
homini nato similis Christus, in quantum et ipse ex femina
natus est, cui dictum est: quod nascetur ex te sanctum,
uocabitur filius dei. homini propter peccatum suum mortuo
dissimilis Christus. in quantum sine peccato et propria potestate
mortuus est, sed rursus homini mortuo similis Christus,
in quantum et ipse uera morte corporis mortuus est.
Nec ideo Moysi famulo dei derogaueris, quia eum 'peccatorem
fuisse et offenso deo suo in monte occisum esse
dixisti. nouerat enim et ipse in domino gloriari, ut ab eo
saluus fieret: a quo et ille, qui dicit: Christus Iesus uenit
in hunc mundum peccatores saluos facere, quorum
primus ego sum. arguitur enim Moyses uoce diuina. quod
eius fides ad aquam de petra eiciendam aliquantum titubauerit:
quod ei cum peccato Petri potest esse commune. qui in mediis
fluctibus simili fidei defectu dubitauit. uerum absit, ut credamus
hinc eum esse alienatum ab aeterna societate sanctorum.
qui cum sancto Helia. sicut euangelium loquitur, meruit
clarificato in monte domino adsistere. nam, ut in ueteribus
legimus libris, etiam post ipsum peccatum quantum sit apud
deum meritum eius adparet. sed quid causae fuerit. ut de
peccato eius tali morte uindicando deus loqueretur, quoniam
pollicitus sum ea ipsa demonstrare ad praenuntiandum Christum
pertinere, quae tu reprehendenda delegeris, faciam, sicut possum,
domino adiuuante, ut hoc etiam, quod in Moysi morte
reprehendisti. prophetiam fuisse de Christo recte intellegentibus
doceam.
Sicut enim mos est diuinorum in scripturis sanctis
15 cf. Num. 20, 10 sqq. 17 cf. Matth. 14, 30 sq. 20 cf. Matth. 17,1 aqq. er.) M 10 montem G montem 92
monte (m er.) LM 15 aliquantulO CMb tituuauerit Mx 20 uti
et LSftf ueterib: legimus LI 22 eius (s. Z.) S 25 reprashendenda
L 27 reprehendisti L de (e in ras.) L
aliqua significanda personam gerat, tunc Moyses populi Iudaeorum
sub lege positi personam gerebat eumque in prophetica
praenuntiatione figurabat. sicut ergo Moyses petram uirga
percutiens de dei uirtute dubitauit, ita ille populus, qui sub
lege per Moysen data tenebatur, Christum ligno crucis adfigens
eum uirtutem dei esse non credidit. sed sicut percussa
petra manauit aquam sitientibus, sic plaga dominicae passionis
effecta est uita credentibus. habemus enim de hac re praeclarissimam
et fidelissimam uocem apostoli, cum inde loqueretur,
dicentis: petra autem erat Christus. hanc ergo
carnalem de Christi diuinitate desperationem in ipsius Christi
altitudine deus mori iubet, cum mortem carnis Moysi in
monte imperat fieri. sicut enim petra Christus, ita et mons
Christus: petra humilis fortitudo, mons eminens magnitudo,
quia sicut apostolus ait: petra erat Christus, ita ipse dominus:
non potest ciuitas abscondi super montem
constituta, se scilicet montem, fideles autem suos in sui
nominis gloria fundatos adserens ciuitatem. prudentia carnis
uiuit, cum tamquam petra percussa Christi humilitas in cruce
contemnitur; Christus enim crucifixus Iudaeis scandalum est.
gentibus autem stultitia. et prudentia carnis moritur, cum
tamquam montis eminentia Christus excelsus agnoscitur; ipsis
enim uocatis Iudaeis et Graecis Christus dei uirtus et dei
sapientia est. ascendit itaque Moyses in montem, ut carne
mortua uiuo spiritu reciperetur: quo Faustus non ascenderat,
ut carnales calumnias mente mortua loqueretur. nonne ipsam
b pbare (exp. m. 2) L 2 iudeorum C 3 eumquae L2
4 uirgall L 8 aqua GltIPb aquã (— add. m. 2) L 9 preclarissimam
C 10 apostolicam cum (cum in ras.) S apostolicum G apostoliçum
P apostoli,cum M2 12 carnalem desperationem de xpi diuinitate
S diuinitate (m er.) LM 18 mosi S mosi G 21 contempnitur a
22 stulticia C stultitia ftia in ras.) L 24 grecis LSG 25 carne
(m raR.) L 26 quo (11 ras.) M quod L* 27 calumpnias C
domino passionem suam praenuntianti ait: absit, domine.
non fiet istud; propitius tibi esto? neque enim pepercit
huic peccato dominus, cum ei retulerit: redi retro, satanas.
scandalum mihi es; non enim sapis, quae dei sunt.
sed quae sunt hominum. aut ubi mortua est ista carnalis
diffidentia nisi in Christi glorificatione tamquam in montis
altitudine? nam utique uiuebat, cum eum timide negaret, et
utique mortua erat, cum eum libere praedicaret. haec uiuebat
in Saulo, cum scandalum crucis detestans uastabat christianam
fidem; et ubi nisi in illo monte mortua erat. cum iam Paulus
diceret: uiuo autem iam non ego, uiuit uero in me
Christus?
Quid habes igitur, haeretica uanitas, unde te putes
posse conuincere non de Christo esse praedictum: suscitabo
illis prophetam de fratribus ipsorum similem tibi.
quando ne hinc quidem potes. quod dissimilem ostendis?
aliis enim causis et nos similem ostendimus. an quia propheta
dictus est, qui et homo esse dignatus est, et tam multa
futura praedixit ? nisi forte aliud est propheta quam homo
ultra humanas coniecturas futura praenuntians. unde et ipse
de se ipso ait: non est propheta sine honore nisi in
patria sua. sed de te uidero, qui te conuictum paulo ante
confessus es, cum dixisti. quod te ad credendum euangelio
professio tua fecit obnoxium. Iudaeus ipse procedat in medium,
qui ceruicem a iugo Christi male liberam tollit et ideo sibi
adhuc fas putat dicere: mentitus est Christus uester: nihil
de illo scripsit Moyses.
SMG 4 retulit C retro] retro me ::-i, (s. I. me) G
rediretro Ml 5 que S 6 3 (9 s. I. m. 1) L 7 gloriflcationem L
8 altitudinem L eum (et 9) om. GLPSb 9 predicaret C 12 inj C
14 ergo b heretica CSL te om. LSMG 16 prophętam C
17 quo C 18 et] et post causis er. et SUlJ. enim m. 2 adscr.) G, om. S
proph$ta (20 et 22) C 21 ultro b 281epost qui om. LSGb conuictus
(uirg. sup. u er. et s adscr. tn. 2) M 24 euugio C 26 a om. b
Dicat mihi. quem prophetam promiserit deus, cum ait
Moysi: suscitabo illis prophetam de fratribus eorum
sicut te uel similem tibi. multi enim prophetae postea
fuerunt, sed utique unum quendam intellegi uoluit. hic ei.
credo. facillime occurreret successor ille Moysi, qui populum
ex Aegypto liberatum in terram promissionis induxit. quem
cogitans me adhuc fortasse ridebit quaerentem, de quo dictum
sit: suscitabo illis prophetam similem tibi, cum legam,
quis in eodem munere populi. illius regendi atque ducendi
Moysi defuncto successerit. qui cum me uelut inperitum riserit
■— talis enim et a Fausto describitur —, non desinam hominem
adhuc etiam conpellere et a securo risu ad curam respondendi
reuocare quaerendo atque flagitando. cur eidem
ipsi futuro suo successori, in cuius cuius inprobatus
est, ut non ipse introduceret populum in terram promissionis,
ne uidelicet lex per Moysen non ad saluandum, sed ad conuincendum
peccatorem data in regnum caelorum introducere
putaretur. sed gratia et ueritas per legum Christum facta:
quaeram ergo a Iudaeo, cur eidem ipsi futuro suo successori
Moyses nomen mutauerit. uocabatur enim Ause et appellauit
eum Iesum. cur denique tunc appellauerit. quando ex conualle
Pharan praemisit ad eandem terram, quo erat populus ipso
ducente uenturus? dicit enim uerus ipse Iesus: et si iero
et praeparauero uobis locum. iterum ueniam et adsumam
uos ad me. quaeram etiam, utrum non huic figurae
adtestetur propheta dicens: deus ab Africo ueniet et
sanctus de Pharan, tamquam diceret: eius nominis ueniet
26 Hab. 3, 3 1. S b prophete C 4 intellegi X1 5 occurrera Ll
occurreret P occurret CL1 6 aegipto C 7 querentem C 10 mosi SlG
a
12 compellere L compellere (e prior in ras.) SC2 14 comparationem
(ne s. l.) S conpatione C 16 per om. L 18 facta 5 L
19 iudaeo (i s. 1.) C 20 osee b (in mg. al. ause) 21 quur L
22 premisit C 23 dixit C xps C (in mg. m. 2 iesus) 24 preparauero
C 26 africo Ml
Pharan, id est Iesus. huc accedit, quod idem ipsum dei
uerbum intellegitur loqui, ubi promittit eundem ipsum Moyseos
. successorem, per quem populus in terram promissionis
mitteretur, nomine angeli eum appellans — sicut etiam homines
aliquid nuntiantes in scriptura diuina solent appellari —
et ita dicit: ecce ego mitto angelum meum ante faciem
tuam, ut seruet, te in uia, ut inducat te in terram
quam iuraui tibi. adtende tibi et obaudi eum. ne non
credas illi; nihil enim subtrahet tibi. nomen enim
meum est in eo. quid est hoc? perscrutetur scripturas illas
non iam Manichaeus, sed ipse etiam Iudaeus et uideat, utrum
de aliquo angelo deus dixerit: nomen meum est in illo,
nisi de hoc, quem introductorem in promissionis terram pollicetur.
deinde quaerat in hominibus. quis Moysi successor
introduxerit populum, et inueniet Iesum. non hoc ab initio
uitae suae, sed nomine mutato appellatum. qui ergo dixit:
nomen meum est in illo Iesu. ipse est uerus Iesus. rector
et ductor populi in hereditatem uitae aeternae secundum
testamentum nouum. cuius figura erat testamentum uetus. ita
quantum adtinet ad propheticum adparatum nec geri nec
dici aliquid possit insignius, quandoquidem res perducta est
usque ad nominis expressionem.
Superest, ut Iudaeus ille, si uult et in abscondito
Iudaeus esse non littera, sed spiritu, si uult reputari uerus
Israhelita, in quo dolus non est, recordetur in figura illum
mortuum Iesum, qui introduxit in terram morientium, et agnoscat
in ueritate uiuum Iesum, quo duce intret in terram
L1 moysi b 5 angeli (n s. I.) L
6 appellari (e tM i corr.) S 7 ego om. 8 angelv (v ex o) 8
9 iurauit: SG iuraui (t er.) LM 11 prascrutetur SG prsescrutetur L
pscrutetui- (p in ras.) M 12 manicheus SL iudeus C 19 doctor Z,1
20 figurp S1 21 attenet i1 22 posset LM1 23 exprsessionem L
1*4 iudeus C 27 introdux/Vix S
prophetiae, sed ex commemoratione Iesu, qui introduxit in
illam promissionis terram, mitis effectus audiet iam ipsum,
cuius nomen ille habebat, uerius introducentem et dicentem:
beati mites, quoniam ipsi hereditate possidebunt
terram. hic iam etiam ille gentilis, si non nimis lapideum
cor haberet, aut si ex illis esset lapidibus, de quibus suscitat
deus filios Abrahae. nonne miraretur in libris antiquis eiusdem
gentis, ex qua natus perhiberetur Iesus, tam euidentem de
illo conscriptam esse prophetiam, ut etiam nomen eius exprimeretur.
simulque ibi aduerteret non quemlibet hominem praedictum
fuisse Iesum, sed utique deum, cum in homine illo.
qui regendo et introducendo in regnum populo constitutus
mutato nomine Iesus appellatus est. suum nomen esse deus
diceret eumque angelum nominaret eo ipso, quod mutato
nomine mittebatur. magnum aliquid diuinumque nuntiantem?
nuntium quippe graece angelum dici quis illa lingua uel
tenuiter tinctus ignoret? quamobrem quilibet gentilis, si peruersus
et peruicax esse nollet, non ideo libros illos contemneret,
quia essent Hebraei. cuius gentis lege non teneretur,
sed cuiuslibet gentis libros ideo magni penderet, quia in eis
tanto ante conscripta inueniret, quae suis iam temporibus inpleta
cognosceret ipsumque Christum Iesum non propterea
sperneret, quia Hebraeicis litteris praenuntiatum uideret. sed
potius eum, qui litteris quibuslibet, antequam inter homines
nasceretur. per tot uolumina saeculorum partim apertioribus
testimoniis, partim rerum gestarum et sermonum figuris et
sacramentis ita praenuntiari commendarique meruisset, cum
Z' acerbus (a in rns. ; b corr. ex u) M resistit LISG .:Ub
8 iam] etiam C 5 ereditate Ml 6 iam om. b 8 habrahae SMIG
antiqis (qis in ras.) S 9 eguidentem (exp. m. 2) L 10 conscriptum
L1 11 homin?em C predictum C 14 hiesus SG
15 quod] quo LCSGM 17 grece LCS dicit G 18 cinotus b
19 illos om. b contempneret C 20 genti Ly 24 hebraicis Cb
hebraicis L1 25 homines nasceretur (mines nas in raR.1 r
censeret. ita illi ex rerum christianaram iam praesentatis
effectibus librorum prophetia uera probaretur, ex librorum
uero prophetia Christus colendus agnosceretur. uana loqui
deputer, si non ita factum est, si non ita fit, si non in eam
fidem per uniuersum orbem terrarum eorundem librorum recitatione
concurritur.