Iterum uideamus qua ratione dominus deus Adae dixerit
morte moriemini, quid intersit utrum aliquis dicat moriemini
an addat morte moriemini; ostendere enim debemus
nihil superfluum in dei esse mandato. itaque hoc
cum duo sibi sint contraria mors et uita, secundum
simplicem sermonem a uita uiuere dicimus, a morte mori.
si autem geminare uelis utrumque, quia uita uitam facit, dicitur
uita uiuit, sicut habes in lege, et quia mors mortem facit,
dicitur morte morietur. non est autem superflua ista
geminatio; est enim uita ad mortem et est mors ad uitam,
quia et quicumque < uiuit dum> uiuit moritur et dum moritur
uiuit. fiunt ergo quattuor distinctiones: uita uiuere, morte
mori, uita mori, morte uiuere. cum igitur haec se ita habeant,
usus et consuetudinis praeiudicium debemus excludere,
quia usus hoc habet, ut communiter dicatur uiuere et qui
uita uiuit et qui morte uiuit et communiter dicatur mori uel
ille qui morte moritur uel ille qui uita. itaque ex quattuor
illis duos significat, ut dicat uiuentem uiuere nec melius deteriusque
distinguat et dicat morientem mori nec inter malam
et bonam mortem uideatur esse discretio. nam indiscreta
20 C.)
Quaest. I 16 10 Ezech. 33, 14 sq., cf. 18, 13 cet. 5 morte s. u. m2 A 9 uitę (a s. <;) A
12 uitama (& eras.) A 13 et quicumque <uiuit dum> scripsi et qui
eumque APVMD quia dum RVI et quis dum cet. 15 uita mori morte
uiuere RSB VI morte uiuere (om. uita mori) AP* morte uiuere uita
moti P (uita mori s. u. m2) P\'D morteiji uiuere uitaiii mori M morti
uiuere uito mori CC 16 usum AVD usus (s alt. in ras. ex m m2) P
17 dicatur ona. P dicatur... communiter om. RCVI 18 uita M
uitae cet. morto P (e ex i) M morti D (ti in ras.) cet. 19 morte
... qui om. Y morte RMV morti D (ti in ras.) cet. uita scripsi
uita moritnr po uita uiuit RJIVI uitae uiuit P uitae cet. 20 signin
tioant JRMV dicant MV\' nec (c eras.) P 21 distinguat et
dicat M
paruulorum et indiscreta mors aeque.
sequestrato igitur
usu communi quid sit uita uiuere et quid sit morte mori
et quid sit uiuere morte et mori uita consideremus. puto
enim secundum scripturas quia uita uiuere admirabilem
quandam illam uitam beatamque significet et hunc uiuendi
usum spirandique munus cum beatae uitae gratia ueluti
coniunctum et quadam participatione permixtum demonstrare
uideatur. hoc est enim uita uiuere, uirtute uiuere, beatae
uitae actus habere in istius corporis uita; contra autem
morte mori quid est aliud nisi cum morte corporis deformitatem
significare morientis, cuius et caro communi uiuendi
munere defrudetur et anima uitae aeternae usum habere
non possit? est etiam qui uita moritur, ut qui uiuit corpore,
sed actu moritur suo, quales 1111 sunt qui, ut ait propheta,
descendunt in infernum uiuentes et illa de qua
apostolus dicit quoniam uiuens mortua est. quartum
superest, quod sunt qui etiam morte uiuunt, ut martyres
sancti, qui utique moriuntur ut uiuant. moritur caro, sed uiuit
gratia mortuorum. ergo absit a nobis, ut participes mortis
uiuamus, sed contra participes uitae moriamur; sanctus enim
nec uitae istius se uult esse participem, ut ait: dissolui
et cum Christo esse; multo enim melius et alius:
heu me quod incolatus meus prolongatus est, dolens
utique cum consortia uitae speret aeternae, istius uitae
CXVIIII 5 BV\', om. M 4 uiuere morte et mori uita scripsi
uiuere morti et mori uitae libri 5 uito B 6 significat RCV etl
ut AD 9 est s. u. m. ant. A uirtute uiuere s. u. CI, om. M
13 defrudetur A V et ml P defraudetur P m2 eet. anime (a s. e) A
14 ut qui uiuit om. RV\' 15 moriatur N qui nt II quibus N 16 descendant
BMV 17 quartum (t s. u.) P 18 quod (quid m3) P uiuant K
21 moriagtor (m s. nt vi2) P 22 ut] quia R V\' qui ut a qui Erasmus
ait apJs B dissolui enim RSBP\'V 23 enim om. RPxV 24 quodj
quia VB 25 fjragilitate (i pr. s. u.) A
etsi uita uiuere bonum est, uitae tamen uiuere ambiguum sit.
potest enim dici quis uitae uiuere, hoc est uitae aeternae istius
uita corporis militare, potest etiam dici uitae uiuere, hoc est
uel quemcumque uel sanctum istius uitae habere desiderium
corporalis, uti uerbi gratia si quis ideo honeste putet esse
ut is longaeuitatem uitae bonis actibus consequatur,
quales plerique infirmiores sunt quos haec uita delectat.
sicut
ergo uitae uiuere quid sit accepimus, quid sit morti mori
accipiamus uel morti uiuere. possunt enim esse qui moriantur
morti et qui uiuant uitae. nam qui non ita uiuit,
ut secundum mortem animae suae uiuat, is morti moritur.
quia non est obnoxius morti, id est nexus eum aerumnosae
mortis amisit, non constringitur uinculis mortis aeternae.
mortuus est morti, hoc est mortuus est peccato, mortuus est
poenae. cui contrarium est poenae uiuere, hoc est quando qui
uiuit ad poenam uiuit ad mortem. qui autem moritur ad
poenam moritur ad mortem. est etiam qui in hac uita positus
moriatur ad uitam, sicut ille qui ait: uiuo autem iam non
ego, uiuit autem in me Christus; peccato enim mortuus
est, deo uiuit, hoc est mors in eo mortua est, sed uita uiuit,
qui est dominus Iesus. ergo bona uita eorum qui deo uiuunt,
R conteri PVMCCI et om. RV\' 3 uitae uiuere hoc
est 8. u. m2 M aeternae] &ras. m2) A 6 uti ACCI
ut. PF ut cet. 7 his PSBC 9 accipimus APVCD 10 morti M
morte cet. uiuere Monac. 2549 mori cet. 11 uiuant (n s. 14.) A
uite (te ira ras. m3) P 12 ut] et M (8. ut) A V & P uiuit PV
13 qui, P morti (ti s. u.) A eum om. R VI aeriQno.se (s
eras.) A 14 mortis (is ex em) A aeternae (r ex n) A 16 quis
m
RSBP\'C(V\' et (quando quis in ras.) D 17 uiuit ad portem qui autem
m ras. minoris spatii ml A moritur... ad mortem om. A, in quo
post autem legitur f (scripta erant haec uerba eodem signo adiecto in wg.
inf. nunc absciso) 18 etiam] autem RV4 19 qui om. RV 20 intern]
uero CC\'P\' enim] autem SBP1 22 ihsi (i alt. add. m2) P deus
B duo RV\'\'
ut animantium ceterorum, sicut habes scriptum: producat
terra animam uiuentem secundum genus. est uita etiam
mortuorum ut deus Abraham et deus Isaac et deus
Iacob, quia deus mortuorum non est, sed uiuorum. sunt
etiam quibus communitas est quaedam mortis et uitae, de quibus
ait apostolus dicens: si conmortui estis, et conuiuetis.
si enim conplantati inquit sumus similitudini mortis
eius, simul et resurrectionis erimus, scientes
quia uetus homo noster simul confixus est cruci,
ut destruatur corpus peccati, ut ultra non seruiamus
peccato; qui enim mortuus est iustificatus
est a peccato. sicut autem figuras multas uitae diximus,
ita etiam mortis inueniemus. dicitur enim mors mala secundum
illud: anima quae peccat ipsa morietur. dicitur
mors communiter, sicut habes uerbi gratia quia [Adam] uixit
tot annos et mortuus est et adpositus est ad patres suos.
dicitur etiam mors per baptismatis sacramentum, sicut habes:
consepulti enim sumus cum illo per baptismum
in mortem et alibi: si autem mortui sumus cum
Christo, credimus etiam quia simul uiuemus cum
illo. uides quia mors quidem appellatione dicatur, sed haec
uita sit nostra.
7 n Tim. 2, 11 8 Rom. 6, 5-8 15 Ezech. 18, 20 17 Act. 13, 36
19 Rom. 6, 4 20 Rom. 6, 8 B 3 animam (a pr. s. u) A genu; suum M (suum
R. u.) RFCCV etiam om. RVI 4 ut om. APRVMDV\' 6 quibus
om. BY\' 7 cA cQmortui RV\' 9 resurrectionis eius M
feius 8. u. m2) C 10 quod M simul om. M confixusj crucifims
PVB fiius C 12 qui... peccato om. II 13 sifi (<5 s. u.) A 14 enim
(exp. m2 et 8. scr. etiam) M etiam RV\' 15 illid (u s. i alt.) A 16 morsj
et mors NCC Adam seclusi; quidam coniecerunt Maurini 18 babtismatis
P sacramenta R V\' 19 per baptismum om. RV\' 20 morte
PRVCV\' mortuus est (mortuus V) om. cum-RF\' 22 apellationem A
iudicatur APVD dicitur R V 23 uita uita A
solum esse hominem. primo omnium cognosce quia in
superioribus, ubi hominem finxit deus de limo terrae, non
addidit: uidit deus quia bonum est quemadmodum in
singulis operibus suis. nam si dixisset illic bonum esse quia
homo factus est, inueniretur hoc esse contrarium, ut hic bonum
non esse diceret, cum in superioribus bonum esse dixisset.
sed hoc ibi cognosce, ubi solum Adam fecit. ceterum ubi
communiter conprehendit uirum et mulierem factos, licet ne
ibi quidem dixerit specialiter, tamen quia postea habet: uidit
deus omnia quae fecit, et ecce bona ualde, euidenter
est declaratum bonum esse quod et uir sit factus et mulier.
sed ex hac quaestione alia quaestio rursus emersit.
enim quando solus factus Adam, non dictum est bonum
esse factum Adam, quando autem et mulier ex eo facta est,
tunc esse bona omnia conprehensum est? licet illic omnem
laudauerit creaturam et uniuersitatis creatio sit probata, quoniam
in homine naturae praedicata communitas est, tamen
non uidetur otiosum, qua ratione, ubi solus factus est Adam.
non solum nequaquam praedicatio boni conplacito operi adiecta
sit, sed etiam dictum sit non esse bonum solum hominem.
cum sciamus quia antequam fieret mulier non errauerit Adam.
posteaquam uero mulier facta est, prior diuinum praeuaricata
r.)
Quaest. I 17 4 Gen. 1, 4 sqq. 10 Gen. 1, 31 B 2 esse om. RV\' primo IIM primum cet. 4 et (8. u. m2 3f)
uidit N deus #*. u. A 5 si om. RV\' dixisse (om. si) APVD 6 inuenitur
IT hoc post contrarium transponit R 8 hoc om. RV 9 uirum II
et uirum N 10 habes (s ex t) M et uidit RV\' 11 dS (§ m2 in
ras. 2 litt.) A ecce erant 8 (ecce m mg.) P\'C\' erant (om. ecce) C
12 et pr. om. RV 13 rursus (sus 8. u.) A 14 factus AR et ml P
factus est Pm2 (est s. ft.) eet. bonum om. RV\' 15 Adam om. M
et om. SBP\' 20 conplacito (tn. ant. ex conpletio) A coplaciti SB
22 quia om. APV errauerit (r pr. s. u.) A errauerat RV 23 postea
quęm (quom s. u., a 8. e m2) -uero P postea ucro quam D postea
uoro quam .BPCe\' uero s. ft. A, om. R, uiro V facta est ABD
<3Ht facta M (facta s. ft. m2) cet.
eius extiterit. si igitur uiro culpae auctor est mulier,
quemadmodum pro bono uidetur adiecta? uerum si consideres
quia deo uniuersitatis est cura, inuenies plus placere domino
debuisse id in quo esset causa uniuersitatis quam condemnandum
fuisse illud in quo esset causa peccati. et ideo quia
ex uiro solo non poterat humani esse generis propagatio,
pronuntiauit dominus non esse bonum solum hominem esse.
maluit enim deus plures esse quos saluos facere posset, quibus
donaret peccatum quam unum solum Adam, qui liber esset a
culpa. denique quia idem utriusque auctor est operis, uenit
in hunc mundum, ut saluos faceret peccatores. postremo nec
Cain parricidii rerum, priusquam generaret filios, passus est
interire. ergo propter generationem successionis humanae debuit
mulier adici uiro. denique hoc ipsa uerba declarant dicentis
dei non bonum esse solum hominem esse. nam si mulier
prior peccatura erat, tamen redemptionem sibi paritura non
debuit ab usu diuinae operationis excludi. quamuis enim Adam
non est seductus, mulier autem seducta in praeuaricatione
fuerit, salua tamen inquit erit per filiorum generationem,
inter quos generauit et Christum.
12 I Tim. 1, 15 13 Gen. 4, 15 sqq. 18 I Tim. 2, 14 sq. om. P\' (in quo in uerbo incentiuum in ni2
8. u. scriptum est) et om. APVlJ 2 uiri SBP1 3 si (i 8. fl.) A
4 dominoI dõ B 5 condemnandam A et corr. ml PV 6 et om. M
Augustinus 7 propagatio m2 ecc probatio A 8 solum hominem esse
SF\' Augustinus hominem solum esse M, esse om. cet. 9 dfis B
posset A (e ex i) PV D possit R VI posset et MP\'CC\' possit et SB
11 auctor est utriusque M (in quo et ante quia) utriusque est auctor B
12 nee] ne SBC 13 filios om. B pasua A 16 alt. esse om. APVD,
esse hominem a sil etsi N 17 prior om. APVD prius C adtamen
M ml attamen M m2 P\' 18 enimj autem B 19 seducta MBP\'CC\'
seducta et APVD seducta est R seductau V4 praeuaricatione uiri M
(uiri 8. u. m2) P\' 20 inquit om. B regenerationem APV ..generationem
VI