diaboli plena esse mendacii; uix enim unum uerum uidetur
ex iis quae pollicitus est, reliqua falsa conposuit. sic enim habes:
et dixit serpens mulieri: non morte moriemini.
ecce unum falsum; nam morte mortuus est homo, qui secutus
est promissa serpentis. deinde addidit: sciebat enim inquit
deus quia quacumque die manducaueritis ex eo
adaperientur oculi uestri. hoc solum uerum, quia infra
habes quia manducauerunt ambo et aperti sunt oculi
Jul. Pelag. n 5, 13 (inpugnatur... innidiam) 8 Rom. 7, 24 sq.
10 Rom. 7, 19 19 Gen. 3, 4 21 Gen. 3, 5 24 Gen. 3, 6 sq. in mg. info A, om. P 6 repugnantem
(n 8. u.).A 7 consdentię (a 8. ę) A praesumpsit (praesumsit
d) 11 8 set (t in ras., non satis certum) A de Ch. gratia
R V\' confidet B (corr.) V\' a om. RV\' 9 opinarea A et (corr.
m1) PY opinare BV\' 12 auget R augit V\' 13 omnes (s 8. u.) A
14 promisee A V promise.. (uo 8. ras.) P promisse RV\' promiscue
fet. non] ut P 18 his libri 19 mortem APS et (m exp.) V
21 scit SBP\'CC\' enim inquid (inquid 8. u.) Ã enim inquit I), euim
om. cet.
aperire oculos utile, quia scriptum est: uidebunt et non
uidebunt sed statim adglutinatum mendacium est, quia
adiunxit:et eritis sicut dii scientes bonum et malum.
in quo licet aduertere idolatriae auctorem esse serpentem, eo
quod plures deos induxisse in hominum uideatur en-orem quaedam
serpentis astutia. et hoc fefellit, quia homo sicut dii; non solum
enim sicut dii esse homines desierunt, sed etiam qui quasi dii
erant, quibus dictum est: ego dixi: dii estis, sui gratiam
perdiderunt.
Et uidit mulier quia bonum est lignum ad
et quia gratum oculis ad uidendum et
speciosum est ad intuendum. infirma auctor iudicii.
quae de eo quod non gustauerat iudicabat. et ideo non facile
nisi quod diligentius pertractauerimus, quod interiore probauerimus
affectu uidetur ad opus aliquod esse sumendum. accipiens
inquit de fructu eius manducauit et dedit uiro suo
simul. et manducauerunt ambo. bene praetermissum est ubi
decipitur Adam, quia non sua culpa, sed uitio lapsus uxorio est.
et aperti sunt inquit oculi eorum, et cognouerunt
quod nudi essent. et ante quidem nudi erant, sed non
sine uirtutum integimentis. nudi erant propter morum simplicitatem
et quod amictum fraudis natura nesciret; nunc autem
multis simulationum inuolucris mens humana uelatur. ergo
16 Geu. 3, 6 20 Gen. 3, 7 22 Philo Quaest. I 30. cf. Legg. alleg.
II 15 (76, 1; I 100, 28 C.) et 16 (77, 49; I 102, 33 C.) ex n) A 2 nidebunt te et SBP\' 6 hominęm
(v a. e) J. 7 non ... dii om. jRF\' 8 dii (i alt. a. M.) A homines
esse B 12 gratum... auctor OMt. RV\' 14 quod (d s. M.) A lopertraectaęuerimus
P (sp ex a m2) pei\'trectauerimas FjB quod iat. probauerimua
om. B 17 maducauit A 18 et] ei (s. enim) P 19 uxorio
est JL (o postea add.) JtffD uxoris est P (s pr. 8. M. m. ffc.) P (spf.
a. M. m1) S (s pt\'. s. t*. m2) C est uxoris RBV\', bene...uxono eat
om. Cx 22 integumentis SC\' tegumentis C tegimentis D 23 natur; A
nescirent APII 24 ergo (r s. M.) J.
integrae incorruptaeque naturae, quaerere mundana et manu
facta coeperunt, quibus nuda suae mentis operirent,
delectationibus et mundi huius umbratiles uoluptates
uelut folia foliis adsuentes, quibus obumbrarent genitale secretum.
nam quomodo clausos oculos corporis habuit Adam, qui
omnia animantia ita uidit, ut his et nomen inponeret? quomodo
cognouerunt, id est interiore et altiore scientia non
tunicam sibi, sed uirtutum deesse uelamina.
et adsuerunt
inquit folia ficus et fecerunt sibi subcinctoria.
ficum hoc loco pro qua specie debeamus accipere diuinarum
nos docet series lectionum, quandoquidem sanctos esse qui
sub uite et ficu requiescunt scriptura memorauerit et Solomon
dixerit: quis plantat ficum et de fructu eius
non manducat? et dominus ad ficum uenerit, sed ideo
sit offensus, quia non inuenerit fructum, sed folia tantum.
docet ergo me Adam quid sint folia, qui posteaquam peccauit,
de foliis ficus fecerit sibi subcinctorium, qui de fructibus
magis eius gustare debuerit. iustus fructum eligit, folia
peccator. qui est fructus? fructus inquit spiritus est caritas
gaudium pax patientia benignitas modestia
continentia dilectio. non habebat fructum qui gaudium
.R (cotT. m2) V\' 3 quibus (eras.) quibus A delectationes
ow. 7!V 4 delectionibus A mundi... obumbrarent
om. RV\' 5 foliis P (i alt. ex a) quibumbrarent (m2 que obumbrarent)
P 6 clausos (a a. M.) M cluaos .BF\' 7 ita om. RV\' inponerent
A 10 succinctoria RMSCDV\' 11 debeamus (a s. M.) R debemus
BV\' 12 docens)eries (corr. m2) P 13 uitae APMS et
ficu om. jB, in mg. m1 S fico RV\' requiescant RV\' scriptura
rA solomon PM aulemon V\' salomon cet. 14 quis...
manducat OMt. RV\' fructuj 6ca AV et (corr. graphio) P ueniens
(om. scd) C\' 16 tantum (n s. M.) A eius tantum B 17 me ergo RV\'
f}olia (1 exp. m2) A folia ficus B 18 folia R (o N. a m2) V\' auccinct<nium
RMBCC\'V\' 19 eius magis RMBP\'V\' fractum (r s. M.) A
eligit PVMC elegit c<\'<- flolia A 20 qui AP quid VCx quis cet.
22 habebat SP\'CC\' habeat B habent F\' habet cet. fructum (r s. M.) A
dei, non habebat continentiam qui de interdicto sibi
gustauerat ligno.
ergo quicumque praeuaricatur mandatum
dei spoliatur atque nudatur et fit ipse sibi turpis. uult se
operire quibusdam ficus foliis, fortasse quibusdam inanibus
uel umbratilibus sermonibus, quos conpositis mendaciis adsuens
et uerbum de uerbo struens ad operiendam conscientiam
suae mentis factique uelamen peccator intexit, ut pudenda
sua contegat. iacit enim supra se folia qui culpam uelare desiderans
aut diabolum delicti memorat auctorem aut carnis
praetendit inlecebras aut alium quempiam persuasorem prodit
erroris. et de scripturis diuinis frequenter promit exempla,
quibus iustos in culpam perhibet incidisse dicens, si forte
in stupris fuerit deprehensus: (et Abraham cum ancilla concubuit
et Dauid alienam adamauit et sibi adsciuit uxorem\':
adsuit enim quaedam sibi exempla de propheticarum serie
scripturarum, fructum earum non putat requirendum.
nonne
tibi uidentur etiam Iudaei folia adsuere, dum legis spiritalis
uerba corporaliter interpretantur? quorum interpretatio
omnem uiriditatis amittit damnata maledicto ariditatis
aeternae. bona igitur interpretatio, hoc est spiritalis ficus, est
fructuosa, sub qua iusti sanctique requiescunt. quam qui plantauerit
in animis singulorum, sicut Paulus ait: ego
sqq. Reg. II 11, 4 et 27 22 Mich. 4, 4 23 I Cor. 3. 6 APRVDV\' non habet non habebat M non
habeat non habeat B praeaaricatus (r pr. s. M.) A erat] est B
2 habet V habeat B 3 post praeuaricatur add. iudicia, sed er<M. A
5 quibasdam] quibua RMV\' 7 operiendam A 9 iacit (t s. M.) A
culpam (1 in ras.) A desiderat RV\' 10 delicti diabolum B
12 promittit A 13 iustos om. RV\' 14 habraham A (h j?r. exp.) J!
16 adaait] adscVM quaedam sibi quaedam AP
quaedam sibi folia quaedam D sibi quaedam SBP\'C\'C quaedam RV\'
17 earam (a a. M.) A *€arum (a a. M.) P putant (n er<M.) A 20 omnem .
fructum B uiriditatis eA (i pr. in ras. 2 litt.) P (en
a. i alt.) dampnata 6 (6 s. tt.) P 21 est pr.] esse AVC\' est ai Jf
est et M est de R (de exp.) V\'
autem interpretatio fructum ferre, uiriditatem seruare non poterit.
quod igitur grauius est hac se Adam interpretatione succinxit
eo loci, ubi fructu magis castitatis se succingere debuisset.
in lumbis enim quibus praecingimur quaedam semina
generationis esse dicuntur: et ideo male ibi succinctus est
Adam foliis inutilibus, ubi futurae generationis non fructum
futurum, sed quaedam peccata signaret, quae manserunt usque
in aduentum domini saluatoris. ceterum posteaquam dominus
aduenit, ficum inuenit incultam. rogatus ne eam iuberet excidi
ut coleretur permisit. et ideo iam non foliis, sed diuino
sermone succingimur, quia ipse dominus ait: sint lumbi
uestri praecincti et lucernae ardentes. unde etiam
pecuniam in zonis nostris portari prohibet; non enim saecularia,
sed aeterna debet zona nostra seruare.
ad uesperum. quae est ambulatio dei, qui ubique semper
est? sed puto deambulationem quandam esse dei per diuinarum
seriem scripturarum, in quibus dei quaedam uersatur praesentia,
cum audimus quia ipse aspicit omnia et oculi
domini super iustos, cum legimus quia Iesus sciebat
signaret); cf. Baeda Hex. I (II 55 D Jf.) 10 Matth. 21, 19 Luc. 13, 6
pqq. 12 Luc. 12, 35 14 Matth. 10, 9 16 Gen. 3, 8 20 Psalm.
XXXIII 16 21 Lac. 6, 8 A manducauit ACV\' et (-bit corr.) PRM 2 fructum
ferre RSBCC\'V\' et (in quibus ferre et) M-P\' forma AD forme PV
3 grauius (ni a. M.) -4 haęc A saccincxit M 4 loci P (o m2 s.
t) VCx Augustinus Baeda loco A (i N. o alt.) ce<. fructu PMP\'
fractus (magis est) D fructum cet. 5 praecingitur APVC\'D praecingimua
(r s. a m2) M semina (i postea o<M.) J. 6 sibi SBP\' est
om. Baeda 9 salutaris RV\' postquam Cx postea. cum M 10 iuberet
(t add. m. rec.) P iubere A et (tm quo excidi... Bermoue in mg.
sup. m2) F 12 sint (t s. M.) A 13 eunccincti P succincti RVSP\'V\',
cy. in ZMC. FJT 132 14 portare RSBV\' 16 domini uocem B
domini dei C 17 uesperam RBCV\' uespera S (-& m2) P\' deambulatio
C 18 deabulationem (& a. M.) A 20 audiuimus A et (m e.cp.) R
in cordibus uestris? ergo dum haec recensemus, quasi
deambulantem cognoscimus deum. fugerat ergo peccator,
non quo dei posset latere conspectum, sed intra conscientiam
suam latere cupiebat, opera sua lucere nolebat. iusti enim
faciem ad faciem uidere, quia iusti mens non solum deo praesens
est, sed etiam cum deo disputat, sicut scriptum est: iudicate
pupillo et iustificate uiduam et uenite disputemus,
dicit dominus. ergo cum legit peccator has
scripturas, audit uocem dei quasi ambulantis ad uesperum.
quid est ad uesperum nisi quia culpam suam sero cognoscit
et sero uenit quaedam erroris praeteriti uerecundia, quae
errorem praeuenire debuerat? nam dum culpa feruet in corpore
et anima exagitatur corporis passionibus, non cogitat deum
sensus errantis, hoc est non audit deum ambulantem in
scripturis diuinis, ambulantem in mentibus singulorum. dicit
enim deus: quoniam inhabitabo in illis et inter eos
ambulabo et ero illorum deus. ergo cum in animae
sensum redierit potestatis formido diuinae, tunc erubescimus,
tunc nos gestimus abscondere, tunc peccatorum nostrorum
positi cogitationibus in medio ligni paradisi, ubi peccauimus,
deprehendimur latere cupientes et arbitrantes quod deus non
requirat occulta. sed scrutator animorum et cogitationum
7 Esai. 1, 17 sq. 17 Leuit. 26, 12 23 Sap. 1, 6 M 4 latere ... suam ow. A (add. in mg, t?t/* w.f otH. latere)
latere] efFugere D conspectum ... opera on!. R, add. in mg. m1 S
5 nolebat (e ex i) A enim APVD est enim -A\'\'C\' enim est Cx Uindob.
779 Monac. 2549 6 faciem pr. ARVMV\' facie P (e ex 6) cct. nou
(n alt. 8. M. m2) A 8 et uenite et disputemus R 9 has om. B
10 scripturas diuinas N audiuit APC uesperam NC 11 uesperum
Cx uespera (om. ad) V\' uesperam ce<. quia. <. M. A 12 erroris (r
pro a. M.) A uerecundia (e pr. ex &) A 14 anima (a alt. &. M.) A
ds ante deum eras. A 15 dum M 17 in illis] inter illos RMV\'
in eis B 18 illorum A (o ex u) 19 senstl ex sensus A 21 ligni suspectem
22 cupientibus A 23 animarum M
Adam, ubi
es? quomodo loquitur deus? numquid uoce corporea? non
utique, sed uirtute quadam praestantiore quam uox corporis
potest esse fundit oracula. hanc uocem eius prophetae audierunt,
hanc uocem fideles audiunt, impii non intellegunt. denique
in euangelio habes quia audiuit euangelista dicentem patrem:
et clarificaui et iterum clarificabo, sed Iudaei non
audierunt. denique dicebant: tonitruum factum est. illic
ergo sicut supra habes quia sentiebatur deambulans deus qui
non deambulabat, sic audiebatur loquens deus qui non loquebatur.
sed quid loquatur consideremus: Adam ubi es?
adhuc in his remedium sanitatis est qui audiunt dei uerbum.
denique Iudaei, qui sibi clauserunt aures ne audirent, hodieque
non merentur audire. deinde habent remedium qui se
nam qui absconditur erubescit, qui erubescit conuertitur,
sicut scriptum est: confundantur et conuertantur
omnes ualde uelociter. deinde hoc ipsum quod uocat
indicium sanaturi est, quia dominus quos miseratur et uocat.
dicendo autem: ubi es? non locum quaerit qui nouit arcanum;
neque enim deus clausos oculos habebat, ut non uideret
latentem. denique ideo dixit: factus est Adam unus ex
nobis, quia aperuit oculos. et hic quidem aperuit oculos, ut
culpam suam uideret, quam uitare non potuit; magis enim
81oh.l2.29 16Psa.lm.VIll 21 Gen. 3, 22 M. m2 M) 7 et pr. om. SBP\'
interum A 8 illic P (c s. M.) illi AVCC\'D ille BF\', om. RMV\',
tM S est ras. 4 litt. 9 deambulans A (n s. M.) 12 in liis om RV\'
scitatia n qui JKY\', OM. jR F\', quia cct. dei s. M. m2 M uerbum
dei FCx 15 qui alt.J et qui B conuertantur] reuereantur RB
reueantur V\' 17 denique h. i. quia u. est inditium sanandi B 18 quos
PRP\'V\' quo J. quibus cet. miseretur MBPx miser.atur S 19 nouit
(u ex b) A arcanum PVM archanum cet. 20 enim ow. APVD
21 ideo infra M. m. ant. A ideoque ait fotn. denique) B tamquam
unus N (tamquam a. M. m2 Jf) 22 et... oculos s. w mg. m1 A
et tunc peccatum esse intellegimus, quod antequam
peccaremus non putabamus esse peccatum, certe non quasi
peccatum putabamus esse damnandum; nam si damnaremus,
non admitteremus. deus autem omnium uidet culpas et
omnium delicta cognoscit; super omnium animam, super omnium
occulta oculos habet. quid ergo Adam ubi ea? id est non
in quo, sed in quibus es? non interrogatio ergo est, sed increpatio.
de quibus, inquit, bonis, de qua beatitudine, de qua
gratia in quam miseriam recidisti? dereliquisti uitam aeternam
et adtumulatus es morti, consepultus errori. ubi est illa tua
bene sibi conscia confidentia? timor iste culpam fatetur,
latebra praeuaricationem. ubi ergo es? hoc est non in quo
loco quaero, sed in quo statu. quo te perduxerunt peccata
tua, ut fugias deum tuum. quem ante quaerebas? fortasse
moueat cur ante increpatur Adam, cum mulier ante gustauerit?
sed a praeuaricatione sexus infirmior coeperit, a uerecundia
et excusatione fortior, ut femina erroris causa fuerit, uir
pudoris.
Et dixit mulier: serpens decepit me, et manducaui.
ueniabilis culpa, quam sequitur professio delictorum. ideo non
desperata mulier, quae non reticuit deo, sed magis confessa
peccatum est, quam medicabilis secuta sententia est. bonum
Qua.est.I4o 20Gen.3,13 aM. m2 et s. <cr. o) A 4 damnando. (& M* a. m2) A
dampnandum PBC\'V\' dampnaremus PBC\'V\' 5 aatem] enim M
6 onmiumpf.] omnem Costerius animas MB 7 quid est B (est <. M.
m2) MSBP\'C id est (est N. M.) A 8 in p)\'. OM. CC", quo sed in om.
APVD estet est ow. JSC" 9 bonis
inquit C 11 adtumula A consepultus (se N. M.) A ea AP 12 confidentia
(v w. ant. s. op) A timoris in (in s. M.) te P timoris (om.
iste) B (in quo is exp.) V\' 13 praeuancationem (v m2 s. e alt.) A
non a. M. JL 14 quo (alt.) ... moueat <M mg. tM/*. m1 A 16 te moueat B
car] quare RV\' 22 desperat R et (t postea add.) B non s. M.
m2 JX, oMt. F\' 23 sententia (tcn N. M.) A
hominibus flagellemur. denique Cain quia uoluit crimen negare
indignus iudicatus est qui puniretur m peccato, sed remissus
est sine praescripto poenae, fortasse non tam maiori crimine..
parricidii — illud enim conmisit in fratrem — quam sacrilegii,
quod deo credidit mentiendum dicens: nescio:numquid
ego custos fratris mei sum? et ideo accusatori diabolo eius
accusatio reseruata est, ut cum eius angelis flagelletur, qui
cum hominibus noluit flagellari. denique de talibus dictum:
non est declinatio mortis eorum, et cum hominibus
non flagellabuntur. alia ergo ratio mulieris, quae licet
culpam praeuaricationis inciderat. tamen de paradisi lignis
habebat adhuc uirtutis escam et ideo dixit peccatum suum, et
reputatum est ei ad ueniam. iustus enim accusator est
sui in principio sermonis; neque enim potest quisquam
iustificari a peccato, nisi fuerit peccatum ante confessus. unde
dominus ait: dic iniquitates tuas, ut iustificeris.
:
ergo quia Eua ipsa confessa est delictum, mitior sequitur
et profutura sententia, quae condemnaret errorem et ueniam
non negaret, ut ad uirum suum conuersa seruiret. primum ne
eam facile delectaret errare, deinde ut sub fortiore uase locata
non transduceret uirum, sed magis uiri consilio et ipsa regeretur.
in quo quidem mysterium Christi et ecclesiae euidenter
17 Esai. 43, 26 21IPetr.3,7 M.) jA maiore Ji & tratrem
(r alt. a. M.) A aacnlegQ P\' et (-gi m2) S 7 custos (s alt. m2 s.
«.) A custus V\' et (-oe m2) PR 8 acusato JL accusatio (i 8. M.) Mjf P
m2 V angelis eius B Bagellptur AP aagellaretur B 9 dictum
est MBC\' et (ow. non est) C 10 non a. M. A 11 ratio] gratia RMV\'
13 uirtutẹs (i 8. $) -4 ideo .... ei OM. J!V 14 est N. «. M. ant. A,
om. Px 16 qụạṃfessus (con a. quam m2) P 18 ipsa a. u. A con*
fessa m2 post delictum est R, OMt. V est delictum AP\'D delictum
est ce<. sequitur a. M. A 19 condempnaret PBC\' 21 uase
(e ex a m2) F 22 transduceret (s s. M.) -4 traduceret F uiro (i
s. o) J.
et religiosa seruitus subdita dei uerbo, quae multo sit
melior quam saeculi huius Hbei-tas. denique scriptum est:
dominum deum tuum adorabis et ipsi soli seruies.
haec igitur seruitus dei donum est. denique inter benedictiones
numeratur huius seruitutis obsequium; nam et Isaac iii loco
benedictionis eam dedit Esau filio suo, ut seruiret fratri suo.
denique benedictionem ille poscebat. etsi unam sibi cognouisset
esse praereptam, tamen aliam postulabat dicens:
numquid una. benedictio tibi est, pater? per hanc
igitur seruitutem ille qui per gulam primitias suas ante
uendiderat et studio uenationis agrestis gratiam benedictionis
amiserat credidit se ipsum futurum esse meliorem, si typum
Christi ueneraretur in fratre. hac enim seruitute pollet populus
Christianus, sicut et dominus ad discipulos suos ait: qui
uult inter uos primus esse sit omnium seruus.
denique hanc seruitutem operatur caritas, quae spe maior et
fide est. unde scriptum est: per caritatem seruite
inuicem uobis. hoc est ergo mysterium quod ait apostolus
in Christo et in ecclesia. haec enim uere in praeuaricatione
ante fuit, sed salua erit per filiorum generationem in fide et
caritate et sanctificatione cum castitate, praeuaricata utique
in patribus generatio hominum salua per filios, ut quod m
Iudaeis offenderat in Christiana posteritate corrigeret
11 Gen. 25, 27 et 30 15 Matth. 20, 27 17 1 Cor. 4, 13 18 Galat.
5, 13 19 Ephes. 5, 32 20 I Tim. 2, 15 A et ecclesiae VY\' 4 ipsi APRP\'CV\' illi
cet. 6 nominatur RV\' uirtutis V 8 agTiouiaaet M 9 ereptam JRF\'
postolabat A 11 igitur OMt. RV\' ille .BF\' iUQ (e 8. Q m2) PM
Ulum cet. per gula BJx pro gula (u in f<M.) S 12 uendiderat P
(di s. M.) uenderat 6\' 13 credit APVD ipsum B ipso M (& N. o m2) M<.
tipum A 14 hasc (a s. sp) A haec (e er<M.) J! 15 sicut OM. J!7\'
et (e eras.) J. 16 aouoa A 17 et spe R (et s. M.) SBP\'V\' est
et fide RBP\'C\'V\' et fide est (est w mg. mJ) S 18 unde et B 20 in
pr. APVD esse in cet. praeuaricationem J.PC 23 salnata MP\'
saluat C (t s. M. m3) saluatur D
eo quod nosset multas ad decipiendum uias esse serpentis,
quia transfiguratur in angelum lucis et ministri eius sicut
ministri iustitiae sunt falsa inponentis rebus singulis nomina,
ut temeritatem dicat esse uirtutem et auaritiae nomen inponat
industriae. serpens enim mulierem decepit. uirum mulier ad
praeuaricationem de ueritate deduxit. serpentis typum accepit
delectatio corporalis. mulier symbolum sensus est nostri, uir
mentis. delectatio itaque sensum mouet, sensus menti transfundit
quam acceperit passionem. delectatio igitur prima est
origo peccati, ideoque non mireris cur ante serpens damnetur
iudicio dei, secundo mulier, tertio uir. secundum erroris
ordinem damnationis quoque ordo seruatus est; delectatio enim
sensum, sensus autem mentem captiuam facere consueuit. ut
scias autem quia serpens typus est delectationis, damnationem
eius aduerte.
supra pectus inquit tuum et in utero tuo
ambulabis. qui sunt qui in utero suo ambulant nisi qui uentri
et gulae uiuunt, quorum deus uenter et gloria in pudendis
eorum, qui terrena sapiunt et cibo onerati ad terrena curuantur?
belle ergo delectationi ait, quae cibis intenta terram uidetur manducare:
supra pectus tuum et in utero tuo ambulabis
et terram manducabis omnibus diebus uitae
104, 18 aqq. C.) 11 Philo Quaest. 1 47 16 Gen. 3. 14 18 Philipp.
3, 19 Philo Legg. alleg. III 47 (114, 30; I 143, 12 C.) 21 Gen. 3. 14 APVD me persuaait JRF\' me decepit C\' me suasit cc<.
uenẹrabile (i s. e) A est om. RV\' 2no*<sset<S\' ad om. A
3 transaguratur (s s. M.) F 4 ẹiusticiae A Iponentis D inpoteutis A
(in 8. M.) PV imponentes cet. 5 auariae (a pr. a. M.) A auaritia RP\'V\'
7 accipit APVC\'D 9 mouet et BP\' mouet. S tranafundit (n alt.
8. M.) AM 11 ideo (om. que) RV\' dampnetur PBC\' et (p s. M.
m2) C\' damnatar J< dampnatur V\' 12 iuditio (ti a. u.) A secundum
(cu s. M.) A 13 dampnationis PJ3Cx et (p 8. M. m2) C\' (Mc NWper)
15 tipus A 17 ambulabant MS 18 uenter est et JVCx 19 ad terra.
B ad terra r\' 20 intenta SBP\'CC\' interita APRVV\' interdicta M
nutrita D terrarum SP\' uideatur M manducare uidetnr B
suae aliquid possit optendere, ut dicat iniquitatem suam ei
condemnatione uenisse et ideo ad nocendum hominibus
pertinaciter obniti, quia ideo damnatus est, ut noceret. quod
uidetur esse proximum opinioni, si tamquam damnationis
istam sententiam; non enim deus ad hoc serpentem
damnauit, ut noceat, sed quid futurum esset ostendit. et
quidem temptatio illa quod amplius hominibus prosit superius
demonstrauimus; si tamen cognouerimus quia scriptum est
dicente deo: honorificantes me honorificabo, et
contemptor mei honore priuabitur, licet nobis ex
his uerbis aliquid aestimare. deus enim operatur quod bonum
est, non quod malum; ergo doceant te uerba diuina quia
operatur gloriam, poenam relinquit. honorificantes me
inquit honorificabo honorem bonorum operationis suae
esse declarans. et contemptores, inquit, mei — non dixit
honore priuabo, sed honore priuabuntur, non suae operationi
deputans eorum iniuriam, sed quid futurum esset ostendens.
ergo hic non dixit: facio te supra pectus tuum et in utero
tuo ambulare et terram manducare omnes dies uitae tuae,
sed: ambulabis inquit et manducabis, ut praedixisse
magia de serpente quae futura sunt uideretur quam praescripsisse
quid faceret. terra, inquit, tibi cibus erit, non
anima; nam et hoc peccatoribus prodest. unde et apostolus
tradidit huiusmodi in interitum carnis, ut spiritus saluus sit
in die domini nostri Iesu Christi. pectore autem et uentre
APVCDPx diabolo N 2 ut] et J!F\' 3 condcmnationem
A condempnationem C\' uenisse (ni in ras.) A 5 proxi*mum
(n eras.) A opinionis RP\' opinione (i a. e) M si ow. N accipiamus
RMP\'V\' 6 istam om. RV\' dampnauit serpentem B 7 futurum V\' futurus
cef. 8 temtatio A 9 si APVD st C sed cet. cognoaerimna APVCD
cognosce M cum legerimus ce<. 11 contemtor A 13 ergo (r s. M.) A
doceant te (t pr. N. M.) P doceante A doceant RMV\' 14 glo<riam A
15 inquit me N 18 ostendit .MfF\' 19 ergo et hic 2V 24 na!a
om. R V\' et (tM quo et s. «. m2) M
quia propter terrenas cogitationes de illa caelesti benedictione
sit lapsus; pectus enim frequenter recessus quidam accipitur
sapientiae. et ideo apostolus supra pectus Christi reclinat
caput, non in terram deicit. ergo si sapientia diaboli feris:
inmanissimis conparatur, quibus intra pedes pectus sit, si
etiam homines qui ten-ena sapiunt nec interiore affectu
eriguntur ad caelum utero uidentur reptare per terram, utique
uentrem animae nostrae non corruptibilibus saeculi huius
implere, sed magis dei uerbo satiare debemus. bene igitur
Dauid personam suscipiens Adae dicit: humiliata est in
puluere anima mea, adhaesitin terra uenter meus;
adhaesit enim dum configuratur serpenti, qui pascitur iniquitate
terrena. ideoque nos apostolus configurari dicit oportere Christo,
ut uirtus Christi praetendat in nobis. quae sententia non
putatur in serpentem grauis, cum etiam Adam, qui leuius
peccauit, tali condemnatur sententia.
scriptum est enim:
maledicta terra in operibus tuis; in tristitia manducabis
eam omnes dies uitae tuae. uidetur certe
similitudo quaedam esse sententiae, sed tamen in ipsa
similitudine magna discretio. interest enim utrum manducet
aliquis terram sicut serpenti dictum est quia terram
an uero sicut homini dictum est: in tristitia
manducabis. adiectio enim ista in tristitia discretionem
3,16 lSGen.3,17 (oMt. serpentem) RV\' 2 beatitudine a, recte puto
4 sapientia A et (-ae corr.) P 6 si scripsi. sed libri 7 interiori R
(i ult. s. M. m2) interior F\' 8 per] super -BC\' itaque RSBP\'Y\'
11 adea P 13 configiratur (v <. i alt.) A configurati R configuratne V\'
14 configurare (i s. ę) J. 15 pretendat (ten s. M.) A quae sententia
OM. -RF\' .16 uidetur -RF\' serpente RMBV\' gradus RV\'
17 condempnatur APBC\' et (p N. M. m2) C 18 tristitia RM 19 per
omnes RB.P\' 20 tamen (n ex m) A 22 est ow. RV\' manducauit
ARCV\' et (corr. m1) F manducabis F (m2 ex -bit) MP\'D 24 manducabit
n
in tristitia magis terram manducare quam in delectatione.
hoc est ut in actu quodam et sensu corporis contristari
uidear quam delectari in peccato: multi enim propter nimias
iniquitates non suscipiunt peccati conscientiam. at uero ille
qui ait: castigo corpus meum et seruituti redigo
contristatur in nostrorum paenitentiam peccatorum, quia sua
tanta delicta non habuit, ut m his contristari deberet. denique
et nobis suadet utilem istam esse tristitiam, quae secundum
deum, non secundum saeculum est. oportet, inquit, uos contristari
in paenitentiam secundum deum; nam secundum deum tristitia
salutem operatur, saeculi autem tristitia mortem
operatur. sed et de ueteri testamento accipe illos ad gratiam
peruenisse qui contristabantur in operibus corporalibus, illos
uero supplicio remansisse qui delectabantur huiusmodi operibus.
denique Hebraei, qui ingemiscebant in laboribus Aegypti, iustorum
gratiam consecuti sunt et quia panem in tristitia manducauerunt,
esca donati sunt spiritali, Aegyptii uero, qui talia
opera cum exultatione celebrabant, regi detestabili seruientes
nullam ueniam sunt adepti.
sed est et ilIa distinctio, quod
serpenti dicitur quia terram manducabit, Adae autem in
2. 5 18 I Cor. 10. 3 Exod. 16. 14 sqq., cf. Philo Legg. alleg. ni
60 (121, 23 eqq.; I 151, 14 aqq. C.) 21 Gen. 3. 17—19 JRFJf 6 seruitute A et (e alt. m2 ex i) 5\' (in quo
m2 ex et factum M< in ut uidetur) in seruitutem D in seruitute V\'
7 paenitentiam Monac. 2549 paenitentia cet. 9 utillaem J. istam
s. M. R post tristitiam add. sed eam tristitiam MSBP\' 10 est post
deum transponunt N nos M 11 paciencia n nam secundum
deum oMt. RB 12 saeculi... operatur OMt. 7<F\' 13 ueteri (i ex c)
F\' 14 peruenisese A contristabuntur P 15 in snpplicio y
quạẹ (i <. ạẹ) F delectabuntur P huiua mundi S (huiusmodi
w3) B.P\' 16 ingemiscebant A (e s. i alt. m2) R (i alt. ex e m1) S (i
alt. ex e m2) ingemescebantJfC 17 manducarunt fC\' 18 doTp).natiJ\'
aegypti R 19 celebrabant (r a. M.) A celebrant J?3fP\'F* et (corr.
?;<D <S\' 20 est et ow. R, est OH!. SBP\'V\', et om. M 21 mandacabis
RMP\'C\'V\'
intellegamus in his processum et, quando terram manducamus,
in quadam malitia esse uideamur, quando faenum, in
quodam processu, quando uero panem, tum consummata
fuerit fortitudo. ergo et nos habeamus processum uitae huius.
sicut habuit et Paulus, qui dicit: uiuo autem iam non
ego — hoc est non ego, qui terram ante manducabam, non
ego qui faenum, quia omnis caro faenum — set uiuit in
me Christus, hoc est uiuit panis ille uiuus, qui uenit e
caelo, uiuit sapientia, uiuit gratia, uiuit iustitia, uiuit resurrectio.
deinde considera quia non est maledictus homo, sed maledictus
est serpens, nec terra in se maledicta est, sed maledicta
inquit in operibus tuis ad animam dictum est.
tunc terra maledicta, si habeas opera terrena, id est opera
saecularia, et maledicta non in uniuersum, sed ut spinas et
tribulos generet, nisi fuerit humanae studio operationis exercita.
quod si eam exercuerimus, in labore quidem et sudore, sed
tamen panem manducabimus. repugnat enim lex carnis legi
mentis, et laborandum nobis est ac desudandum, ut castigemus
corpus et seruituti redigamus et quae sunt spiritalia
12 Gen. 3, 17 17 Gen. 3. 19 18 Augustinus contra lul. Pelag. II
5, 13 (repugnat... seminemus) Rom. 7, 23 19 I Cor. 9, 27 20 I
Cor. 9, 11 1 post manducabis add. et cum sudore manducabis (tum manducabis
add. Jf<S\'B) N faenum RCP\' foenum S fenum cct. 2 esse in his MfF\'
m his esse SBP\' 3 malia A alia D militiae R (e eras.) malitiae MV\'
fenum V\' foenum RSBP\' fenum cct. 4 tuin scripsi cum libri 5 habemus
RY\' 7 ante s. M. A 8 fpnum pr. C fenum MC\'D foenum cet-
fęnum o!t. CD fenum AMCx foenum ce<. 8& (d a. &) -4 sed cet.
9 e 8. M. m2 R 10 iniustitia (in eras.) P 11 non maledictus est RV\'
maledictns (c a. M.) A 13 inquit &. M. m2 F post est f!<M. id est
RMV\' 14 maledicta est SBP\'CC\' habeas (a alt. s. M.) A 15 in
s M. J. uniuersQ (Q ex a) A 16 exercitata S (ta alt. s. M. Mt3) BC\'
excita R (in mg. m2 exculta t exercitata) 17 eam] etiam SBP\'
18 manducauimus RV\' 19 atque desudandum SBP\' atque sudandum
RV\'
metemus: si uero spiritalia seminauerimus, metemus ea quae
sunt spiritalia.
eras.) J. 3 post spirit alia add. amen JfCF\\ piante
Jno nro ihu xpo. Cui 6 honor laua (s s. M.) et Ipin in acta scłorum aṁ C\'.
EXPLICIT LIBER DE PARADISO BEATI ABROSII A EXPL. DE
PARADISO LIBER SECUNDUS P EXPLICIT PARADI (LIBER PARA-
DISI F\') RV\' EXPLIC (LIB. I. add. P\') DE PARADISO SP\' (qui
add. ADAM ET EUA) D EXPLICIT LIBER SCI AMBROSII EPI DE
PARADYSO P" EXPLICIT LIBER PARADISI BEATI AMBROSII
ARCHIEPI C. in VMBC" non est subscriptio