quam scripsit ad Galatas, sine studio contentionis aduertite,
quam recte fiat, ut haereticum corrigentes errorem, si sacramentum
hoc habent quod habere debuerunt, illud accipiant
quod eis deerat, non improbetur et blasphemetur quod inerat:
manifesta, inquit, sunt opera carnis, quae sunt fornicationes,
immunditiae, luxuriae, idolorum seruitus,
ueneficia, inimicitiae, contentiones, aemulationes,
animositates, dissensiones, haereses, inuidiae, ebrietates,
comesationes et his similia, quae praedico
25 Gal. 5, 19-21 Oml 2 quia Otnl 6 arenam Ov (passim) 8 et 10 haec om. Jl
11 eum] eo 0 18 et om. 0 16 dei 8. I. 0 17 prodest in ras. Um2
eorum om. 0 18 etiam om. R sacramenta Oml 19 ulla s. I. E
20 illo] uno 0 loco illo v epistola Ov 29 comessationes Hv
dei non possidebunt. omnes itaque isti non sunt in lilio
nec super petram; inter hos autem et haeretici positi sunt.
cur ergo uos, ut omittam cetera, non baptizatis post ebriosos
luxuriosos inuidos, qui regnum dei non possidebunt et ideo in
petra non sunt et, quia in petra non sunt, procul dubio in
ecclesia non deputantur, quia super hanc petram, inquit,
aedificabo ecclesiam meam, et nos uultis ut baptizemus
post haereticos, qui inter easdem spinas regnum dei non possessuras
enumerati sunt et quibus similiter sacramenta insunt,
quando eadem sunt, sed non prosunt, quia, cum illa recta sint,
ipsi peruersi sunt?
Haec sine pertinacia considerantes atque cogitantes facile
potestis intellegere id in quoque corrigendum esse quod prauum
est, quod autem rectum est approbandum, et hoc dandum esse
quod deerit, quod autem inerit agnoscendum. ueniens itaque
haereticus, ut catholicus fiat, errorem corrigat proprium, non
Christi uiolet sacramentum, accipiat uinculum pacis quod non
habebat. sine quo illi prodesse non poterat baptisma quod
habebat: utrumque enim necessarium est ad regnum dei adipiscendum,
et baptismus et iustitia. et in contemptore quidem
baptismi Christi non potest esse iustitia, baptismus autem et
in eo qui iustitiam non habet potest esse, sed non potest
prodesse. sicut enim ueritas dixit: si quis non renatus
fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum,
ita eadem ueritas dixit: nisi abundauerit iustitia
uestra super scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis
in regnum caelorum, ut non baptismus solus, sed
etiam iustitia perducat ad regnum, cui autem uel utrumque
uel unum defuerit, illuc peruenire non possit. quapropter cum
dicatur haereticis: \'iustitia uobis deest, quam sine caritate ac
IIH 21, 28. Petil. III 56, 68 Ioh. 8, 5 26 Matth. 5, 20 I. 0 5 possidebant IIml impetra 0 13 conside Om1
14 in om. O in quoque 8. I. Tlm2 16 fort. deerat-inerat; cf. p. 308,
24 19 quo] quod Oml 23 iustitiam] hostiam 0 26 habundanerit 0
multos baptismum habere et iustitiam non habere et, si non
fateantur, eos conuincat scriptura diuina, miror quomodo
putent, cum eos habentes non suum sed Christi baptismum
iterum nolumus baptizare, ita nos agere, ac si eis iam nihil
deesse iudicemus, et, quia baptismus eis in catholica non
datur quem habere inueniuntur, nihil se illic accipere arbitrentur,
ubi hoc accipiunt, sine quo illud quod habent eis ad
perniciem ualeat, non ad salutem. quod si nolunt intellegere,
sufficit nobis quod eam tenemus ecclesiam, quae manifestissimis
sanctarum et canonicarum scripturarum testimoniis demonstratur.
Dicat mihi nunc haereticus: \'quomodo me suscipis?\'
cito respondeo: (sicut suscipit ecclesia, cui Christus perhibet
testimonium. numquid tu melius potes nosse, quomodo suscipiendus
sis, quam saluator noster, medicus uulneris tui?\' hic
forte dicis: \'lege mihi ergo quemadmodum Christus suscipi
iusserit eos, qui ab haereticis transire ad ecclesiam uolunt\'.
hoc aperte atque euidenter nec ego lego nec tu. si enim
haereticus esset Iohannes et in nomine patris et filii et spiritus
sancti baptizaret, post cuius baptismum iussit Paulus
homines baptizari, tu obtineres quod dicis ita, ut contra quid
dicerem non haberem. rursus si Petrus in nomine patris et
filii et spiritus sancti ab haereticis baptizatus fuisset, cui
dominus ait: qui lotus est semel non habet necessitatem
iterum lauandi, ego obtinerem quod dico ita, ut tu
contra quid diceres non haberes. nunc uero cum in scripturis
non inueniamus aliquos ad ecclesiam transisse ab haereticis
et sicut ego dico aut sicut tu dicis esse susceptos, puto si
aliquis sapiens extitisset, cui dominus Christus testimonium
25 Ioh. 13, 10 v confitentur 0 arbitrantur J1 13 mihi a. I. II 15 potest
Oml 17 ergo mihi II 24 et spiritus sancti om. J7 baptiszatus
Oml 27 haberet Oml 30 iesus christus JI
modo dubitare deberemus id facere quod ille dixisset, ne non
tam ipsi quam domino Christo, cuius testimonio commendabatur,
repugnare iudicaremur. perhibet autem testimonium
Christus ecclesiae suae. ecce euangelium lege ubi ait: oportebat
Christum pati et resurgere tertia die, et praedicari
in nomine eius paenitentiam et remissionem
peccatorum in omnes gentes, incipientibus ab Hierusalem.
quomodo ergo suscipit ista ecclesia per omnes
gentes, incipientibus ab Hierusalem, remotis omnibus ambagibus
et tergiuersationibus sic suscipiendus es. quod si non
uis, non mihi aut cuiquam hominum, qui te uult ita suscipere,
sed ipsi saluatori contra salutem tuam perniciosissime reluctaris,
qui te sic suscipiendum esse non uis credere quemadmodum
suscipit illa ecclesia, quam testimonio suo commendat
ille, cui fateris nefarium esse non credere.
At enim dixit Hieremias: farta est mihi ut
aqua mendax non habens fidem. non de hac aqua dixit
quam putas; lege diligenter. ipsam enim mendacium hominum
multitudinem dixit aquam mendacem more prophetico,
sicut figurate loqui solent, sicut in Apocalypsi populos aquarum
nomine nouimus appellatos. nam sic ait Hieremias: ut quid
qui contristant me praeualent? plaga mea ualida est:
unde sanabor? facta est mihi ut aqua mendax non
habens fidem. plagam suam dixit sibi factam ut aquam
mendacem, eandem uero plagam suam eos appellauit qui se
contristabant. quod enim ait: qui contristant me, hoc dixit
postea: plaga mea, et quod supra dixit: praeualent, hoc
postea dixit: ualida est.
21 cf. Apoc. 17, 15 22 Hier. 15, 18 II 3 iesn christo Jl 4 iudicaretur 0 5 oportet II
8 in] per Ov, cf. ad p. 299, 28 12 homini II 13 ipsi om. 0 16 cre credere
0 17 ieremias U, item Kn. 22 18 mentax II (passtm) 19 hominum
mentacium II 25 sibi dixit Jbo factam om. 0 29 dicit II
Sic et illic facitis ubi scriptum est: ab aqua aliena
abstine te et de fonte alieno ne biberis. putatis enim
de baptismo dictum qui est apud haereticos, ut ideo sit aqua
aliena, quia haeretici regnum dei non possidebunt. quasi non
ita sit et apud ebriosos et apud inuidos et ceteros huiusmodi,
de quibus pariter dictum est: regnum dei non possidebunt;
et tamen in omnibus talibus, si secundum euangelium baptizati
sunt, Christi est baptismus, non ipsorum. unde aqua illa non
est aliena, cum ipsi alieni sint quibus dicturus est: non noui
uos. cur non ergo potius intellegam aquam alienam et fontem
alienum doctrinam esse maligni spiritus, qua decipiuntur et
seducuntur alienati a deo per ignorantiam, quae est in illis
propter caecitatem cordis eorum, hoc expressius commendante
apostolo: spiritus autem manifeste dicit quia in nouissimis
temporibus recedent quidam a fide, attendentes
spiritibus seductoribus, doctrinis daemoniorum? haec
est aqua aliena et fons alienus. si enim aqua in bono intellegitur
et spiritus sanctus, cur non aqua in malo intellegatur
et spiritus malignus? non enim semper, ubi aquam nominat
scriptura, hoc uisibile baptismi sacramentum uult intellegi,
sed aliquando ipsum, aliquando aliud. iam enim hoc uisibili
baptismo etiam alios discipuli domini baptizauerant, antequam
ueniret in eos secundum eius promissionem spiritus sanctus,
de quo tamen idem Iesus dicit: si quis sitit, ueniat et
bibat. qui credit in me, sicut dicit scriptura, flumina
aquae uiuae fluent de uentre eius. et sequitur euangelista
et exponit unde sit dictum: hoc autem, inquit, dicebat de
spiritu quem accepturi erant hi qui in eum erant
credituri; spiritus enim nondum erat datus, quia Iesus
nondum fuerat clarificatus. ecce aquam dicit spiritum
14 I Tim. 4, 1 24 Ioh. 7, 37-38 27 Ioh. 7, 39 Oml 12 a om. Oml 16 et doctrinis V; cf. ad
p. 29.), 21 27 dicebat bis Oml 28 ii v
fuisset data.
Unde et illud, quod similiter non intellegitis, quod
scriptum est: bibe aquam de tuis nasis et de puteorum
tuorum fontibus, et fons aquae tuae sit tibi proprius
et nemo alienus communicet tibi, et non superfluant
tibi aquae foras, et in plateis tuis discurrant aquae
tuae, non uisibilem baptismum, quem possunt habere et alieni,
id est qui regnum dei non possidebunt. sed hoc donum commendat
spiritus sancti, quod proprium est eorum tantum, qui
regnabunt cum Christo in aeternum, quoniam caritas dei,
sicut dicit apostolus, diffusa est in cordibus nostris per
spiritum sanctum qui datus est nobis. ipsa enim latitudo
cordis quam caritas facit, unde illam diffusam dicit et
unde ad Corinthios ita loquitur: os nostrum patet ad uos,
o Corinthii, cor nostrum dilatatum est, platearum nomine
significata est.
Quod ergo aperte audimus: nolite omni spiritui
credere, sed probate spiritum qui ex deo est, hoc figurate
audimus: ab aqua aliena abstine te et de fonte alieno
ne biberis. et quod aperte audimus: caritas dei diffusa
est in cordibus nostris per spiritum sanctum qui
datus est nobis, hoc figurate audimus: fons aquae tuae
sit tibi proprius et nemo alienus communicet tibi.
multa enim munera dei possunt habere et alieni, non solum
ista communia cum lapidibus et arboribus, sicuti est esse et
uigere, nec solum communia cum pecoribus, sicuti spirare
sentire, sed etiam maiora iam hominum propria, sicuti est
ratio, locutio, artes utiles innumerabiles et alia multa. ipsa
etiam quae domui dei data sunt nonnulla ex eis habent alieni,
4, 1 20 Prou. 5, 16 21 Rom. 5, 5 28 Prou. 5, 17 0 12 in cordibus bis Oml 16 corinthi Oml 18 audiuimnfl
0 19 spiritum-est] spiritus si ex deo sint v 27 uidere Jlml
eommnnia om. Jlml sicut 77
noui uos, etiam cum dixerint: in nomine tuo prophetauimus
et uirtutes multas fecimus, quia etsi habeam,
inquit, prophetiam et sciam omnia sacramenta et omnem
scientiam. et si habuero omnem fidem ita ut
montes transferam, caritatem autem non habeam,
nihil sum. hoc est ergo donum spiritus sancti proprium
sanctorum, unde nemo communicat alienus. hoc deest omnibus
malignis et gehennae filiis, etiamsi Christi baptismo baptizentur,
sicut Simon fuerat baptizatus. hoc deest etiam haereticis;
hoc accipiunt, cum correcti ueniunt et unitatis uinculum sinceriter
amplectuntur. quod si non acciperent, etiam habentes
baptismum Christi non erant possessuri regnum Christi, quia
non introierant ad fontem illum proprium aquarum discurrentium
in plateis sanctorum et foras non excurrentium, quo
fonte caritas dei diffusa est in cordibus nostris per
spiritum sanctum qui datus est nobis. desinite itaque
illa testimonia commemorare, quae aut non intellegitis aut
pro nobis contra uos esse intellegitis. quodsi ambigue posita
et pro nobis et pro uobis possent interpretari, nihil utique
adiuuarent causam uestram, quia et nos, si talibus uti uellemus,
innumerabilibus uteremur, quae causam nostram nihil
similiter adiuuarent. sed plane talia malam causam uel moras
faciendo sustentant.
Ecce, inquiunt, de corpore domini aqua profluxit
. et quid te hoc adiuuat o haeretice? multum, inquit.
baptisma enim significat non esse nisi in corpore domini, id
est in ecclesia. melius diceres: (de corpore domini, hoc est de
ecclesia\', etiamsi iam constet, quod adhuc forte diligentius
requirendum est, aqua illa baptismum esse significatum. nam
et nos baptismum quem habetis de corpore domini esse
25 cf. Ioh. 19, 84 0 9 si s. I. II 18 intellegitis] in Oml in nobis OmS 26 0
om. Jlml 28 melius-de ecclesia om. 0 29 etiamsi iam] etiam snam Oml
omnes qui non aedificant super petram, sed super harenam.
quare tamen non attendis aquam illam, qua baptismum significatum
dicis, non tantum in corpore domini fuisse, sed etiam
de corpore eius foras exisse, et hoc per uulnus persecutoris?
neque enim et haeretici et omnes mali secum foras sacramenta
traxissent, si unitatis integritatem in corpore domini custodissent.
sed etiam hoc uidetis quam profundum sit et quanta
mysterii altitudine occultum.
Iam sufficiat; desinite talibus agere. omnia, quae huiusmodi
protuleritis, aut pro nobis sunt aut, ut multum causae
nostrae minuam, incertum est pro quibus sint; sed libenter in
opertis immoramini, ne fateri aperta cogamini. ecce ecclesia
rogo: quid patimini? ecce ecclesia tot manifestissimis sanctarum
scripturarum testimoniis commendata et expressa, praedicta
et demonstrata: sicut audiuimus, ita et uidimus.
quid tergiuersaris quomodo suscipiaris? cur detrectas sic suscipi,
quomodo illa suscipit, cui testimonium perhibet qui
mentiri non potuit? doce scripturas canonicas aperte dixisse
baptizandum esse in catholica ecclesia, qui apud haereticos in
nomine patris et filii et spiritus sancti fuerit baptizatus. quodsi
hoc docere non potes, illud doce, huic communioni tuae, id
est parti Donati, ubi hoc didicisti, apertum aliquod et manifestum
testimonium a scripturis canonicis perhiberi, et fatebor
ad te esse transeundum nec aliter esse suscipiendos haereticos
quam sicut suscipit ecclesia in qua es, quia tali testimonio
declarata est. quid aestuas, quid perturbaris? non inuenis in
scripturis canonicis, quod a te iustissime exigimus. nam quod
dicere soletis: ubi pascis, ubi cubas in meridie, uides
quale sit et quam pro te non sit. noli ergo talia quaerere,
Ov 3 non om. Oml qua om. JR 5 foras de corpore
eius Hml eius] eis Oml 11 protuleritis (tis in ras.) II 12 minuant 0
19 docet Oml 20 babtizandum IhnJ ecclesia catholica 77 24 a
OIR. 0 fateor 77 27 inueni 0
sunt partibus meridianis, diceret de se esse dictum:
montes Sion, latera aquilonis, ciuitas regis magni.
nam utique ciuitas regis magni non est nisi ecclesia, et hoc
potius indubitanter sonat ecclesiam quam illud: ubi pascis,
ubi cubas in meridie. sed fortasse illo testimonio Marcion
haereticus uteretur, qui dicitur Ponticus fuisse, quae partes
ad aquilonem sunt. rursus si in occidente esset pars Donati.
diceret de se esse dictum: iter facite ei qui ascendit
super occasum; dominus nomen est illi. fortassis enim
sublimius esse diceret: ascendit super occasum quam:
cubat in meridie. haec mystica sunt, operta sunt, figurata
sunt; aliquid manifestum, quod interprete non egeat, a uobis
flagitamus.
Ego itaque sic te suscipio, quemadmodum suscipit semen
Abrahae in quo benedicuntur omnes gentes. hoc forte
obscurum esset, nisi Paulus aperuisset semen Abrahae, quod
est Christus. sic te suscipio, quemadmodum suscipit illa
sterilis, cuius multi filii magis quam eius quae habet
uirum — quod obscurum esset, nisi Paulus dixisset ipsam esse
ecclesiam matrem nostram, cui dictum est: dominus qui
eruit te ipse deus uniuersae terrae uocabitur, cui dictum
est: terra tua orbis terrarum —, sicut suscipit regina
illa, de qua in psalmis dicitur: adstitit regina a dextris
tuis, et cui dicitur: pro patribus tuis nati sunt tibi filii:
constitues eos principes super omnem terram. postremo,
ne multa commemorem, sic te suscipio, sicut suscipit ecclesia
per omnes gentes, incipiens ab Hierusalem, sicut suscipit
ecclesia, quae testis est Christo in Hierusalem et in tota Iudaea
et Samaria et usque in totam terram. ille enim te suscipit,
17 Gal. 3, 16 19 Esai. 54, 1 20 cf. Gal. 4, 26-27 21 Esai. 54, 5
23 Esai. 62, 4 24 Ps. 44, 10. 17 28 cf. Luc. 24, 47 29 cf. Act. 1, 8 11 24 astitit 11x 27 ne multa bis Om1 28 ne conicicu
incipientibus, cf. p. 261, 6 ecclesia incipiente ab Hierusalem 30 in] ad v
illa dubitaret, ostendit. sic te suscipio, quemadmodum suscipit
triticum seminatum in agro, quod cum zizaniis crescit
usque ad messem; hi sunt enim filii regni, ager autem
est mundus, messis est finis saeculi. dominus exposuit,
euangelium est; uerba domini sunt, manifesta sunt. possem
tibi dicere: \'sic te suscipio, quemadmodum et uos suscepistis
quos Praetextatus et Felicianus a uobis damnati extra uestram
communionem baptizauerunt, cui rei quid contradicas omnino
non habes\'. sed hoc potius dicam, quod et aduersus ipsos
Maximianistas inuictissime ualeat, qui uos in duobus praecipue
testimoniis, quibus imperitissime (et) tamen creberrime uti
soletis, omnino uicerunt, et de paucitate et de meridie. hoc
ergo dicam, quod uos omnes, tamquam pariter contra nos
insurgatis, extinguat: \'sic uos suscipimus, si corrigi uultis,
quemadmodum suscipit ecclesia, quam dominus Iesus dixit ab
Hierusalem coepturam et in Actibus apostolorum legimus inde
coepisse et per omnes gentes ituram et in Actibus apostolorum
legimus per multas isse, antequam ueniret in Africam,
et per omnes ituram, antequam ueniat finis, quia ipse dominus
ait: praedicabitur hoc euangelium in omnibus gentibus,
et tunc ueniet finis\'. ecce purgamenta eius: quoniam
abundauit iniquitas, refrigescet caritas multorum.
ecce frumenta eius: qui autem perseuerauerit usque in
finem, hic saluus erit. ubi hic Africa nominata est in parte
Donati? ecce iterum frumenta eius: ut scias, inquit apostolus,
quemadmodum te oporteat in domo dei conuersari,
quae est ecclesia dei uiui, columna et firmamentum
ueritatis. et sine dubio magnum est pietatis sacramentum
quod manifestatum est in carne,
24 Matth. 24, 13 26 I Tim. 3, 15—16 addidi 14 quanquam Om2 19 affricam
II 20 omnes gentes v 23 abundabit 11 28 columpna 0, item
p. 318, 7 29 et sine-sacramentum in ras. Rm2
in gentibus, creditum est in mundo, assumptum est
in gloria. ecce purgamenta eius: spiritus autem, inquit,
manifeste dicit quia in nouissimis temporibus recedent
quidam a fide, attendentes spiritibus seductoribus,
doctrinis daemoniorum et cetera. ubi et hic Africa in parte
Donati nominata est, ut in ea remanserit columna et firmamentum
ueritatis aut pietatis sacramentum, de quo usque in
finem ita cucurrit, ut diceret: praedicatum est in gentibus,
creditum est in mundo, assumptum est in gloria?
Quid ergo pluribus teneam? qui respondere cogitat huic
epistulae, scrutetur scripturas et aut manifestum de Africa,
uel in qua sola uel ex qua sola est pars Donati, proferat
testimonium — quod ideo proferre non potest, quia illis tam
manifestis, quae a nobis prolata sunt, repugnare scriptura non
potest —, aut, si suarum suspicionum uel criminationum uel
calumniarum sectatores credulos quaerit et uult traducere in
aliud euangelium, quod non est aliud, atque annuntiare nobis
praeterquam quod accepimus, etsi angelus de caelo esset, anathema
esset, quoniam et diabolus, qui propterea de caelo
cecidit, quia in ueritate non stetit, si anathema fuisset homini,
quando ei praeterquam quod a domino deo acceperat annuntiauit,
primi parentes carnis nostrae nec in poenam mortis
incidissent nec de loco felicitatis exissent.
praeceptum pastoris, qui animam suam posuit pro
ouibus suis et nunc glorificatus et exaltatus sedet ad dextram
dei patris, corde fidelissimo et firmissimo retinete dicentis:
quae sunt oues meae uocem meam audiunt et sequuntur
me. audistis eius uocem manifestissimam non solum per
10, 11. 15 29 Ioh. 10, 27 6 alt. et om. II 12 epistolae Ov 16 si om. 0 crimina Oml
21 anathe j fuisset (om. ma) II 25 epistolam Ov 27 ad] a 0 deiteram
IIv 28 dei om. 0 et firmissimo om. 0
commendantis ecclesiam suam futuram, et ea quae praedixit
quemadmodum ex ordine consecuta sint in Actibus et
litteris apostolorum, quae diuinarum scripturarum canonem
complent, legendo perspicitis. non est obscura quaestio, in qua
uos fallant quos ipse dominus praedixit futuros atque dicturos:
ecce hic est Christus, ecce illic, ecce in deserto, quasi
ubi non est frequentia multitudinis, ecce in cubiculis, quasi
in secretis traditionibus atque doctrinis. habetis ecclesiam ubique
diffundi et crescere usque ad messem, habetis ciuitatem,
de qua ipse qui eam condidit ait: non potest ciuitas abscondi
super montem constituta. ipsa est ergo quae non
in aliqua parte terrarum, sed ubique notissima est. haec temporales
aliquando etiam in suis frumentis patitur tempestates,
ut in quibusdam locis non cognoscantur; sed tamen etiam
illic latent. neque enim falli potest diuina sententia, quoniam
crescunt usque ad messem.
Itaque et in aliis gentibus saepe nonnulla membra ecclesiae
praeualentibus haeresum et schismatum seditionibus pressa
atque obumbrata sunt et tamen, quia inerant, paulo post nullo
dubitante claruerunt, et in ipsa Africa post illud Secundi Tigisitani
apud Carthaginem seditiosum turbulentumque concilium,
ubi et a femina nobili Lucilla operata corruptio postea iudicialibus
gestis commemorata est, cum inde litterae paene per
totam Africam, qua ecclesiae Christi iam germinauerant, missae
fuissent, creditum est litteris concilii — neque enim aliter
oportebat — et quasi uisa sunt per aliquam partem agri frumenta
dominica defecisse; nullo modo autem defecerant, quae
uere frumenta erant praedestinata atque seminata et alta radice
feraciter germinantia. salua enim conscientia litteris concilii
crediderant; neque enim ab hominibus de aliis hominibus
. Optat. I 15 sqq. om. 77 7 tert. ecce s. I. Hm2 15 etiam om. 77 22 sedioeum
0 23 corrutio Oml postea a 0 24 per p Om1
sed posteaquam illi furiosa pertinacia usque ad dissensionem
sacrilegam contra totum orbem christianum contentionem obstinatissimam
perduxerunt atque innotuit bonis fidelibus, quos
a Caeciliano alienauerat falsa criminatio, uiderunt se, si in
illa communione persisterent, non iam de quodam homine uel
de quibusdam hominibus, sed de ecclesia toto terrarum orbe
diffusa prauum habere iudicium, et maluerunt Christi euangelio
quam collegarum concilio credere. itaque illis relictis
mox ad catholicam pacem multi et episcopi et clerici et populi
redierunt, quod et antequam facerent in tritico deputabantur.
tunc enim non faciebant, cum aduersus homines male sibi a
collegis insinuatos, non aduersus ecclesiam dei, quae in cunctis
gentibus crescit, illa eorum contradictio nitebatur. itaque et
in Africa triticum, quod filius hominis seminauerat, triticum
mansit et ex illo usque adhuc creuit et crescit et deinceps
usque ad messem fructificabit et crescet sicut in omni mundo.
Nonnulli etiam bonae uoluntatis per carnalem caliginem
etiam post confirmatum contra ecclesiam dei malignorum
furorem in illa dissensione diutius errauerunt, tamquam si
adhuc mollia conculcarentur frumenta et radice uiua herbae
uigor attereretur. etiam ipsa tamen frumenta sua nouerat deus,
quamuis ut reuiuiscerent arguenda et increpanda. non enim
eo modo dictum est Petro: redi post me, satanas, quo
modo dictum est de Iuda: unus ex uobis diabolus est.
quidam quoque et apertissimae ueritati malo studio contradixerunt.
illi uero eradicati uel praecisi erant, sed non permanentes
in infidelitate, sicut de quibusdam ramis fractis
Ov 3 contentioue obstinatissima Ollv, correxi;
cf. Petil. I 1, 1 animosam peruersitatem pertinacia Btoltiore defenderent
7 pr. de om. 0 toto om. H 8 maluerunt (runt add.
m2) H 12 a om. Oml 14 nitebatur] tenebatur JI 16 pr. et om. II ■
17 fructificauit. Ovil crescit Oml sicut] sic 0 21 et radicefrumenta
om. 0 24 Satana v
enim quisque infructuosus, sed nondum a radice praecisus est,
cum mala cupiditate agit quidem illa opera de quibus dictum
est: quoniam qui talia agunt regnum dei non possidebunt;
sed cum pro ipsis operibus etiam ueritati apertissimae
qua redarguitur resistere coeperit, tunc praeciditur. et multi
tales sunt in sacramentorum communione cum ecclesia et
tamen iam non sunt in ecclesia. alioquin si tunc quisque praeciditur,
cum uisibiliter excommunicatur, consequens erit, ut tunc
rursus inseratur, cum uisibiliter communioni restituitur. quid? si
ergo fictus accedat atque aduersus ueritatem et ecclesiam cor
inimicissimum gerat, quamuis peragatur in eo illa sollemnitas,
numquid reconciliatur, numquid inseritur? absit. sicut ergo
iam denuo communicans nondum insertus est, sic et antequam
uisibiliter excommunicetur quisquis contra ueritatem, qua conuincitur
et arguitur, inimicum gestat animum, iam praecisus
est. ita fit, ut et semen bonum et semen malum utraque per
agrum crescant usque ad messem, id est et filii regni et filii
maligni utrique per mundum crescant usque in finem saeculi,
illis fructum ferentibus cum tolerantia, illis cum sterilitate
amaricantibus.
Uos autem, innitentes tot euidentissimis testimoniis
legis prophetarum psalmorum, ipsius domini et apostolorum
de sancta ecclesia toto terrarum orbe diffusa, exigite ab istis,
ut ostendant ex Africa, quod attinet ad partem Donati, aliqua
manifesta de canonicis libris testimonia. neque enim, sicut
iam dixi, ullo modo fieri posset, ut ecclesia, sicut dicunt et
quod absit, tam cito ex tot gentibus peritura tot testimoniis
tam sublimiter et tam indubitanter praedicaretur et de ista,
quam uolunt suam, quae usque in finem sicut contendunt
permansura fuerat, taceretur. mementote enim quid illi diuiti
MftpNt et OIIv 5 apertissime 011 12 sollempnitas 0
20 scarrilitate 0 25 ex] dAx parjpartem 0 30 sua IIv 31 faerant
Oml
aliquem ex mortuis mitti uellet: habent illic, inquit, Moysen
et prophetas. et cum ille diceret non eos credituros,
nisi ad eos isset aliquis mortuorum: si Moysen, inquit, et
prophetas non audiunt, nec si quis ex mortuis resurrexerit
credent. dixit Moyses, quod in semine Abrahae
benedicentur omnes gentes; dixerunt prophetae: tu uocaberis
uoluntas mea et terra tua orbis terrarum, et:
commemorabuntur et conuertentur ad dominum uniuersi
fines terrae. his et talibus tam manifestis praenuntiationibus
ecclesiam demonstrantibus isti credere noluerunt
surrexit dominus a mortuis, dixit in nomine suo praedicari
paenitentiam et remissionem peccatorum per omnes .
gentes, incipientibus ab Hierusalem. illi, qui Moysi et
prophetis non crediderant, nec domino resurgenti a mortuis
crediderunt; quid restat, nisi ut diuitis illius tormenta sortiantur?
quae uos fugientes, dum adhuc tempus est, antequam de
hac uita emigretur, diuinis eloquiis constanter inhaerete, ut
nec in uita conturbemini et post hanc uitam quod semini
Abrahae promissum est accipere mereamini.
9 PI. 21, 28 12 Lac. 24, 47 16 cf. gehennas haereticorum Petil. II
98, 226 II resurrexerlt] desinit II nulla subscriptione addita 6 ad
credent adnotatum est in v: Reliqua deerant in editionibus Amerb. et
Eraami 20 mereamini] add. Amen v Explicit epistula Aurelii Augnatini
episcopi ad catholicosMM (fratrei?) 0