i Nec illud otiosum, quod non de eadem terra, de qua pla-
smatus est Adam, sed ae ipsius Adae costa facta sit mulier,
ut sciremus unam in uiro et muliere corporis esse naturam,
unum fontem generis humani. ideo non duo a principio facti
uir et mulier neque duo uiri neque duae mulieres, sed primum
uir, deinde ex eo mulier. unam enim naturam uolens hominum
constituere deus ab uno principio creaturae huius incipiens
multarum et disparium naturarum eripuit facultatem. faciamus
inquit ei adiutorium simile sibi. adiutorium ad
generationem constitutionis humanae intellegimus, et uere
bonum adiutorium. nam si pro meliore accipis adiutorium.
maior quaedam in causa generationis operatio mulieris repperitur
sicut istius terrae, quae semina primo accepta cohibendo
paulatim fotu suo adolescere facit et producit in segetem. in
eo igitur adiutorium bonum mulieris, quamquam etiam inferior
dicatur adiutor, ut et in usu repperimus humano, quia dignitate
potiores plerumque adiutorem menti inferioris adsciscunt.
agri et omnia uolatilia caeli et adduxerit ea ad Adam, ut
uideret quid uocaret ea. qua ratione hoc factum est, cum
tantummodo bestias agri et uolatilia caeli ad Adam adduxerit
deus? erant enim pecora secundum suum genus. denique
habes infra quia inposuit Adam nomina omnibus
pecoribus et omnibus bestiis agri; Adae autem non
est inuentus adiutor similis illi. quae igitur absolutio
A 2 adam s. u. m2 M Adae om. M 3 uiro (i s.,
u.) A muliere (e alt. postea add.) A 6 ex eo om. RV hominem
A (v s. e) M 9 adiutorem RSBV\' simile CC\'D similem M
(m alt. exp.) P\' (m alt. eras.) cet. 11 accipies M 12 casa A
13 sicuti M 14 fetu MC et (m2 fotu) P1 segetes B uerba in
eo usque ad repperisti (p. 309 u. 7) om. VI 16 dicatur... (d .. eras.) A
et] etiam MP1 reperimua ABC humano s. u. m2 M 17 menti
APV 18 exspecta P finxerat (i s. ł) A 19 utj et P 22 genus
suum SBPCI 23 nomina om. R 24 et JSBP\'C, om. cet. 25 inuentos
(0 ex a et u 8. 9) A
ad hominem deducuntur? de pecoribus autem domitis
congregandis et homo habuit potestatem. itaque illud diuinae
operationis fuerit, hoc humanae diligentiae. simul accipe qua
causa omnia deducta sint ad Adam, ut in omnibus uideret ex
utroque sexu substantiam constare naturae, id est ex masculo
et femina et ipse usu exemploque cognosceret necessarium
sibi consortium mulieris adiectum.
Et inmisit inquit deus soporem in Adam, et obdormiuit.
quis est iste sopor nisi quia paulisper, ad
copulandum cum intendimus animum, ueluti intentos
oculos ad dei regnum inclinare atque inflectere uidemur ad
quendam somnum istius mundi et paulisper obdormire diuinis,
dum in saecularibus mundanisque requiescimus? denique
posteaquam soporem, inquit, inmisit in Adam et dormiuit,
tunc aedificauit dominus deus costam, quam sumpsit
de Adam, in mulierem. bene aedificauit dixit,
ubi de mulieris creatione loquebatur, quia in uiro et muliere
domus uidetur quaedam plena esse perfectio. qui sine uxore
est quasi sine domo sit sic habetur; sicut enim uir publicis
officiis ita mulier domesticis ministeriis habilior aestimatur.
considera quia ex corpore costam sumpsit, non ex anima portionem,
hoc est:
non anima ex anima, sed os de ossibus meis
et caro de carne mea haec uocabitur mulier. ergo causam
humanae generationis agnouimus. set quia plerosque mouet.
(eras.) ominem A 3 congregando R 4 operationis (ation
8. u. m2) V hoc om. R (illud in mg. m2) humanae (h s. u. m.
ant.) A qua** A 5 adducta BC eunt MB 6 constarse (a s.
u.) A 7 ipso BPx ipse (o s. e) M usu* A necesarium P 9 inquit
om. B 10 quia s. u. A 11 uelut R ad (d ex t) P coniangium
P (n alt. eras.) V (n alt. exp.) 14 cum SBP\' 15 inquit
om. CC inmisit dS N 16 et 22 sumsit AD 17 muliere RSBP\'
dixit om. R 18 creationg (om. de) R & (eras.) quia A 24 cause
A causa (& ut uidetur ex a m2) P 25 sed A (d ex t) cet. yomouet A
munus dei fuit circa homines, ut in paradiso homines
collocarentur uel postea magnorum remuneratio uideretur
esse meritorum, ut ad paradisum iustus unusquisque rapiatur,
dicuntur etiam bestiae et pecora agri et uolatilia
caeli in paradiso fuisse. unde plerique paradisum animam
hominis esse uoluerunt, in qua uirtutum quaedam germina
pullulauerint, hominem autem et ad operandum et ad custodiendum
paradisum esse positum, hoc est mentem hominis.
cuius uirtus animam uidetur excolere, non solum excolere, sed
etiam cum excoluerit custodire. bestiae autem agri et uolatilia
caeli, quae adducuntur ad Adam, nostri inrationabiles motus
sunt, eo quod bestiae uel pecora quaedam diuersae Sint corporis
passiones uel turbulentiores uel etiam languidiores.
uolatilia autem caeli quid aliud aestimamus nisi inanes cogitationes,
quae uelut uolatilium more nostram circumuolant
animam et huc atque illuc uario motu saepe transducunt?
propterea nullus inuentus est menti nostrae similis adiutor
nisi sensus, hoc est
potuit inuenire.
Sed forte arguas quia haec quoque deus in tali paradiso
locauit, hoc est passiones corporis et uanitatem quandam
fluctuantium uel inanium cogitationum, quod ipse nostri fuerit
C.) R uel si RM 3 locarentur N uideretur Y (re s. u.
m2) D (in ras.) uideatur R (post esse t-ranspositum) M uidetur SBP\'Px
4 iustus A (s alt. postea add.) 6 anime (a s. ę) A 7 hominis om. R
8 pullulauerint (i ex u) V et pr. om. RMC ad alt. om. R
9 est s. u. A 10 uirtutis A et non BI) sed] uerum SB et (rx
uero m2) P1 13 uell et R corporeae R 14 etiam om. B 17 uariV
motus AVJ) uario motns P transducant  V et (-unt corr.) P
19 AECBECIC S aesthesis PV ehesin R aestesin P1 athe∗∗∗∗ M aestesis
uel estesis cet. NOTC M NiuHC S noys cet. 22 possessiones AP])
ct (corr.) ml V m2 C 23 ipsi AC\']) noster R fuerint AI) et
(n del. m2) P
piscium maris et uolatilium caeli et omnium
repentium, quae repunt super terram. uides quod ille
tibi tribuerit potestatem, ut de omnibus iudicare tu debeas,
singulorum genera iudicii tui sobria definitione discernere.
uocauit ad te omnia deus, ut supra omnia mentem tuam esse
cognosceres. cur quae tibi similia minime repperisti adsciscere
tibi et copulare uoluisti? dedit tibi certe sensum, quo uniuersa
cognosceres et de cognitis iudicares, meritoque de illo
fecundo paradisi agro eiectus es, quia non potuisti seruare
mandatum. sciebat enim deus esse te fragilem, sciebat iudicare
non posse: ideo dixit quasi fragilioribus: nolite iudicare,
ut non iudicemini. ergo quia sciuit infirmum te esse ad
iudicandum, uoluit oboedientem esse mandato: ideo praeceptum
posuit. quod si non praeuaricatus esses, periculum incerti
iudicii incidere nequiuisses. itaque quoniam iudicare uoluisti,
ideo addidit: ecce Adam factus est quasi unus ex
nobis, ut sciat bonum et malum. uoluisti tibi adrogare
iudicium: poenam praui iudicii refutare non debes.