non eo modo, quo eas habet ipse animus, cum patitur
eas, sed alio multum diuerso, sicut sese habet uis memoriae.
nam et laetatum me fuisse reminiscor non laetus et tristitiam
meam praeteritam recordor non tristis et me aliquando timuisse
recolo sine timore et pristinae cupiditatis sine cupiditate sum
memor. aliquando et e contrario tristitiam meam transactam
laetus reminiscor et tristis laetitiam. quod mirandum non est
de corpore: aliud enim animus, aliud corpus. itaque si praeteritum
dolorem corporis gaudens memini, non ita mirum est.
BCGHMOPQVW: sensus S agnoscit V 3 quibus] quibus
quos W 4 rideant Q eos non bm 5 dolebam M 6 et quomodoteneo
S* in mg. add. hft et hs quoquomodo BCPQV 7 reteneo H
8 disputatur V tametsi BCGHMOPQVedd. 9 sint M\' 8. I. non
est-me add. QI in mg. 11 cernere] discernere BCGHMOPQVWedd.
autem om. W 12 meminisse V 18 pr. et om. Y 14 memoria Y
intellegisse M 15 et] ergo et BCGHMOPQ edd., ergo V me om.
CHV 16 cordabor M 19 eo] illo BOGHMOPQVWedd. 20 diuersa
M 23 alt. sine] qui sine G 24 et om. CHm e om. VW
25 ab quod mirandum incipit cap. 14 GH (m. rec.) b 27 dolore W
mandamus aliquid, ut memoriter habeatur, dicimus: "uide, ut
illud in animo habeas", et cum obliuiscimur, dicimus: "non
fuit in animo" et "elapsum est animo", ipsam memoriam uocantes
animum — cum ergo ita sit, quid est hoc, quod cum
tristitiam meam praeteritam laetus memini, animus habet laetitiam
et memoria tristitiam laetusque est animus ex eo, quod
inest ei laetitia, memoria uero ex eo, quod inest ei tristitia,
tristis non est? num forte non pertinet ad animum? quis hoc
dixerit? nimirum ergo memoria quasi uenter est animi, laetitia
uero atque tristitia quasi cibus dulcis et amarus: cum memoriae
conmendantur, quasi traiecta in uentrem recondi illic possunt,
sapere non possunt. ridiculum est haec illis similia putare,
nec tamen sunt omni modo dissimilia.
Sed ecce de memoria profero, cum dico quattuor esse perturbationes
animi, cupiditatem, laetitiam, metum, tristitiam, et
quidquid de his disputare potuero diuidendo singula per species
sui cuiusque generis et definiendo, ibi inuenio quid dicam atque
inde profero, nec tamen ulla earum perturbatione perturbor,
cum eas reminiscendo conmemoro; et antequam recolerentur
a me et retractarentur, ibi erant; propterea inde per recordationem
potuere depromi. forte ergo sicut de uentre cibus ruminando,
sic ista de memoria recordando proferuntur. cur igitur
in ore cogitationis non sentitur a disputante, hoc est a reminiscente,
laetitiae dulcedo uel amaritudo maestitiae? an in hoc
dissimile est, quod non undique simile est? quis enim talia
uolens loqueretur, si quotiens tristitiam metumue nominamus,
C, quero W memoriaip W 2 uide-dicimus om. V 4 fuit]
sunt H et-animo om. V elabsum CGOSTV, lapsum HM 5 animam
M est] ergo V 6 animus] alius M 7 est om. V 8 memoria
W ex eo -10 memoria om. V inest] non est S 10 ergo om. PQ
me
uentus M 11 moriae (m add. m. 2) W 12 uentre V 13 sapere nou
u
possunt add. 0\' in mg. potare V 16 tristitia W 17 potero
BPQ . 18 difiniendo B, finiendo M 19 eorum W perturbatione* (s
ras.) P 21 tractarentur V 22 potuero W 23 quur G, cum H
24 disputante (om. a) S alt. a om. V 26 quod—est add. S3 s. I.,
om. V 27 quoties BPQedd. numinanimus W
nisi in memoria nostra non tantum sonos nominum
secundum imagines inpressas a sensibus corporis sed etiam
rerum ipsarum notiones inueniremus, quas nulla ianua carnis
accepimus, sed eas ipse animus per experientiam passionum
suarum sentiens memoriae conmendauit aut ipsa sibi haec etiam
non conmendata retinuit.
nomino quippe lapidem, nomino solem, cum res ipsae non adsunt
sensibus meis; in memoria sane mea praesto sunt imagines
earum. nomino dolorem corporis, nec mihi adest, dum
nihil dolet; nisi tamen adesset imago eius in memoria mea,
nescirem quid dicerem, nec eum in disputando a uoluptate
discernerem. nomino salutem corporis, cum saluus sum corpore;
adest mihi res ipsa; uerum tamen nisi et imago eius esset
in memoria mea, nullo modo recordarer, quid huius nominis
significaret sonus, nec aegrotantes agnoscerent salute nominata,
quid esset dictum, nisi eadem imago ui memoriae teneretur,
quamuis ipsa res abesset a corpore. nomino numeros, quibus
numeramus: en assunt in memoria mea non imagines eorum,
sed ipsi. nomino imaginem solis, et haec adest in memoria
mea; neque enim imaginem imaginis eius, sed ipsam recolo:
ipsa mihi reminiscenti praesto est. nomino memoriam et
agnosco quod nomino. et ubi agnosco nisi in ipsa memoria?
num et ipsa per imaginem suam sibi adest ac non per se
ipsam?
BPQ edd. eo V 3 inpsas V a om. BOGHPQVbm, e o
corporis sensibus V 4 inuenerimus V1 6 suorum W1 7 commendatam
0 8 per om: GMI quis] quis ea V 10 alt. sunt] asunt
CO1, addunt M 11 dum-adessėt om. S cum HV 12 nisi] et
nisi G mea] ma (del. m. rec.) V 13 in] a 8 in uoluptatem S
14 saluo BPQ 15 mihi] mihi quidem BCGHMOPQWedd. esset] inesset
BCGHMOPQV edd. 17 agnoscerint W 19 qua*uis (s ras.) V
numerus V1 20 en] et Hm as sunt (ante sunt spat. uacuum 1 litt.) 8
mea] mea non imago eius G 22 eius**** (eius ras.) V 23 mihi
om. V es W 24 et ubi] unde M alt. agnosco] agnoscerem M
memoriam V
quod nomino, unde agnosco rem, nisi meminissem? non eundem
sonum nominis dico, sed rem, quam significat; quam si oblitus
essem, quid ille ualeret sonus, agnoscere utique non ualerem.
cum memoriam memini, per se ipsam sibi praesto est ipsa
memoria; cum uero memini obliuionem, et memoria praesto
est et obliuio, memoria, ex qua meminerim, obliuio, quam meminerim.
sed quid est obliuio nisi priuatio memoriae? quomodo
ergo adest, ut eam meminerim, quando cum adest meminisse
non possum? at si quod meminimus memoria retinemus,
obliuionem autem nisi meminissemus, nequaquam possimus
audito isto nomine rem, quae illo significatur, agnoscere, memoria
retinetur obliuio. adest ergo, ne obliuiscamur, quae cum
adest, obliuiscimur. an ex hoc intellegitur non se per ipsam
inesse memoriae, cum eam meminimus, sed per imaginem suam,
quia, si per se ipsam praesto esset obliuio, non ut meminissemus,
sed ut obliuisceremur, efficeret? et hoc quis tandem indagabit?
quis conprehendet, quomodo sit?
Ego certe, domine, laboro hic et laboro in me ipso: factus
sum mihi terra difficultatis et sudoris nimii. neque enim nunc
scrutamur plagas caeli aut siderum interualla demetimur uel
terrae libramenta quaerimus: ego sum, qui memini, ego animus.
non ita mirum, si a me longe est quidquid ego non sum: quid
MWb, idem H 2 agnosco rem S: agnoscerem BCGHMO
PQVWedd. 5 cum] ergo cum BCGHMOPQWedd., cum ergo V
ipsa—6 praesto est om. V1 7 pr. obliuio] obliuionem W ex qua] qua
BCGHOPQW edd., qua V, quia M quam] qua n V meminerem Ml
9 ut] ute uero ut F alt. adest] est F meminisse W 10 at] aut M, ad W
11 meminiscesemus W possemus BCGHMOPQVWedd. 12 signid
ficatur] significatur sono BPQ b 13 retinet F abest C 14 abest P,
non adest (non add. m. 2) B obliuiscamur F per se ipsam
BCFGHMOPQVW edd. 15 ea FO meminibus P, meminemus W
16 si om. V1 ipsa 0 V 1 W 17 indigauit F, indicauit V 18 comprehendit
BFXPQ 19 pr. laboro om. V ipsum VW 21 interualla] inter
flagella Ml demetimur (t ex d corr.) 0, dimetimur GPQVbo 23 ita]
tam PQb, tam B si a me] nam e F
non conprehenditur a me, cum ipsum me non dicam praeter
illam. quid enim dicturus sum, quando mihi certum est meminisse
me obliuionem? an dicturus sum non esse in memoria
mea quod memini ? an dicturus sum ad hoc inesse obliuionem
in memoria mea, ut non obliuiscar? utrumque absurdissimum
est. quid illud tertium? quo pacto dicam imaginem obliuionis
teneri memoria mea, non ipsam obliuionem, cum eam memini?
quo pacto et hoc dicam, quandoquidem cum inprimitur rei cuiusque
imago in memoria, prius necesse est, ut adsit res ipsa,
unde illa imago possit inprimi? sic enim Carthaginis memini,
sic omnium locorum, quibus interfui, sic facies hominum, quas
uidi, et ceterorum sensuum nuntiata, sic ipsius corporis salutem
siue dolorem: cum praesto essent ista, cepit ab eis imagines
memoria, quas intuerer praesentes et retractarem animo, cum
illa et absentia reminiscerer. si ergo per imaginem suam, non
per se ipsam in memoria tenetur obliuio, ipsa utique aderat,
ut eius imago caperetur. cum autem adesset, quomodo imaginem
suam in memoria conscribebat, quando id etiam, quod
iam notatum inuenit, praesentia sua delet obliuio? et tamen
quocumque modo, licet sit modus iste inconprehensibilis et
inexplicabilis, ipsam obliuionem meminisse me certus sum, qua
id quod meminerimus obruitur.
meus, profunda et infinita multiplicitas; et hoc animus est, et
1 propinquas C 2 comprehenditurS (om. a me) W cum aut W
in
3 sim M 4 obliuione FM non esse—sum om. H 5 esse (iD add.
m. 1) S, esse V 6 mea om. C absordissimum F 7 pactum F
8 ea F 11 imago illa W ulla imago F sic] si W karthaginis PQ,
O
kartaginis BM, cartaginis F, carthagines W 18 ceterarum Q sensum
V nuntiatas C, nuntiatos M, nuntiatis F sic - 15 praesentes
om. F ipsius] inpius V 14 coepit BCPQSV 15 qua V 16 reminiscerem
F sic W 17 ipsam] ipsa V 20 iam om. FV notatum]
n factum V 21 iste modus CF 22 inexplicabiles W, inexemplicabilis
F ipsam] etiam ipsam BCFGHMOPQVW edd. quia HV
24 uis] uis ista BPQ, ista uis b memoria W quod W orrendum F
25 multiplicatas F, multiplicata V pro et] sed V est om. F.
sum? uaria, multimoda uita et inmensa uehementer. ecce in
memoriae meae campis et antris et cauernis innumerabilibus
atque innumerabiliter plenis innumerabilium rerum generibus
siue per imagines, sicut omnium corporum, siue per praesentiam,
sicut artium, siue per nescio quas notiones uel notationes,
sicut affectionum animi — quas et cum animus non patitur,
memoria tenet, cum in animo sit quidquid est in memoria per
haec omnia discurro et nolito hac illae, penetro etiam
quantum possum, et finis nusquam: tanta uis est memoriae,
tanta uitae uis est in homine uiuente mortaliter! quid igitur
agam, tu uera mea uita, deus meus? transibo et hanc uim
meam, quae memoria uocatur, transibo eam, ut pertendam ad
te, dulce lumen. quid dicis mihi? ego ascendens per animum
meum ad te, qui desuper mihi manes, transibo et istam uim
meam, quae memoria uocatur, uolens te attingere, unde attingi
potes, et inhaerere tibi, unde inhaereri tibi potest. habent enim
memoriam et pecora et aues, alioquin non cubilia, non nidos suos
repeterent, non alia multa, quibus assuescunt; neque enim et
assuescere ualerent ullis rebus nisi per memoriam. transibo ergo
et memoriam, ut attingam eum, qui separauit me a quadrupedibus
et uolatilibus caeli sapientiorem me fecit. transibo et memoriam,
ut ubi te inueniam, uere bone et secura suauitas, ut ubi
om. C ipse ego G, ego (om. ipse) F quae] qui G naturum
F 2 multimodo F 3 cauernis (om. et) V 4 numerabiliter Y
6 uel notationes add. S* s. I., uel nationes V, uel quas notationes F
7 animi sicut affectionum F quas-sit quid (quid) om. G partitur V
8 pr. in om. F quidquid est] quid quidem F 9 hac] hac atque
BPQb illuc F 10 numquam V 11 uis est uitae F 12 uita
mea H hanc] isti M 13 perueniam BPQWb 14 quis M1 ego]
ecce ego BCGHMOPQVW edd., ecce (ego om.) F 15 meum OWl. V
17 potes] potest V unde] unde & V inhaerere FHMVm tibi
om. Q 18 non nidos suos scripsi: non nidosue 8, nidosue cet. et edd.
19 enim et om. BPQ 20 illis F 21 memoriam] p memoriam F segregauit
CF 22 a uolatilibus BOPQV, uolatibus F sapientiore Y,
sapientior est F 23 pr. ut ubi HMxO, ut ibi S, et ubi BCFPQW edd.
ut-inueniam om. V uera BPQ bone] bona BCFGPQVmo et Oil.
HOW secure M alt. ut ubi HOV, ut ibi S, et ubi B CFPQ edd., ubi W
sum. et quomodo iam inueniam te, si memor non sum tui?
cum lucerna et, nisi memor eius esset, non inueniret eam.
cum enim esset inuenta, unde sciret, utrum ipsa esset, si memor
eius non esset? multa memini me perdita quaesisse atque
inuenisse. inde istuc scio, quia, cum quaererem aliquid eorum
et diceretur mihi: "num forte hoc est?" "num forte illud"?
tamdiu dicebam: "non est", donec id offerretur quod quaerebam.
cuius nisi memor essem, quidquid illud esset, etiamsi
mihi offerretur, non inuenirem, quia non agnoscerem. et semper
ita fit, cum aliquid perditum quaerimus et inuenimus.
uerum tamen si forte aliquid ab oculis perit, non a memoria,
ueluti corpus quodlibet uisibile, tenetur
quaeritur, donec reddatur aspectui. quod cum inuentum fuerit,
ex imagine, quae intus est, recognoscitur. nec inuenisse nos
dicimus quod perierat, si non agnoscimus, nec agnoscere possumus,
si non meminimus: sed hoc perierat quidem oculis,
memoria tenebatur.
obliuiscimur et quaerimus, ut recordemur, ubi tandem quaerimus
nisi in ipsa memoria? et ibi si aliud pro alio forte offeratur,
respuimus, donec illud occurrat quod quaerimus. et cum
occurrit, dicimus: "hoc est"; quod non diceremus, nisi
ab si praeter incipit cap. XVIII in GHb me memoriam W inmemor
tui] in mortui W 2 et quomodo-tui add. 82 a. I. et in mg.
iam ofn. V te inueniam M te om. F 3 dragmam codd., dragma W
4 non-enim esset om. W inuenisset BGPQb 5 unde] ut de F sciretur
V 6 ei F me minime P 7 uenisse F istud CGMQV edd.
8 pr. num] numquid HV alt. num] nam W 9 quod] quo H1
quaerebam] cupiebam Ql 10 essem] esset W 11 offeretur F cognoscerem
M 12 aliquid om. V 15 aspectu F, aspectus G 16 quo<J
sceremMtt15aspectuF,aspectus016qu94
(corr. m. 2) 0 17 possimus P 18 sedj et CF quidem perierat V,
perierat quod est F 21 ut] at C, et M 22 in om. W forte pro
nh
alio V alia Fl 23 \\illad C 24 oecurrerit BPQVb, «oc occurrerit F
agnosceremur F
fueramus. an non totum exciderat, sed ex parte, quae tenebatur,
pars alia quaerebatur, quia sentiebat se memoria non
simul uoluere, quod simul solebat, et quasi detruncata consuetudine
claudicans reddi quod deerat flagitabat? tamquam si
homo notus sine conspiciatur oculis siue cogitetur et nomen
eius obliti requiramus, quidquid aliud occurrerit non conectitur,
quia non cum illo cogitari consueuit ideoque respuitur, donec
illud adsit, ubi simul adsuefacta notitia non inaequaliter adquiescat.
et unde adest nisi ex ipsa memoria? nam et cum
ab alio conmoniti recognoscimus, inde adest. non enim quasi
nouum credimus, sed recordantes adprobamus hoc esse, quod
dictum est. si autem penitus aboleatur ex animo, nec admoniti
reminiscimur. neque enim omni modo adhuc obliti sumus
quod uel oblitos nos esse meminimus. hoc ergo nec amissum
quaerere poterimus, quod omnino obliti fuerimus.
meum, quaero, uitam beatam quaero. quaeram te, ut uiuat
anima mea. uiuit enim corpus meum de anima mea et uiuit
anima mea de te. quomodo ergo quaero uitam beatam? quia
non est mihi, donec dicam: "sat, est illic". ubi oportet ut
dicam, quomodo eam quaero, utrum per recordationem, tamquam
eam oblitus sim oblitumque me esse adhuc teneam, an
per appetitum discendi incognitam, siue quam numquam scierim
siue quam sic oblitus fuerim, ut me nec oblitum esse
meminerim. nonne ipsa est beata uita, quam omnes uolunt
F enim obliti] ergo obliti BCFGHOPQVWedd.,
obliti ergo M 2 quae] qua BOGHMPQVeild., quia F 3 qui asene
siebat S, quia sentiabat P, q. sentiaebat G moria F 4 solebat] soluebat
H, uoluebat V 5 deerat (e alt. e corr. post ras.) S flatigabat Y
6 nutus V1, mutus V m. rec. pr. siue] si V 7 occurerit V, recurrit
M 8 illa C cogitare FV ideoqui F, ideo V conspuitur W
9 adquiescat] assuescat MV 10 unde PQ 12 esse] 5 M 14 reminiscimus
C obliti sumus adhuc V 15 uel] uel iam m oblitus W
esse] se W amissam H1, admissum V 16 fueramus F 17 deum]
dnfii V 18 bonam M 19 uiuit enim-mea add. S* s. I. 20 quaera M
21 satis W 22 quomodo] at ubi G in mg. 24 cognitam S qua W
sciuerim 0 26 qua S
uolunt eam? ubi uiderunt, ut amarent eam? nimirum habemus
eam nescio quomodo. et est alius quidam modus, quo quisque
cum habet eam, tunc beatus est, et sunt, qui spe beati sunt.
inferiore modo isti habent eam quam illi, qui iam re ipsa beati
sunt, sed tamen meliores quam illi, qui nec re nec spe beati
sunt. qui tamen etiam ipsi nisi aliquo modo haberent eam,
non ita uellent beati esse: quod eos uelle certissimum est.
nescio quomodo nouerunt eam ideoque habent eam in nescio
qua notitia, de qua satago, utrum in memoria sit, quia, si ibi
est, iam beati fuimus aliquando, utrum singillatim omnes, an
in illo homine, qui primus peccauit, in quo et omnes mortui
sumus et de quo omnes cum miseria nati sumus, non quaero
nunc, sed quaero, utrum in memoria sit beata uita. neque
enim amaremus eam, nisi nossemus. audiuimus nomen hoc
et omnes rem, omnes nos adpetere fatemur; non enim solo
sono delectamur. nam hoc cum latine audit Graecus, non delectatur,
quia ignorat, quid dictum sit; nos autem delectamur,
sicut etiam ille, si graece hoc audierit, quoniam res ipsa nec
graeca nec latina est, cui adipiscendae Graeci Latinique inhiant
ceterarumque linguarum homines. nota est igitur omnibus,
qui una uoce si interrogari possent, utrum beati esse uellent,
sine ulla dubitatione uelle responderent. quod non fieret, nisi
res ipsa, cuius hoc nomen est, eorum memoria teneretur.
1 nolint V sic] si W 2 uiderunt C 3 quod V 4 quis (om.
spe) W1 5 inferiore-ipsa beati sunt om. SV inferiori G quam]
quo Ml 6 meliore HW illi om. C 7 alii quomodo W habent V
9 nouerent F 10 si ibi] sibi F 12 pr. in om. V . et om. B 13 de
(om. et) F 15 audimus BOFGtHMOPQWedd. 16 omnes rem
omnes] omnes rem ipsam BOFGHMOPQVWflw, rem ipsam omnes b
solo sono scripsi: solo S, sono BCFGHMOPQVWedd. 17 nam-delectamur
om. M non-ignorat om. S 18 sit] est Fl 19 quoniam]
quod V 20 graeca] graece V 22 possint S 23 sine - eorum
me (moria) add. B* in ras. uelle] uel W fierent OS, fuerit W
uita enim beata non uidetur oculis, quia non est corpus. numquid
sicut meminimus numeros? non; hos enim qui habet in
notitia, non adhuc quaerit adipisci, uitam uero beatam habemus
in notitia ideoque amamus et tamen adhuc adipisci eam uolumus,
ut beati simus. numquid sicut meminimus eloquentiam?
non: quamuis et hoc nomine audito recordentur ipsam rem
qui etiam nondum sunt eloquentes multique esse cupiant —
unde apparet eam esse in eorum notitia — tamen per corporis
sensus alios eloquentes animaduerterunt et delectati sunt et
hoc esse desiderant — quamquam nisi ex interiore notitia non
delectarentur neque hoc esse uellent, nisi delectarentur - beatam
uero uitam nullo sensu corporis in aliis experimur. numquid
sicut meminimus gaudium? fortasse ita. nam gaudium meum
etiam tristis memini sicut uitam beatam miser, neque umquam
corporis sensu gaudium meum uel uidi uel audiui uel odoratus
sum uel gustaui uel tetigi, sed expertus sum in animo meo,
quando laetatus sum, et adhaesit eius notitia memoriae meae,
ut id reminisci ualeam aliquando cum aspernatione, aliquando
cum desiderio pro earum rerum diuersitate, de quibus me gauisum
esse memini. nam et de turpibus gaudio quodam perfusus
sum, quod nunc recordans detestor atque exsecror, aliquando
de bonis et honestis, quod desiderans recolo, tametsi
forte non assunt, et ideo tristis gaudium pristinum recolo.
BCFGHMOPQVedd. karthaginem Q, kartaginem BMP
uidi scripsi: uidit codd. et edd. non uita] non ita uita G, nouit (Ot\'ł.
enim) F 4 notitiam G 5 notitiam CFGHlS amamus] amamus
eam BPQbm adhuc om. Co 6 beatissimus W sumus Pl meminimus]
meminimus cum meminimus HIV 7 et hoc] enim et hoc BC
GOPQVWbo, enim hoc Hm, enim F recordantur V 8 nondum]
non 0 cupiamus F 9 eam] etiam M notitiam CFH1 per] p W
10 anima aduerterunt V delegati S 11 hoc om. M quamqua.m]
quam BPQ nisi om. G 12 beata uero uita B 13 exprimitur B
14 num W 16 uel audiui om. S 17 in animo-sum om. S 18 laetus
V eius] ei F notitia] memoria notitiae V me meae F
19 aspiratione F 21 perfusus sum quodam G 22 detestator W
23 tam et (om. si) M, ** nõ & si V 24 adsunt BFHMPQ et ideo
tristis B* in ras.
Vbi ergo et quando expertus sum uitam meam beatam, ut
recorder eam et amem et desiderem? nec ego tantam aut cum
paucis, sed beati prorsus omnes esse uolumus. quod nisi certa
notitia nossemus, non tam certa uoluntate uellemus. sed quid
est hoc? quid? si quaeratur a duobus, utrum militare uelint,
fieri possit, ut alter eorum uelle se, alter nolle respondeat: si
autem ab eis quaeratur, utrum esse beati uelint, uterque se
statim sine dubitatione dicat optare, nec ob aliud ille uelit
militare, non ob aliud iste nolit, nisi ut beati sint. num forte
quoniam alius hinc, alius inde gaudet? ita se omnes beatos
esse uelle consonant, quemadmodum consonarent, si hoc interrogarentur,
se uelle gaudere atque ipsum gaudium uitam beatam
uocant. quod etsi alius hinc, alius illinc assequitur, unum
est tamen, quo peruenire omnes nituntur, ut gaudeant. quae
quoniam res est, quam se expertum non esse nemo potest
dicere, propterea reperta in memoria recognoscitur, quando
beatae uitae nomen auditur.
tibi, absit, ut quocumque gaudio gaudeam beatum me putem.
est enim gaudium, quod non datur inpiis, sed eis, qui te gratis
colunt, quorum gaudium tu ipse es. et ipsa est beata uita,
gaudere de te, ad te, propter te: ipsa est et non est altera.
F 2 recordar (om. eam) W 3 quod-nossemus
om. V 4 tam] tamen V certe M 5 quid si] quod si BCFGHMOP
QVWbm utrum - 7 quaeratur om. M 6 posset m responderet V
7 beati esse bm uelint] uelint fieri possit ut BCPm, uelint fieri
possit Q statim se BPQbm, statim HV 8 sine] sine ulla BOFGH
MOPQVWedd. dicant H ille uelit-nolit om. H uelit ille BCFG
MOPQ edd., uelit se esse ille Y 9 militare V non] nec BCFGHM
OPQVWedd. sunt P num] nam Qm 10 beatos omnes beatos F
11 uelle] uelle oms M quaeadmodum P sonarent W 13 si et V
. ei\'
hic Fl V illic MlV, illic . F 15 se] se esse S; fort. scrib. sese
expertussum P non om. M1 19 ut] ut si G 20 impius M1
21 es] e (om. et) W ab et ipsa incipit (oZ. 54 r. S, quod ita madore
corruptum est, ut multa uerba aegre legi possmt 22 de te (e te uix
leguntur) S ad te de te B CFGHMOPQ VW edd.
ipsum uerum. ab aliqua tamen imagine gaudii uoluntas eorum
non auertitur.
quoniam qui non de te gaudere uolunt, quae sola uita beata
est, non utique uitam beatam uolunt. an omnes hoc uolunt,
sed quoniam caro concupiscit aduersus spiritum et
spiritus aduersus carnem, ut non faciant quod uolunt,
cadunt in id quod ualent eoque contenti sunt, quia illud, quod
non ualent, non tantum uolunt, quantum sat est, ut ualeant?
nam quaero ab omnibus, utrum malint de ueritate quam de
falsitate gaudere: tam non dubitant dicere de ueritate se malle,
quam non dubitant dicere beatos esse se uelle. beata quippe uita
est gaudium de ueritate. hoc est enim gaudium de te, qui
ueritas es, deus, inluminatio mea, salus faciei meae,
deus meus. hanc uitam beatam omnes nolunt, hanc uitam,
quae sola beata est, omnes uolunt, gaudium de ueritate omnes
uolunt. multos expertus sum, qui uellent fallere, qui autem
falli, neminem. ubi ergo nouerunt hanc uitam beatam, nisi ubi
nouerunt etiam ueritatem? amant enim et ipsam, quia falli
nolunt, et cum amant beatam uitam, quod non est aliud quam
de ueritate gaudium, utique amant etiam ueritatem nec
F sec**ntur S 2 gaudit W uolunt** ****m S 3 auertitur
euanuit S 4 non] nam G 5 non de om. V1, sine add. m. rec.
qui et de te et quae euanuerunt S beata uita 0 6 es V beatam uitam
BGOQ, uitam bea*** S an euanuit S 7 et om. GFW1 8 spiritus
autem C car*** ** (ut om.) S 9 cadent F eoque-ualent om. V
sunt euanuit S 10 uolunt] ualent V sa* *st S 11 n*m q***ro S
malunt V ueritate ex uertite corr. H, uer***te S 12 ***dere ***
(om. tam) S de uaeritate dicere F m*lle q*** S 13 beatus W
esse ** (om. se) S, se esse FVW 14 pr. gaudium] gaud**m S **ritate
S enim est M alt. gaudium] gau**** ** (de om.) S 15 me*
***** (salus om.) S meae] me** S 16 h*** ***** b**tam S ali.
, hanc-de ueritate omnes uolunt om. V 17 qu** so** S p,...omn** S
***unt S gaudium euanuit S uaeritate F 18 uellint P, uelint BQ
fal**** *** **tem S 19 ubi nouerunt euanuerunt S 20 etiam ras. Y
quia] qui GW fall* n*lunt S 21 amant euanyit 8 be**am S
non de illa gaudent? cur non beati sunt? quia fortius occupantur
in aliis, quae potius eos faciunt miseros quam illud
beatos, quod tenuiter meminerunt. adhuc enim modicum
lumen est in hominibus; ambulent, ambulent, ne tenebrae
conprehendant.
Cur autem ueritas parit odium et inimicus eis factus est
homo tuus uerum praedicans, cum ametur beata uita, quae non
est nisi gaudium de ueritate, nisi quia sic amatur ueritas, ut
quicumque aliud amant, hoc quod amant uelint esse ueritatem,
et quia falli nollent, nolunt conuinci, quod falsi sint? itaque
propter eam rem oderunt ueritatem, quam pro ueritate amant.
amant eam lucentem, oderunt eam redarguentem. quia enim
falli nolunt et fallere uolunt, amant eam, cum se ipsa indicat,
et oderunt eam, cum eos ipsos indicat. inde retribuet eis, ut,
qui se ab ea manifestari nolunt, et eos nolentes manifestet et
eis ipsa non sit manifesta. sic, sic, etiam sic animus humanus,
etiam sic caecus et languidus, turpis atque indecens latere uult,
se autem ut lateat aliquid non uult. contra illi redditur, ut
ipse non lateat ueritatem, ipsum autem ueritas lateat. tamen
etiam sic, dum miser est, ueris mauult gaudere quam falsis.
beatus ergo erit, si nulla interpellante molestia de ipsa, per
quam uera sunt omnia, sola ueritate gaudebit.
te, domine, et non te inueni extra eam. neque enim
1 essent F notatia P1 3 eos om. V 4 beatus P1 me miserunt
W 5 ambulent ne OnJ. V ne] ne eos BCFO*PQ edd. 6 conprehendant]
conprehendant eos GM 7 et om. W ei factus est S,
factus est eis H 8 tuus euanuit S *erum S praedicans uerum 0
uita om. P1 9 pr. nisi om. CF d* ue**tate S 10 hoc quod amant
om. W 11 falli] falsi F nolent P1, nolint Q, nolunt GMmo
sunt CV 14 falsi F fallare W ipsa se CF, se ipsam Mb, ipsam V
indicant V, indicaret (om. et) 0 15 ipsa V indicant 0 retrilmt
(e add. m. 1) S, retribuit CGMW 16 uolunt F 18 langidus B
19 se—uult add. FS in mg. alt. ut] et 0 20 ueritate V, ueritati FH
lateat ueritas M 21 ueris mauult] uerissima uult FV1, uerissimis
uult C falsi F 25 alt. te om. M
nam ex quo didici te, non sum oblitus tui. ubi enim inueni
ueritatem, ibi inueni deum meum, ipsam ueritatem, quam ex
quo didici, non sum oblitus. itaque ex quo te didici, manes
in memoria mea, et illic te inuenio, cum reminiscor tui et delector
in te. hae sunt sanctae deliciae meae, quas donasti mihi
misericordia tua respiciens paupertatem meam.
manes? quale cubile fabricasti tibi? quale sanctuarium aedificasti
tibi? tu dedisti hanc dignationem memoriae meae, ut
maneas in ea, sed in qua eius parte maneas, hoc considero.
transcendi enim partes eius, quas habent et bestiae, cum te
recordarer, quia non ibi te inueniebam inter imagines rerum
corporalium, et ueni ad partes eius, ubi conmendaui affectiones
animi mei, nec illic inueni te. et intraui ad ipsius animi mei
sedem, quae illi est in memoria mea, quoniam sui quoque meminit
animus, nec ibi tu eras, quia sicut non es imago corporalis
nec affectio uiuentis, qualis est, cum laetamur, contristamur,
cupimus, metuimus, meminimus, obliuiscimur et quidquid
huius modi est, ita nec ipse animus es, quia dominus deus animi
tu es, et conmutantur haec omnia, tu autem inconmutabilis
manes super omnia et dignatus es habitare in memoria mea
ex quo te didici. et quid quaero, quo loco eius habites, quasi
uero loca ibi sint? habitas certe in ea, quoniam tui memini
ex quo te didici, et in ea inuenio, cum recordor te.
1 inueni BCFGHMOPQUVWedd. ex] & F dici W 2 ex quod dicit
(om. te) W sum] solum Ml 3 pr. ueritate W drfffi V 4 pr. quo] quo
in
te G non-didici o»:. F didici teBPQbm manes] anis W 6 haeae G,
haec BaCFU deliciae meae sanctae M 7 tua] meaM raeam add.MS
8 sed] sub S 9 pr. quale] quale illic G tibi] illic tibi BPQbm alt.
quale] qua H 10 tibi om. W 11 eam FV alt. in om. W1 eius om.
F, eis W 12 transcendisti M 13 te] te n W 14 eius om. F 15 necmei
add. F in mg. 16 illic F meminet P1 17 quia] qm W 18 contristamur
om. H 20 uiusmodi F, huiuscemodi G est om. M es]
5 W deus add. S2 s. I. 21 comotantur V 22 es] e W 23 ex]
et W habitas F 24 uera CsM9W9 eam SV 25 ea] ea te V,
ea te BCFGHMOPQW Eug. edd. te recordor F
eras in memoria mea, priusquam te -discerem. ubi ergo te
inueni, ut. discerem te, nisi in te supra me? et nusquam locus,
et recedimus et accedimus, et nusquam locus. ueritas, ubique
praesides omnibus consulentibus te simulque respondes omnibus
diuersa consulentibus. liquide tu respondes, sed non liquide omnes
audiunt. omnes unde uolunt consulunt, sed non semper
quod uolunt audiunt. optimus minister tuus est, qui non magis
intuetur hoc a te audire quod ipse uoluerit, sed potius hoc
sero te amaui! et ecce intus eras et ego foris et ibi te quae-
et in ista formosa, quae fecisti, deformis inruebam.
mecum eras, et tecum non eram. ea me tenebant longe a te,
quae si in te non essent, non essent. uocasti et clamasti et
rupisti surditatem meam, coruscasti, splenduisti et fugasti caecitatem
meam, fragrasti, et duxi spiritum et anhelo tibi, gustaui
et esurio et sitio, tetigisti me, et exarsi in pacem tuam.
dolor et labor, et uiua erit uita mea tota plena te. nunc autem
quoniam quem tu imples, subleuas eum, quoniam tui plenus
nondum sum, oneri mihi sum. contendunt laetitiae meae
flendae cum laetandis maeroribus, et ex qua parte stet uictoria
nescio. ei mihi, domine, miserere mei! contendunt maerores
mei mali cum gaudiis bonis, et ex qua parte stet uictoria nescio.
pr. te om. V inuenio F (et 3) discerim W 2 discerem] inuenirem
U inueni te edd. 3 super H et] ei C 4 ubique ueritas
bm 5 praesidens F, praesedes U te-consulentibus om. H
omnibus] omnibus etiam BCFGHMOPQVWEug. edd. 6 bis liquido M9
9 a te] add. S2 8. I.; om. B 10 ad te W, ipse a te V 12 pr. te om. W
eras] es V 15 alt. non] omnino non F pr. et om. V 16 erupiste (om.
et) V plenduisti V 17 fraglasti P2SV, flagrasti BCFGHMOP1
QWb eduxisti (om. et) V spu 0 hanelo SVW, anelo G 18 sitio]
scio te F 19 ex omni me] et omnino V, ex omni me omnino H
tuta
20 uiua] uita (tuta add. m. 3) M 22 nondum] non BCFGHMOPQ
VW Eug. edd. honeri V 23 memoribus V istet S 24 ei-mei
om. GFGMOVW contendunt - p. 256,1 miserere mei om. S mero-\'
ris F, memores H 25 qua add. TT\' 8. I.
abscondo: medicas es, aeger sum; misericors es, miser sum.
numquid non temptatio est uita humana super terram?
quis uelit molestias et difficultates? tolerari iubes ea, non
amari. nemo quod tolerat amat, etsi tolerare amat. quamuis
enim gaudeat se tolerare, mauult tamen non esse quod toleret.
prospera in aduersis desidero, aduersa in prospera timeo. quis
inter haec medius locus, ubi non sit humana uita temtatio?
uae prosperitatibus saeculi semel et iterum a timore aduersitatis
et a corruptione laetitiae! uae aduersitatibus saeculi
semel et iterum et tertio a desiderio prosperitatis, et quia ipsa
- aduersitas dura est, et ne frangat tolerantiam. numquid non
temtatio est uita humana super terram sine ullo interstitio?
tua. da quod iubes et iube quod uis. imperas nobis continentiam.
et cum scirem, ait quidam, quia nemo potest
esse continens nisi deus det, et hoc ipsum erat sapientiae,
scire cuius esset hoc donum. per continentiam
quippe colligimur et redigimur in unum, a quo in multa
defluximus. minus enim te amat qui tecum aliquid amat, quod
non propter te amat.s o amor, qui semper ardes et numquam
extingueris, caritas, deus meus, accende me! continentiam
iubes: da quod iubes et iube quod uis.
1 pr. ei] hei G, heu MV, et W misserere F alt. ei] hei G, heu
MV ecce om. W 2 pr. es] 5 W1 4 qui V uelis F difficultates]
difficultates pati b tolerare FHQSVb eas Cm 5 etiamsi G tollerari
F 6 esse] e W 7 desiderio F prospera (sc. fortuna) S:
prosperis BCFGHMOPQVW Eug. edd. 8 non om. PQ humanae
uitae BFGPVb, uitae humanae Q 9 aduersitates C1, aduersatis P,
auersitatis B 10 coruptela V aduersitatibus] jsperitatibus M 11 a
om. FV desiderio om. F 12 ne frangat] non frangat 0, naufragat
HV m tolerantia CFna 15 magna] magna ualde BCFGHOPQ
VW Eug. edd. 16 imperans B 17 potes F, poterat U 18 hoc
om. C sapientia H 20 pr. in om. OxQl 21 minus] magne minus H
22 ardes] ades OS 24 quod uis eras. F