misericordias tuas super me. perfundantur ossa mea
dilectione tua et dicant: domine, quis similis tibi? dirrupisti
uincula mea: sacrificem tibi sacrificium laudis.
quomodo dirrupisti ea, narrabo, et dicent omnes, qui adorant
te, cum audient haec: "benedictus dominus in caelo et in terra;
magnum et mirabile nomen eius." inhaeserant praecordiis meis
uerba tua, et undique
aeterna certus eram, quamuis eam in aenigmate et quasi
per speculum uideram; dubitatio tamen omnis de incorruptibili
substantia, quod ab illa esset omnis substantia, ablata
mihi erat, nec certior de te, sed stabilior in te esse
cupiebam. de mea uero temporali uita nutabant omnia et
erat cor a fermento ueteri; et placebat uia ipse saluator
et ire per eius angustias adhuc pigebat. et inmisisti
in mentem meam uisumque est bonum in conspectu meo pergere
ad Simplicianum, qui mihi bonus apparebat seruus tuus
et lucebat in eo gratia tua. audieram etiam, quod a iuuentute
sua deuotissime tibi uiueret; iam uero tunc senuerat et longa
aetate in tam bono studio sectandae uiae tuae multa expertus,
multa edoctus mihi uidebatur: et uere sic erat. unde mihi
ut proferret uolebam conferenti secum aestus meos, quis esset
aptus modus sic affecto, ut ego eram, ad ambulandum in uia tua.
15] cf. I Cor. 5, 7 sq. 24] cf. Ps. 127,1. H 4 delectatione PQb tui V (et 6) disrupisti BF
GMPQW, disrumpisti V 6 enarrabo H 7 audiunt BFGHMOPQ
VWbo 10 aeternu Q 11 uiderem MV, uide**ram (ba ras.) F
12 quod-substantia om. HS 14 mutandum H1 15 cor erat F
anrnsU
16 angustias M 17 uisumq,** 0 bonum om. V 19 etiam] enim FQ
21 sectando F1 22 multe doctus V unde BFGHMOPQVW: undique
S 23 proferre V conferentis V secum aestus meos] ex metu
meo V meus F 24 abtus F affectu PV1 ad] et F
Videbam enim plenam ecclesiam, et alius sic ibat, alius
autem sic. mihi autem displicebat, quod agebam in saeculo,
et oneri mihi erat ualde non iam inflammantibus cupiditatibus,
ut solebant, spe honoris et pecuniae ad tolerandam illam seruitutem
tam grauem. iam enim me illa non delectabant prae
dulcedine tua et decore domus tuae, quam dilexi, sed adhuc
tenaciter alligabar ex femina, nec me prohibebat apostolus
coniugari, quamuis exhortaretur ad melius maxime uolens
omnes homines sic esse, ut ipse erat. sed ego infirmior eligebam
molliorem locum et propter hoc unum uoluebar in
ceteris languidus et tabescens curis marcidis, quod et in aliis
rebus, quas nolebam pati, congruere cogebar uitae coniugali,
cui deditus obstringebar. audieram ex ore ueritatis esse spadones,
qui se ipsos absciderunt propter regnum caelorum;
sed, qui potest, inquit, capere, capiat. uani
sunt certe omnes homines, quibus non inest dei scientia,
nec de his, quae uidentur bona, potuerunt inuenire
eum qui est. at ego iam non eram in illa uanitate;
transcenderam eam et contestante uniuersa creatura inueneram
te creatorem nostrum et uerbum tuum apud te deum,
tecumque unum deum, per quod creasti omnia. et est aliud
genus inpiorum, qui cognoscentes deum non sicut deum
glorificauerunt aut gratias egerunt. in hoc quoque in-\'
Sap. 13, 1. 20] cf. Io. 1, 1 sqq: 22] Rom. 1, 21. 24] Ps. 17, 36. om. V 2 pr. autem om. M 3 honeri HXV, honere F ualde
erat M 4 solebam V paecuniae S, peccuniae BF tollerandam FW
5 tam om. V me] & V 6 decorS M quam om. M 7 alligabar
(ba e corr.) S: conligabar BFGHFOPQVW edd., conligebar M1
8 exortaretur FVW 10 meliorem M 11 omartidis F, martidis W
12 nolebat W 13 constringebar BPQ sphadones S 14 ipso V
16 inest] est BPQ 17 de his] deis F, de iis m 18 ergo F 19 creatura]
c. tua BFMPQ edd. 20 et] sed V dum F 21 tecumque] t.
leo
cum spu SS6 BPQ (b m), t. cum spu tuo W est et m 22 non] nos W1
23 agerunt W 24 tua] t. deus BPQb
est sapientia et: noli uelle uideri sapiens, quoniam dicentes
se esse sapientes stulti facti sunt. et inueneram
iam bonam margaritam, et uenditis omnibus, quae haberem,
emenda erat, et dubitabam.
gratia tunc episcopi Ambrosii et quem uere ut patrem diligebat.
narraui ei circuitus erroris mei. ubi autem conmemoraui
legisse me quosdam libros Platonicorum, quos Victorinus
quondam rhetor urbis Romae, quem christianum defunctum
esse audieram, in latinam linguam transtulisset, gratulatus
est mihi, quod non in aliorum philosophorum scripta incidissem
plena fallaciarum et deceptionum secundum elementa
huius mundi, in istis autem omnibus modis insinuari deum
et eius uerbum. deinde, ut me exhortaretur ad humilitatem
Christi sapientibus absconditam et reuelatam paruulis, Victorinum
ipsum recordatus est, quem, Romae cum esset, familiarissime
nouerat, deque illo mihi narrauit quod non silebo.
habet enim magnam laudem gratiae tuae confitendam tibi,
quemadmodum ille doctissimus senex et omnium liberalium
doctrinarum peritissimus quique philosophorum tam multa legerat
et diiudicauerat, doctor tot nobilium senatorum, qui
etiam ob insigne praeclari magisterii, quod ciues huius mundi
eximium putant, statuam Romano foro meruerat et acceperat,
13,46. 13] Col. 2, 8. 16] cf. Matth. 11, 25. 1 disti F 2 uidere F 3 se om. W 4 uenditus H1 haberent
M, habebam V 6 prerexi F 7 gratia] g. tua mo ambrosi W
et om. H 8 memoraui W 9 legissime F, me legisse M patonicorum
M1 10 rethor mss. 11 transtulisse P, transtulisse et V, transt
tulisse et (t add. m. 2) H 12 philosofhorum S scriptura V incidisse
G 15 ut] in F exortaretur FHVW 16 uicturinum V1
17 ipsum] suum M familiarisse B1 18 noueram V deque] de quo
FMIOIPO illo] ille Pu, illo ille G 20 quemammodum OPSW
21 quique] cuiq. Mt, quippe m 22 diiudicauerat] dilucidauerat V, d. et
dilucidauerat JBPQbm tot om. F 23 insignem FV cinis W
24 Romano] in R. mo et] ei W
tela tenuerant et a se
O domine, domine, qui inclinasti caelos et descendisti, tetigisti montes et fumigaverunt, quibus modis te insinuasti illi pectori? legebat, sicut ait Simplicianus, sanctam scripturam omnesque christianas litteras investigabat studiosissime et perscrutabatur et dicebat Simpliciano non palam, sed secretius et familiarius: "noveris iam me esse christianum". et respondebat ille: „non credam nec deputabo te inter christianos, nisi in ecclesia Christi videro". ille autem inridebat dicens: „ergo parietes faciunt christianos?"
et hoc saepe dicebat, iam se esse christianum, et
nondum contriuerat dominus, grauiter ruituras in se inimicitias
arbitrabatur. sed posteaquam legendo et inhiando hausit firmitatem
timuitque negari a Christo coram angelis sanctis, si eum
timeret coram hominibus confiteri, reusque sibi magni criminis
adparuit erubescendo de sacramentis humilitatis uerbi tui et
non erubescendo de sacris sacrilegis superborum daemoniorum,
quae imitator superbus acceperat, depuduit uanitati et erubuit
ueritati subitoque et inopinatus ait Simpliciano, ut ipse narrato:
"eamus in ecclesiam: Christianus nolo fieri". at ille non
se capiens laetitia perrexit cum eo. ubi autem imbutus est
primis instructionis sacramentis, non multo post nomen dedit,
ut per baptismum regeneraretur mirante Roma, gaudente ecclesia.
superbi uidebant et irascebantur, dentibus suis stridebant et
tabescebant: seruo autem tuo dominus deus erat spes eius
et non respiciebat in uanitates et insanias mendaces.
Denique ut uentum est ad horam profitendae fidei, quae
uerbis certis conceptis retentisque memoriter de loco eminentiore
in conspectu populi fidelis Romae reddi solet ab eis, qui
accessuri sunt ad gratiam tuam, oblatum esse dicebat Victorino
a presbyteris, ut secretius redderet, sicut nonnullis, qui
uerecundia trepidaturi uidebantur, offerri mos erat; illum autem
Ps. 89, 5. S, iniando HW, hiando V ausit JEPTF,
auiit FPVb 4 coram] et ab V 6 uerbi tui humilitatis V humitatis
G 7 sacris om. W, sacrariis V sacrilegiis MOPQ 8 imitatores
V superbos B deputauit B uanitate F 9 ueritate F,
uanitati OlV et om. F 12 instructionum BFMPQ edd., instructionibus
HV post S: post etiam BFGHMOPQWedd., p. etiam dies V
13 mi**rante (se ras.) P 14 superbi uidebant] superbiebant BPQ
0
dentes suos V 15 tuo (s a m. 2) P domine BF eius] e. in dno
do eius F 16 uanitate V et] et in Hm, nec V mendaces] falsas V
17 ad] et V ora F profitente V1 18 conceptis] coeptis conceptis V
. quae a
recentisque F, retentis. que (qolUl add. m. 2) M 19 qui] q W 20 aci
cesuri V 21 praesbyteris PS, prespiteris-В nonnulli que V 22 uerecundiam
H trepidari V offerri mos] offerimus W1
non enim erat salus, quam docebat, in rhetorica et
tamen eam publice professus erat. quanto minus ergo uereri
debuit mansuetum gregem tuum pronuntians uerbum tuum,
qui non uerebatur in uerbis suis turbas insanorum? itaque
ubi ascendit, ut redderet, omnes sibimet inuicem, quisque ut
eum nouerat, instrepuerunt nomen strepitu gratulationis. quis
autem ibi non eum nouerat? et sonuit presso sonitu per ora
cunctorum conlaetantium: "Victorinus, Victorinus". cito sonuerunt
exultatione, quia uidebant eum, et cito siluerunt intentione,
ut audirent eum. pronuntiauit ille fidem ueracem praeclara
fiducia, et uolebant eum omnes rapere intro in cor suum.
et rapiebant amando et gaudendo: hae rapientium manus erant.
salute desperatae animae et de maiore periculo liberatae, quam
si spes ei semper affuisset aut periculum minus fuisset? etenim
tu quoque, misericors pater, plus gaudes de uno paenitente
quam de nonaginta nouem iustis, quibus non opus
est paenitentia. et nos cum magna iucunditate audimus,
cum audimus quam exsultantibus pastoris umeris reportetur
ouis, quae errauerat, et drachma referatur in thesauros tuos
M 2 rethorica BHMOPQW, rethoricam F 3 ea V
puplice F professus erat eam publice G 5 uerebatur V tuis B
insaniarum W 7 eum] & im W nouerant V strepuerunt FMO
nomen S: n. eius BFGHMOPQVWedd. strepitu] in st. V 8 aut
****** ibi (em n eum uitio membranae euanuerunt; ibi corr. m. 1 in
eum) S eum non 0 presso sonitu sonuit 0 presso] p H hora W
9 u********* uictorinus (ictorinus euanuit) S sonierunt G 10 quia]
qui 0 eam S silu*erunt S, soluerunt (0 in a mut. m. 2) W 11 auderent
01 pr*clara S 12 omnes eum GHW intra F in om. FP1
13 rapieb*** S heae GV, hee F, hę* (c ras.) M, hac W 15 despera*tae
(n ras.) P quasi V 16 sem (om. per) F aut-fuisset om.
MS pr. periculo F 18 est opus bm 19 iocunditate BFGHOPQ
VWb audiuimus Fl V 20 exultantibus] exultantis BPQb, ex. angelis
M<Jm pastoribus FV, pastor** (um ras.) W1 humeris BFHM
OPQVWedd. 21 ouis] humeris o. M dragma mss. tesauros GMV
gaudium sollemnitatis domus tuae, cum legitur in domo tua
de minore filio tuo, quoniam mortuus fuerat et reuixit,
perierat et inuentus est. gaudes quippe in nobis et in
angelis tuis sancta caritate sanctis. nam tu semper idem, quia
ea quae non semper nec eodem modo sunt eodem modo semper
nosti omnia.
Quid ergo agitur in anima, cum amplius delectatur inuentis
aut redditis rebus, quas diligit, quam si eas semper habuisset?
contestantur enim et cetera et plena sunt omnia testimoniis
clamantibus: "ita est". triumphat uictor imperator et non
uicisset, nisi pugnauisset, et quanto maius periculum fuit in
proelio, tanto est gaudium maius in triumpho. iactat tempestas
nauigantes minaturque naufragium; omnes futura morte
pallescunt: tranquillatur caelum et mare, et exultant nimis,
quoniam timuerunt nimis. aeger est carus et uena eius malum
renuntiat; omnes, qui eum saluum cupiunt, aegrotant
simul animo: fit ei recte et nondum ambulat pristinis uiribus,
et fit iam tale gaudium, quale non fuit, cum antea saluus et
fortis ambularet. easque ipsas uoluptates humanae uitae etiam
non inopinatis et praeter uoluntatem inruentibus, sed institutis
et uoluntariis molestiis homines adquirunt. edendi et bibendi
uoluptas nulla est, nisi praecedat esuriendi et sitiendi molestia.
et ebriosi quaedam salsiuscula comedunt, quo fiat molestus
ardor, quem dum exstinguit potatio, fit delectatio. et institutum
est, ut iam pactae sponsae non tradantur statim, ne uile habeat
maritus datam, quam non suspirauerit sponsus dilatam.
F 2 tuae om. W domu V 3 tuo om. BPQ b fuerat
S: erat BFGHMOPQVWedd. 4 in nobis om. B 5 tu eras. M
in
quia] qui BFGHOPQVWbm 8 in om. W amplias F1 inuentis (in
add. m. 1) S 9 quam si] quasi V 10 pr. et om. V 13 tantu V gaudio
O1 maius est gaudium BPQb, g. m. est W 14 minatur V 15 mare]
terra 01 16 renuntiat malum W 19 ante V 21 praeter] propter M1
non
inruentibus (non add. m. 2) Q 22 uolestiis Q1 et em. V 23 uoluntas
VW 24 quidam F salsiuncula FGV fiat om. Q1 molestior
Q 25 sit W 26 pacta* sponsa* G spontae F ne] nec F
uile GOSV: uilem BFHMPQWedd. 27 suspirauerat B