et rege me. quisnam est, qui dicat mihi non esse tria tempora,
sicut pueri didicimus puerosque docuimus, praeteritum,
praesens et futurum, sed tantum praesens, quoniam illa duo
non sunt? an et ipsa sunt, sed ex aliquo procedit occulto, cum
ex futuro fit praesens, et in aliquod recedit occultum, cum ex
praesenti fit praeteritum? nam ubi ea uiderunt qui futura cecinerunt,
si nondum sunt? neque enim potest uideri id quod
non est. et qui narrant praeterita, non utique uera narrarent,
si animo illa non cernerent: quae si nulla essent, cerni omnino
non possent. sunt ergo et futura et praeterita.
om. GHO tuuc] tunc cum BGHOPQ edd. 2 quid] quicquid
FV, quod mo 3 quod om. MV est om. V 4 fuerit C
possint M longum (o ex u corr.) P sit] est V 8 metimus W,
metitur M longius et breuius CM, breuius aut longius BPQ edd.
a
9 respondimus Fuel] aut CF alt. illud J illum H 11 metitur
tempora W 12 uero om. V futuro F 13 au*debit (t ras.) W, aut
- ***
debet F metire F posse] potest H 14 praeterit 0, praeteritum V
sentire F 17 qui om. W esse] esset V 19 tantum] tam ut F illa duo
(a d ex u t corr.) S 20 procedunt V 21 sit M aliquo recedet V
cum] qd F 22 praesente G eam BFMPXW caecinerunt PS
23 uidere F 24 qui] quid F, quia V narrarunt W 26 possint W
conturbetur intentio mea. si enim sunt futura et praeterita,
uolo scire, ubi sint. quod si nondum ualeo, scio tamen, ubicumque
sunt, non ibi ea futura esse aut praeterita, sed praesentia.
nam et si ibi futura sunt, nondum ibi sunt, si et
ibi praeterita sunt, iam non ibi sunt. ubicumque ergo sunt,
quaecumque sunt, non sunt nisi praesentia. quamquam praeterita
cum uera narrantur, ex memoria proferuntur non res
ipsae, quae praeterierunt, sed uerba concepta ex imaginibus
earum, quae in animo uelut uestigia per sensus praetereundo
fixerunt. pueritia quippe mea, quae iam non est, in tempore
praeterito est, quod iam non est; imaginem uero eius, cum
eam recolo et narro, in praesenti tempore intueor, quia est
adhuc in memoria mea. utrum similis sit causa etiam praedicendorum
futurorum, ut rerum, quae nondum sunt, iam exsistentes
praesentiantur imagines, confiteor, deus meus, nescio.
illud sane scio, nos plerumque praemeditari futuras actiones
nostras eamque praemeditationem esse praesentem, actionem
autem, quam praemeditamur, nondum esse, quia futura est;
quam cum aggressi fuerimus et quod praemeditabamur agere
coeperimus, tunc erit illa actio, quia tunc non futura, sed
praesens erit.
Quoquo modo se itaque habeat arcana praesensio futurorum,
uideri nisi quod est non potest. quod autem iam est, non
om. V 8 sunt Cl non (om. dum) G 4 non
ibi] non ubi V, noui BP1, non PIQ 5 nam] non W et si S: si
et cet. et edd. si et-ibi sunt om. V si et] sic W 6 ibi non H
e
ubicumque] quicumque V 7 praesentia] in praesentia F 8 uera C,
uero B narrarentur C, numerantur V proferrentur C 10 eorum
BFPQ per] pre W sensum V 11 quae iam] qua F 12 que V
uere F 13 ea M, qua W praesenti] praesi W 14 causa sit F, sit
causae G praedicandorum BFPQ 15 existentis W 16 praesententur
CH\', praesentantur BFPQlb, prestantur Q1 confitebor F 17 plerumque
om. V futura V 19 quam om. V, qua W1 praemeditantur
Ql nondum] dum S 20 praemeditamur FQ1 21 quia] qua S
22 erit] est mo 23 quo F archana BFGHMVW praesentia FIM\'Jb
24 pr. est] *e (e ras.) M potest e corr. post. ras. S est, non] non est S
non ipsa, quae nondum sunt, id est quae futura sunt, sed
eorum causae uel signa forsitan uidentur, quae iam sunt: ideo
non futura, sed praesentia sunt iam uidentibus, ex quibus futura
praedicantur animo concepta. quae rursus conceptiones
iam sunt, et eas praesentes apud se intuentur qui illa praedicunt.
loquatur mihi aliquod exemplum tanta rerum numerositas.
intueor auroram: oriturum solem praenuntio. quod intueor,
praesens est, quod praenuntio, futurum: non sol futurus,
qui iam est, sed ortus eius, qui nondum est: tamen etiam ortum
ipsum nisi animo imaginarer, sicut modo cum id loquor, non
eum possem praedicere. sed nec illa aurora, quam in caelo
uideo, solis ortus est, quamuis eum praecedat, nec illa imaginatio
in animo meo: quae duo praesentia cernuntur, ut futurus
ille ante dicatur. futura ergo nondum sunt, et si nondum
sunt, non sunt, et si non sunt, uideri omnino non possunt;
sed praedici possunt ex praesentibus, quae iam sunt et uidentur.
quo doces animas ea quae futura sunt? docuisti enim prophetas
tuos. quisnam ille modus est, quo doces futura, cui futurorum
quicquam non est? uel potius de futuris doces praesentia?
nam quod non est, nec doceri utique potest. nimis longe
est modus iste ab acie mea; inualuit ex me, nec potero ad
illum; potero autem ex te, cum dederis tu, dulce lumen occultorum
oculorum meorum.
praeterita, nec proprie dicitur: tempora sunt tria, praeteritum,
G 8 *oriturum (m ras.) W aenuntio BFPQb 9 est
om. V pronuntio BFPQ b, nuutio H futurus e corr. post ras. S
10 hortus V hortum V 11 ipsius F imaginer V 12 posse V
u
praedicare MPXV quamquam W 14 futuris P 15 ergo] enim GM
n nondum W 17 ex] et W 18 itaque] autem H qui V 19 quo]
quod W 20 futurorum] futurum BCFGHMOPQVWedd. 22 utque B
23 mea] meę F ex me] me ex me M nec] non BCFGHMOPQ
tu
VW edd. 25 oculorum eras. V 26 fura (tu add. m. 3) M 27 dicuntur
BPQ
sunt tria, praesens de praeteritis, praesens de praesentibus,
praesens de futuris. sunt enim haec in anima tria quaedam
et alibi ea non uideo, praesens de praeteritis memoria, praesens
de praesentibus contuitus, praesens de futuris expectatio.
si haec permittimur dicere, tria tempora uideo fateorque, tria
sunt. dicatur etiam: tempora sunt tria, praeteritum, praesens
et futurum, sicut abutitur consuetudo; dicatur. ecce non curo
nec resisto nec reprehendo, dum tamen intellegatur quod dicitur,
neque id, quod futurum est, esse iam, neque id, quod
praeteritum est. pauca sunt enim, quae proprie loquimur,
plura non proprie, sed agnoscitur quid uelimus.
ut possimus dicere duplum esse hoc temporis ad illud
simplum aut tantum hoc quantum illud et si quid aliud de
partibus temporum possumus renuntiare metiendo. quocirca.,
ut dicebam, praetereuntia metimur tempora, et si quis mihi
dicat: "unde scis?" respondeam: scio, quia metimur, nec metiri
quae non sunt possumus, et non sunt praeterita uel futura.
praesens uero tempus quomodo metimur, quando non habet
spatium? metitur ergo cum praeterit, cum autem praeterierit,
non metitur; quid enim metiatur, non erit. sed unde et qua
et quo praeterit, cum metitur? unde nisi ex futuro? qua nisi
per praesens? quo nisi in praeteritum? ex illo ergo, quod nondum
est, per illud, quod spatio caret, in illud, quod iam non
est. quid autem metimur nisi tempus in aliquo spatio? neque
enim dicimus simpla et dupla et tripla et aequalia et si quid
hoc modo in tempore dicimus nisi spatia temporum. in quo
1 praesens ** praeteritum et f. (de ras.; um ex is corr.) M 2 pr. gt
praesentibus praeteritis (om. praes. de) W 3 tria in anima 0 tria om. H
5 expectio F 6 permittimus B, permittitur M, permittuntur Q1 12 agnomar
10
scitur (mur add. m. 3) 0, agnoscimur H 13 tempora F 14 possumus
MlV 15 de om. W 19 pr. sunt om. W1, possunt C 21 metimur
M 22 me*titur (n ras.) P quod GV metiatur] metitur W1
24 per om. W 25 caret] caperet S alt. illum BFP 27 et dupla et
tripla om. S 28 spatia] inter spatia BFPQb, p spatia Wl
praeterit? sed quod nondum est, non metimur. an in praesenti,
qua praeterit? sed nullum spatium non metimur. an in
praeterito, quo praeterit? sed quod iam non est, non metimur.
aenigma. noli claudere, domine deus meus, bone pater, per Christum
obsecro, noli claudere desiderio meo ista et usitata et abdita,
quominus in ea penetret et dilucescant allucente misericordia
tua, domine. quem percontabor de his? et cui fructuosius
confitebor inperitiam meam nisi tibi, cui non sunt molesta studia
mea flammantia uehementer in scripturas tuas? da quod
amo: amo enim, et hoc tu dedisti. da, pater, qui uere nosti
data bona dare filiis tuis, da, quoniam suscepi cognoscere
et labor est ante me, donec aperias. per Christum obsecro,
in nomine eius sancti sanctorum nemo mihi obstrepat. et ego
credidi, propter quod et loquor. haec est spes mea; ad
hanc uiuo, ut contempler delectationem domini. ecce
ueteres posuisti dies meos et transeunt, et quomodo, nescio.
et dicimus tempus et tempus, tempora et tempora:.
,,quamdiu dixit hoc ille", "quamdiu fecit hoc ille" et: "quam
longo tempore illud non uidi" et: "duplum temporis habet
haec syllaba ad illam simplam breuem." dicimus haec et
audiuimus haec et intellegimur et intellegimus. manifestissima
et usitatissima sunt, et eadem rursus nimis latent et
noua est inuentio eorum.
Ps. 38, 6. M metitur BFPQb 3 que V 4 quo] quod OV
praeteriit GM metitur C 5 istud CFG09P\'QV; om. M 6etl nili M
ne
7 usitata (om. pro et) F 8 peteret (ne add. m. 2) CF dilucescant (escant
m. 1 e corr. post ras.) S, delucescant W, dil. et dulcescant FPQ, dulcescant
et dil. B allucente W 9 percunctabor FHMl 10 confitear
C, confitebar F 11 flammanti W 13 bona data M cognoscere]
cognoscere te FP\'Qb 15 sanctis BM\'W 17 delectationes BFPQh
18 ueteris W 19 et tempus om. V 20 alt. quamdiu] et quamdiu G
21 ille F 22 pr. haec om. G at illa simpla G 23 audimus BCGHM
OPQVWedd. et intellegimur om. BFGPQ manifestassima W, post
manifestissima ras. 14-16 litterarum H
ac siderum motus ipsa sint tempora, et non adnui. cur enim
non potius omnium corporum motus sint tempora? an uero,
si cessarent caeli lumina et moueretur rota figuli, non esset
tempus, quo metiremur eos gyros et diceremus aut aequalibus
moralis agi, aut si alias tardius, alias uelocius moueretur, alios
magis diuturnos esse, alios minus? aut cum haec diceremus,
non et nos in tempore loqueremur aut essent in uerbis nostris
aliae longae syllabae, aliae breues, nisi quia illae longiore tempore
sonuissent, istae breuiore? deus, dona hominibus uidere
in paruo communes notitias rerum paruarum atque magnarum.
sunt sidera et luminaria caeli in signis et in temporibus et in
diebus et in annis. sunt uero; sed nec ego dixerim circuitum
illius ligneolae rotae diem esse, nec tamen ideo tempus non
esse ille dixerit.
Ego scire cupio uim naturamque temporis, quo metimur corporum
motus et dicimus illum motum uerbi gratia tempore
duplo esse diuturniorem quam istum. nam quaero, quoniam
dies dicitur non tantum mora solis super terram, secundum
quod aliud est dies, aliud nox, sed etiam totius eius circuitus
ab oriente usque orientem, secundum quod dicimus: "tot dies
transierunt". cum suis enim noctibus dicuntur tot dies, nec extra
reputantur spatia noctium. quoniam ergo dies expletur motu
solis atque circuitu ab oriente usque ad orientem, quaero,
utram motus ipse sit dies an mora ipsa, quanta peragitur, an
W 2 ac] et H non] nil Hmo adnui] annui HMOV
Wmo, abnui G, anni BCFPQ, animi b 3 sit F 4 lumina caeli V,
caeli luminaria Mx esse 0 5 et non diceremus F 7 hoc B CFH
PQW edd. 8 et] ut B 9 illae om. F longior et S 10 ista S
deus] deus meus G 11 magnarum] paruarum H 12 sidera] et sidera
BFPQ edd. temporibus (om. in) FG 13 in annis et in diebus BCF
PQ edd. 14 igneolae G, linguęole V erotae W nec—non esse
om. S 15 illa B 16 corporeum W 17 motis U 19 morula BP
Qb, moras F, morulas V 20 totus BPQb, motus W eiusj e F
21 usque ad BCFGHPQV edd. 22 dies] dies transieruntP 24 oriente]
horiente F; sic semper ad om. CO 25 sit om. B quanta] qua F
tanto spatio temporis sol cursum illum peregisset, quantum
est horae unius. si secundum, non ergo esset dies, si ab ortu
solis usque in ortum alterum tam breuis mora esset, quam
est horae unius, sed uiciens et quater circuiret sol, ut expleret
diem. si utrumque, nec ille appellaretur dies, si horae spatio
sol totum suum gyrum circumiret, nec ille, si sole cessante
tantum temporis praeteriret, quanto peragere sol totum ambitum
de mane in mane adsolet. non itaque nunc quaeram,
quid sit illud, quod uocatur dies, sed quid sit tempus, quo
metientes solis circuitum diceremus eum dimidio spatio temporis
peractum minus quam solet, si tanto spatio temporis
peractus esset, quanto peraguntur horae duodecim, et utrumque
tempus conparantes diceremus illud simplum, hoc duplum,
etiamsi aliquando illo simplo, aliquando isto duplo sol ab oriente
usque orientem circuiret. nemo ergo mihi dicat caelestium
corporum motus esse tempora, quia et cuiusdam uoto cum sol
stetisset, ut uictoriosum proelium perageret, sol stabat, sed
tempus ibat. per suum quippe spatium temporis, quod ei sufficeret,
illa pugna gesta atque finita est. uideo igitur quandam
esse distentionem. sed uideo? an uidere mihi uideor? tu demonstrabis,
lux, ueritas.
corporis? non iubes. nam corpus nullum nisi in tempore
M 3 hortu F 4 in] ad H esset] ct\'
sisset (sisset in ras.) H 5 est] esset F uicies BCGHMPQVedd.,
uicias F circumiret CFGMV edd. 6 utroque F illa P orae P
7 gyrum suum HQ* circuiret BHOUVW illa b 8 tantum] quantt
tum H quantum FGV 9 utique B 11 eam C 12 peractum]
sperato F minus quam] quin usquam 0 spatio tanto 0 13 quantum
MOU 14 hoc] istud hoc H 15 illo-aliquando om. F isto]
illo V 16 usque ad BCFGHPQV Eug. edd. circuiret iret M 17 quia
c
et] quę V uota FV 18 ut om. W, afc C, et V uictoriosum] uictor
ii
iosue BPQb porelium F sed] et V 19 spatio 0 20 igitur S:
igitur tempus BCFGHMOPQW Eug., edd., ergo tempus V 21 distinctionem
BY, distensionem M 22 ueritatis Eug. 24 nisi] sine H
esse non audio: non tu dicis. cum enim mouetur corpus, tempore
metior, quamdiu moueatur, ex quo moueri incipit, donec
desinat. et si non uidi, ei quo coepit, et perseuerat moueri,
ut non uideam cum desinit, non ualeo metiri, nisi forte ex
quo uidere incipio, donec desinam. quod si diu uideo, tantummodo
longum tempus esse renuntio, non autem quantum sit,
quia et quantum cum dicimus, conlatione dicimus, uelut: "tantum
hoc, quantum illud" aut: "duplum hoc ad illud" et si quid
aliud isto modo. si autem notare potuerimus locorum spatia,
unde et quo ueniat corpus, quod mouetur, uel partes eius, si
tamquam in torno mouetur, possumus dicere, quantum sit temporis,
ex quo ab illo loco usque ad illum locum motus corporis
uel partis eius effectus est. cum itaque aliud sit motus corporis,
aliud, quo metimur quamdiu sit, quis non sentiat, quid
horum potius tempus dicendum sit? nam si et uarie corpus
aliquando mouetur, aliquando stat, non solum motum eius, sed
etiam statum tempore metimur et dicimus: "tantum stetit,
quantum motum est" aut: "duplo uel triplo stetit ad id quod
motum est" et si quid aliud nostra dimensio siue conprehenderit
siue existimauerit, ut dici solet plus minus. non ergo
tempus corporis motus.
tempus, et rursus confiteor tibi, domine, scire me in tempore
om. F 2 dicis] id dicis H suo tempore F 3 metier
M mouere F 4 uidit 0 et ex ut corr. Os peruaserat M
5 uideat H desinat F **** nisi (uisi ras.) 0 6 uideri F incipia
F, incipit 0 7 renuntio] te nuntio 0 8 conlatiane G, conlatione
cum F 9 pr. illud] illum U ad] aut VW 10 si autem
om. V spatio F 11 ueuiaut M 12 toruo] turno W, torno V, terno
GM, aeterno F moueretur V, moueatur U1 13 locum ovi. F motus-effectus
est om. H 14 partes F affectus FW 15 quo] qd G
metitur B quid] quod W 16 tempus om. F si et] etsi Hbm
17 mouetur, aliquando om. F motus CFM 18 status F, statu V
19 notum W aut-motum est om. M uel] aut G ad id] ait F
20 si quid] sicut F dimentio S comprehendit F 21 eiistimauerat
F, aestimauerit G nou] 11011 est BCFGHMO*PQV2W edd. 23 qui V
24 sursu V et scire W ista in tempore GM
non esse diu nisi mora temporis. quomodo igitur hoc scio,
quando quid sit tempus nescio? an forte nescio, quemadmodum
dicam quod scio? ei mihi, qui nescio saltem quid nesciam!
ecce, deus meus, coram te, quia non mentior: sicut loquor, ita
est cor meum. tu inluminabis lucernam meam, domine,
deus meus, inluminabis tenebras meas.
metiri me tempora? ita, domine deus meus, metior et quid
metiar nescio. metior motum corporis tempore. item ipsum
tempus nonne metior? an uero corporis motum metirer, quamdiu
sit et quamdiu hinc illuc perueniat, nisi tempus, in quo
mouetur, metirer? ipsum ergo tempus unde metior? an tempore
breuiore metimur longius sicut spatio cubiti spatium transtri?
sic enim uidemus spatio breuis syllabae metiri spatium longae
syllabae atque id duplum dicere. ita metimur spatia carminum
spatiis uersuum et spatia uersuum spatiis pedum et spatia
pedum spatiis syllabarum et spatia longarum spatiis breuium,
non in paginis — nam eo modo loca metimur, non tempora —
sed cum uoces pronuntiando transeunt et dicimus: "longum
carmen est, nam tot uersibus contexitur; longi uersus, nam
tot pedibus constant; longi pedes, nam tot syllabis tenduntur;
longa syllaba est, nam dupla est ad breuem". sed neque ita
om. W ipsum] id ipsum BPQbo 2 esses F diu om.
BPQb moram BCHPQb sciendo (om. quando) V 4 hei HMedd.,
heu V saltim B Cl PHW 5 ita est ita est BPQ 7 inlumina BM
PQW, tu inluminabis F 9 tempora (a ex e corr.) P ita domine S:
itane BCFGHMOPQVedd., ita W mentior H 10 llletiar] metior F
tempore] in tempore BOIPQWb itu Ml 11 nonne OSV: non BC
FGHMPQWedd. quawdiu] et quamdiu GM 12 illud BPQ 13 ergo
ipsum V metio F an] ante S 14 spatio 0 transti S, trastri
CFV, rasti M, stratri G 15 uidemus] uidemur BCFHMOPQVWedd.
spatio] spatium F 17 et spatia uersuum om. M peduum C 20 uocis
9
GM pronuntianda M 21 conteximnr 0 longi uersibus (8 add. m.
rec.) H 22 constat H 23 longa* S, longae BPQ syllaba est] syllabae
BPQ, est syllaba M, syllaba b m
potest, ut ampliore spatio temporis personet uersus breuior,
si productius pronuntietur, quam longior, si correptius. ita
carmen, ita pes, ita syllaba. inde mihi uisum est nihil esse
aliud tempus quam distentionem: sed cuius rei, nescio, et mirum,
si non ipsius animi. quid enim metior, obsecro, deus
meus, et dico aut indefinite: "longius est hoc tempus quam
illud" aut etiam definite: "duplum est hoc ad illud?" tempus
metior, scio; sed non metior futurum, quia nondum est, non
metior praesens, quia nullo spatio tenditur, non metior praeteritum,
quia iam non est. quid ergo metior? an praetereuntia
tempora, non praeterita? sic enim dixeram.
noster; ipse fecit nos, et non nos. adtende, ubi albescet
ueritas. ecce puta uox corporis incipit sonare et sonat et adhuc
sonat et ecce desinit, iamque silentium est, et uox illa
praeterita est et non est iam uox. futura erat, antequam sonaret,
et non poterat metiri, quia nondum erat, et nunc non
potest, quia iam non est. tunc ergo poterat, cum sonabat,
quia tunc erat, quae metiri posset. sed et tunc non stabat;
ibat enim et praeteriebat. an ideo magis poterat? praeteriens
enim tendebatur in aliquod spatium temporis, quo metiri posset,
quoniam praesens nullum habet spatium. si ergo tunc poterat,
ecce puta altera coepit sonare et adhuc sonat continuato tenore
sine ulla distinctione: metiamur eam, dum sonat; cum enim
CH edd. amplior F 8 productior S, productus H, pron
ducius F pronuntieter P correptius (us ex or ? corr. post ras.) 8
4 pedes M esse** (et ras.) P 5 distensionem B nimirum H
6 quid (d in ras. m. 2) W 7 indiflnite M, infinite V 9 alt. non] sed non
BPQ 13 anime mee ds ffi G adtende] attende te BPQb 14 non
nos] non ipsi nos BCHMO*PQVedd. albescit BCFGHMOPQVWedd.
15 puta] uota H adhoc 0 16 ecce (et om.) H desinet F 18 tunc M
20 et om. F nunc W stabat] sonabat 0 21 praeteribat (e alt. ex i
corr.) P, praeteribat BCFGMOQVWedd. 22 enim] igitur H aliquot
S possit W 24 tenore] tinore W, tempore CF 25 distentione
W eam dum] ea cum V
metiri. metiamur plane et dicamus, quanta sit. sed adhuc sonat
nec metiri potest nisi ab initio Sui, quo sonare coepit, usque
ad finem, quo desinit. ipsum quippe interuallum metimur ab
aliquo initio usque ad aliquem finem. quapropter uox, quae
numquam finita est, metiri non potest, ut dicatur, quam longa
uel breuis sit, nec dici aut aequalis alicui aut ad aliquam
simpla uel dupla uel quid aliud. cum autem finita fuerit, iam
non erit. quo pacto igitur metiri poterit? et metimur tamen
tempora, nec ea, quae nondum sunt, nec ea, quae iam non
sunt, nec ea, quae nulla mora extenduntur, nec ea, quae terminos
non habent. nec futura ergo nec praeterita nec praesentia
nec praetereuntia tempora metimur et metimur tamen
tempora.
Deus creator omnium: uersus iste octo syllabarum breuibus
et longis alternat syllabis: quattuor itaque breues, prjma,
tertia, quinta, septima, simplae sunt ad quattuor longas, secundam,
quartam, sextam, octauam. hae singulae ad illas singulas
duplum habent temporis; pronuntio et renuntio, et ita
est, quantum sentitur sensu manifesto. quantum sensus manifestus
est, breui syllaba longam metior eamque sentio habere
bis tantum. sed cum altera post alteram sonat, si prior breuis,
longa posterior, quomodo tenebo breuem et quomodo eam longae
metiens applicabo, ut inueniam, quod bis tantum habeat,
quandoquidem longa sonare non incipit, nisi breuis sonare destiterit?
ipsamque longam num praesentem metior, quando nisi
M qui M posset H 2 huc (om. ad) B
3 quo] quod V 6 numquam] nondum BCFGHMOPQVWedd. 7 alicubi
W alt. aut om. BW ad om. F aliqua FV 8 simpla* (m
ras.) 0 9 qd igitur pacto F alt. metitur W 10 iam — alt. ea quae om. V
non om. G 11 terminfls 0 12 uec pr. nec praesentia om. M 13 nec
m
praetereuntia om. Y pr. metitur (corr. m. 3) H 15 breuis M
16 alterna V 18 hae singulae —p. 312, 24 et uariis om. F 19 pr. et
om. mo ita om. W 20 sentitur-quantum om. V sensu] sensus W
manifesta M 21 breuis BPQIVW longa V eaque V, eumque W
habere] adhere W habere bis t. sentio bm 23 alt. longe GOSV, lougam
BPQb 24 mentiens V 26 ipsamque] ipsam quoque BPQbm num]
non BCGPQbm metior] rogat H
est, quod metior? ubi est qua metior breuis? ubi est longa
quam metior? ambae sonuerunt, auolauerunt, praeterierunt, iam
non sunt: et ego metior fidenterque respondeo, quantum exercitato
sensu fiditur, illam simplam esse, illam duplam, in spatio
scilicet temporis. neque hoc possum, nisi quia praeterierunt
et finitae sunt. non ergo ipsas, quae iam non sunt, sed aliquid
in memoria mea metior, quod infixum manet.
In te, anime meus, tempora mea metior. noli mihi obstrepere,
quod est: noli tibi obstrepere turbis affectionum tuarum.
in te, inquam, tempora metior. affectionem, quam res praetereuntes
in te faciunt et, cum illae praeterierint, manet, ipsam
metior praesentem, non ea quae praeterierunt, ut fieret; ipsam
metior, cum tempora metior. ergo aut ipsa sunt tempora, aut
non tempora metior. quid cum metimur silentia et dicimus
illud silentium tantum tenuisse temporis, quantum illa uox
tenuit, nonne cogitationem tendimus ad mensuram uocis, quasi
sonaret, ut aliquid de interuallis silentiorum in spatio temporis
renuntiare possimus? nam et uoce atque ore cessante peragimus
cogitando carmina et uersus et quemque sermonem motionumque
dimensiones quaslibet et de spatiis temporum, quantum
illud ad illud sit, renuntiamus non aliter, ac si ea sonando
diceremus. si uoluerit aliquis edere longiusculam uocem et constituerit
praemeditando, quam longa futura sit, egit utique iste
spatium temporis in silentio memoriaeque conmendans coepit
edere illam uocem, quae sonat, donec ad propositum terminum
BCGHMOPQVW Eug., edd. 2 pr. metiar BCMPQV
Wedd. quam BCHMb alt. metiar (a ex 0 corr.) G 8 qua V sonauerunt
CV auolauerunt om. W 4 fidenter qua W quanto M,
nt
quando G 5 in om. W 6 possum V 8 memoriam meam CG
9 anime ds meus G mea om. BCGHMOPQVWEug., edd. 10 quodobstrepere
om. H turpis M1, turpitudines M* s. I. 11 res om. PQ
12 praeterierunt V, praeterirent 01 ipsa GV 13 eas BPQ edd.,
eam 0 14 cum-metior om. S 15 metimur] metitur W 16 tenuisset
V 17 cogitatione H quasi] quae si 8 19 possumus MV
20 sermone 0 21 dimentiones S 22 ad illud om. 8 si om. CHM
OVWEug. 23 noluerit M 24 praemeditanda M 26 illam] longiusculam
M quae om. W
est, utique sonuit, quod autem restat, sonabit atque ita
peragitur, dum praesens intentio futurum in praeteritum traicit
deminutione futuri crescente praeterito, donec consumptione
futuri sit totum praeteritum.
quod nondum est, aut quomodo crescit praeteritum, quod iam
non est, nisi quia in animo, qui illud agit, tria sunt? nam et
expectat et adtendit et meminit, ut id quod expectat per id
quod adtendit transeat in id quod meminerit. quis igitur negat
futura nondum esse? sed tamen iam est in animo expectatio
futurorum. et quis negat praeterita iam non esse? sed tamen
est adhuc in animo memoria praeteritorum. et quis negat
praesens tempus carere spatio, quia in puncto praeterit? sed
tamen perdurat attentio, per quam pergat abesse quod aderit.
non igitur longum tempus futurum, quod non est, sed longum
futurum longa expectatio futuri est, neque longum praeteritum
tempus, quod non est, sed longum praeteritum longa memoria
praeteriti est.
Dicturus sum canticum, quod noni: antequam incipiam, in
totum expectatio mea tenditur, cum autem coepero, quantum
ex illa in praeteritum decerpsero, tenditur et memoria mea,
atque distenditur uita huius actionis meae in memoriam propter
quod dixi et in expectationem propter quod dicturus sum:
praesens tamen adest attentio mea, per quam traicitur quod
erat futurum, ut fiat praeteritum. quod quanto magis agitur
W 3 tra*icit (h ras.) H 4 diminutione BCMedd. consummatione
BPQb, consummatio CV 5 futuri*s sit W 6 minuetur
aut consumetur V 7 crescet V 8 qui] cu G qui-nam om. W
t
et om. HP 9 adtendit tragseat M 11 futura om. Eug. 13 adhuc
est BCHMOPQVWEug. edd., adhuc (om. est) G animo om. M,
mo ut
ani (m0 add. m. rec.) W 15 per quam] per (ut add. m. 2) Q peragat
BPQb adesse CQ\'W aberit MQ\', adherit W 19 est praeteriti
V 21 spectatio C tendetur V autem om. G 22 illo BPQ
Wbo decessero M et] in BPQWedà. memoria U memoriameae
in om. V 24 expectatione V, exspectationem 0 25 traiciatur
BCGHPQedd., trahiciatur M 26 quo B
donec tota expectatio consumatur, quum tota illa actio finita
transierit in memoriam. et quod in toto cantico, hoc in singulis
particulis eius fit atque in singulis syllabis eius, hoc in
actione longiore, cuius forte particula est illud canticum, hoc
in tota uita hominis, cuius partes sunt omnes actiones hominis,
hoc in toto saeculo filiorum hominum, cuius partes sunt omnes
uitae hominum.
super uitas, ecce distentio est uita mea, et me suscepit
dextera tua in domino meo, mediatore filio hominis inter te
unum et nos multos, in multis per multa, ut per eum adprehendam,
in quo et adprehensus sum, et a ueteribus diebus
colligar sequens unum, praeterita oblitus, non in ea,
quae futura et transitura sunt, sed in ea quae ante sunt
non distentus, sed extentus, non secundum distentionem, sed
secundum intentionem sequor ad palmam supernae
uocationis, ubi audiam uocem laudis et contempler delectationem
tuam nec uenientem nec praetereuntem. nunc
uero anni mei in gemitibus, et tu solacium meum, domine,
pater meus aeternus es; at ego in tempora dissilui, quorum
ordinem nescio, et tumultuosis uarietatibus dilaniantur cogitationes
meae, intima uiscera animae meae, donec in te confluam
purgatus et liquidus igne amoris tui.
20] Ps. 30, 11. G espectatione S, spectatione C 2 pr. tota B spectatio
C quum uel quam S: cum cet. et edd. 4 eius particulis
BPQ sit V, fiat W eius syllabis G 5 est ex eius corr. 0 10 uitasj
uitam H 11 meo] deo H mediatore] mediator et G 12 multos]
multas B 14 colligas H 15 in OnJ. M . ante sunt] adsunt PQ
16 extentus] intentus BPQb distinctionem B sed s. intentionem om.
a
MEug. 18 uocis 0 laudis tuae BCGPQedd. 20 uer* **ni (0 an
uitio membranae euanuer.) S 21 aeternus pater meus 0 ad S t******
(empora euan.) S, tempore G1 dissolui H 22 dilaniatur Ml 23 intima-meae
om. H in intima G comfluam P, confuam M
tua, nec patiar quaestiones hominum, qui poenali morbo plus
sitiunt, quam capiunt, et dicunt: "quid faciebat deus, antequam
faceret caelum et terram?" aut "quid ei uenit in mentem, ut
aliquid faceret, cum antea numquam aliquid fecerit?" da illis,
domine, bene cogitare, quid dicant, et inuenire, quia non dicitur
numquam, ubi non est tempus. qui ergo dicitur numquam
fecisse, quid aliud dicitur nisi ; nullo tempore fecisse?
uideant itaque nullum tempus esse posse sine creatura et desinant
istam uanitatem loqui. extendantur etiam in ea, quae
ante sunt, et intellegant te ante omnia tempora aeternum
creatorem omnium temporum neque ulla tempora tibi esse coaeterna
nec ullam creaturam, etiamsi est aliqua supra tempora.
tui et quam longe inde me proiecerunt consequentia delictorum
meorum? sana oculos meos, et congaudeam luci tuae. certe
si est tam grandi scientia et praescientia pollens animus, cui
cuncta praeterita et futura ita nota sint, sicut mihi unum
canticum notissimum, nimium mirabilis est animus iste atque
ad horrorem stupendus, quippe quem ita non lateat quidquid
peractum et quidquid relicum saeculorum est, quemadmodum
me non latet cantantem illud canticum, quid et quantum eius
abierit ab exordio, quid et quantum restet ad finem. sed absit,
ut tu, conditor uniuersitatis, conditor animarum et corporum,
absit, ut ita noueris omnia futura et praeterita. longe tu, longe
mirabilius longeque secretius. neque enim sicut nota cantantis
om. Q1 ueritate] atq. u. V 2 neque B 5 ante W
7 qui] quid Q, quod mo 8 nulla BPQ tempora B 9 creatura] c.
tua BPQb 10 ipsam BPQ in ea om. Ppr. 15 dilectorum H1.
16 et] ut V luci] leticie Q1 17 grandis ClHMV praesentia BV
ta
18 p***erita S non G 19 nimirum 13G2PQb nimiu* *irabilis S
20 ad] ab 8 latebat B 21 peractum et quidquid om. S reliquum
CGHMOQIVW, relictum BPQlb 22 illud om. G, illu V1 23 ab
om. V et quid W 24 conditor uniuersitatis add. 01 in mg. 25 tu
. cantan
om. H 26 longesque V nota. ntes (CMlta11 m. post.) G, nota canticis M
memoria praeteritarum uariatur affectus sensusque distenditur,
ita tibi aliquid accidit inconmutabiliter aeterno, hoc est uere
aeterno creatori mentium. sicut ergo nosti in principio
1 u m et terram sine uarietate notitiae tuae, ita fecisti in principio
caelum et terram sine distinctione actionis tuae. qui
intellegit, confiteatur tibi, et qui non intellegit, confiteatur tibi.
o quam excelsus es, et humiles corde sunt domus tua! tu
enim erigis elisos, et non cadunt quorum celsitudo tu es.