et secretiore indigentia oderam me minus indigentem. quaerebam
quid amarem, amans amare, et oderam securitatem et
G1 ex] & W iogo W dampni GO\'QV 3 lucui
(h ras.) H, lucra V nulla] om. F 5 exaperet G, exaperit Q et
implicatissimam add. 0\' nodositatem et inplic. F 6 feda HS in]
om. FV 7 iustitia W 8 saciabili F quies] qui MXW 9 alde F
10 domini] om. C1 obtimo F 11 de*ui*us H 12 ab] a HQ edd.
adolescentia C\'iłpV, aduliscentia PW, adolescentia mea G
EXPLIC LIB II CONFESSIONY. INCIPIT LIBER TERTIVS
EIVSDEM 8, Explicit confessionfl liber II. Incipit confessiontl liber III
G, Explicit liber secundus. Incipit liber III CHV, Explicit liber secundus
confessionū. Incipit liber III. OW, Confessionum liber explicit secundus.
Incipit liber III P, Explicit liber secundus. Incipit liber III
confessipnum scl aug. M, explicit secundus. incipit tertius Q, om. F
15 *eni F carthaginem CFHO, cartaginem QV, kartaginem B, charthaginem
W, kartagine M circumstrepebant V undique] om. B
sarthago FH1 16 flagitiorum VW, flagiosorum 01 amari CFMOgl
18 quid] quod mo amae F amare] amarem W
cibo, te ipso, deus meus, et ea fame non esuriebam,
sed eram sine desiderio alimentorum incorruptibilium, non
quia plenus eis eram, sed quo inanior, fastidiosior. et ideo
non bene ualebat anima mea et ulcerosa proiciebat se foras,
miserabiliter scalpi auida contactu sensibilium. sed si non,
haberent animam, non utique amarentur. amare et amari
dulce mihi erat magis, si et amantis corpore fruerer. uenam
igitur amicitiae coinquinabam sordibus concupiscentiae candoremque
eius obnubilabam de tartaro libidinis, et tamen foedus
atque inhonestus, elegans et urbanus esse gestiebam abundanti
uanitate. rui etiam in amorem, quo cupiebam capi. deus
meus, misericordia mea, quanto felle mihi suauitatem illam et
quam bonus aspersisti, quia et amatus sum et perueni ad
uinculum fruendi et conligabar laetus aerumnosis nexibus, ut
caederer uirgis ferreis ardentibus zeli et suspicionum et timorum
et irarum atque rixarum.
miseriarum mearum et fomitibus ignis mei. quid est, quod
ibi homo uult dolere luctuosa et tragica, quae tamen pati ipse
nollet? et tamen pati uult ex eis dolorem spectator et dolor
BCGHMOPQV edd. 2 ipsfl W esuritebam (g ras.) M
3 sed-eis eram] om. F erat W incorruptibilium] add. G* in mg.
4 fastidiosior] fastidior V, eo fastidiosior C%M*0%Q edd. 5 ualeba W1,
uolebat F proiecebat M 6 auida] a alt. in ras. P*, auido BQ 7 habeetiam
ret W1 8 erat mihi F si et] si etiam BFPQ b, si. et (enam m. 2) 0
fruerer (r pro et er in ras.) Oa 9 quoinquinabam FHOW 10 thartaro
libidinis H, tarta 1. F, tartarea libidine b fedus HIS 11 eligans
o IFMO 1 et] om. V habundanti O\'iłQV, abundante M 12 uanitati
a a
Ol, unitate (a m. 2) M amore GW quo V 13 meus eras. G
14 aspersisti* (s ras.) F quia] om. W sum] om. H perueni ad] p.
occulte ad BCFGHMOPQ edd., p. occulte usque ad V 15 conlibebar M1
**erumnosis 0 ut] om. F; add. 0* in ras. 16 cederet V ardentis
(s ex b; corr.) M 18 rapiabant M teatrica HV 19 ab quid incipit
cap. II in GHb quid] qui V quod est V 20 hibi W homo ibi
uult Ob, i. u. homo M dolore BOIHI luctuosa SW: cum spectat 1. BC
DFGHMOPQV edd. et] atque C edd. tracica O1, tragoca P1, thraguica
F, tragita W, gratica Y ipse om. Q1
eo magis eis monetur quisque, quo minus a talibus affectibus
sanus est, quamquam, cum ipse patitur, miseria, cum diis
compatitur, misericordia dici solet. sed qualis tandem misericordia
in rebus fictis et scenicis? non enim ad subueniendum
prouocatur auditor, sed tantum ad dolendum innitatur et auctori
earum imaginum amplius fauet, cum amplius dolet. et si
calamitates illae hominum uel antiquae uel falsae sic agantur,
ut qui spectat non doleat, abscedit inde fastidiens et reprehendens;
si autem doleat, manet intentus et gaudens.
Lacrimae ergo amantur et dolores. certe omnis homo
gaudere uult. an cum miserum esse neminem libeat, libet
tamen esse misericordem, quod quia non sine dolore est, hac
una causa. amantur dolores? et hoc de illa uena amicitiae est.
sed quo uadit? quo fluit? ut quid decurrit in torrentem picis
bullientis, aestus inmanes taetrarum libidinum, in quos ipsa
mutatur et uertitur per nutum proprium de caelesti serenitate
detorta atque deiecta? repudietur ergo misericordia? nequaquam.
ergo amentur dolores aliquando. sed caue inmunditiam,
anima mea, sub tutore, deo meo, deo patrum nostrorum et
laudabili et superelato in omnia saecula, caue inmunditiam.
CFHOPQVW 2 eis] eius C, eo V quo] co W a
s
talibus] om. F 3 cum] cum (corr. m. 1) M miseria MV miseriacompatitur]
om. W 4 tandem] d ex t corr. M\' 5 schenicis SW,
senicis F subueniendo F1 6 actori BOHOPQlmo 7 eorum F
fabet W 8 calamitatis F1 9 abscedit-doleat] om. F abscedat M
10 maneat H 11 Lacrimae ergo B09PQSW: lacrimat. Ergo CDFGH,
lacrimat*. Ergo O1, lacrimatur. ergo Vedd., lacrimator. ergo M 12 gaudere]
g. et amare G miseri F esse nemine* W, neminem esse edd.
13 hac] hec M1 14 hoc] hec F, hac V amicitiae uena V, uana
amititia F 15 quo* uadit (d ras.) 0 in torrentem om. Q1 piIj.lcis C
16 **estus (es ras.) F, exttus V inmanis (is ex es corr.) 0, inmaneils
a
F, in manus P\' ipse (g a m. 2) C, ipse F 17 emutatur F reuertitur
V nudum W 18 deiecta] d ex r corr. S misericordia. (m
i
ras.) F 19 ergo] om. F 20 alt. deo] om. V; deu W1 21 laudabile Q
superelato S: superexaltato BCDFGHMOPQVWedd.
amantibus, cum sese fruebantur per flagitia, quamuis
haec imaginarie gererent in ludo spectaculi, cum autem sese
amittebant, quasi misericors contristabar; et utrumque delectabat
tamen. nunc uero magis miseror gaudentem in flagitio
quam uelut dura perpessum detrimento perniciosae uoluptatis
et amissione miserae felicitatis. haec certe uerior misericordia,
sed non in ea delectat dolor. nam etsi adprobatur officio caritatis
qui dolet miserum, mallet tamen utique non esse quod
doleret, qui
beniuolentia, quod fieri non potest, potest et ille, qui ueraciter
nounullus itaque dolor adprobandus, nullus amandus est. hoc
enim tu, domine deus, qui animas amas, longe alteque purius
quam nos et incorruptibilius misereris, quod nullo dolore
et ad haec quis idoneus?
At ego tunc miser dolere amabam et quaerebam, ut esset
quod dolerem, quando mihi in aerumna aliena et falsa et
saltatoria ea magis placebat actio histrionis meque alliciebat
uehementius, qua mihi lacrimae excutiebantur. quid autem
mirum, cum infelix pecus aberrans a grege tuo et inpatiens
custodiae tuae turpi scabie foedarer? et inde erant dolorum
amores, non quibus altius penetrarer — non enim amabam talia
om. M1 congaudebat CF, gaudebam V 3 imaginaria V
gerout MIS, gererentur CGb, generent Y, generentur F, geunt W expectaculi
M so Ml 4 coutristabatur C 5 miseror SW: misereor
BCFGHMOPQV edd. 6 uelut] uult Ml detrimentum W pernetiosae
B uoluptas F, uoluntas V 7 amissionem W uereor FO1
8 delectat dolorj delectatur cor BPQb probatur F 9 esse* (t ras.)
HO 10 germaititas F 11 et] om. CF 12 miseratur C miseros]
miseriores G, imsericors CM, misertis F 13 itaque-enim tu] om. F
14 deus] d. meus V alteque] lateque CVmo 16 et] om. G 17 ad S,
nut F dolore B 18 doleret HlW, dolorem FMl 19 istrionis
FGV* in mg., strionis MV1 alieciebat W, allicebat H, alliciebant G
20 quam G 22 scabiae BGMOIPSV fedarer CFHS et inde (et
inde erant ros.) H 23 artius V penetarer P
in superficie raderer: quos tamen quasi ungues scalpentium
feruidus tumor et tabes et sanies horrida consequebatur. talis
uita mea numquid uita erat, deus meus?
tua. in quantas iniquitates distabui et sacrilega curiositate
secutus sum, ut deserentem te deduceret me ad ima infida
et circumuentoria obsequia daemoniorum, quibus immolabam
facta mea mala, et in omnibus
etiam in celebritate sollemnitatum tuarum intra parietes ecclesiae
tuae concupiscere et agere negotium procurandi fructus
mortis: unde me uerberasti grauibus poenis, sed nil ad culpam
meam, o tu praegrandis misericordia mea, deus meus,
refugium meum a terribilibus nocentibus, in quibus uagatus
sum praefidenti collo ad longe recedendum a te, amans uias
meas et non tuas, amans fugitiuam libertatem.
Habebant et illa studia, quae honesta uocabantur, ductum
suum intuentem fora litigiosa, ut excellerem in eis, hoc laudabilior,
quo fraudulentior. tanta est caecitas hominum de caecitate
etiam
et gaudebam superbe et tumebam tyfo, quamquam longe
1 spectarem BPQVb 2 scalpentium (вela m. 2) M 3 timor F
sames B orrido V 4 erat] mea erat M, eras Fl 5 circumuolaba*t
(n ras.) H super] sp F 6 contabui V sacrilega curiositatem H,
sacrilegam curiositatem O1 edd. 7 deserente W deducerent C*08
infida] d in ras. 0%, infima V 9 sum] om. W 10 celebritate] om. W,
cev
lecebritate (c6 add. m. 2) M solemnitatem H intra] intrare V
11 agere BCFGHMOPQV, augere SW 12 nihil BCFGHMOPQV
edd. ad] om. G 14 in quibus] add. P\' in mg., iniquitatibus V
uacatus W 15 praeuidenti B ad] a W secedendum BO\'PQ
18 excellem F in eis] meis F hoc] om. M, eo CFGH laudabilior
et fraudulentio* F 20 maior iam] maioria F, maior H scola BCF
is h
HMOPQ, scola W, schola V retoris SV, rethoris BMPQW, retoris
GHO, etoris F 21 pr. et] sed V superbae CIGW, sup me F
typho BHM\' PQ, tifo V, tipho F quamquam] quam V
quas faciebant euersores — hoc enim nomen scaeuum et
diabolicum uelut insigne urbanitatis est — inter quos uiuebam\'
pudore inpudenti, quia talis non eram: et cum eis eram et
amicitiis eorum delectabar aliquando, a quorum semper factis
abhorrebam, hoc est ab euersionibus, quibus proterue insectabantur
ignotorum uerecundiam, quam proturbarent gratis inludendo
atque inde pascendo maliuolas laetitias suas. nihil
est illo actu similius actibus daemoniorum. quid itaque uerius
quam euersores uocarentur, euersi plane prius ipsi atque
peruersi deridentibus eos et seducentibus fallacibus occulte
spiritibus in eo ipso, quo alios inridere amant et fallere?
in qua eminere cupiebam fine damnabili et uentoso
per gaudia uanitatis humanae, et usitato iam discendi ordine
perueneram in librum cuiusdam Ciceronis, cuius linguam fere
omnes mirantur, pectus non ita. sed liber ille ipsius exhortationem
continet ad philosophiam et uocatur Hortensius. ille
uero liber mutauit affectum meum et ad te ipsum, domine,
mutauit preces meas et uota ac desideria mea fecit alia. uiluit
mihi repente omnis uana spes et inmortalitatem sapientiae
concupiscebam aestu cordis incredibili et surgere coeperam, ut
ad te redirem. non enim ad acuendam linguam, quod uidebar
emere maternis mercedibus, cum agerem annum aetatis
1 sis W remetus (° a m. 2) M 2 scaeuura (c del. m. 2) P, sguum
Vll, sceuium M, om. Q1 3 inter] et inter SW 4 pudorS F 6 aborue
rebam M1 ab] om. F insectabantur] om. W 7 uerecundia W, re-
cundiam (ue m. 3) H qua F perturbarent MW edd. indudendo P,
includendo Q 9 illo] om. W 10 uocantur BPV1 11 falljcibus P
12 quod FHMOIW 13 ego] enim M1 inbecella (a in i corr. m. 2) 0
aetate tunc M, aetate* t. (m ras.) W ******* discebam (discebam in
ras.) V 14 sine BPW dapnabili GQV 15 u*sitato (i ras.) V
16 perueni V in] ad V cuiusdam] quendam cuiusdam BCFHPQb,
quemdam mo cyceronis G 17 pectus non ita] del. H* exortationem
CFHQV, exortatione M 18 continea F ortensius FHMOVW
meum
19 meum] tunc m. F, suym M 22 coeperam] iam c. BCFO\'PQb
23 acuendum F uidebar** (r in ras.) B 24 aetatis annum CF
ad acuendam linguam referebam illum librum neque mihi
locutionem, sed quod loquebatur persuaserat.
Quomodo ardebam, deus meus, quomodo ardebam reuolare
a terrenis ad te, et nesciebam quid ageres mecum! apud te
est enim sapientia. amor autem sapientiae nomen graecum
habet philosophiam, quo me accendebant illae litterae. sunt
qui seducant per philosophiam magno et blando et honesto
nomine colorantes et fucantes errores suos, et prope omnes,
qui ex illis et supra temporibus tales erant, notantur in eo
libro et demonstrantur, et manifestatur ibi salutifera illa admonitio
spiritus tui per seruum tuum bonum et pium: uidete,
ne quis uos decipiat per philosophiam et inanem seductionem
secundum traditionem hominum, secundum
elementa huius mundi et non secundum Christum,\'
quia in ipso inhabitat omnis plenitudo diuinitatis
corporaliter. et ego illo tempore, scis tu, lumen cordis mei,
quoniam necdum mihi haec apostolica nota erant, hoc tamen
solo delectabar in illa exhortatione, quod non illam aut illam
sectam, sed ipsam quaecumque esset sapientiam ut diligerem
et quaererem et adsequerer et tenerem atque amplexarer fortiter,
excitabar sermone illo et accendebar et ardebam, et hoc
solum me in tanta flagrantia refrangebat, quod nomen Christi
non erat ibi, quoniam hoc nomen secundum misericordiam
tuam, domine, hoc nomen saluatoris mei, fili tui, in ipso
BCHMO*PVW, indeuicesimum Q, unumdeuiceusi-
O
mum F, unumdeuicesimum G 2 librum illum Q 3 quid (corr. ns. 2) M
loquebar (r in ras.) Q 7 phylosophyam G, philosophia F me] nomine
V 8 quae V 9 fugantes OlW, fuscantes Ml, suffocantes MI
11 manifestantur FHSW solutifera F1 ammonitio BCHMOP, admotio
S 12 tio sps tui per ser] S in ras. 13 decipiat] seducat Q
in
sedutionem F, fallaciS V 14 traditiunem M1 16 habitat S, habitat Q1
diuinitatis] om. W 18 nondum BCFGHMOPQV edd. apostolica
haec Q 19 eiortatione CFH 20 ipsa W sapientia W 21 tenerem
(m in ras.) 01 amplexarem CMOxV 23 solum hoc M refringebat
BO1 24 secundum] se*<t (n ras.) F 25 filii BCFGHMOPQVWedd.
ipso] o ex e corr. Mi
et quidquid sine hoc nomine fuisset quamuis litteratum
et expolitum et ueridicum, non me totum rapiebat.
et uidere, quales essent. et ecce uideo rem non conpertam superbis
neque nudatam pueris, sed incessu humilem, successa
excelsam et uelatam mysteriis, et non eram ego talis, ut intrare
in eam possem aut inclinare ceruicem ad eius gressus.
non enim sicut modo loquor, ita sensi, cum adtendi ad illam
scripturam, sed uisa est mihi indigna, quam Tullianae dignitati
acies mea non penetrabat interiora eius. uerum tamen illa erat,
quae cresceret cum paruulis, sed ego dedignabar esse paruulus
et turgidus fastu mihi grandis uidebar.
nimis et loquaces, in quorum ore laquei diaboli et uiscum
confectum conmixtione syllabarum nominis tui et domini Iesu
Christi et paracleti consolatoris nostri spiritus sancti. haec
nomina non recedebant de ore eorum, sed tenus sono et strepitu
linguae; ceterum cor inane ueri. et dicebant: "ueritas et
ueritas" et multum eam dicebant mihi et nusquam erat in eis,
sed falsa loquebantur non de te tantum, qui uere ueritas es,
mo 3 ueredicum W non me] nomine Y
5 et uidere] ut uiderem BPQ edd., ut uidere F comptam (mp in ras.
m. 2) 0, confertam S, confectam GM% VW, confictam M1 6 incensu F,
in excessu W succensu F 7 e*go (r ras.) P 8 posse O1 9 adtendi*
(t ras.) F 10 mihi est BPb dignitate F 11 comparem
CP1, comparerem M1, comparare W _12 in interiora V uerum tamen]
uerum autem CGHMOV, u. ***** aut (tamen eras.) F 14 et] sed H
turgi*dus (n ras.) W factu M 15 Incidi itaque edd. dilerantes S,
delerantes C\'FIW carnales] et c. BPQ edd. 16 loquaces (om. et) Q
s
*ore (m ras.) W laquaei S uiscu Q 17 cornmixtionê W, commyxtione
GO1 et domini] sed et d. BPQ 18 paraclyti SW, paracliti B
FGHMOiPQV nostri] om. M 19 nomina] omnia BPQ, enim omnia b
recebant V1 tenui CFGMQV sonu FIW etJ ex B trepitu W,
20 et ceterum mo 21 multi BPQb dicebant eam Q 22 te] om. Vpr.
etiam uera dicentes philosophos transgredi debui prae amore
tuo, mi pater summe bone, pulchritudo pulchrorum omnium.
o ueritas, ueritas, quam intime etiam tum medullae animi mei
suspirabant tibi, cum te illi sonarent mihi frequenter et multipliciter
uoce sola et libris multis et ingentibus! et illa erant
fercula, in quibus mihi esurienti te inferebatur sol et luna,
pulchra opera tua, sed tamen opera tua, non tu, nec ipsa
prima. priora enim spiritalia opera tua quam ista corporea
quamuis lucida et caelestia. at ego nec priora illa, sed te
ipsam, ueritas, in qua non est conmutatio nec momenti
obumbratio, esuriebam et sitiebam. et apponebantur adhuc
mihi in illis ferculis phantasmata splendida, quibus iam melius
erat amare istum solem saltem istis oculis uerum quam illa
falsa animo decepto per oculos. et tamen, quia te putabam,
manducabam, non auide quidem, quia nec
sicuti es — neque enim tu eras illa figmenta inania — nec
nutriebar eis, sed exhauriebar magis. cibus in somnis simillimus
est cibis uigilantium, quo tamen dormientes non aluntur;
dormiunt enim. at illa nec similia erant ullo modo tibi, sicut
nunc mihi locuta es, quia illa erant corporalia phantasmata,
BC mundi] huius m. BCFGHMOPQV edd.
creaturis tuis BPQVb, creaturae tuae C 2 phylosophos G, philosoe
phus W 3 summo W pulcritudo pulcrorum Q, pulhritudo pulh. F
4 o uera ueritas G tum] tu HI Y 5 suspirant V te] tue F 6 et
illa-I.9 corporea] B* in ras. 7 inferebantur BCFG sol] pro te
sol BOFGHMOPQVedd. 8 pulcra Q, pulhra F sed-opera tua]
a
om. 01 non tu] om. F, non tu a(* add. m. 2) B 9 corporea] corpora
ea Błw 10 prior V 11 ipsa PQVW, ipsum b ueritas] te u. BC
FSGHMO edd., in te u. PQ 12 adponebatur HIVl adduc Q
14 eram W saltim BFGMP ueri F 15 falso 01 decepta W
potabam BMtPQ 17 figmenta illa edd. 18 eis] ex eis BPQ exh
r
auriebar CFH1 V, exaudiebar Q magis] om. V ciuus F, cibos V
simillib. P1 19 cib; F, cybus W 20 ad Y 21 mihi nunc Q locutus
BPQVb illa** F corporalia (al ex ea corr.) M* \' phantasma
G, fastasmata M1
uidemus uisu carneo, siue caelestia siue terrestria: cum pecudibus
et uolatilibus uidemus, et certiora sunt, quam cum
imaginamur ea. et rursus certius imaginamur ea quam ex
eis suspicamur alia grandiora et infinita, quae omnino nulla
sunt. qualibus ego tunc pascebar inanibus et non pascebar.
at tu, amor meus, in quem deficio, ut fortis sim, nec ista
corpora es, quae uidemus quamquam in caelo, nec ea, quae
non uidemus ibi, quia tu ista condidisti nec in summis tuis
conditionibus habes. quanto ergo longe es a phantasmatis illis
meis, phantasmatis corporum, quae omnino non sunt! quibus
certiores sunt phantasiae corporum eorum, quae sunt, et eis
certiora corpora, quae tamen non es. sed nec anima es, quae
uita est corporum — ideo melior uita corporum certiorque quam i
corpora — sed tu uita es animarum, uita uitarum, uiuens te
ipsa et non mutaris, uita animae meae.
Vbi ergo mihi tunc eras et quam longe? et longe peregrinabar
abs te exclusus et a siliquis porcorum, quos de siliquis
pascebam. quanto enim meliores grammaticorum et
poetarum fabellae quam illa decipula! nam uersus et carmen
et Medea uolans utiliores certe quam quinque elementa uarie
F 2 uiso 01 3 uidemus SW: u. haec BCFGHMOPQVedd.
4 et—ea om. Q1 certior W quam] q. cum F 5 et infinita] et
O
infima V, confinita C qui F nulla] nihil F 6 tunc] om. V
8 corpora es] a e in ras. pi, corporea es H, c. 5 V ea] ea es BCM
PQmo, illa es F 10 *abes (h ras.) CM, abes F, ades Q1 fantasmatis
W, phantasmatibus CP*Q* edd., fantasmatibus HIV\'ił, fantasmatibus
corporum M illis—phantasmatis] om. F 11 phantasmatibus CH*
edd., fantasmatibus MP2Qt, a phantasmatibus GV2 corporum] c.
eorum M omnino non] om. Ml non] om. V1 quibus-quae sunt]
add. M2 in mg. 12 cerciora F fantasiae MPQV, phantasmatae S,
phantasmatu W 13 sed] om. M1. es] eius C 14 certior (ona. que) Q
15 uidens F 16 ipsam FO1 17 tunc mihi Q et longe] om. F
18 a siliquis] si aliquis PQ porcorum] om. H quas V seliquis O1,
a
siiisquis P, siquis (11 m. 3) H 19 meliores] melior est G V et poetarum]
om. 01 20 fabulae 01QVl, fabula G 21 Medea. uolans]
a at
mede abulans V, melodia u. F *erte (rt a m. 3) H
sunt et occidunt credentem. nam uersum et carmen etiam
ad uera pulmenta transfero; uolantem autem Medeam etsi
cantabam, non asserebam, etsi cantari audiebam, non credebam:
illa autem credidi, uae, uae! quibus gradibus deductus in profunda
inferi, quippe laborans et aestuans inopia ueri, cum te,
deus meus — tibi confiteor, qui me miseratus es et nondum
confitentem — cum te non secundum intellectum mentis, quo .
modo praestare noluisti beluis, sed secundum sensum carnis
quaererem. tu autem eras interior intimo meo et superior
summo meo. offendi illam mulierem audacem, inopem prudentiae,
aenigma Salomonis, sedentem super sellam in foribus
et dicentem: panes occultos libenter edite et aquam
dulcem furtiuam bibite. quae me seduxit, quia inuenit
foris habitantem in oculo carnis meae et talia ruminantem
apud me, qualia per illum uorassem.
mouebar, ut suffragarer stultis deceptoribus, cum a me quaereretur,
unde malum est et utrum forma corporea deus finiretur
et haberet capillos et ungues et utrum iusti existimandi
essent qui haberent uxores multas simul et occiderent homines
et sacrificarent de animalibus. quibus rerum ignarus perturbabar
et recedens a ueritate ire in eam mihi uidebar, quia non
OlYIW quae] quia 01 omnino] omnia MOVW; t qug
omnino 0\' in mg. 3 aduera V 4 audebam B 5 credidi] credeba G
deductus] d. sum BCFMPQ edd. 6 inferni H et] om. F oummeus]
eras. M 7 tibi] t. enim BCFGHMOPQV edd. mei W
8 quo modo SW: quo me BCFGHMO*PQV edd., quo 01 9 prestare
FS, praestantiorem esse V ueluis GV 10 querem F, quererer V
eras] om. V 11 illam] illa F, in illam BHPQb prudentia CFHM
12 enigma BCFHPS, sic semper solomonis M1 13 occultos] om. V1
15 foras GMV habentg Ml oculo* (s ras.) V talia] alia W ruminatem
H1 16 illam Fb 17 acutulo 0 18 quaererent BCFGH
MOPQV edd. 19 est SW: om. BCFGHMOPQV edd. utrum] t ex
i corr. 0* fingeretur Q\' 8. I. 21 multas] ducentes m. F 22 rerum
0, rebus BMPQVb perturbar H1 23 ea W non] oni. 01
omnino non est. quod unde uiderem, cuius uidere usque ad
corpus erat oculis et animo usque ad phantasma? non noueram
deum esse spiritum, non cui membra essent per longum
et latum nec cui esse moles esset, quia moles in parte minor
est quam in toto suo, et si infinita sit, minor est in aliqua
parte certo spatio definita quam per infinitum et non est tota
ubique sicut spiritus, sicut deus. et quid in nobis esset, secundum
quod essemus, et quid in scriptura diceremur ad imaginem
dei, prorsus ignorabam.
Et non noueram iustitiam ueram interiorem non ex consuetudine
indicantem, sed ex lege lectissima dei omnipotentis,
qua formarentur mores regionum et dierum pro regionibus et
diebus, cum ipsa ubique ac semper esset, non alibi alia nec
alias aliter, secundum quam iusti essent Abraham et Isaac et
Iacob et Moyses et Dauid et illi omnes laudati ore dei; sed
eos ab imperitis iudicari iniquos, indicantibus ex humano die
et uniuersos mores humani generis ex parte moris sui metientibus,
tamquam si quis nescius in armamentis, quid cui membro
adcommodatum sit, ocrea uelit caput contegi et galea
calciari et murmuret, quod non apte conueniat, aut in uno die
V 2 cuius uidere] om. V 3 phantasmata F non]
et non BCFGMOPQV edd. 4 spiritum] xPffi V esset M 5 esse]
y y ene
om. V moles esse F, moles ** (ee ras.) Q esset] essent W, possit G
6 suo] est Ml sint 0XV 8 ubique] om. W 9 quod] quod n M1,
quid add. Q* 8. l. essemus] e. similes deo BCFGHMPQ edd. et
quid SW: et recte BCFGHMOPQV edd. scripturis BFPQb diceremus
W, dicemur B 11 ueram iustitiam M 12 lectissima] letissima
W, rectissima BFHOPQVmo, iustissima GMb 15 abruam M, abraam W
isaac (om. et) QVW 16 iacob (om. et) V moyses (om. et) Q laudati
ore] laudatores M*P*QW*, laudari ore F 17 ab] om. Ml imperitus W1
iniquos] in quos W ex] et W 18 moris] oris 0 mentientibus 01
MXPQ 19 nescius in armamentis (us in a in ras.) 8 cui] cuique
BFPQb membro (em in ras.) B* 20 uelet (et ex it corr.) B
conteget (om. et) B 21 calceari F, calcari C,
sibi concedi quod uenale proponere, quia mane concessum est,
aut in una domo uideat aliquid tractari manibus a quoquam
seruo, quod facere non sinatur qui pocula ministrat, aut aliquid
post praesepia fieri, quod ante mensam prohibeatur, et
indignetur, cum sit unum habitaculum et una familia, non
ubique atque omnibus idem tribui. sic sunt isti qui indignantur,
cum audierint illo saeculo licuisse iustis aliquid, quod isto non
licet iustis, et quia illis aliud praecepit deus, istis aliud pro
temporalibus causis, cum eidem iustitiae utrique seruierint,
cum in uno homine et in uno die et in unis aedibus uideant
aliud alii membro congruere et aliud iam dudum licuisse, post
horam non licere, quiddam in illo angulo permitti aut iuberi,
quod in isto iuxta uetetur et uindicetur. numquid iustitia
uaria est et mutabilis? sed tempora, quibus praesidet, non
pariter eunt; tempora enim sunt. homines autem, quorum
uita super terram breuis est, quia sensu non ualent causas
contexere saeculorum priorum aliarumque gentium, quas experti
non sunt, cum his quas experti sunt, in uno autem corpore
uel die uel domo facile possunt uidere, quid cui membro,
quibus momentis, quibus partibus personisue congruat, in illis
offenduntur, hic seruiunt.
G a] ad V promeridianis BCFHMOPQVWb iustitio]
iustitie V, iusticiam W, iuste BCFMPQ, iustior H sthomacetur SW,
stomacetur CQ, sthomachetur GH 2 quod SW: quid BCFGHMOP
QV edd. uenale* (m ras.) H, uenali F *mane (a ras.) P 3 domu V
aliquis BFPQb trectari FPlQ1 quodam F 4 non] om. V qui]
quo SW poeulaip V aut] ut V aliquis Q 5 post] potest FP,
e1
putat Q prgpia F missam F prohibe*antur (b ras.) 0, proibeatur Q
6 dignetur F 7 ubique] in ras. V sic] om. M1 indignatur F
9 praecipit Q i*stis (u ras.) P 10 idem F seruirent V 11 uno
ministerio
in rcts. V aedubus C1 12 aliud] alium V *membro 0, membro (mini»tcri0
ri
m. 2) V post] et post BFPQb 13 oram P1 liceret O1 iuberi W,
iubent (ent in ras.) G 14 iuxta] iuste GM edd., iustae C uertetur W
et numquid C 15 motabilis V sed] et M1 16 pariter] in pariter
(in add. m. 2) M euut] ex eum corr. P autem] om. G 1; enim B
17 terra W sensus V 19 non snnt-experti om. PQ 20 domu V1
21 personisque V in] et in V 22 hic] his HO* edd. sehiiuut Q
Haec ego tunc nesciebam et non aduertebam, et feriebant
undique ista oculos meos et non uidebam. et cantabam carmina
et non mihi licebat ponere pedem quemlibet et ubilibet,
sed in alio atque alio metro aliter atque aliter et in uno aliquo
uersu non omnibus locis eundem pedem; et ars ipsa, qua canebam,
non habebat aliud alibi, sed omnia simul. et non intuebar
iustitiam, cui seruirent boni et sancti homines, longe excellentius
atque sublimius habere simul omnia quae praecipit et
nulla ex parte uarie, tamen uariis temporibus non omnia simul,
sed propria distribuentem ac praecipientem. et reprehendebam
caecus pios patres non solum, sicut deus iuberet atque inspiraret,
utentes praesentibus uerum quoque, sicut deus reuelaret,
futura praenuntiantes.
deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente
et diligere proximum tamquam te ipsum? itaque flagitia,
quae sunt contra naturam, ubique ac semper detestanda atque
punienda sunt, qualia Sodomitarum fuerunt. quae si omnes
gentes facerent, eodem criminis diuina lege tenerentur, quae
non sic fecit homines, ut hoc se uterentur modo. uiolatur
quippe ipsa societas, quae cum deo nobis esse debet, cum eadem
natura, cuius ille auctor est, libidinis peruersitate polluitur.
quae autem contra mores hominum sunt flagitia, pro morum
diuersitate uitanda sunt, ut pactum inter se ciuitatis aut gentis
consuetudine uel lege Armatum nulla ciuis aut peregrini libidine
FMIOIQ nescibam Fl auertebam V 2 occulos W
3 mihi non C et SW: om. BCFGHMOPQV edd. 5 eundem] aundem
B qua W, que F 6 habebam W et non] om. W intuebat W
8 sublimis F precipet W, praecepit BCFGHMPQVbmo, praecepit
deus l 9 uarie] uariae S, uarica W, uariari et BCFGHMOPQV edd.
10 ac praecipientem] om. V 11 iuberet] i. et utentes C 14 iustum Ml
15 bis et] om. BFHOPQb bis toto F 16 te] se edd. 17 sunt*** M
detectanda Q1 19 criminis SW: cr. reatu BCGHMOPQV edd., cr.
raeatii F 20 hoc se SW: se illo BCFGHMOPQV edd. uiulatur F1
21 quippe] p pr. ex d corr. F ista M sotietas ipsa F 22 autor F
t
24 inter] in W au (* add. m. 2) 0 25 firma***tum (men ras.) W
aut] atq; V peregrinis W
cum autem deus aliquid contra morem aut pactum quorumlibet
iubet, etsi numquam ibi factum est, faciendum est, et si omissum,
instaurandum, et si institutum non erat, instituendum
est. si enim regi licet in ciuitate, cui regnat, iubere aliquid,
quod neque ante illum quisquam nec ipse umquam iusserat,
et non contra societatem ciuitatis eius obtemperatur, inmo contra
societatem non obtemperatur — generale quippe pactum
est societatis humanae oboedire regibus suis — quanto magis
deus regnator uniuersae creaturae, cui ad ea quae iusserit sine
dubitatione seruiendum est! sicut enim in potestatibus societatis
humanae maior potestas minori ad oboediendum praeponitur,
ita deus omnibus.
Item in facinoribus, ubi libido est nocendi siue per contumeam
siue per iniuriam et utrumque uel ulciscendi causa,
sicut inimico inimicus, uel adipiscendi alicuius extra conmodi,
sicut latro uiatori, uel euitandi mali, sicut ei qui timetur, uel
inuidendo, sicut feliciori miserior aut in aliquo prosperatus ei,
quem sibi aequari timet aut aequalem dolet, uel sola uoluptate
alieni mali, sicut spectatores gladiatorum aut inrisores aut inlusores
quorumlibet. haec sunt capita iniquitatis, quae pullulant
principandi et spectandi et sentiendi libidine aut una aut duabus
earum aut simul omnibus, et uiuitur male aduersum tria et
edd. suo uniuerso edd. congruens] ens in ras. O3,
congruentes W 2 mortem FP1 3 iubet om. SW 5 est] om. W
ciuitatem W iuberet F 6 quod neque-l. 8 quippe B* in ras. 7 non
dr
eras. M ciuitatis eius om. M1 eius] ei mo 8 societatem (d\'i add.
m. 2) M 9 societas F1 obediri C legibus M 10 deo C GO 1 pI edd.
regnator] regnatori CGOIPl edd., gubernator F cui scripsi: siue SW,
suae BCFGHMOPQV edd. 12 obaudiendum V 14 siue per contumeliam
om. B 15 uel] om. CH 18 inuidendi STF infeliciori W
misereor F eius F 19 aut] et aut B, *aut P uoluptatem V, uoluptatea
(uoluptate ras.) H 20 alieni mali] alii enim V expectatores
SW 21 pululant iTO1 22 sentiendi BCFGHMOPQV: sitiendi SW
libidinem MV aut duabus] ut g d. M 23 aduersum (m m. 2 in
ras.) 0
altissime et dulcissime. sed quae flagitia in te, qui non corrumperis?
aut quae aduersus te facinora, cui noceri non
potest? sed hoc uindicas, quod in se homines perpetrant, quia
etiam cum in te peccant, inpie faciunt in animas suas, et
mentitur iniquitas sibi siue corrumpendo ac peruertendo naturam
suam, quam tu fecisti et ordinasti, uel inmoderate utendo concessis
rebus uel in non concessa flagrando in eum usum,
qui est contra naturam; aut rei tenentur animo et uerbis
saeuientes aduersus te et aduersus stimulum calcitrantes, aut
cum diruptis limitibus humanae societatis laetantur audaces
priuatis conciliationibus aut diremptionibus, prout quidque delectauerit
aut offenderit. et ea fiunt, cum tu derelinqueris,
fons uitae, qui es unus et uerus creator et rector uniuersitatis,
et priuata superbia diligitur in parte, unum falsum. itaque
pietate humili reditur in te et purgas nos a consuetudine mala
et propitius es peccatis confitentium et exaudis gemitus conpeditorum
et soluis a uinculis, quae nobis fecimus, si iam non
erigamus aduersus te cornua falsae libertatis auaritia plus
habendi et damno totum amittendi, amplius amando proprium
nostrum quam te, omnium bonum.
sunt peccato proficientium, quae bene indicantibus et
17] cf. Ps. 77, 38 et 78, 9. cf. Ps. 101, 21. 19] cf. Ps. 74, 5 sq.
1 decim W decem chordarum] decacordum Q cordarum (E a m. 2) 0
2 dulcissime] dulcedine F 4 uindicas] cum dicas P, cum u. Q pertractant
C 5 post. in] cum V 6 ac] *ac (h ras.) H, aut M, uim ac V
8 fraglando V 9 uerbis] b ex s corr. W\' 10 stimulth (s ras.) V
calcitrantis M* 11 disruptis BCFGHaMaOaPV, direptis 0\' aut
daces F 12 priuates P1, priuantis F conciationibus W diremtionibus
BCFOlplV, direptionibus GlHMQb, direptionibus W quique
rl
BPb, cuique Q 13 te dereliqueris W 15 digitur W unu (u in
ras.) 0 unum parte Q 16 pietati 0 reditur (0 eras) 8, creditur W
et] om. F; eras. V purgans V 19 aduersum HO 20 dampno GQ,
damna W amamus W 23 proficentium V1 bene SW: a bene BC
FGHMOPQV edd. uituperautur BCFGHMOPQV edd.
segetis. et sunt quaedam similia uel flagitio uel facinori et
non sunt peccata, quia nec te offendunt, dominum deum
nostrum, nec sociale consortium, cum conciliantur aliqua in
usum uitae congrua et tempori, et incertum est an libidine
habendi, aut puniuntur corrigendi studio potestate ordinata, et
incertum est an libidine nocendi. multa itaque facta, quae
hominibus inprobanda uiderentur, testimonio tuo adprobata sunt
et multa laudata ab hominibus te teste damnantur, cum saepe
se aliter habet species facti et aliter facientis animus atque
articulus occulti temporis. cum uero aliquid tu repente inusitatum
et inprouisum imperas, etiamsi hoc aliquando uetuisti,
quamuis causam imperii tui pro tempore occultes et quamuis
contra pactum sit aliquorum hominum societatis, quis dubitet
esse faciendum, quando ea iusta est societas hominum, quae
seruit tibi? sed beati qui te imperasse sciunt. fiunt enim
omnia a seruientibus tibi uel ad exhibendum, quod ad praesens
opus est, uel ad futura praenuntianda.
prophetas tuos. et quid agebam, cum inridebam eos, nisi ut
inriderer abs te sensim atque paulatim perductus ad eas nugas,
ut crederem ficum plorare, cum decerpitur, et matrem eius
arborem lacrimis lacteis? quam tamen ficum si comedisset
aliquis sanctus alieno sane, non suo scelere decerptam, misceret
uisceribus et anhelaret de illa angelos, inmo uero particulas
0 erba W 2 segitis M, segetes F flagitia F
facinora F, facinore W 3 non] om. V1 nec] non M dominum et
deum BFOPQV 4 cQ* (n ras.) B 5 congrue FP, congruae BCQb,
congruentem (nt in ras. m. 2) 0 pr. et SW: om. BCFGHMOPQV edd.
tempore PI, tempora W libidine W, libidini V1 6 puniuntur] om. V
qoM
potestata F 7 an a libidine F 8 uidentur GO\' 9 te] te (qu m. 3) M
10 se] om. B species*** W habet species aliter Q facientes W1
11 rpente S 12 uetuisti] e ex i corr. W 15 societas iussta est Q
16 fiant W 17 a] om. W pr. ad om. Q1 exibendum QV quo W
19 ergo Fb 20 et] sed H irriderem Q 21 irrider M sensum P1
h
23 arborem om. Q1 ficus W 24 decerpta V 25 hanelaret S, anelaret
(h m. 3) H, ane la**ret (te ras.) Y, anelaret Q
et ueri dei ligatae fuissent in illo pomo, nisi electi sancti dente
ac uentre soluerentur. et credidi miser magis misericordiam
praestandam fructibus terrae quam hominibus, propter quos
nascerentur. si quis uero esuriens peteret, qui manichaeus non
esset, quasi capitali supplicio damnanda buccella uideretur, si
ei daretur.
caligine eruisti animam meam, cum pro me fleret ad te
mea mater, fidelis tua, amplius quam flent matres corporea
funera. uidebat enim illa mortem meam ex fide et spiritu,
quem habebat ex te, et exaudisti eam, domine. exaudisti eam
nec despexisti lacrimas eius, cum profluentes rigarent terram
sub oculis eius in omni loco orationis eius: exaudisti eam.
nam unde illud somnium, quo eam consolatus es, ut uiuere
mecum cederet et habere mecum eandem mensam in domo?
quod nolle coeperat auersans et detestans blasphemias erroris
mei. uidit enim se stantem in quadam regula lignea et uenientem
ad se iuuenem splendidum hilarem atque arridentem
sibi, cum illa esset maerens et maerore confecta. qui cum
ras.) V 2 legatae G sancti] di F dente (8 m. 3) M
3 ac] aut V magis] m. esse BCFGHMOPQV edd. 4 prestandam S
quos] om. F 5 uero] enim BCFGHMOPQ edd.; om. V peteret]
peniteret C manicheus libri 6 esset] est sed HI capitalis V
damnandam V bucella GHOIPIQW, bucellam V uidebatur C,
a
n0 dematur M m. post. in mg. 8 alta W 9 calligine V fleret]
ploraret BFPQb 10 mater mea G edd. corpora F 11 funere P1
morte mea W1 12 quam MW 13 ne MlW dispexisti GP eius]
om. F 14 exaudisti] et ex. BFPQVb 15 illud** 0, illum P1 somnium
illud Q quo* M es* (t ras.) W ut] om. OlV uiuire F,
bibere B 16 mecum] me secum BCHPQb, me mo cederet] caederet
G, crederet BCFHM\'O\'Qb, credere V, dum crederet P, concederet mo
n
haberS G, haberet FH secum B edd. eadem (n m. 2) 0 domu V
17 quod] qua V aduersans BFOPQVWb testans F blasphemia W1
errores Q1 18 stantem se edd. aduenientem BCFGHMOPQV edd.
20 esset illa FQ et] om. W
docendi, ut adsolet, non discendi gratia, atque illa
respondisset perditionem meam se plangere, iussisse illum, quo
secura esset, atque admonuisse, ut adtenderet et uideret, ubi
esset illa, ibi esse et me. quod illa ubi adtendit, uidit me
iuxta se in eadem regula stantem. unde hoc, nisi quia erant
aures tuae ad cor eius, o tu bone omnipotens, qui sic curas
unumquemque nostrum, tamquam solum cures, et sic omnes,
tamquam singulos?
Vnde illud etiam, quod cum mihi narrasset ipsum uisum et
ego ad id detrahere conarer, ut illa se potius non desperaret
futuram esse quod eram, continuo sine aliqua haesitatione:
"non" inquit; "non enim mihi dictum est: ubi ille, ibi et
tu, sed: ubi tu, ibi et ille." confiteor tibi, domine, recordationem
meam, quantum recolo, quod saepe non tacui, amplius
me isto per matrem responso tuo, quod tam uicina
interpretationis falsitate turbata non est et tam cito uidit quod
uidendum fuit, quod ego certe, antequam dixisset, non uideram,
etiam tum fuisse conmotum quam ipso somnio, quo feminae
piae gaudium tanto post futurum ad consolationem tunc praesentis
sollicitudinis tanto ante praedictum est. nam nouem
ferme anni secuti sunt, quibus ego in illo limo profundi ac
tenebris falsitatis, cum saepe surgere conarer et grauius alliderer,
uolutatus sum, cum tamen illa uidua casta, pia et sobria,
H1 cottidianarumque BMOVW 3 perdicione mea W
d
illam (a ex u corr.) P quo (d add. m. 2) P 4 ammonuisse BCHM
t
OlPs, admonuisset V, ammonuisset GlP! 5 esse (4 add. m. 3) W
**esse (et ras.) 01 et] add. 0\' 7 qui] onto H; i in ras. M* 10 cum]
om. V 11 id detrahere] ide thrahere W, id trahere BFGHMOPQV
edd. 12 aesitatione FH1 13 mihi-et ille] add. B\' in ras. mihi]
O* supr. lin. 16 matrem] m. uigilantem BFGHMPQV edd., m. uigilante
0 17 interprętatione V, interpretationi M non est turbata Q
uidi W 18 e*go (r ras.) M certa V uideram] u. me Q 19 comiii
motum (ni nt. 2) M commotum fuisse edd. 21 sollititudinis F
pro
quanto Q nam] quam S 22 fundi (Pro m. 2) M 23 falsitates V1
re
surge (re add. m. 3) H 24 uoltÚtatus (n ras.) F illa] add. 0\' supr.
lin. et] om. W, ac Q
segnior, non desineret horis omnibus orationum suarum de me
plangere ad te, et intrabant in conspectum tuum preces
eius, et tamen