pariat ipsa ueritas, et deus noster misereatur nostri, ut legitime
lege utamur, praecepti fine, pura caritate. ac per hoc,
si quis quaerit ex me, quid horum Moyses, tuus ille famulus,
senserit, non sunt hi sermones confessionum mearum. si tibi
non confiteor, nescio et scio tamen illas ueras esse sententias
exceptis carnalibus, de quibus quantum existimaui locutus sum.
quos tamen bonae spei paruulos haec uerba libri tui non territant
alta humiliter et pauca copiose; sed omnes, quos in eis
uerbis uera cernere ac dicere fateor, diligamus nos inuicem
pariterque diligamus te, deum nostrum, fontem ueritatis, si non
uana, sed ipsam sitimus, eundemque famulum tuum, scripturae
huius dispensatorem, spiritu tuo plenum, ita honoremus, ut hoc
eum te reuelante, cum haec scriberet, adtendisse credamus, quod
in eis maxime et luce ueritatis et fruge utilitatis excellit.
om. H terram FW, terra* (e ras.) P 2 exierunt
u
BG\'S autem illa S 3 temporabus G 4 narrari de illa V nisi]
i ea
n. ut Meum pendatur] compendatur PQ, copendatur F 6 praeceduntur
BFPQ, praecedunt b creatori G ut] sicut G 8 diuersitate]
e
aeternitate H 9 miseratur (e m. post.) G legitima BC* 10 u*tamur H
praeceptis BW finem H pura om. M ac per—12 senserit om. H
i
11 quaeret F ex quod (om. me) F ille tuus BCPQbm ille moises
t. senserit famulus F 12 hii GPlSUW 13 non om. P1 14 tantum W
a
aestimaui C 15 bene P paruolos P 16 pauca om. Q, pauca et P
cupiose W 18 pariterque] pariter pariterque GM deum] dmfi deum M
19 uanam U sentimus FMQ, sentemus (e alt. in i corr.) P 20 huius
a
om. G plenam W honoraremus V 21 credimus G 22 exellit V
alius: "immo illud, quod ego", religiosius me arbitror dicere:
cur non utrumque potius, si utrumque uerum est, et si quid
tertium - et si quid quartum et si quid omnino aliud uerum
quispiam in his uerbis uidet, cur non illa omnia uidisse credatur,
per quem deus unus sacras litteras uera et diuersa uisuris
multorum sensibus temperauit? ego certe, quod intrepidus de
meo corde pronuntio, si ad culmen auctoritatis aliquid scriberem,
sic mallem scribere, ut quod ueri quisque de his rebus
capere posset, mea uerba resonarent, quam ut unam ueram
sententiam ad hoc apertius ponerem, ut excluderem ceteras,
quarum falsitas me non posset offendere. nolo itaque, deus
meus, tam praeceps esse, ut hoc illum uirum de te meruisse
non credam. sensit ille omnino in his uerbis atque cogitauit,
cum ea scriberet, quidquid hic ueri potuimus inuenire et quidquid
nos non potuimus aut nondum potuimus et tamen in eis
inueniri potest.
si quid homo minus uidit, numquid et spiritum tuum
bonum, qui deducet me in terra recta, latere potuit, quidquid
eras in eis uerbis tu ipse reuelaturus legentibus posteris,
etiamsi ille, per quem dicta sunt, unam fortassis ex multis
ueris sententiam cogitauit? quod si ita est, sit igitur illa quam
1 aliud V senseric fP, sensi V et om. B 2 aliud Q1 quod
om. F reliosius V 3 potius si utrumque om. H qupd F 4 pr.
i
quod F 5 uideat M, dicet H uidisse omnia M 7 intrepidus quod F
8 corde meo bm scriberem] credere Q 1 9 uere 0 rebus uerb H
\' 10 posse H resonare H 11 apertius bis script. exh. M, aper*tius
(i ras.) V ceteras] ceteras sententias M 13 uirum om. G 14 crederam
(a ex e corr.) W 16 non om. F aut-potuimus om. S potuimus]
potuimus inuenire F, possumus GMO\'J edd. et] sed G his C
19 si quid] et si quid CM, sicut PQ1, si ut Q2 minus om. Ql uidet
CFMb m 20 bonum om. Q 1 deduc H, deducit W terram rectam
BCFGHMOPQW Eug. edd., uiam rectam V (cf. £ v -rij suOsia LXX)
a
lutere H poterit F 21 eras (s ex t corr.) P 23 ueris] uerbis V
sit] fit B, si U quam om. F
demonstras aut quam placet alteram ueram, ut, siue nobis hoc
quod etiam illi homini tuo siue aliud ex eorundem uerborum
occasione patefacias, tu tamen pascas, non error inludat. ecce,
domine deus meus, quam multa de paucis uerbis, quam multa,
oro te, scripsimus! quae nostrae uires, quae tempora omnibus
libris tuis ad istum modum sufficient? sine me itaque breuius
in eis confiteri tibi et eligere unum aliquid quod tu inspiraueris
uerum, certum et bonum, etiamsi multa occurrerint, ubi
multa occurrere poterunt, ea fide confessionis meae, ut, si hoc
dixero, quod sensit minister tuus, recte atque optime — id
enim conari me oportet — quod si assecutus non fuero, id tamen
dicam, quod mihi per eius uerba tua ueritas dicere noluerit,
quae illi quoque dixit quod uoluit.
me et oblitum tui non oblitus es. inuoco te in animam meam,
1 cogitaui V exelsior (c add. m. rec.) V, excellentior Bb aut] ut P
illam Eug. 2 demonstras* W, demoustras 0, demonstras V, demonstrans
H, demonstra BCFGMPQ edd. 4 tamen] autem F pascas]
pascas nos CM, parcas V 5 deus om. OVW 7 sufficiant BCFPQb
itaque me BPQbm, me utique H 8 elegere P aliquid (i alt. ex o
corr.) P 9 *bonum (b ras.) 0 occurrerint-multa om. G 10 potuerint
BFPQVWb, potuer H 12 quo si P id] id M 13 ueritas
tua bm 14 uoluit. amen GO EXPLICIT LIBER CONFESSIONVM
SCI AVGVSTINI XII INCIPIT EIVSDEM CONFESSIONV?,I LIBER
XIII S, EXPLICIT CONFESSIONVM LIBER XII INCIPIT LIBER XIII
IN ADIVTORIO DNI QVI ADIVVAT INFIRMOS GRATIA SVA G,
EXPLICIT LIBER DVODECIMVS INCIPIT LIBER TERTIVS (TERTIO
0), DECIMVS BCFHOVW, EXPLICIT LIBER XII Q, INCIPIT LIBER
XIII P, EXPLICIT LIBER XII CFESSIONV AVRELII AVG EPI IN-
CIPIT LIBER TERTIVS DECIMVS M.
o G 16 me euanuit S ** i non obli * * * S inuocem C
in om. F anima mea M
nunc inuocantem te ne deseras, qui priusquam inuocarem praeuenisti
et institisti crebrescens multimodis uocibus, ut audirem
de longinquo et conuerterer et uocantem me inuocarem te.
etenim, domine, delenisti omnia mala merita mea, ne retribueres
manibus meis, in quibus a te defeci, et praeuenisti
omnia bona merita mea, ut retribueres manibus tuis, quibus
me fecisti, quia et priusquam essem tu eras, nec eram, cui
praestares ut essem, et tamen ecce sum ex bonitate tua praeueniente
totum hoc, quod me fecisti et unde me fecisti. neque
enim eguisti me, aut ego tale bonum sum, quo tu adiuueris,
dominus meus et deus meus, non ut tibi sic seruiam, quasi
ne fatigeris in agendo, aut ne minor sit potestas tua carens
obsequio meo, neque ut sic te colam quasi terram, ut sis incultus,
si non te colam, sed ut seruiam tibi et colam te, ut
de te mihi bene sit, a quo mihi est, ut sim cui bene sit.
ut bonum, quod tibi nihil prodesset nec de te aequale
tibi esset, tamen quia ex te fieri potuit, non deesset. quid
enim te promeruit caelum et terra, quae fecisti in principio?
dicant, quid te promeruerunt spiritalis corporalisque
Fl desidero F quo G inspirasti 8: inspiras ei
BFGMOPQVW edd., inspiras et CH 2 uocarem ,C 3 instituisti PQ
o o
crebescens S 4 linginquo F, lingiquo V conuertere W et uocantem]
reuocantem V me] te P, ** (te ras.) Q inuocare V 5 etenim SV:
tu enim BCFGHMOPQW edd. merita] ueritas H retribueris HW,
re is
retribues (re add. alia m.) G .6 deficiet (om. et) W 7 retribuere V,
CU*
*♦* CUI
retribures F quibus 0 ut G 9 necce G 10 totum om. H et
unde me fecisti om. H et om. F unde] cur* M me om. G 11 bonu*
(s ras.) P sū add. GS s. I. quod CMPaQ 12 domine BCHbm,
deus VW, domine deus PQ et om. F deus] dns VW ut] tu F
13 augendo C ne] me W 14 sic (c ex t corr.) H colã G 16 te de
(te add. al. m.) G a quo-sit om. W 17 subsistit BCFGHMPQV edd.
18 prode esset V, prodest M, prodest et 0 nec] ne o 19 tamen] et
tamen GM non—promeruit om. H 20 terram VXW 21 te] de te M
promeruerint 0
inchoata et informia quaeque in genere suo
corporali euntia in immoderationem et in longinquam dissimilitudinem
tuam, spiritale informe praestantius, quam si formatum
corpus esset, corporale autem informe praestantius,
quam si omnino nihil esset, atque ita penderent in tuo uerbo
informia, . nisi per idem uerbum reuocarentur ad unitatem tuam
et formarentur et essent ab uno te summo bono uniuersa
bona ualde. quid te promeruerant, ut essent saltem informia,
quae neque hoc essent nisi ex te?
Quid te promeruit materies corporalis, ut esset saltem inuisibilis
et inconposita, quia neque hoc esset, nisi quia
fecisti? ideoque te, quia non erat, promereri ut esset non poterat.
aut quid te promeruit inchoatio creaturae spiritalis, ut
saltem tenebrosa fluitaret similis abysso, tui dissimilis, nisi
per idem uerbum conuerteretur ad idem, a quo facta est, atque
ab eo inluminata lux fieret, quamuis non aequaliter et tamen
conformis formae aequali tibi? sicut enim corpori non hoc
est esse, quod pulchrum esse — alioquin deforme esse non
posset — ita etiam creato spiritui non id est uiuere, quod
sapienter uiuere: alioquin inconmutabiliter saperet. bonum
V, dependerent (om. inde) H1, depraehenderent Hł.
2 incoata CG genere] tenore V 3 euntia W, enuntia S in moderationem
BMW, et in moderationem V 4 spiritalem PlW, spiritali F
formatum — 6 quam si om. V; add. alia m. G 6 ita ovi. V penderet V,
pderent H 7 idem] diE Q1 8 in uoce formarentur desinit F alt. et]
t
ut G 9 promeruerunt CH (et 11) saltim BP1 informa C informia-essent
om. H 10 hee V 12 neque om. 01 essent (n del.tn.
2) 0 quia nisi W 13 fecisti] fecisti eam BCFGMPQ edd., fecisti
ea H te promereri quia non erat ut V 14 qd MW incoatio C *
15 saltim BCP1 habysso W tu B 16 confiteretur B id B
* * * * a quo (a quo ras.) P 17 oe G et S: om. cet. et edd. 18 aequalis
GM* 19 quod-deforme e corr. post ras. S1 alt. esse] ee M
i i t
20 i creato spu i (corr. m. 2) V id M, id ee V quod-uiuere
21 commutabiliter G sapere W bonum—(p. 347, 1) adhaerere om. W
conuersione auersione lumen amittat et relabatur in uitam tenebrosae
abysso similem. nam et nos, qui secundum animam
creatura spiritalis sumus, auersi a te, nostro lumine, in ea uita
fuimus aliquando tenebrae et in reliquiis obscuritatis nostrae
laboramus, donec simus iustitia tua in unico tuo sicut montes
dei: nam iudicia tua fuimus sicut multa abyssus.
et facta est lux, non incongruenter hoc intellego in creatura
spiritali, quia erat iam qualiscumque uita, quam inluminares.
sed sicut non te promeruerat, ut esset talis uita, quae
inluminari posset, ita nec cum iam esset promeruit te, ut inluminaretur.
neque enim eius informitas placeret tibi, si non
lux fieret non existendo, sed intuendo inluminantem lucem
eique cohaerendo, ut et quod utcumque uiuit et quod beate
uiuit, non deberet nisi gratiae tuae, conuersa per conmutationem
meliorem ad id, quod neque in melius neque in deterius
mutari potest. quod tu solus es, quia solus simpliciter es, cui
non est aliud uiuere, aliud beate uiuere, quia tua beatitudo es.
ista uel omnino nulla essent uel informia remanerent, quae
S: haerere cet. et edd. sempiter (te uix legitur) S
ne am
ademptus W .2 conuers**io (at ras.) V auersione om. W tenebrosae
(am a m. 3) M 3 abyssi C 4 auersi a te] aduersitate W in ea]
a S 5 tenebrae] tenebrose abysso*** G reliquis CGM 6 sumus H,
scimus G in om. GH unico tuo om. G spatio uacuo relicto 7 abys-
_sus multa BPQbm 8 quod-est lux add. m. saee. XlIII. s. l. H 10 spiri-
6st menti
talis W uita (eet et menti add. vi. 2) M 11 te non W, non in
* te BPQ1, non ante Q* 12 inluminare G posset (e ex i corr.) P
ita (ta ex an corr.) P ita-esset om. W nec] ne V 13 eius om. V
15 haerendo Co pr. et om. M quodcumque (om. ut) BCMPQm, quod
utcumque (ut del. m. 2) 0 alt. quod om. G beate beate G 18 commutari
BPQb 19 beate] bene G es] tu es BCGHM02 pi edd. 20 ad
bonum om. HW quod-es et (iamsi) om. W tu tibi om. G esset
iamsi (t in s corr. m. 2) 0, es iamsi 08 21 nulla] nonnulla C
cohibens atque connertens ad formam, non ut tamquam tuum
gaudium conpleatur ex eis? perfecto enim tibi displicet eorum
inperfectio, ut ex te perficiantur et tibi placeant, non autem
inperfecto, tamquam et tu eorum perfectione perficiendus sis.
spiritus enim tuus bonus superferebatur super aquas,
non ferebatur ab eis, tamquam in eis requiesceret. in quibus
enim requiescere dicitur spiritus tuus, hos in se requiescere
facit. sed superferebatur incorruptibilis et inconmutabilis uoluntas
tua, ipsa in se sibi sufficiens, super eam quam feceras
uitam; cui non hoc est uiuere, quod beate uiuere, quia uiuit
etiam fluitans in obscuritate sua; cui restat conuerti ad eum,
a quo facta est, et magis magisque uiuere apud fontem uitae et
in lumine eius uidere lumen et perfici et inlustrari et beari.
meus, quoniam tu, pater, in principio sapientiae nostrae, quod
est tua sapientia de te nata, aequalis tibi et coaeterna, id est
in filio tuo, fecisti
caelo caeli et de terra inuisibili et inconposita et de abysso
tenebrosa secundum spiritalis informitatis uagabunda deliquia,
nisi conuerteretur ad eum, a quo erat qualiscumque uita, et
inluminatione fieret speciosa uita et esset caelum caeli eius,
quod inter aquam et aquam postea factum est. et tenebam
iam patrem in dei nomine, qui fecit haec, et filium in
22] Ps. 113, 16._
1 ex om. G indigentia (in add. m. 2) H 4 perficiatur V 4 placeantperfectione
om. H placeat V 5 perficiantur (om. sis) H 8 tuus]
e
tuus bonus BCMOS (in mg.) PQ edd. hoc G requiscere (e add. m. 3) M
ci
10 suffiens (ci m. 2) G faceres W 11 est hoc Mm, hoc esset C, hoc
ee M 12 et conuerti W eum] dm M 13 magisque (a ex u corr.) V
et in-eius add. W in mg. 14 beatificari W 15 ecce-trinitas bis scripta
exhib. G es] 5 M 16 sapientiae nostrae om. BPQ 19 pr. et om.
o ut
V, add. P1 s. 1. 20 infirmitatis M deliquia (i del. m. 3) M 21 qualiscumque
(ut add. m. 2) G uitae (om. et) G 23 quod-haec otn. H
24 patrem om. B que (i add. m. 3) M et filium-haec om. G alt.
. atria
in om. W principio H, principi (atris a m. 3) M
meum, sicut credebam, quaerebam in eloquiis sanctis eius, et
ecce spiritus tuus superferebatur super aquas. ecce trinitas
deus meus, pater et filius et spiritus sanctus, creator uniuersae
creaturae.
cor meum, ne me uana doceat, discute tenebras eius et dic
mihi, obsecro te per matrem caritatem, obsecro te, dic mihi,
quae causa fuerat, ut post nominatum caelum et terram inuisibilem
et inconpositam et tenebras super abyssum tum demum
scriptura tua nominaret spiritum tuum? an quia oportebat
sic eum insinuari, ut diceretur superferri? non posset
hoc dici, nisi prius illud conmemoraretur, cui superferri spiritus
tuus posset intellegi. nec patri enim nec filio superferebatur
nec superferri recte diceretur, si nulli rei superferretur.
prius ergo dicendum erat, cui superferretur, et deinde ille, quem
non oportebat aliter conmemorari, nisi ut superferri diceretur.
cur ergo eum aliter insinuari non oportebat, nisi ut superferri
diceretur?
dicentem, quia caritas tua diffusa est in cordibus nostris
per spiritum sanctum, qui datus est nobis, et de
spiritalibus docentem et demonstrantem supereminentem
uiam caritatis et flectentem genua pro nobis ad te, ut cognoscamus
supereminentem scientiam caritatis Christi. ideoque ab
H 2 sicuti BCPQ edd. eius] tuis M 3 feret
batur B super aquas (corr. tlł. 3) M 4 meus add. W. s. 1. 6 ueridictum
W ammoueo HOS, amoneo W 8 post alt. mihi ras. 9 litt. P
(eras., ut uidetur, quae causa) 9 et add. Ml s. l. inuisibilem et incompositam
(in del. m. 2) M 10 alt. et] ut W tenebre V 11 tua
a
om. B nominare W qui (a add. m. 2) G 12 non GOSVW: et non
BCHMPQ edd. 13 commemoratur W 16 superferetur W ille om. B
17 nisi-oportebat om. V 18 cur] cum H aliter eum BCGHMOPQ
VW edd. 19 deceretur M 20 hinc S: iam hinc cet. et edd., iam
m
hinc M qui potest sequatur V potem (sic) W intellectum BPQ
habere e
apostolum (habere add. m. 3) M 24 ad] a M 25 idoque C
quomodo dicam de pondere cupiditatis in abruptam abyssum
et de subleuatione caritatis per spiritum tuum, qui superferebatur
super aquas? cui dicam? quomodo dicam? neque
enim loca sunt, quibus mergimur et emergimus. quid similius
et quid dissimilius? affectus sunt, amores sunt, inmunditia
spiritus nostri defluens inferius amore curarum et sanctitas
tui attollens nos superius amore securitatis, ut sursum
cor habeamus ad te, ubi spiritus tuus superferebatur super
aquas, et ueniamus ad supereminentem requiem, cum pertransierit
anima nostra aquas, quae sunt sine substantia.
abyssum uniuersae spiritalis creaturae in profundo tenebroso,
nisi dixisses ab initio: fiat lux, et facta esset lux,
et inhaereret tibi omnis oboediens intellegentia caelestis ciuitatis
tuae et requiesceret in spiritu tuo, qui superfertur inconmutabiliter
super omne mutabile. alioquin et ipsum caelum
caeli tenebrosa abyssus esset in se; nunc autem lux est
in domino. nam et in ipsa misera inquietudine defluentium
spirituum et indicantium tenebras suas nudatas ueste luminis
tui satis ostendis, quam magnam rationalem creaturam feceris,
cui nullo modo sufficit ad beatam requiem, quidquid te minus
est, ac per hoc nec ipsa sibi. tu enim, deus noster, inluminabis
tenebras nostras: ex te oriuntur uestimenta nostra, et
tenebrae nostrae sicut meridies erunt. da mihi te, deus
1 (et 4) sGper aquas (corr. m. 2) M 4 neque] mergimur et emergimus
neque BPQbm 5 loca] in loco S mergimur (e ex u corr.) P emergimus]
mergimus V, te mergimus W 7 sanctitatis BMPQ1 8 tua\'
Wb, tuae BMPQ1, sps tui Q m. post. ausum 0\' SVl 9 cor om. G
g
habemus M ad] a Hl superfertur BCHMOPQVW edd., superferretur
G 13 spiritales (e ex i corr.) H profunda S 14 dixisse W
est BGGMPQW 15 intellegentiae H 16 superferebatur 0 17 mutabile
om. V spatio uacuo relicto 19 in om. BGPQV 21 creaturam
rationalem bm 22 cui] cu V quid H 23 nec om. M sibi] ipsi B
non possum metiri, ut sciam, quantum desit mihi amoris
ad id quod sat est, ut currat uita mea in amplexus tuos
nec auertatur, donec abscondatur in abscondito uultus tui.
hoc tantum scio, quia male mihi est praeter te non solum
extra me sed et in me ipso, et omnis mihi copia, quae deus
meus non est, egestas est.
aquas? si tamquam loco sicut corpus, nec spiritus sanctus;
si autem inconmutabilis diuinitatis eminentia super omne mutabile,
et pater et filius et spiritus sanctus superferebatur
super aquas. cur ergo tantum de spiritu tuo dictum est hoc?
cur de illo tantum dictus est quasi locus, ubi esset, qui non
est locus, de quo solo dictum est, quod sit donum tuum? in
dono tuo requiescimus: ibi te fruimur. requies nostra locus
noster. amor illuc attollit nos et spiritus tuus bonus exaltat
humilitatem nostram de portis mortis. in bona uoluntate
tua pax nobis est. corpus pondere suo nititur ad locum suum.
pondus non ad ima tantum est, sed ad locum suum. ignis
sursum tendit, deorsum lapis. ponderibus suis aguntur, loca
sua petunt. oleum infra aquam fusum super aquam attollitur,
aqua supra oleum fusa infra oleum demergitur: ponderibus
suis aguntur, loca sua petunt. minus ordinata inquieta sunt:
ordinantur et quiescunt. pondus meum amor meus; eo feror,
pr. et S: om. cet. et edd. te mihi Hm, mihi (om. te) M en] om. 0,
te enim Hm amem] amen W 2 me*tiri (n ras.) B ut - 4 uultus
tui om. H 3 tuus W1 4 euertatur W donec (e ex o corr.) M
5 mala G 7 egesta (s add. m. 3) W, *egestas (a ras.) H\' est om. G1
9 si] sicut V 10 omne* (m ras.) W 12 hoc -14 dictum est om. W
13 quur GS dictus S: dictum BCGHMOPQW edd., om. V ubi GS:
ibi cet. et edd. 14 solo om. H quod] quid M in] et in BPQb
no
15 do noP tuo om. B 16 attulit W 18 tua S: om. cet. et edd.
19 pondus-suum om. W 20 lapis deorsum V 21 pr. aqua B super]
supra BGMOPQVWbm 22 supra] super Ho dimergitur MW
ponderibus (o ex u corr.) P 23 aguntur add. P* in mg. ordinatur W
sunt (s ex t corr.) 0 24 meum (m ex s corr.) C furor W1
et imus. ascendimus ascensiones in corde et
cantamus canticum graduum. igne tuo, igne tuo bono inardescimus
et imus, quoniam sursum imus ad pacem Hierusalem,
quoniam iucundatus sum in his, qui dixerunt
mihi: in domum domini ibimus. ibi nos conlocabit uoluntas
bona, ut nihil uelimus aliud quam permanere illic in aeternum.
aliud, nisi dono tuo, quod superfertur super omne mutabile,
mox ut facta est attolleretur nullo interuallo temporis in ea
uocatione, qua dixisti: fiat lux, et fieret lux. in nobis enim
distinguitur tempore, quod tenebrae fuimus et lux efficiemur:
in illa uero dictum est, quid esset, nisi inluminaretur, et ita
dictum est, quasi prius fuerit fluxa et tenebrosa, ut appareret
causa, qua factum est, ut aliter esset, id est ut ad lumen indeficiens
conuersa lux esset. qui potest, intellegat, a te petat.
ut quid mihi molestus est, quasi ego inluminem ullum hominem
uenientem in hunc mundum?
loquitur eam, si tamen eam? rara anima, quaecumque de illa
loquitur, scit quod loquitur. et contendunt et dimicant, et nemo
12] Eph. 5, 8. 17] lo. 1, 9. V (et 4) susum OlSV ferimus S inardiscimus P1
2 imeus W 3 gradu V alt. igne tuo om. V, del. Q* bono add. Q.\' 8. I.
4 quoniam] quo iam PQ pacem] pacem tuam 0 hyerusalem OW
5 iocundatus BCIGOQVW sum om. G quę M1V 6 conlocauit
at
BGMOPQVWedd. 8 cum-aliud om. CG 9 nisi (ut a m. 2) Q
n ba
superferretur 0 10 mox (n a m. 2) M attoleretur (ba m. 2) M interdU
uallo Q* s. I., uerbo Q1 11] fieret] facta est BPQb 12 tinguitur (dis
add. m. 2) H quo BPQb efficimur BC*GHOPQVWedd., effim
citur M 13 esset] ea H 14 prius] sps M fluia et tenebrosa] lux intenebrosa
W 15 quae P factum] dictum BPQb 16 intellegat mss.: intellegat
qui non potest C* s. l., intellegat et qui non potest bm 17 ullum om.
C, illum W, omnem m hominem om. CG 19 omnipotentis VW
intellegit CGHMW edd. 20 si tamen] si euanuit S, tametsi add. M* s. I.
eam raro W, rara eam Q quaecumque] quae Cum Obm, quae dum CHo
21 sciat b quid bm loquatur b et contendunt-dimicant add. B* in lit.
homines in se ipsis. longe aliud sunt ista tria quam illa
trinitas, sed dico, ubi se exerceant et probent et sentiant, quam
longe sunt. dico autem haec tria: esse, nosse, uelle. sum
enim et scio et uolo: sum sciens et uolens et scio esse me
et uelle et uolo esse et scire. in his igitur tribus quam sit
inseparabilis uita et una uita et una mens et una essentia,
quam denique inseparabilis distinctio et tamen distinctio, uideat
qui potest. certe coram se est; adtendat in se et uideat et
dicat mihi. sed cum inuenerit in his aliquid et dixerit, non
iam se putet inuenisse illud, quod supra ista est inconmutabile,
quod est inconmutabiliter et scit inconmutabiliter et uult
• inconmutabiliter: et utrum propter tria haec et ibi trinitas, an
in singulis haec tria, ut terna singulorum sint, an utrumque
miris modis simpliciter et multipliciter infinito in se sibi fine,
quo est et sibi notum est et sibi sufficit inconmutabiliter id
ipsum copiosa unitatis magnitudine, quis facile cogitauerit? quis
ullo modo dixerit? quis quolibet modo temere pronuntiauerit?
sancte, sancte, sancte, domine deus meus, in nomine tuo
BPQWb 2 aliud] ad aliud PQb, ad illud B iste P1
3 probant Q1 4 sum—uolo bis scripta exhib. B 5 scio] noui BHO
PQ edd. 6 uelle] uelle ut sim BCMPQVWb, uelle ut scim G 7 et
una uita om. SW 8 et tamen distinctio om. M 9 pote* (m ras.) W
potest-coram add. B* in ras. 10 inuenerit-his ali(quid) B* in ras.
aliquis H 11 se iam 0 12 post pr. inconmutabiliter add. CM: pater
fili (filius M) et sps sancte (scs M) in nomine tuo baptizamus et scituult
inconmutabiliter om. V et uult inconmutabiliter om. M 13 utrum
tri
add. JBaFa in ras. propterea (tri a m. 2) 0 ibit W 14 ut] aut Gl
sit V, sunt H utrorumque BPQb 15 meris W in se sibi] insensibili
BPQb, in se sine W, in se ubi M finem H, sine b 16 quod
ta in
BPQV alt. sibi om. Wpr. incommubiliter (ta add. m. 2) B id
ipsum (in m. 3) M 17 copiosam V, cupiosa W unitas M magni-
O
tuding V 18 illo PQ m (do B quis add. -ViS. l. 19 confessionem
. in confeuione
GMW dic] dic. Q I domino S: domino deo cet. et edd.
20 in nomine—354,1 sancte add. QS in mg.
tuo baptizamus, pater et fili et spiritus sancte, quia et apud
nos in Christo suo fecit deus caelum et terram, spiritales
et carnales ecclesiae suae, et terra nostra antequam acciperet
formam doctrinae, inuisibilis erat et inconposita, et ignorantiae
tenebris tegebamur, quoniam pro iniquitate erudisti
hominem, et iudicia tua multa abyssus. sed quia spiritus
tuus superferebatur super aquam, non reliquit miseriam
nostram misericordia tua, et dixisti: fiat lux; paenitentiam
agite, appropinquauit enim regnum caelorum.
paenitentiam agite; fiat lux. et quoniam conturbata.
erat ad nos ipsos anima nostra, conmemorati sumus tui, domine,
de terra Iordanis et de monte aequali tibi, sed
paruo propter nos, et displicuerunt nobis tenebrae nostrae, et
conuersi sumus ad te, et facta est lux. et ecce fuimus aliquando
tenebrae, nunc autem lux in domino.
spe enim salui facti sumus. spes autem, quae uidetur,
non est spes. adhuc abyssus abyssum inuocat, sed
iam in uoce cataractarum tuarum. adhuc et ille qui dicit:
non potui uobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi
carnalibus, etiam ipse nondum se arbitratur conprehendisse,
11] Ps. 41, 7. 15] Eph. 5, 8. 17] II Cor. 5, 7. 1SJ Rom. 8, 24.
19] Ps. 41, 8. 21] I Cor. 3, 1. W in nomine-sancte om. GXV in] et in G" 2 baptizati
sumus B fili* (i ras.) W sanctae H quia et 1/ et B 4 suae] deus V
7 multa abyssus S: sicut multa abyssus BCGHOVW edd., sicut abyssus
multa PQ, sicut multa abyssus * * * * * * M 8 aquas V reliquid
serUm
GH1 OW, relinquit C1 V miseriam nostram] mTf nra (corr. m. rec.)
V, miseriam nostram misericordia nfBi M 9 misericordie tue W
dixit V lux] lux et facta est lux M paenitentia V 10 appropiri-
quabit BGHMPQV Wb 11 lux] lux et facta est lux BPQb 12 erat]
isoerant
est V ipsos om. H 13 pr. de om. W 14 depluerunt (icuerunt add.
m. 2) Q 15 alt. et om. V et ecce-Iux om. M 17 adhuc] nondum
adhuc V per fidem noudum add. G" s. l. 20 iam om. Gm, iam non
BPQlb uoce* (m ras.) 0 catharactarum 02 MOS, catharacterum G1
a
22 carnibus C arbitra*tur (n ras.) H conpraeenda se (a in i corr. m. 2) G
et ingemescit grauatus, et sitit anima eius ad deum uiuum,
quemadmodum cerui ad fontes aquarum, et dicit:
quando ueniam? habitaculum suum, quod de caelo est,
superindui cupiens, et uocat inferiorem abyssum dicens: nolite
conformari huic saeculo, sed reformamini in nouitate
mentis uestrae, et: nolite pueri effici mentibus,
sed malitia paruuli estote, ut mentibus perfecti sitis,
et: o stulti Galatae, quis uos fascinauit? sed iam non
in uoce sua; in tua enim, qui misisti spiritum tuum de excelsis
per eum, qui ascendit in altum et aperuit cataractas
donorum suorum, ut fluminis impetus laetificarent ciuitatem
tuam. illi enim suspirat sponsi amicus, habens iam
spiritus primitias penes eum, sed adhuc in semet ipso ingemescens,
adoptionem expectans, redemptionem corporis
sui. illi suspirat — membrum est enim sponsae — et illi zelat —
amicus est enim sponsi — illi zelat non sibi, quia in uoce
cataractarum tuarum, non in uoce sua inuocat alteram
abyssum, cui zelans timet, ne sicut serpens Euam decepit
astutia sua, sic et eorum sensus corrumpantur a castitate,
quae est in sponso nostro, unico tuo. quae est illa speciei
5, 2. 5] Rom. 12, 2. 7] I Cor. 14, 20. 9] Gal. 3, 1. 10] cf. Act. 2,
2 sqq. 11] Ps. 67, 19. Mal. 3, 10. 12] Ps. 45, 5. 13] Io. 3, 29.
14] Rom. 8, 23. 17] Ps. 41, 8. 19] II Cor. 11, 3.
1 quae retro] quaero S, quae retro G oblitus fuero M 2 ingemiscit
BCMQ, inlegemescit G 3 quemadmodum] sicut Q ceruus
BGHPQ* (in mg.) edd. ceruus-aquarum add. Q* in mg. 4 ueniat B
td.
habitaculum (ad add. m. 2) G 5 inuocat BCHPQV edd., induocat 0
6 confirmari H1 SV 7 et om. W sensibus CV 8 sensibus CH 9 galathae
BH2 MQV quid W 10 tua] sua G1 enim om. M exelsis V
11 apperuit V catharactas GMOS 12 laetificaret BGMOI PQV edd.
13 sponai-16 suspirat om. M sponsi] spIT. si S 14 primitias penes
eum sps V eorum H met (om. se) V ingemiscens BQ 16 illi
*aspirat (s ras.) H 17 amicus-zelat om. B zelat (z ex c corr.) V
18 catharactarum GMOS suarum V 19 aeuam B decipit B
20 sua astutia sua Q 21 spetiei P
quae mihi factae sunt panis die ac nocte, dum
dicitur mihi cotidie:
in te paululum, cum effundo super me animam meam
in uoce exultationis et confessionis soni festiuitatem
celebrantis. et adhuc tristis est, quia relabitur et
uel potius sentit adhuc se esse abyssum. dicit ei fides mea,
quam accendisti in nocte ante pedes meos: quare tristis es,
anima, et quare conturbas me? spera in domino; lucerna
pedibus tuis uerbum eius. spera et perseuera, donec
transeat nox, mater iniquorum, donec transeat ira domini,
cuius filii et nos fuimus aliquando tenebrae, quarum residua
trahimus in corpore propter peccatum mortuo, donec aspiret
dies et remoueantur umbrae. spera in domino:
mane astabo et contemplabor; semper confitebor illi.
mane astabo et uidebo salutare uultus mei, deum
meum, qui uiuificabit et mortalia corpora nostra propter
spiritum, qui habitat in nobis, quia super interius
nostrum tenebrosum et fluuidum misericorditer
unde in hac peregrinatione pignus accepimus, ut iam
simus lux, dum adhuc spe salui facti sumus et filii
10] Ps. 118, 105. 14] Rom. 8, 10. Cant. 2, 17. 15] Ps. 41, 6 et 12.
16] Ps. 5, 5. 17] Ps. 42, 5. 18] Rom. 8, 11. 21] II Cor. 1, 22. 22]
Eph. 5, 8. Rom. 8, 24. I Thess. 5, 5. a m. 2 in ras.) 0 uidemus C sicut W 2 sunt] 5 W
panes BPQ cum M 4 est S: es cet. et edd. 5 paulolum BM
n •
6 uoce (e ex 0 corr.) M sono W, sonus CM 7 celebratis (n a m. 2)
W, caelebrantis H quia* (n ras.) W 8 uel] uel quin BPQ sentit
add. Q* s. l. esse se PQ, esse B, se (om. esse) 0 9 est W 10 anima]
anima mea BCGHMPQV edd. lucerna-tuis add. B* in ras.
11 eius] tutl eius G 12 inquorum W 14 traimus B1 asperet P
15 remoueatur V umbrae] tenebrae G 16 astabo] asstabo V, astabo
tibi BCGlHMPQb, del. G2 illi] tibi M 17] uidebo] contemplabo G
18 uiuificauit BMP1 QVWb 19 spiritus M 20 fluidum CHQ edd.
v
superferebater G, semper ferebatur W 21 accipimus C 22 spei M
quod tamen fuimus. inter quos et nos in isto adhuc incerto
humanae notitiae tu solus diuidis, qui probas corda nostra et
uocas lucem diem et tenebras noctem. quis enim nos
discernit nisi tu? quid autem habemus, quod non accepimus
a te, ex eadem massa uasa in honorem, ex qua
sunt et alia facta in contumeliam?
auctoritatis super nos in scriptura tua diuina? caelum
enim plicabitur ut liber et nunc sicut pellis extenditur
super nos. sublimioris enim auctoritatis est tua diuina scriptura,
cum iam obierunt istam mortem illi mortales, per quos
eam dispensasti nobis. et tu scis, domine, tu scis, quemadmodum
pellibus indueris homines, cum peccato mortales fierent.
unde sicut pellem extendisti firmamentum libri tui,
concordes utique sermones tuos, quos per mortalium ministerium
superposuisti nobis. namque ipsa eorum morte solidamentum
auctoritatis in eloquiis tuis per eos editis sublimiter
extenditur super omnia, quae subter sunt, quod, cum hic uiuerent,
non ita sublimiter extentum erat. nondum sicut pellem
caelum extenderas, nondum mortis eorum famam usquequaque
dilataueras.
Videamus, domine, caelos, opera digitorum tuorum:
disserena oculis nostris nubilum, quo subtexisti eos. ibi est
testimonium tuum sapientiam praestans paruulis. perfice,
10] cf. Ps. 103, 2. 14] cf. Gen. 3, 21. 23] Ps. 8, 4. 25] Ps. 18, 8. a m. 2) H 2 inceto (r add. m. 2) V 5 discreuit (ernit
i u
add. m. 2) Q nis (i add. m. rec.) V 9 actoritatis (u add. nt. 2) B
10 plicatur G 11 scribtura S 12 cum om. V obier add. m. rec.
in mg. V, obierint BQa ista BCMPQb morte BCMPQb, mortam
(a ex e corr.) W mortales illi V 13 eam] etiam O1 disponsasti M
ma
pr. scis add. W2 s. l. alt. tu] et tu HV 15 firmentum (ma add.
m. 2) M 16 ministerium mortalium 0, mortalium inortalium ministerium
H 19 super] subter G cum om. V 20 ita] ista V
caelum sicut pellem G 21 caelum add. B2 in ras. 24 disserentia B
25 sapientiam bis script. exhib. H, sapientia (~ add. m. rec.) V
neque enim nouimus alios libros ita destruentes superbiam,
ita destruentes inimicum et defensorem resistentem
reconciliationi tuae defendendo peccata sua. non noui,
domine, non noui alia tam casta eloquia, quae sic mihi persuaderent
confessionem et lenirent ceruicem meam iugo tuo
et inuitarent colere te gratis. intellegam ea, pater bone da
mihi hoc subterposito, quia subterpositis solidasti ea.\'