tunc secum reputat, tunc
scripturas recordatur, tunc dicit: nonne mihi scriptum est:
bibe aquam de tuis uasis et de puteorum tuorum
fontibus. quid mihi cum puteo faeneratoris, ubi et aqua\'
includitur? suauiora erant holera cum securitate quam alieno
partae epulae cum sollicitudine. non oportuit aliena quaerere.
deinde incideram debita, de meis oportuit fontibus remedium
269 B (109 A) 22 Prouerb. 15, 17 V 2 adoritur om. spatio relicto V, adortatur (t pr. s.
u.) add. m2 4 deauratae DP\' siricae P ueniunt de medio DP\'
minores DP\' 5 coniux PVC coniunx HT cum uii DP\' iam]
tam DP\' 6 uendenda ... auctione om. DP auctione (u del.) T
9 accepit P 11 hic certa ... includitur om. spaiio relicto V 12 pectus
lorica BT 13 carcer PC et (corr. m2) B arma T et (corr. ml) B
14 uinclis BT adlegandas P alligandis (a 8. i m2) B 15 accnsat D
17 ea Ya PC et (a eras.) T hac cet. accusari BC 19 mihi om. BT
20 tuorum puteorum DP\' 22 alienae DP\' 23 partae Y pasto BT
pastae cet. sollicidudine P
deesse quam cibum, melius uestem uenalem proponere quam
libertatem addicere. quid profuit quod publicare paupertatem
meam uerecundatus sum? ecce alius publicauit.
ego nolui
nutritores uendere, ecce alius adiudicat. sera haec consideratio.
tunc decuit metuisse tuis, cum acciperes aliena: tunc
decuit succurrere, cum uulnera prima proserperent. melius
fuerat in principio tenuare sumptum et necessitatem debiti
rei familiaris angustiis ableuare quam ut ad horam ditatus
alienis postea exuereris et propriis.
tamen nihil nequius faeneratoribus, qui lucra sua aliena damna
arbitrantur et dispendio suo deputant quidquid ab aliis possidetur.
aucupantur heredes nouos, adulescentulos diuites explorant
per suos, adiungunt se simulantes paternam atque
amicitiam, uolunt domesticas eorum cognoscere necessitates.
si quam causam inuenerint, accusant uerecundiam,
pudorem arguunt, quod non ante de se speratum fuerit atque
praesumptum; sin uero nullos laqueos alicuius necessitatis
offenderint. intexunt fabulas, aiunt nobile praedium esse
uenale, amplam domum, accumulant prouentus fructuum,
annuos reditus exaggerant, hortantur ut coemat. similiter faciunt
pretiosas uestes et monilia nobilia praedicantes. neganti
se habere pecuniam ingerunt suam dicentes: \'utere ut tua;
de fructibus emptae possessionis pretium multiplicabis,
et 4 puplicauit P 4 uerecon<latu« P 5 notritoreH P
diiudicat D 6 meluisse ... decuit om. VJJI H neceaitate JiT
9 alleuare JBDPT 10 exuereris (e alt. e, u.) m2 B ml T exurerr-rih (r
pr. eras.) D cxsuereris P exareria P esnriea C 13 poanfdetur P 14 aduliscentulos
P 15 atquel et DP\' aduitam (d del.) P Utram 7\' 16 cognoscere
domcticaa eorum BT domeotiros (a s. o alt. w2\' V
17 inuenerint 1x (int in ras.) inuenerit I) uen-rondiam P 18 de
se speratum YBT de se separatum P6\' desperatum om. fuerit) J)i\'
19 uiro nullus P 20 tabolas P tabulas lJ/\'I{) . 21 prouf\'Ctl/s PlJP
22 coemat (o 8. u. P coernant Illx emant C 25 fruffibu» B
spolient suis: tendunt retia, simul ut indagine cincta spatia
fuerit ingressus, cogunt eum in retia cautionum, laqueos
usurarum; petunt obligari sibi auitum praetorium, paternum
sepulchrum. praestituitur dies solutioni, dissimulatur conuentio,
quando potest solutio sustineri. ubi satis securum
repente ingruunt et instant uehementius, causanti
incumbunt dicentes: \'tu possides tua praedia, nos nostram
pecuniam non habemus: aurum dedimus, lignum tenemus:
tibi fructuum emolumenta procedunt, nobis nihil accrescit
pecuniae. otiosa causatio est: saltem renouetur chirographum\\
aut etiam possessionibus esse uendendum aut ad haec facienda
poscit dilationem, usurae adplicantur ad sortem, adcumulatur
centesima. iam suspirare incipit, iam malum suum agnoscere.
die ac nocte usuram cogitat, quicquid occurrerit, faeneratorem
putat, quicquid crepuerit, uocem sibi uidetur faeneratoris
audire. si habes, cur non soluis? si non habes, cur malum
malo adiungis et de uulnere quaeris remedium? cur cotidie
obsidionem pateris faeneratoris, expugnationem times? uetus
sententia est: faeneratoris et debitoris sibi occurrentium
prospectum amborum facit dominus. alter
BT fandos (v s. a m2) V aduliscenti P 2 expolient
D et (om. suis) P\' 3 eum om. BT 5 sepulcrum VD solationi
§y§tii?$ri (sustineri exp. m2) V (in quo dissimulatur... sustineri
infra in mg. m2) 6 securas (s alt. eras.) B 7 instant rnp\' et (et
om.) C stant PBT uehementer (tius s. ter m2) V 11 cautio B (ti in
ras.) VT chirografum PV cirographum T cyrografum B cyrographum
cet. 13 primum BDT, om. P4 aduliscens P nichil adolescens DP\'
14 uindendum P aut om. DP\'C ad om. P 16 centisima P centensima
V accumulantur (antur ex ante P\') centesimae DP\' 17 ocurerit
P 18 increpuerit V faeneratores P 22 post debitoris add.
inuicem VBT
declinat: ille quasi leo quaerit quem deuoret, iste quasi bos
iuuenculus praedonis impetum reformidat: ille quasi accipiter
unguibus olorem quaerit inuadere, iste quasi anser aut fulica
mauult se uel in praerupta deicere uel in profunda demergere
quam istum humani corporis accipitrem sustinere. quid cotidie
fugis? etsi non occurrat faenerator, occurrit tibi inopia
tamquam bonus cursor. ambos ergo uidet dominus, faeneratorem
et debitorem, occurrentes sibi ambos spectat testis
alterius iniquitatis, alterius iniuriae: illius auaritiam
huius stultitiam. ille gressus debitoris singulos numerat,
aucupatur deflexus: iste continuo post columnas caput obumbrat;
nullam enim habet debitor auctoritatem. ambobus in
digitis usurarum repetitur saepius calculatio. par cura, sed
dispar allectus: alter laetatur incremento faenoris, alter
cumulo debitionis adfligitur, ille quaestus numerat, hic aerumnas.
Quid fugis hominem, quem poteras et non timere? quid
fugis aut quousque fugies? si quis pulsauerit nocte,
putas: sub lectum ilico. si quem subito intrare senseris,
tu foras exsilis. canis latrat, et cor tuum palpitat, sudor
add. ed. JRom., cf. Basil. 269 A 6 fxiv ubjtep *iwv sjr\'.tpf/s\'.
Tjj ?1rPq.. 6 aÈ losiwp Itotfiov dxripa[j.a 1I.cxt\'cxlttYJ,:m ttjv ouvruytav aperta
scripsi fera PB feram VTC quasi fera praedonem DP\' 2 bus iuuencu\'us
(cu ex co) P 4 ungulis DP\' ęuadere (in 8. ę) D fulioca
(o del.) P 5 ise (i del.) P uelut (ut del.) P uelgt D 6 accepitrem
P 8 uidit V 9 spectat ambos DP\' spectant V 10 condemnat
VT condempnat cet. 11 egressus B T debitores PBT nomerat
P enumerat B 12 aucupatur (ur ex or) P columnas P
13 deuitor P 14 repetitur B (ur 8. u. m2) DP C repetita V repetit P
reppetit T calculationem (nem in ras. m3) T 15 afectus P
incremento (u ex is) P 16 deuotionis PDP\'(\' nomerat P
18 hominem ... fagis om. B 19 fugies (e in ras) D 20 potas
P lecto BDP\'1x 21 foris DP\' canes P latuit (8. m2 1
latrat) V
differas, et, cum dilationem inpetraueris, gaudes. funere
tuo simulat se faenerator grauari, sed libenter inpertit: quasi
uenator, qui feram cinxerit, securus est praedae. tu oscularis
caput, amplecteris genua et quasi ceruus sagittae toxico ictus
paululum procedens tandem uictus ueneno procumbis aut
quasi piscis, qui fuscina fuerit infixus, quocumque fugerit
uulnus uehit. et uere piscis ille in esca mortem deuorat, ille
hamum gluttit, dum cibum quaerit, sed tamen hamum non
uidet, quem tegit praeda: tu hamum cernis et gluttis. hamus
tuus faenus est creditoris, hamum uoras et uermis te semper
adrodit. ipsa est esca, quae decipit. itaque et tibi faenoris
nec cibus usui est et hamus uulneri. an ignoras quia semel
inlaqueatus nodo se magis, si fugiat, ipse constringit et intra
retia positus fugiendo magis deicit super se retia? in plateis
fugis, cum intra parietes tutus esse non possis. inuenit te,
cum uoluerit, faenerator. denique ubi tempus impleueris.
sicut lupus nocte inruit, dormire non sinit, expectato die ad
publicum trahit aut tabulis uenditionis cogit suscribere. ut
fureris pudoris dispendium, subscribis ilico uenditurus auitum
C offunditur PVDP\' offenditur B (v s. e) T quatit
<artus> ed. Rom. quatitur DP\' mentieris (a s. e alt.) V
4 fauenator (fa del. ml) P uenerator V uenator (a ex e) D cinxerat
PBT 5 sagitta toxicata DP\' 6 procedens Bm2 DP\' procidens B
ml cet. tandem] tâquam B 7 malim fugeris .. uehis 8 uebit]
besit B- escam (m del.) P illtk DP\' 9 glutit DP\'TC 10 uidit
D uidet (et in ras.) r teget P glutis DP\'l\'C 11 et] sed DP\'
uermis (i ex e) P 12 adrodit PTC adrodet B arrodit V abrodit
DP\' obrodit a 15 deicit ed. Paris. a. 1661 deiciat et V deiciat cet.
plateas V 16 parietis P posses P inueniet D inaenerit P\'
18 sinet BT expectatio P expectato D (to Ú, ras.) et P\', qui om. die
19 puplicum P trahit DP\'C trahet eet. tabolis P subscribere C
20 fruaris (a in ras. m3) 7\' uinditurus auiturus auitum P uenditurns
abiturus auitum C uenditurue auitum praetorium sepulcrum (diturns
a. p. s. in ras. m3) T uenditur B
emitur ieiunum solum, iactatur quod infecunda uendiderit,
dispendiis onerauerit uenditorem, et superioris temporis adscribuntur
dispendiis damna praesentis. mox et laudata uenduntur
et inferuntur iam non instrumenta, sed uincula.
Tamen adhuc quaerenti fideiussores tribuuntur indutiae,
non ut praedam libertatis inueniat, sed ut consortem seruitutis
adiungat, qui se societ aerumnoso. at quid iuuare potest
alienae calamitatis accessio? iam et amici fugiunt, conuiuae
non recognoscunt: ipse quoque conspectus omnium refugit
et ut pugil ictus uarios concertantium ita iste honestorum
uitat occursus et sollicitus, ubi in aliquem offenderit, uigilanti
exit obtutu. redit paratus ad uincula, redit mortem
optans, cogitans eam sibi, si moreretur, (moram> inferre.
redit misere se ipse condemnans, quod alienam pecuniam non
refugerit et faeneratoris se aere deuinxerit.
o quantos miseros
aliena fecerunt bona? quid tibi, inquit ut bibas aquam
Geon? quid inquam tibi, ut biberes calicem faeneratoris?
\'multi\' inquit \'mutuati ad tempus et necessitatibus consuluerunt
suis et pecuniam reddiderunt). et quanti se propter
faenus strangulauerunt? illos consideras, hos non numeras.
reminisceris euasisse aliquos, non reminisceris oppetisse: nummos
redditos imputas, laqueos adpetitos non conputas, quos
(112 BC) scripsi paternum libri uter B praetereatur
DP1 uerecondiae P 2 ieiunum P ieiunium cet. uendiderit
DP\' uindidit P uendidit cet. 3 debitorem P (debit ex uendit ml) cet.
6 quaerenti PC quaerendi cet. fiteiusaoris P fideiussoris T fideiussuris
(o s. u alt.) B fidei usuris V 7 liuertatis P 8 quis PC qui, V
adscciet V associet B7\' aut V (a s. u.) cet. 13 obtutus V 14 si
om. P, ut DP\' moram addidi, quietem s. v. m2 B 15 condempnans
PBDC 16 aeri D deuinxerat (i 8. a m2) B 17 inquam
tibi DP\' 18 gyon BDP\' gion TC quidJ inquid P biberis P -
19 mutati B 21 stranguillauerunt P stranguilauerunt V nomeras P
enumeras VDP1 22 necem (a. u. m2) opetisse B 23 conpotas P
ad contumeliam, fragiliores ad iniuriam expetito interitu
praetulerunt opprobrium uitae amplius quam mortis supplicium
pertimescentes.
in auctionem deduci et teneri calamitatis heredes, qui non
essent participes successionis, et hoc tam immane flagitium
non erubescere creditorem. instat urguet addicit. \'mea\' inquit
\'nutriti pecunia pro alimonia seruitium recognoscant, pro
sumptu licitationem subeant. agitetur hasta de pretiis singulorum\'.
non inmerito hasta agitatur, ubi caput quaeritur: non
inmerito ad auctionem peruenitur, ubi sors poscitur. haec est
faeneratoris inhumanitas, haec debitoris stultitia, ut filiis,
quibus pecuniam non relinquit, libertatem auferat, pro
chirographum dimittat, pro emolumento hereditatis
syngrapham obligationis. quid sibi uult paterni in liberos
scriptura maledicti, ubi nulla est impii offensa peccati? an
potest durius aliquod esse maledictum grauiusque seruitium?
et illa saepe post mortem habet defunctus conpendia, quod
non spectat miserias filiorum.
uendit plerumque et pater liberos
auctoritate generationis, sed non uoce pietatis et ad
pudibundo uultu miseros trahit dicens: 'soluite, filii,
DP\' uerecondiores P 3 opproprium PT obprobrium
liD 4 pertimiscentce P et (corr. tnl) D 5 miserabilfi P
proptęr V 6 auctionem (u del. m2) T actionem DP\' heredis PD
8 erubiscere P urguet Y et (u alt. del. m2) T urguit P urget cet.
10 licitationg (ê ex e m2) B illicitationem DP\' subueant P agitetur
(a s. e m2) V 11 asta P 12 actionem DP\' et m2 T faeneratoris
est B 13 inhumanitas P humanitas eet. filii PDP\' 14 non
relinquit pecuniam D et (pecuniam in mg.) P\' 15 chirographum T
cirografum PV cyrografum B cyrographum cet. 16 simgramfam P (m
alt. del.) syngrafam V singrapham T simgrafam (sigrafum m2) B sim.
f-ragom C, om in spatio uacuo DP\' qui P sibi (bi s. M.) V
18 aliquos P aliquid B 19 illas D et (s exp.) P\' 21 et ad VBT
et PC ad DP4 actionem DP\' et m2 T 22 furibundo DP\' filii
(i terl. s. u. m2) gylae (u s. y m2) Y
quod non deuorastis, reddite quod non accepistis, hoc
meliores, quod uestro pretio redimitis patrem, uestra seruitute
paternam emitis libertatem.\'
Esto ut aliquis qui subuenire possit accedat. quis tantam
expleat Charybdin, quis rationes faeneratoris agnoscat, quis
auaritiam satiet. quae non iste pretia exaggeret, cum uiderit
redemptorem? non enim suo magis lucro quam alieno detrimento
pascitur. uera profecto, uera est utpote dei diuina
sententia. qui cum iratus esset propter impietatem populi
Iudaeorum, quod post deos abiret alienos, cui inquit faeneratori
uendidi uos? uenditur enim qui obligatus fuerit
faeneratori et uenditur non uno pretio, sed cottidiano, uenditur
non cum definitione, sed cum accessione diuturna. noua
usurarum auctio per menses singulos, noua sub cotidiana
licitatione uenditio. qui plus optulerit trahit semper, uenalis
addicitur, numquam quasi uenditus aestimatur. magna igitur
uis caelestis sententiae. non satis iudicauit dominus dicere:
cui uendidi uos? addidit faeneratori. offensus nihil
potuit grauius inuenire, quo uindicaret in perfidos. derelictus
expostulat, cur ita fugerint salutis auctorem, quasi faeneratori
eos alicui dominus uendidisset digna poena dominum relinquentis.
habent serui quod amplius quam carceris poenas et
uincula reformident, habent liberi quod paueant pro libertatis
incuria.
simul illud aduerte quod faeneratio praeuaricationis ante accepistis om. BD 5 qui om. DP\' posset P et (i s.
e m2) B 5 sq. qui (ter) BT 6 charybdin V charibdin P et (h 8. u.) B
charibdim T carybdim D caribdin P\' caibdim C rationis P 8 redimptorem
P redemtorem V redemptores DP\' 11 alienos abirent DP\'
uendidi uos feneratori DP\' 12 fuerat BT 13 uenditor P et (corr.
m2) V 14 diffinitione BDP\' diurna BT 15 actio T m2 co-.
tidiana (na ex no) B 16 trahitur DP\' trahit et T 19 uindidi P
sed addidit VDP4 20 iudicaret B TD uindicauit P1 derelictos DP\'
21 fugerent VBT 22 alicui dominus eos DP4 dum* D dfli B
relinquentis VC relinquentes cet. 23 carcheris P
faeneratori se potuerit obligare; faenus enim radix mendacii,
causa perfidiae est. \'ego uos\' inquit \'non uendidi, sed peccatis.
catis uestris uenditi estis\'. ergo qui se faeneratori
obligat ipse se uendit et quod peius est, uendit se non aere,
sed culpa.
mutuata peccatum obnoxiae successionis usuris omne genus
defaenerauit humanum? denique quasi malus faenerator
tenuit, quod postea dominus suo cruore deleuit.
etenim quod mortis erat scriptum apicibus debuit morte
dissolui. faenerator ergo diabolus. denique ostendebat saluatori
diuitias suas dicens: haec omnia tibi dabo, si procidens
adoraueris me. at uero dominus aeris solutor
alieni nihil ipsi debebat, qui poterat dicere: ecce uenit
huius mundi princeps et in me suum non inuenit
nihil. nihil debebat, sed soluebat pro omnibus, sicut ipse
testatur dicens: quae non rapui tunc exoluebam.
quid
distat malitia huius principis mundi? faenerator pecuniae
caput obligat, manum tenet, sortem ducit, centesimam exigit.
o nomen triste de dulci! dominus ouem centesimam liberauit - illa
centesima salutis, haec mortis est — et terra bona centuplum
fructum reddit. uae his qui dicunt quod amarum
humanum), cf. 9, 32 13 Matth. 4, 9 15 Iuh. 14, 30 18 Psalm.
LXVIII 5 21 Matth. 18, 12 Luc. 15, 4 23 Esai. 5, 20 Bas. 280 A (113 B)
1 his B 3 uos om. BT uindidi P 4 fenatori P 5 se a. u.
vi2 V uindit P se non aere in lit. m4 P 7 ante nisi add. est
(eras.) P 8 mutata BT 9 humantl. P malis B chirografum PV
cyrographum cet. 11 apicibusj a principibus BT 12 solui B 13 procadens
(a ex i) P 14 saluator PDP\' et (saluator aeris) C 16 ipse
VBDP1 post ipse debebat add. V et quasi debitor uenit ut a faenore
peccati exueret debitores. nihil debebat 16 mundi huias BT suum
non inuenit nihil P suum inuenit et nihil V suum inuenit nihil T nihil
suum inuenit B suum nihil inuenit cet. 19 mundi principis B 20 sortem
VT sorte cet. centesimam exigit V, om. eèt. 21 centensimam
et centensima D 23 reddidit DP\'
quid dulcius gratia? nonne hoc ipso sermone, quo centesimam
appellant, reuocare deberent in memoriam redemptorem,
qui uenit centesimam ouem saluare, non perdere?
quis grauior
exactor est? et hoc triste nomen. denique dominus ait: populus
meus, exactores uestri cirumscribunt uos, et
in euangelio habes: dum uadis cum aduersario tuo ad
magistratum, da operam liberari ab illo, ne forte
perducat te ad iudicem et iudex tradat te exactori
et exactor mittat te in carcerem. quis iste sit exactor
agnosce, qui etiam nouissimum quadrantem exigit et idem
se creditorem uocat atque in hoc etiam nomine fraudem facit
ut qui ueneni poculum melle inlinit. ut sub grato odore
mors lateat atque inlita calicis ora uim fraudis abscondant.
creditor praetexitur quasi fidelis et quasi incredulus, ad quem
fidelis obpignorat.
et negari tumulum, dum faenus exposcitur? quibus ego adquieui
libenter, ut suum constringerent debitorem, ut electo
eo fideiussor euaderet; haec sunt enim faenoris leges. dixi
itaque: tenete reum uestrum et, ne uobis possit elabi, domum
ducite, claudite in cubiculo uestro carnificibus duriores,
P redemtorem V 4 centisimam oue P
qui B quid C 8 opera P 9 te bis om. DP\' 10 minat B exactor
sit B 11 qui etiam om. V 12 uaeat 1,0 8. a pr.) V 13 ut
8. u. V 14 inlita V illita C et (i alt. ex a) DP\' inlata P illata BT
calici B abscondat DP\'T abscondit (a s. i) B 15 incredulos (v
8. o) V ad quem] atque VC 16 fidelis om. B, infidelis C oppignerat
B obpignerat T 17 uidi a VP\'O et (i alt. ex ua) D uidaa P
nidua a BT foeneratoribus P defunctos (os ex us) D pignere B
18 negarit (t eras.) B nega T ergo B adquietus PBT 19 conatringerint
P cOlIstringeret DP\' deuitorem P 20 euaderit P hae Y
heg D enim om. DP\' foeneratoris (fen. P\') DP\' leges (es ex
is) P dixit D (t exp.) P\' 22 cubiculo (o ex um) P cubili DP\'
duriori DP\'
peccatorum reos post mortem carcer emittit, uos clauditis:
legum seueritate defunctus absoluitur, uobis tenetur; certe
hic sortem suam iam memoratur implesse. non inuideo tamen
pignus uestrum reseruare. nihil interest inter funus et faenus,
nihil inter mortem distat et sortem: personat, personat funebrem
ululatum faenebris usura. nunc uere capite minutus est
quem conuenitis; uehementioribus tamen nexibus alligate, ne
uincula uestra non sentiat. durus et rigidus est debitor et
qui iam non nouerit erubescere. unum sane est, quod non timere possitis, quia poscere non nouit alimenta' a). iussi igitur
leuari corpus et ad faeneratoris domum exsequiarum ordinem
duci; sed etiam inde clausorum mugitu talia personabant.
ibi quoque funus esse crederes, ibi mortuos plangi putares,
nec fallebat sententia nisi quod plures constabat illic esse
morituros. uictus religionis consuetudine faenerator — nam alibi
suscipi pignora etiam ista dicuntur — rogat ut ad tumuli
locum reliquiae deferantur. tunc tantum uidi humanos faeneratores,
grauari me: tamen ego eorum humanitatem memorabam
prospicere, ne postea se quererentur esse fraudatos,
donec feretro colla subiecti ipsi defunctum ad sepulchra
deducerent, grauiore maerore deflentes pecuniae suae funus.
BT exartor D 3 seueritate C BeueritatS DP\' seueritatis
(8 alt. del.) P seueritati cet. 5 reseruate a; sed uos facile auditur,
quamquam uos ante uestrum excidisse potuit faenus et funus B
6 nihil distat (distat eras., om. deinde distat) B alt. personat om. VC
7 faenebris P (e alt. ex i, b s. u.) V funebris BT fenoris cet. uero
DP\' minutus ex munitus B 8 conuenetis (con s. u. m3, i s. e alt.) V
alligati PDP\' 10 erubiscere P 11 possetis PDP\'C 14 crederis P
mortuos B (s s. II.) D (os ex us) potares P 15 neci P et (i
eras.) D plures (1 ex o) P 16 uictus ex uictis D regionis V
consuidudine P faenerator (or ex ur, in mg. ml tor) D iam ex
nam B 17 suscepi PDP\' suscepit C tumulum (om. locum) BT
18 homanos P 19 grauarit (t del.) P grauari (a ex i) B humanitate
VBT memorabar (ar ex or) B memerabor T 20 proficere DP\'
quererentur (re alt. 8. u.) B fraudatos esse DP\' 21 sepulcrha P
sepulchrum BT 22 grauiore PC graaiori cet.
conuenticula et perdentis aerumnam commoditatem
suam iudicant. spondent pro singulis: uarios primo sors ludit
euentus, ad diuersos saepe transfertur uictoria stipendiaque
eius uicissim atque aerumna mutantur. omnes uincuntur et
uincunt, faenerator solus adquirit: penes alios inane nomen
quod uicerint, penes solum faeneratorem fructus est, non
annuus, sed momentarius: illi soli lucrum faciunt in omnium
detrimento, illis solis est usura uictoriae. uideas reliquos
subito egentes, repente diuites, deinde nudos, singulis iactibus
statum mutantes. uersatur enim eorum uita ut tessera,
uoluitur census in tabula, fit ludus de periculo et de ludo
periculum; quot propositiones tot proscriptiones. clamor
plaudentium, fletus despoliatorum, gemitus deplorantium.
sedet inter hos creditor ut tyrannus, damnans unumquemque
sorte capitali, agitat hastas, feralem instituit de singulorum
exuuiis auctionem. alios proscriptioni addicit, alios seruituti:
non tanti occisi sub tyrannis sunt. uitae igitur hanc aleam
rectius dixerim quam pecuniae; sub momento fertur quod
in aeternum. ebrietas iudicat et nullus appellat. habet et
alea suas leges, quas fori iura non soluant. notatur, si credi
potest, infamia qui putauerit renitendum et infamium sententia
grauius quam censura iudicialis inurit opprobrium, quoniam
qui apud iudicem damnantur apud illos gloriosi sunt,
qui apud illos damnantur et apud iudicem criminosi sunt.
alt. ex a) pOlit conuenticala transponit B 2 perdendis V
perdentes DP\' 3 pro] per B 6 paenes PV inanes (s del.) P
7 paenes P (s 8. u.) V non] sed BT 8 momentaneus T 9 illi P
usure DP\' 11 cessera (t s. c) V 13 quod P et (t 8. d m2) 1\'
propositionis t. proscriptionis P 14 fit plaudentium (in ras. m3,
eadem in mg. m2) T dispoliatorum PD 15 creditor (or ex ur) D
singulos creditor Put] et BT tirrannus P tirannus B 16 constituit
BT 17 auctionem (u del. m2) T alios bis ex alius D proscriptionem
P 18 tyrrannis P igitur om. V 20 apellat P 21 fori C
foris P4 (s exp.) eet. 22 potauerit P retinendum BT 23 grauiQ
DP\' oppropriam PT obprobrium BDP\' 25 et om. DP\'
leuioribus iudicabant, uerbum graue, hoc est de potioribus
negotiis Moysi iudicio reseruare consueuerant. hic dicitur:
('aleonum concilium iudicauit\', et plus eorum timetur potentia
quam leonum. inter has feras uiuis, faenerator, atque uersaris,
his bestiis cibum eripis, his taetrior aestimaris, his!
crudelior plus timeris.
Ferunt Chunorum populos omnibus bellum inferre nationi-I
bus, faeneratoribus tamen esse subiectos et cum sine legibus
uiuant, aleae solius legibus oboedire, in procinctu ludere,
tesseras simul et arma portare et plures suis quam hostilibus,
iactibus interire, in uictoria sua captiuos fieri et spolia suorum
perpeti, quae pati ab hoste non nouerint, ideo numquam
belli studia deponere, quod uictus aleae ludo, cum totius!i
praedae munus amiserit, ludendi subsidia requirat bellandi
periculo, frequenter autem tanto ardore rapi, ut, cum ea quae
sola magni aestimant uictus arma tradiderit, ad unum aleae
iactum uitam suam potestati uel uictoris uel faeneratoris
addicat. denique constitit quod quidam eorum et imperatori
Romano cognitus in fide pretium seruitutis, quam sibi tali
sorte superatus intulerat, suppliciis imperatae mortis exsoluerit.
premit ergo faenerator etiam colla Chunorum et eos
urget in ferrum, premit barbaros suae terrore saeuitiae.
et odibilis inquit homo huiusmodi. oblatio quidem
V iudicandum T 3 iudicium DP\' consuerant B
4 concilio iudicabit liT 5 leonum (u ex e m2) P uiuis] unus BT
atque post uersaris transponit B 6 bistiis P his alt. (h s. fl. m2) V
taetrior V deterior B tetrior eet. 8 hunorum B populos (os ex us) B
omnium (ibus s. ium) V nationibus BTC rationibus cef. 10 aleae!
(e pr. 8. u m2) V 11 et alt. (in ras. tn3, ita tng. ras.) T **• (int
eras.) B hostilibus (li s. u. mii) P hostibus VB hortium C 12 factibus
P ictibus D (ex factibus) P\'C 13 perpeti s. U. m4 P 14 aleae
(e 8. u. m2) V 16 rapi C rapti PDP\' raptati eet., fort. raptari
17 magna DP\' 22 chunorum (c eras.) B 24 enint] etiam B te-,
trins PV tetriuB eet. expedit (d ex t) B 25 blanda quidem BI
facit exactionis saeuitiam. protulit pecuniam, hypothecas exigit
atque in suis apothecis recondit. una pecunia a faeneratoribus
datur et quam multa a debitoribus exiguntur! quanta sibi
fecerunt uocabula! nummus datur, faenus appellatur: sors
dicitur, caput uocatur: aes alienum scribitur, multorum hoc
capitum inmane prodigium numerosam exactionem efficit:
syngrapham nuncupat, chirographum nominat, hypothecas
.