eo quod nosset multas ad decipiendum uias esse serpentis,
quia transfiguratur in angelum lucis et ministri eius sicut
ministri iustitiae sunt falsa inponentis rebus singulis nomina,
ut temeritatem dicat esse uirtutem et auaritiae nomen inponat
industriae. serpens enim mulierem decepit. uirum mulier ad
praeuaricationem de ueritate deduxit. serpentis typum accepit
delectatio corporalis. mulier symbolum sensus est nostri, uir
mentis. delectatio itaque sensum mouet, sensus menti transfundit
quam acceperit passionem. delectatio igitur prima est
origo peccati, ideoque non mireris cur ante serpens damnetur
iudicio dei, secundo mulier, tertio uir. secundum erroris
ordinem damnationis quoque ordo seruatus est; delectatio enim
sensum, sensus autem mentem captiuam facere consueuit. ut
scias autem quia serpens typus est delectationis, damnationem
eius aduerte.
supra pectus inquit tuum et in utero tuo
ambulabis. qui sunt qui in utero suo ambulant nisi qui uentri
et gulae uiuunt, quorum deus uenter et gloria in pudendis
eorum, qui terrena sapiunt et cibo onerati ad terrena curuantur?
belle ergo delectationi ait, quae cibis intenta terram uidetur manducare:
supra pectus tuum et in utero tuo ambulabis
et terram manducabis omnibus diebus uitae
104, 18 aqq. C.) 11 Philo Quaest. 1 47 16 Gen. 3. 14 18 Philipp.
3, 19 Philo Legg. alleg. III 47 (114, 30; I 143, 12 C.) 21 Gen. 3. 14 APVD me persuaait JRF\' me decepit C\' me suasit cc<.
uenẹrabile (i s. e) A est om. RV\' 2no*<sset<S\' ad om. A
3 transaguratur (s s. M.) F 4 ẹiusticiae A Iponentis D inpoteutis A
(in 8. M.) PV imponentes cet. 5 auariae (a pr. a. M.) A auaritia RP\'V\'
7 accipit APVC\'D 9 mouet et BP\' mouet. S tranafundit (n alt.
8. M.) AM 11 ideo (om. que) RV\' dampnetur PBC\' et (p s. M.
m2) C\' damnatar J< dampnatur V\' 12 iuditio (ti a. u.) A secundum
(cu s. M.) A 13 dampnationis PJ3Cx et (p 8. M. m2) C\' (Mc NWper)
15 tipus A 17 ambulabant MS 18 uenter est et JVCx 19 ad terra.
B ad terra r\' 20 intenta SBP\'CC\' interita APRVV\' interdicta M
nutrita D terrarum SP\' uideatur M manducare uidetnr B
suae aliquid possit optendere, ut dicat iniquitatem suam ei
condemnatione uenisse et ideo ad nocendum hominibus
pertinaciter obniti, quia ideo damnatus est, ut noceret. quod
uidetur esse proximum opinioni, si tamquam damnationis
istam sententiam; non enim deus ad hoc serpentem
damnauit, ut noceat, sed quid futurum esset ostendit. et
quidem temptatio illa quod amplius hominibus prosit superius
demonstrauimus; si tamen cognouerimus quia scriptum est
dicente deo: honorificantes me honorificabo, et
contemptor mei honore priuabitur, licet nobis ex
his uerbis aliquid aestimare. deus enim operatur quod bonum
est, non quod malum; ergo doceant te uerba diuina quia
operatur gloriam, poenam relinquit. honorificantes me
inquit honorificabo honorem bonorum operationis suae
esse declarans. et contemptores, inquit, mei — non dixit
honore priuabo, sed honore priuabuntur, non suae operationi
deputans eorum iniuriam, sed quid futurum esset ostendens.
ergo hic non dixit: facio te supra pectus tuum et in utero
tuo ambulare et terram manducare omnes dies uitae tuae,
sed: ambulabis inquit et manducabis, ut praedixisse
magia de serpente quae futura sunt uideretur quam praescripsisse
quid faceret. terra, inquit, tibi cibus erit, non
anima; nam et hoc peccatoribus prodest. unde et apostolus
tradidit huiusmodi in interitum carnis, ut spiritus saluus sit
in die domini nostri Iesu Christi. pectore autem et uentre
APVCDPx diabolo N 2 ut] et J!F\' 3 condcmnationem
A condempnationem C\' uenisse (ni in ras.) A 5 proxi*mum
(n eras.) A opinionis RP\' opinione (i a. e) M si ow. N accipiamus
RMP\'V\' 6 istam om. RV\' dampnauit serpentem B 7 futurum V\' futurus
cef. 8 temtatio A 9 si APVD st C sed cet. cognoaerimna APVCD
cognosce M cum legerimus ce<. 11 contemtor A 13 ergo (r s. M.) A
doceant te (t pr. N. M.) P doceante A doceant RMV\' 14 glo<riam A
15 inquit me N 18 ostendit .MfF\' 19 ergo et hic 2V 24 na!a
om. R V\' et (tM quo et s. «. m2) M
quia propter terrenas cogitationes de illa caelesti benedictione
sit lapsus; pectus enim frequenter recessus quidam accipitur
sapientiae. et ideo apostolus supra pectus Christi reclinat
caput, non in terram deicit. ergo si sapientia diaboli feris:
inmanissimis conparatur, quibus intra pedes pectus sit, si
etiam homines qui ten-ena sapiunt nec interiore affectu
eriguntur ad caelum utero uidentur reptare per terram, utique
uentrem animae nostrae non corruptibilibus saeculi huius
implere, sed magis dei uerbo satiare debemus. bene igitur
Dauid personam suscipiens Adae dicit: humiliata est in
puluere anima mea, adhaesitin terra uenter meus;
adhaesit enim dum configuratur serpenti, qui pascitur iniquitate
terrena. ideoque nos apostolus configurari dicit oportere Christo,
ut uirtus Christi praetendat in nobis. quae sententia non
putatur in serpentem grauis, cum etiam Adam, qui leuius
peccauit, tali condemnatur sententia.
scriptum est enim:
maledicta terra in operibus tuis; in tristitia manducabis
eam omnes dies uitae tuae. uidetur certe
similitudo quaedam esse sententiae, sed tamen in ipsa
similitudine magna discretio. interest enim utrum manducet
aliquis terram sicut serpenti dictum est quia terram
an uero sicut homini dictum est: in tristitia
manducabis. adiectio enim ista in tristitia discretionem
3,16 lSGen.3,17 (oMt. serpentem) RV\' 2 beatitudine a, recte puto
4 sapientia A et (-ae corr.) P 6 si scripsi. sed libri 7 interiori R
(i ult. s. M. m2) interior F\' 8 per] super -BC\' itaque RSBP\'Y\'
11 adea P 13 configiratur (v <. i alt.) A configurati R configuratne V\'
14 configurare (i s. ę) J. 15 pretendat (ten s. M.) A quae sententia
OM. -RF\' .16 uidetur -RF\' serpente RMBV\' gradus RV\'
17 condempnatur APBC\' et (p N. M. m2) C 18 tristitia RM 19 per
omnes RB.P\' 20 tamen (n ex m) A 22 est ow. RV\' manducauit
ARCV\' et (corr. m1) F manducabis F (m2 ex -bit) MP\'D 24 manducabit
n
in tristitia magis terram manducare quam in delectatione.
hoc est ut in actu quodam et sensu corporis contristari
uidear quam delectari in peccato: multi enim propter nimias
iniquitates non suscipiunt peccati conscientiam. at uero ille
qui ait: castigo corpus meum et seruituti redigo
contristatur in nostrorum paenitentiam peccatorum, quia sua
tanta delicta non habuit, ut m his contristari deberet. denique
et nobis suadet utilem istam esse tristitiam, quae secundum
deum, non secundum saeculum est. oportet, inquit, uos contristari
in paenitentiam secundum deum; nam secundum deum tristitia
salutem operatur, saeculi autem tristitia mortem
operatur. sed et de ueteri testamento accipe illos ad gratiam
peruenisse qui contristabantur in operibus corporalibus, illos
uero supplicio remansisse qui delectabantur huiusmodi operibus.
denique Hebraei, qui ingemiscebant in laboribus Aegypti, iustorum
gratiam consecuti sunt et quia panem in tristitia manducauerunt,
esca donati sunt spiritali, Aegyptii uero, qui talia
opera cum exultatione celebrabant, regi detestabili seruientes
nullam ueniam sunt adepti.
sed est et ilIa distinctio, quod
serpenti dicitur quia terram manducabit, Adae autem in
2. 5 18 I Cor. 10. 3 Exod. 16. 14 sqq., cf. Philo Legg. alleg. ni
60 (121, 23 eqq.; I 151, 14 aqq. C.) 21 Gen. 3. 17—19 JRFJf 6 seruitute A et (e alt. m2 ex i) 5\' (in quo
m2 ex et factum M< in ut uidetur) in seruitutem D in seruitute V\'
7 paenitentiam Monac. 2549 paenitentia cet. 9 utillaem J. istam
s. M. R post tristitiam add. sed eam tristitiam MSBP\' 10 est post
deum transponunt N nos M 11 paciencia n nam secundum
deum oMt. RB 12 saeculi... operatur OMt. 7<F\' 13 ueteri (i ex c)
F\' 14 peruenisese A contristabuntur P 15 in snpplicio y
quạẹ (i <. ạẹ) F delectabuntur P huiua mundi S (huiusmodi
w3) B.P\' 16 ingemiscebant A (e s. i alt. m2) R (i alt. ex e m1) S (i
alt. ex e m2) ingemescebantJfC 17 manducarunt fC\' 18 doTp).natiJ\'
aegypti R 19 celebrabant (r a. M.) A celebrant J?3fP\'F* et (corr.
?;<D <S\' 20 est et ow. R, est OH!. SBP\'V\', et om. M 21 mandacabis
RMP\'C\'V\'
intellegamus in his processum et, quando terram manducamus,
in quadam malitia esse uideamur, quando faenum, in
quodam processu, quando uero panem, tum consummata
fuerit fortitudo. ergo et nos habeamus processum uitae huius.
sicut habuit et Paulus, qui dicit: uiuo autem iam non
ego — hoc est non ego, qui terram ante manducabam, non
ego qui faenum, quia omnis caro faenum — set uiuit in
me Christus, hoc est uiuit panis ille uiuus, qui uenit e
caelo, uiuit sapientia, uiuit gratia, uiuit iustitia, uiuit resurrectio.
deinde considera quia non est maledictus homo, sed maledictus
est serpens, nec terra in se maledicta est, sed maledicta
inquit in operibus tuis ad animam dictum est.
tunc terra maledicta, si habeas opera terrena, id est opera
saecularia, et maledicta non in uniuersum, sed ut spinas et
tribulos generet, nisi fuerit humanae studio operationis exercita.
quod si eam exercuerimus, in labore quidem et sudore, sed
tamen panem manducabimus. repugnat enim lex carnis legi
mentis, et laborandum nobis est ac desudandum, ut castigemus
corpus et seruituti redigamus et quae sunt spiritalia
12 Gen. 3, 17 17 Gen. 3. 19 18 Augustinus contra lul. Pelag. II
5, 13 (repugnat... seminemus) Rom. 7, 23 19 I Cor. 9, 27 20 I
Cor. 9, 11 1 post manducabis add. et cum sudore manducabis (tum manducabis
add. Jf<S\'B) N faenum RCP\' foenum S fenum cct. 2 esse in his MfF\'
m his esse SBP\' 3 malia A alia D militiae R (e eras.) malitiae MV\'
fenum V\' foenum RSBP\' fenum cct. 4 tuin scripsi cum libri 5 habemus
RY\' 7 ante s. M. A 8 fpnum pr. C fenum MC\'D foenum cet-
fęnum o!t. CD fenum AMCx foenum ce<. 8& (d a. &) -4 sed cet.
9 e 8. M. m2 R 10 iniustitia (in eras.) P 11 non maledictus est RV\'
maledictns (c a. M.) A 13 inquit &. M. m2 F post est f!<M. id est
RMV\' 14 maledicta est SBP\'CC\' habeas (a alt. s. M.) A 15 in
s M. J. uniuersQ (Q ex a) A 16 exercitata S (ta alt. s. M. Mt3) BC\'
excita R (in mg. m2 exculta t exercitata) 17 eam] etiam SBP\'
18 manducauimus RV\' 19 atque desudandum SBP\' atque sudandum
RV\'
metemus: si uero spiritalia seminauerimus, metemus ea quae
sunt spiritalia.
eras.) J. 3 post spirit alia add. amen JfCF\\ piante
Jno nro ihu xpo. Cui 6 honor laua (s s. M.) et Ipin in acta scłorum aṁ C\'.
EXPLICIT LIBER DE PARADISO BEATI ABROSII A EXPL. DE
PARADISO LIBER SECUNDUS P EXPLICIT PARADI (LIBER PARA-
DISI F\') RV\' EXPLIC (LIB. I. add. P\') DE PARADISO SP\' (qui
add. ADAM ET EUA) D EXPLICIT LIBER SCI AMBROSII EPI DE
PARADYSO P" EXPLICIT LIBER PARADISI BEATI AMBROSII
ARCHIEPI C. in VMBC" non est subscriptio