uidetur incutere quidnam sit paradisus et ubi sit qualisue
sit inuestigare et explicare cupientibus, maxime cum apostolus
siue in corpore siue extra corpus nesciat, raptum se
tamen dicat usque ad tertium caelum. et rursus scio inquit
eiusmodi hominem, siue in corpore siue extra
corpus nescio, deus scit, quoniam raptus est in
paradisum et audiuit uerba ineffabilia, quae non
licet homini loqui. pro huiusmodi gloriabor, pro
- me autem non gloriabor nisi in infirmitatibus
meis. si enim uoluero gloriari, non ero stultus;
nam ueritatem dico. ergo si huiusmodi paradisus est,
ut eum solus Paulus aut uix aliquis Pauli similis, cum in
uita degeret, uidere potuerit, idem tamen, siue in corpore
siue extra corpus uiderit, meminisse non possit, audierit tamen
uerba, quibus prohibitus sit uulgare quod audierat, quo
u. add. m2 et adam et eua) A INCIPIT DE
PARADYSO P INCIPIT (DOMNI AMBROSII add. B, DNl AMBROSII
r\', EIUSDEM MpIPI/S) DE PARADISO BMCPxV\' et add. LIB I. piS
DE PARADISO LIB AMBROSII EPI FELICITER INCIPIT V LIBER
EIUSDEM DE PARADISO B AMBROSI\' DE PARADISO C INCIPIT
LIB SCI AMBROSII DE PARADYSO. ADAM ET EUA D 1 Et plantauit...
fincxit om. VD aedem M (corr. aeden) P\' eden A (p ex e
m2) S aeden R eden cet. paradysum AP\' (semper fere fluctuant libri)
et poauit... fincxit om. C quem fincxit om. PC\' finc ... A (tres
litterae euanidae) flncxit M finxit cet. 3 nobis aestum M 5 sit om.
CCV\' explanare N 6 et raptum A (et extra u. m2) D 8 huiusmodi
N 12 in om. PV\'
nec uidere potuimus et, si potuissemus uidere, tamen prohiberemur
aliis intimare? simul cum Paulus extollere se
reuelationum sublimitate sit ueritus, quanto magis nobis studendum
est id (non> sollicitius indicare, cuius etiam reuelatio
obnoxia sit periculo! non uilem igitur hunc paradisum aestimare
debemus, et ideo relinquamus Pauli esse secretum.
tamen quoniam legimus in Genesi a deo paradisum esse
plantatum secundum orientem et ibi esse positum hominem,
quem plasmauit deus, istius paradisi auctorem iam possumus
inuenire. quis est enim qui potuit fingere paradisum nisi
omnipotens deus, qui dixit et facta sunt, numquam indi-.
gens eorum quae generari uellet? ipse ergo plantauit paradisum,
de quo dicit sapientia: omnis plantatio, quam
non plantauit pater meus, eradicabitur. bona angelorum
plantatio, bona sanctorum; sancti enim sub ficu et uite
dicuntur in illo pacis futuri tempore, in quibus typus est
angelorum.
Ergo paiadisus est plurima ligna habens, sed ligna
ligna plena suci atque uirtutis, de quibus dictum est:
exultabunt omnia ligna siluarum, ligna semper
florentia uiriditate meritorum, sicut illud lignum, quod plantatum
est secus decursus aquarum, cuius folium non defluet,
quia totus in eo fructus exuberat. hic ergo paradisus est.
locus autem eius, in quo est plantatus, uoluptas dicitur.
4, 3, cf. Marc. 12, 25 Philo Legg. alleg. I 14 (I 52, 26 M; I 72, 14 C.)
21 Psalm. XCV 12 22 Psalm. 1 3 25 Philo Legg. alleg. I 14 (52,
25; I 72, 14 C.) de post. Cain. 10 (232, 11) Quaest. in Gen. I 7 A 4 timendum Costerius o non
addidi 6 non ilen (B in mg. a £ uilê) N (deinde spatium 6 litt. S)
10 possimuB P (v 8. i) 12 numquid SBP\' 13 uelit RMV\' 14 uerba
sapientia... usque ad p. 268, 26 neque desunt in S; excidit folium
15 meus celestis P\' 16 uitae AMV\' 17 futurae NC 20 dictumJ
scriptum BP, om. R 22 florenta RV1 uiriditatem AP 23 defluit
MBP1 25 plantatus est B dicitur uoluptas BP\'
potabis eos. legisti enim quia fons procedit ex Edem,
qui rigat paradisum. haec igitur ligna, quae
sunt in paradiso, quasi profluuio quodam torrentis
spiritus inrigantur. de quo etiam alibi ait: fluminis impetus laetificat ciuitatem dei.
est autem ciuitas ilia quae
sursum est Hierusalem libera, in qua diuersa sanctorum merita
pullularunt.
in hoc ergo paradiso hominem deus posuit, quem
plasmauit. intellege iam quia non eum hominem qui secundum
imaginem dei est posuit, sed eum qui secundum corpus;
incorporalis enim in loco non est. posuit autem eum m
sicut solem in caelo expectantem regnum caelorum,
quemadmodum creatura expectat reuelationem filiorum dei.
ergo si paradisus est in quo erant exorta uirgulta, uidetur
paradisus anima esse, quae multiplicat semen acceptum, in
qua uirtus unaquaeque plantatur, in qua erat etiam lignum
uitae, hoc est sapientia, sicut dixit Solomon quia sapientia
non de terra exorta est, sed de patre; est enim splendor
lucis aeternae et manatio omnipotentis gloriae.
enim habes, quia produxit deus lignum speciosum
ad aspectum et bonum ad escam et lignum uitae
4, 26 8 Philo Quaest. I 8 Legg. alleg. I 12 et 16 (49, 32; 53,
45; I 68, 27; 74, 12 C.) 10 Philo Quaest. I 8 12 Philo Legg. alleg.
I 14 (52. 31; I 72, 17 C.) 13 Rom. 8, 19 15 Philo de mundi opif.
54 (37, 23 M.; I 53, 25 C.), Legg. alleg. I 15 (54. 23; I 75, 6 C.)
16 Philo Quaest. I 6 et 11 Legg. alleg. I 18 (54, 44; I 75, 22 C.)
17 Sap. 7, 21-26 21 Gen. 2, 9 V edem P\' aedem P aeden M (n ex m) eadem A eaden
V4 eden D (in ras) cet. 3 hec P m2 C hec P\' hoc P ml cet. igitur AD
igitur sanctorum cet. ligna A m2 BD flumina C\' (del. m2 et 8. scr. ligna)
lamina Aml M (s. ligna) cet. 4 profluo BP4 5 spiritu MP 9 iam
AVV etiam M (et 8. u.) cet. 14 exhorta P 17 solomon M salemon
V4 (in quo salemon dixit) salomon cet. quia] qui A (e 8. i m2)
19 emanatio ed. Paris. a. 1661 22 ad pr. om. A et (in quo aspectu) D
et pr. om. MBP4 ad aescam bonum M
postea uidebimus utrum et hoc lignum speciosum ad aspectum
et bonum ad escam fuerit sicut cetera. eo enim loco
hoc oportunius disputabitur, quo hominem ex hoc gustantem
inuenimus esse deceptum. interim nihil habemus, quod
nunc reprehendere debeamus, etsi rationem scire non possumus.
neque enim in hac creatura mundi, si qua nobis difficilia
uidentur et inconprehensibilia ingenio nostro, temerario
quodam debemus condemnare iudicio, ut creaturam
serpentium uenenatique alicuius animantis, quippe homines
qua ratione singula quaeque sint facta intellegere adhuc et
scire non possumus. sic ergo et in scripturis diuinis non
facile reprehendamus aliquid quod intellegere non possumus;
sunt enim plurima quae non nostro ingenio metienda sunt.
sed ex altitudine diuinae dispositionis et uerbi sunt aestimanda
pone enim, sine praeiudicio tamen adsertionis futurae, ideo
tibi hoc lignum de scientia boni et mali displicere, quia
posteaquam gustauerunt ex eo homines, intellexerunt esse se
nudos: attamen ad consummationem diuinae operationis dicam
tibi et hoc lignum in paradiso exortum et ideo a deo esse
permissum, ut possimus supereminentiam boni scire. quomodo
enim, si non esset scientia boni et mali, inter bonum et
malum discretionem aliquam disceremus ? nam neque quod
malum erat malum indicaremus esse, nisi esset scientia boni
— scientia autem boni esse non posset, nisi esset et bonum
— neque rursus quod bonum erat sciremus bonum esse, nisi
pr. om. M 2 uidebimus V (bi 8. u.) uideamus (a 8. u.) PD
uidemus AP1 et s. u. M 3 et om. M enim A (e s. u.) loci M
4 gustantem APVM gustantem ligno B (ligno in mg.) cet. 6 possimus
P (v s. i m2) C" 7 creatura est P (est exp.) C (est eras.) 9 condempnare
APBPC\' P et (p s. tt. m2) C 11 intellegere (re s. u.) A
13 inde a reprehendamus usque ad (c. 7 s. 35) insuffiatio, fructus omnia
interciderunt in AD. desunt in A folia decem 14 meijtienda P
18 se esse BC\'P" 25 bonum] malum M mali P\' scientia mali B
26 rursum SB
corporis. nempe habet et amaritudinem quandam fellis, quae
si m commune prospicias, ad salutem hominis utilis inuenitur.
ergo et quod malum putamus plerumque non per omnia
malum est, sed in commune utile. nam sicut fel in parte
est corporis et tamen ad totius utilitatem corporis prodest,
ita utilitati omnium profuturam sciens deus scientiam
boni et mali in parte constituit, ut in commune prodesset.
I denique serpentem in paradiso inuenis utique non sine
dei uoluntate generatum. in serpentis autem figura diabolus
est; fuisse enim diabolum in paradiso etiam Ezechiel propheta
docet, qui dicit super principem Tyri: in uoluptate inquit
paradisi factus es; principem Tyri autem in figura accipimus
diaboli. numquid et hinc accusabimus deum, quia
thensauros eius altitudinis et scientiae absconditos in Christo
et occultos conprehendere non possumus, nisi quos ipse reuelare
dignatus est? reuelauit tamen, ut sciamus etiam diaboli
malitiam ad salutem prodesse hominibus, non quod diabolus
prodesse uelit, sed quod malitiam eius etiam repugnantis
conuertit nobis dominus ad salutem. denique huius malitia
lob sancti uiri fecit esse uirtutem et patientiam clariorem.
huius malitia iustitiam eius exercuit, ut certaret et uinceret
et uictoriam corona sequeretur; nemo enim nisi qui legitime
certauerit coronatur. Ioseph quoque castimonia numquam ad
PVC 7 utilitatem RvĮ utilitati* S 8 constituit.. P
ti alt. 8. u. m2, us eras.) constitutus V ut s. u. m2 V post c
add. sicut uoluit ipse ds B 11 iezechiel PiG\' et hiezechiel M
12 principe BC et (-ē m2) P\' uoluntate PC et (p s. n) M 13 est
MCPx autem tyri M, autem om. SBP 14 ergo numquid N
accusaaimua PV duni BP\' dum dfli nnn M 15 thesauros libri
et (ex sed) P sed VC, et om. M1* 17 reuelabit ilf etiam om.
BP1, in mg. S 18 quod (d 8. u. m2) RIJI quo BV\' 19 repugnantis
(i ex e) PRV repugnantes V\' repugnante Px 20 nobis P (bi m2 ira
ras.) 21 patientiam] sapientiam RV\' 22 exhercuit B etJ ut SP\'
24 coronabitur C
ignitis diaboli spiculis incitata temptasset eius
affectum, nisi postremo affectasset eius interitum, quo clarior
esset castimonia uiri, qui mortem pro castitate contempserit.
uis scire consilium dei? nempe diabolo auctore neces uidentur
iustis hominibus praeparari, exerceri quoque parricidia filiorum.
attamen dominus Abraham etiam hac arte temptauit, ut immolari
sibi filium ab eodem postularet. qua temptatione Abraham
fidelis est domino conprobatus, quod a deuotionis obsequio
nec dilecti filii miseratione reuocatus est. ita ergo et lignum
scientiae boni et mali in paradiso, quod erat speciosum ad
uisum et bonum ad escam specie uidebatur; non enim usu
bonum ad escam erat, quoniam esca eius uidetur hominibus
obfuisse. ergo est quod singulis noceat, in commune prosit.
ut Iudae nocuit diabolus, sed praeter illum omnes apostolos
coronauit, qui malitiae eius temptamenta uicerunt.
I Itaque neque dubitandum neque reprehendendum quod in
paradiso diabolus erat, quandoquidem occludere sanctis non
potuit iter, ne quis ascenderet; neque enim iustis habitationem
incolatus tamquam possessor eripuit. esto enim ut aliquos
desides atque uitiosos ab incolatu supernae possessionis
auerterit: illud multo augustius multoque pulchrius, quod
sanctorum orationibus excludetur, cum conpletum fuerit illud:
uidebam Satanan sicut fulgur de caelo cadentem.
ergo non metuamus eum, qui eo usque infirmus est, ut
et ipse casurus in terram sit. accepit quidem temptandi
licentiam, sed non accepit copiam subruendi, nisi sua
m2 ex affectos (uel affectus) sed P 5 necesse 22 (se
tras.) 7 etiam abraham hac N abraham hac etiam C parte S
10 est om. M, sit reuocatus SBP1 12 uisum (i s. u.) PM usum VO\'V\'
usu] uisu JRM uisum SBI* 13 uideretur SB 19 iustis P (v s. i
alt., sed eras.) 22 auerterit P (-et corr.) angustius C et (u s. n
m2) M, (u m2 ex n) S 23 excluditur N 24 aatan R satanam MS
25 est s. u. m2 M 26 in tcrram casurus sit POI casurus sit in terram
B 27 sabuertendi RDIV\' nisi qui sua M
accersire. et ideo qua fraude temptauerit primum hominem
quidue in homine putauerit esse temptandum, quo ordine,
qua arte cognoscere opus est, ut cauere possimus.
plerique
tamen, qui uolunt in paradiso diabolum non fuisse, licet
in caelo adstantem cum angelis legerimus, ne in isto
sermone uideantur offendi, secundum suam accipiant uoluntatem
interpretationem istius lectionis. namque ante nos fuit
qui per uoluptatem et sensum praeuaricationem ab homine
memorauerit esse commissam, in specie serpentis figuram
accipiens delectationis, in figura mulieris sensum animi mentisque
constituens, quam
sensu praeuaricatricem secundum historiam mentem adseruit,
quam Graeci
figuram accepit,
terrenum interpretati sunt. dominus autem uirgines illas in
euangelio accensis facibus uel extinctis expectantes sponsi aduentum
pro sensibus uel integris sapientium uel corruptis
insipientium posuit. nam si Eua, hoc est sensus primae
mulieris accensas habuisset faces, numquam praeuaricationis
C)
15 Philo Legg. alleg. I 29 (62, 2; I 85, 2 C.) 16 Matth. 25, 1 sqq. M infirmus labatur B effectus M 2 accersire (-ere
m2) P arcessere JRVM cessere V 8 hominem SB et (in om) V4
6 in om. M cum angelis astantem BP\' in isto PVCC\'P nostro
BMV\' nostro isto SBP1 8 huius B lectionis M (ec ex ocu) locutionis
(«. leccionis) C\' namque ante nos fuit (que a. n. fuit in ras.) P
9 uoluptatem Coslerius uoluntatem libri 10 memorauerit esse commissam
(erit...mis in ras) P 12 AICeECIN M ECeEIN S ( £ pr. in
ras.) aesthesin P esthesin V aestesin RP\' ethesin B estesin cet. decepta
C deceptum SBP4 et (Q ex o) C 13 sensum SBP\'C\' jij sensu Jf
14 NOYN PV noyn RV\' no .. M (duae litt. euanidae) no.in C fn eras.)
noym PC\' Doum cet. NOTe PV NOyC M noyf RCCPV\' NOUC B
NOVf B 15 accipit PVC\' AICeeCIC M ECeECIC S (B pr. in ras.)
aeathesis P esthesis V ethesis B estesis P\' estesis CC4 et astesis (estesis
V4) RV4 NOYN PVMC noyn RC\'Y\' NOUM 8 noym P\' Doum B
17 exstinctis (extinctis P\') (ex s. u. m2) SP\' 20 fac.es P (i eras.)
tate cecidisset.
fecunda, in Edem plantata, hoc est in uoluptate quadam uel
exercitata terra, in qua animae sit delectatio. est etiam
tamquam Adam, est et sensus tamquam Eua. ac ne haberes quod
ad infirmum retorqueres naturae uel ad obnoxiam in tolerandis
periculis condicionem, considera quae habeat anima ista subsidia.
erat fons qui inrigaret paradisum. qui fons nisi dominus
Iesus Christus, fons uitae aeternae sicut pater? quia scriptum
est: quoniam apud te fons uitae, denique: flumina
de uentre eius fluent aquae uiuae. et fons legitur et
fluuius legitur, qui inrigat paradisi lignum fructuosum, quod
ferat fructum in uitam aeternam. hic ergo fons, sicut legisti —
fons enim procedit inquit ex Edem, id est: in anima tua
fons est, unde et Solomon ait: bibe aquam de tuis uasis
et de puteorum tuorum fontibus-hie est fons, qui procedit
ex illa exercitata et plena uoluptatis anima, hic fons, qui
inrigat paradisum, hoc est uirtutes animae eminentissimo merito
pullulantes.
et diuiditur mquit fons in quattuor initia.
nomen est uni Phison; hic est qui circuit omnem
C) 9 Gen. 2. 10
11 Psalm. XXXV 10 loh. 7. 38. cf. Esai. 58. 11 (44, 3) 15 ton. 2, 10
16 Prouerb. 5, 15 20 Gen. 2, 10-14 ex m) VI implicasset cet. inmortalitatem R (m
alt. eras.) 4 aedem PMlM aeuen J2 V e.den S eden eet. 5 animae
ex anima P NOTS PVC NOyC M noyf RC\'P\'V\' NOUS S nous B
7 uelut (om. alii PVCC uel ad cet.; fort. uel obnoxiam scribendum; nam
uel et uelut saepe confunduntur 9 nisi om. RY; 10 sicut et N
11 te est BG; et est (s. u. m2) P\' fons est V flumina om. B, in
mg. m2 S, denique flumina om. P\' 14 ferat P (t s. u.) 15 inquit
om. MP* inquit procedit B edem S aedem PVMP4 aeden R eden
cct. 16 salomon libri 17 de om. R, a MV4 hic est fons om.
RV\' 18 uoluntatis M (p s. n) S hic est P4 19 uirtutis P (-es
corr.) V uirtus R 20 pullulantes VM pullulantis S (ti in rns.) crt.
hic fons N 21 phison Uindob, 779 fison (fyson C\') cet. semper
aurum bonum est, ubi est carbunculus et lapis
prasinus. et nomen secundo Geon; hic est qui circuit
omnem Aethiopiam. et flumen tertium Tigris;
hic est qui uadit contra Assyrios. et flumen quartum
est Euphrates. haec igitur quattuor sunt flumina, hoc
est Phison — secundum Hebraeos Phison dicitur, Ganges autem
secundum Graecos —, qui fluit contra Indiam. Geon autem
Nilus, qui circuit terram Aegypti uel Aethiopiam. Mesopotamia
autem dicitur, quod Tigris et Euphrates incluserint eam, eo
quod inter duo haec flumina constituta sit, quod etiam longe
positis nomen ipsum et opinio communis expressit. sed quemadmodum
fons dicitur sapientia dei? fons enim est secundum
euangelium dicens: si quis sitit, ueniat ad me et bibat,
fons est et secundum prophetam, qui ait: uenite et edite
de meis panibus et bibite uinum, quod miscui
uobis. sicut ergo fons uitae est sapientia, fons gratiae spiritalis,
ita fons uirtutum est ceterarum, quae nos ad aeternae
cursum dirigunt uitae. ex hac igitur anima, quae culta est,
non ex ea quae inculta fons iste procedit, ut inriget paradisum,
hoc est quaedam diuersarum frutecta uirtutum, quarum
sunt quattuor initia, in quae sapientia ista diuiditur. quae
sunt quattuor initia uirtutum nisi unum prudentiae, aliud
temperantiae, tertium fortitudinis, quartum iustitiae ? quae
etiam sapientes istius mundi ex nostris adsumpta in suorum
scripta librorum transtulerunt. itaque sicut fons sapientia est,
(56, 9; I 77, 12 C.) Quaest. I 12 P (r alt. 8. u.) 2 ibi (om. est) M carbonculus B (v 8. o)
8 secundo B (o ex um) secundi SP\'P\'Vl ecfi B gion BP\' gyon C\'
4 ethyopiam B aethyopiam P1 5 assirios PVC 6 eufrates libri semper
9 ethyopiam B (o 8. u.) 10 quo PC\' 13 dei om. BY\' 14 dicens
om. B 21 quae iam P fruguni tecta R (um exp. m2) frugum techa V\'
frnctuum tectaM 22 quae pr.] qua PRCC\' 24 fortitudinis] uirtutis BV
26 transtulere N sapientia est scripsi, sapientia Cohn sapientiae libri
sunt fluenta uirtutum.
Phison igitur prudentia est et ideo habet bonum aurum,
splendidum carbunculum et prasinum lapidem. aurum enim
pro inuentis prudentibus frequenter accipimus, unde et dominus
per prophetam ait: dedi illis aurum et argentum et
Dauid de prudentibus dicit: si dormiatis inter medios
cleros, pinnae columbae deargentatae et posteriora
eius in specie auri, eo quod ueteri et nouo qui
inhaeserit testamento in ipsa secreta sapientiae dei disputationis
possit ubertate procedere. hoc ergo bonum aurum dicere
<licet>, non monetale, quod corruptibile ac terrenum est. habet
etiam splendidum, inquit, carbunculum, in quo quidam animae
nostrae uiuit igniculus. habet et prasinum lapidem, qui uiride
quiddam atque uitale coloris sui specie ostentare uideatur.
uirent enim arbusta quae uiuunt, arescunt contra quaecumque
moriuntur; uiret terra, dum floret, uirent et semina, dum
prorumpunt. et bene primo loco hic fluuius positus est Phison,
qui secundum Hebraeos Pheoyson dicitur, hoc est coris mutatio\',
quoniam non unam gentem circumfluit, sed etiam per Lydiam
fluit. non enim angusta quaedam, sed diues utilitatum
Legg. alleg. I 25 (59, 17; I 81, 14 C.) 6 Oseae 2, 8 7 Psalm.
LXVII 14 19 Philo Legg. alleg. I 24 (58, 33; I 80, 19 C.) 1 uerba quattuor... usque ad nuncupatur (p. 276, 15) desttnt in S;
intercidit folium 2 fluenta] flumina P 4 et splendidum N 5 accepimus
YO\' et (corr.) PM 6 illi tacite Maurini 8 pinnae M pennae
cet. posteriora dorsi eius BP\' 9 qui inhaeserit] quiesceret iJ qui haeserit
V\' 11 dicere <licet> scripsi diceret PJRVCC\' dicere et V\' dicit et
B decorum et M decorum P\' 12 non 8. u. R, om. cet. quod non
corruptibile MP\' ac terrenum PYGC\' atque terrenum RPV\' et terrenum
B sed quod aeternum M non est B 14 igniculis (v 8. i
tert.) PV prassinum P 15 species R (s alt. eras.) speciem (m
eras.) P\' uideatur R (a s. u.) 18 primo hic loco P1 phison
om. M 19 feoyson PCC\' feoson Y fison cet. motio M 20 quo- Į
niam PV qui cet. non om. P liziam B ligiam V, Indiam ed.
Rom., recte puto
paradiso fuerit egressus, uelut quoddam eum prudentiae
flumen excipiat, ne cito possit arescere, sed per hanc ad paradisum
facile reuertatur. hic fluuius multis hominibus frequentatur
pulchritudinemque et fertilitatem maximam habere perhibetur.
et ideo prudentia in specie huius accipitur, quae
plurimos fructus adtulit in domini salutaris aduentu. atque in
extrema terrarum fluit, quia per sapientiam omnes homines sunt
redempti. unde et dictum est: in omnem terram exiuit
sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum.
secundus est fluuius Geon, iuxta quem lex lata est Istrahelitis,
cum essent in Aegypto constituti, ut ex Aegypto
recederent et succincti lumbos ederent agnum, quod insigne
est temperantiae; castos enim et sanctificatos oportet domini
pascha celebrare. et ideo iuxta istum fluuium legitima primo
obseruantia constituta est, quia significat nomen hoc quendam
terrae hiatum. sicut igitur terram et quaecumque uel purgamenta
uel sordes in ea sunt hiatus absorbet, ita castitas
omnes corporis passiones abolere consueuit meritoque ibi
primum obseruantiae constitutio, quia per legem absorbetur
carnale peccatum. bene ergo Geon, in quo figura est
castitatis, circumire terram Aethiopiam dicitur, ut abluat
RV\' de] e M 3 excipiet 12V ne cito BP\' nec cito
RV nece (om. cito) M nec ita cet. hunc RV 4 a multis BP\'C\'
7 saluatoris M 9 et Olla. R C\' V\' 11 est pro om. RP\' V\' gion R
lex lata est PV.JICC\' et P\' (in quo s. lata acriptum est hoc S data)
lex data est V data est lex B data est terra B data est V ishraheliticis
B et Monac. 2549 israhelitis cet. (h s. u. C\') 14 domini om. B
15 pasca BCVI pascha C" (h s. «.) 16 est constituta V hoc nomen
MBP1 17 tcrramJ terra PVV\' 18 frondes C (s. tt. m2 at sordes)
/i
cet. eo PV obsorbet B 19 omnis BP" passiones corporis
P1 {/■ eras.) 20 constitutio est R absorbeatur Y (a alt. eras.) obseruatur
R carnale absorbetur B 21 bene P (ne s. u. m2) gion R
in ovi. RV qui V figurata (ta s. u.) est castitas R 22 circnire
BMBCC\' et (u ex 0) P" aethiopicam P" (c eras.) aethyopiam
P\' ethyopiae R ethiopiae V
Aethiopia enim abiecta et uilis Latina interpretatione signatur.
quid autem abiectius nostro corpore, quid tam Aethiopiae
simile, quod etiam nigrum est quibusdam tenebris peccatorum ?
tertius est fluuius Tigris, qui uadit contra Assyrios, ad
quem praeuaricator Istrahel captiuus est ductus. hic fluuius
dicitur uelocior esse omnibus, quem incolunt Assyrii, hoc
est dirigentes; hoc enim significat interpretatio. ergo quicumque
fortitudine animi praeuaricantia corporis uitia
dirigens ad superna, iste huius fluminis similis aestimatur.
et ideo etiam fortitudo de illo qui est in paradiso fonte emanat.
fortitudo autem quodam cursu rapido obstantia quaeque transuerberat
nec aliquibus cursus eius impedimentorum haeret obstaculis.
quartus est fluuius Euphrates, qui latine fecunditas
atque abundantia fructuum nuncupatur praeferens quoddam
insigne iustitiae, quae omnem pascit animam. nulla enim abundantiores
uidetur fructus habere uirtus quam aequitas atque
iustitia, quae magis aliis quam sibi prodest et utilitates suas
neglegit communia emolumenta praeponens. plerique Euphratem
C.) 7 Philo Legg.
alleg. I 21 (57, 25; I 79, 9 C.) 9 Philo Quaest. I 12 14 Philo Legg.
alleg. I 23 (58, 15; I 80, 6 C.) Quaest. I 12 20 Philo Legg. alleg.
I 23 (58, 17; I 80, 7 C.) R ( £ ex i) restringuat C et (r alt. s. u. m2) C\' incendia
M (u alt. s. \'U.) 2 aethyopia JR.F Latina om. BY; 3 aethyopiae
BP 5 fluuius est C 6 israhel PP\'C isrt cet. captus P
7 ducitur P (i s. u pro m2) uelocior dicitur B 9 uitalia (uitia
corr. R) om. praeuaricantia corporis BV4 captiuauerint PV 10 aestimantur
Y (n eras.) 11 dl fonte C demanat BVI dimanat M dei
mauat BP\' 12 obstantia om. B, ex obseruantia P\' 15 fructuum
om. BVI 18 et RSBP\' ut V\', om. cet. 19 eufratem S (m
eras.) eufratg C\' eufrate PV eufraten C (n m2) cet. 20 AIlOTOyEy-
BC et (-NE0AI, E s. u.) C aIIOTOyP1
P Y OTfOCET-
M amatossefoenietae R amatossefenistg V\', in 8 uersus
unus uacuus relictus est est ad P (d eras.) et (in quibus laetandum)
BMV, fort. ab laetando scribendum
causam autem cur ceteri qua commeant fluuii describantur,
regiones locorum qua Euphrates commeat non de- .
scribantur, illam accipimus, quia aqua eius uitalis adseritur
et quae foueat atque augeat. unde Auxen eum Hebraeorum
et Assyriorum prudentes dixerunt, contra autem fertur esse
aqua aliorum fluminum, deinde quia ubi prudentia ibi et
malitia, ubi fortitudo ibi iracundia, ubi temperantia ibi
intemperantia plerumque est et alia uitia, ubi autem iustitia
ibi concordia uirtutum est ceterarum. ideo non ex locis qua
fluit, hoc est non ex parte cognoscitur; non enim pars est
iustitia, sed quasi mater est omnium. in his ergo fluminibus
quattuor uirtutes principales quattuor exprimuntur, quae ueluti
mundi istius incluserunt tempora.
!
Primum igitur tempus ex mundi principio usque ad diluuium
prudentiae fuit, quo in tempore iusti numerantur Abel
a domino <sic> dictus et Enos, hoc est homo ad imaginem
dei factus, qui sperauit inuocare nomen domini dei, et
Enoch, qui dicitur latine \'dei gratia\', raptus ad caelum, et
Noe, qui et ipse Iustus et quaedam requietis directio.
9, 11) 16 Matth. 23, 35 17 Gen. 4, 26 Philo de praem. et poen. 2
(410, 31) 19 Gen. 5, 24 Philo de post. Cain. 11 et 12 (232; 40 et
233, 33) 20 Gen. 6, 9 Philo Legg. alleg. III 24 (102, 22; I 129, 22 C.) V laetatur BP\' 2 qua B (corr. qua) V quas flf
describuntur ESBCC 3 quae R (qua corr.) VSVI quam M deacribaijtur
R describatur MSC 4 accepimus VJ fort. recte 5 inde SB
eum] eo BY\' 8 ibi pr.] ibi et MP4 ibi alt.] ibi et P\' 9 est
RMSBCC\'V\' et m2 V, om. P\', esse P et ml V et scripsi aut
RSBPCCIV\' ut M, om. PY sunt uitia SBP\'CC\' 11 pars est R
(est ex et) M (ex per sese) SBPV\' per sese PY pars est per sese CC\'
12 est om. P\' 17 dno RV\' dõ cet. sic addidi, iustus a dictus
fA4 dicens libri; sed fortasse lacuna adfectus est hic locus. certe Ambrosius
scribere potuit qui eum sic nominauit dicens:
henos RV et (h s. u.) P\' 18 inuocare om. P 19 enoc VM enoch
C (li 8. «. m2) 20 requiei P\' (ex requietis) requietis ei R requies V
requies bonis M.,
secundum tempus est Abraham et Isaac et Iacob reliquorumque
numerus patriarcharum, in quibus casta et pura
quaedam temperantia religionis effulsit. inmaculatus enim
Isaac per repromissionem Abrahae datus filius, non tam corporalis
partus quam diuinae munus praeferens indulgentiae,
in quo uere inmaculati figura praecessit, ut apostolus docet
dicens quia Abrahae dictae sunt repromissiones et
semini eius. non dicit: et seminibus tamquam in
multis, sed sicut in uno: et semini tuo, qui est
Christus.