nec illud praetereundum, quod cum
dixisset: et facies arcam trecentorum cubitorum
longitudine et quinquaginta cubitorum latitudine
et triginta cubitorum altitudine, addidit: colligens
facies arcam et in cubitum consummabis
eam a summo, ut reliquo corpori quod mensurae sibi conuenientis
ad gratiam decore quadraret caput hominis tanquam
regalem arcem adiungeret, ex quo cum sensus omnes ad
ceteras partes corporis transfunderentur, tum maxime oculi
uelut speculatores et custodes naturae adpositi prouidentia
prope totum urbis nostrae statum desuper contuerentur. ipsaque
mens illic locata secundum plurimorum sententiam et
maxime Solomonis, qui ait: oculi sapientis in capite
eius, quasi in aula imperiali uirtutum concilium sibi contrahat,
quo stipata comitatu et ipsa munitior sit et tamquam
ex adyto quodam tuenti totius corporis regimen inpertiat
<et sciat> responsa proferre, per quae possimus non solum nos
ipsos retro respicere nec solum quod ante pedes est uidere,
sed etiam caeli ipsius secreta profundo obtutu spectare sapientiae.
ibi igitur omnis summa nostrae salutis, ibi gratia:
inde custodia, inde etiam pulchritudo corpori toto adquiritur,
quae primum in uultu uernat; decet enim praestantiorem esse
aulae regalis nitorem, in qua sicut usus maior ita splendor
est. ;
13 Eccl. 2, 14 P uagentur N 2 et om. T 3 longitudinem P (in
exp.) T latitudinem T 4 altitudinem P (in exp.) T 5 cubito N
6 quod om. N conuenientes P (-is corr. ml) T 7 quadrarent T tanquam
P tamquam eee.\' 8 regalem arcem T regaleifi arcoaiji P regale
arche T\' (h 8. u.; i is s. e m2) NB 9 oculi om. B 11 orbis P
(v 8. o m2) cet. nostri N B 13 maximae P salomonis libri
oculid P (8 eras.) 16 aJito P (i ex y) TNB abdito T\' quodam
loco N tuenti scripsi tuendi libri 17 et sciat addidi que ex q uê T\'
e
quam T quem cet. nos ipsos non solum N 19 secta N (e a. u. mX)
sapientig spectare N 21 toto PmlN toti Pm4 eel. 23 aulae P
(ae ex a m3) uisus N splendur i T (ex splendorem)
Namque si spectes singnla quae in hominis forma ad usum
aliquem composita uidentur, ut oculi ad uidendum, aures ad
audiendum, nares ad odorandum, os ad loquendum, ita usus
ministrant, ut praestent decorem. quam deformes sunt uultus
caecorum! et quid mirum si uultus hominis sine oculis
deformis est, quando ipsum caelum sine sole non habet suum
decorem? tristes sine sole dies ducimus, noctes sine luna non
placent; ipsi enim sunt quidam mundi oculi. detrahe stellarum
lumina, et quaedam est in caelo ipso caecitatis
pili ipsi, qui orbem oculorum praetexunt et uelut
quadam acie praetendunt, ne sorde aliqua et pulueris caligine
pupilla laedatur, et ipsi excipiunt, si quid fuerit inlatum quod
oculum possit laedere, si lippitudine intercidant, quam dedecet,
si palpebra contractior fuerit, si radantur supercilia, quae
pretiosorum monilium specie uelut intexta gemmis refulgent.
aurium quoque ut necessarius usus ita decora species, quas
si qui truncauerit, toti uultui inferet deformitatem. in quibus
ita elaborauit opus suum natura, ut ipsi anfractus cauernarum
mira prouidentia sinuati plurimum utilitatis adierant,
ne repente feriat secreta capitis sonus. denique saepe multos
inprouiso clangore consternari uidemus et adtonitos aut uocis
alicuius aut tumultus sono expauescere. sordes ipsae, quae
intra eosdem gignuntur amfractus, uelut quodam glutino auditum
ligant. simul si uehementior pulsus fuerit alicuius
infringitur ac retardatur, ut praenuntiatus potius mulceat
quam inprouisus interna concutiat. uermiculi quoque si aurem
T 5 sine] absque N 6 deformis sit B 7 dicimus T
9 ipso caelo B caecitatis P (ti s. u. m3) 10 praetegunt B 11 quandam
aciem N alique P (a 8. ?) 13 possit P (i ex e m3) 15 munilium
P (corr. m3) T 17 qui scripsi quis B (ut uidetur in ros.), om.
cet. truncauerit T (is s. it) toto N infert T\' (corr. infers)
18 elaborauerit T laborauit N 19 n.ira 8. u. m3 (?) P adferant P
(e 8. a alt.) 23 intra scripsi infra libri inter a anfractus T\' (n ex
m) N 24 sonus N
nares
simae contra naturam uidentur. iam si incisae fuerint, quomodo
potest uita subsistere sublato spirandi meatu? quemadmodum
pecudis magis facies quam uultus hominis aestimatur!
capilli capitis quam grato amictu caput uestiunt uelut
quidam aulae regiae stipatores, ne cerebrum aura laedat aut
imber feriat aut sol adurat. quos ita tamen redit natura, ut
et pro sexu aut prolixiores placeant aut recisi et pro aetate
aut plerumque pro temporis et anni qualitate. in senibus
grata canities, in pueris prodigiosa; aestate delectat tonderi
pressius, hieme indulgentius; mulieribus ornamento est coma,
dedecori est uiris. denique apostolus hoc euidentius expressit
dicens: nec ipsa natura docet uos quod uir quidem
si comam habeat, ignominia est illi, mulier
uero si capillos habeat, gloria est illi?
quid de ipsa
regia loquar, per quam aulici sermones prodeunt, quidam
mentis nostrae indices animique internuntii r quid de ipso dentium
ordine, qui cum suo opere toti corpori quidem uires
ministrent, tum etiam modulatores sunt uocis ipsius?
de quibus
si qui ceciderit, uox claudicat. haec de capite prolixius
diximus, quia oportuit sensus omnes in summo locari, unde
omnia per reliquas partes officia diuiderentur. capiti autem
nostro a tergo ceruix proxima, dextra laeuaque bracchia sunt,
quae arcem imperialem tamquam fida tuentur custodia,
B uisco P (s 8. U. m3) potestate B 2 simae Pm2N
semae Pm1 T ornare in spatio uacuo m2 add. B, qui om. contra. in T
spatium 5 litt. nam B 6 anra letalis (in spatio uacuo add. m2) ut
(om. imber) B aut P (a 8. u.) 7 adurat P (a alt. ex u) 8 et
pr. om. T et alt. PTN aut B 10 tonderi om. N 11 praessius P
ornamentum B 12 dedecoris PB uiii B cuidentius hoc expressit
N 13 nec T n5 P (i m2 in ras.) cet. quodj n B 14 habeatj
nutriat N 16 sermones Pm2 TT\'N sermonis Pml B 17 iudices P
(corr. m2) B quid P (d 8. u.) 18 ordin s P (s 8. u., eras.)
quidem corpori N 19 noci N 20 qui li quid cet. ceciderint
ed. Rom. 23 dextera T\' bracchia P (c pr. eras.) brachia cet.
praestantiora. pectus quoque uelut quoddam sacrarium sapientiae
et stomachus uelut quidam testis, ut medici aiunt, et
conscius secretorum capitis conpassionisque consors, cui sua
omnia uel salubria uel aduersa transfundat. latera naticae
femora et crura mensurae latitudinem ipsa specie significant
pedumque gressus, qui etsi exsiliores uidentur, fiunt tamen
cum incedimus latiores.
eam partem declarans corporis, per quam superflua ciborum
egerere consueuimus, ut quae putamus ignobiliora esse corporis,
his honorem abundantiorem circumdaret. quod multo
gratius scriptura expressit quam Socrates in libro Platonis
dixisse legitur. nam cum istud in Moysi scriptis siue ipse Socrates
siue Plato, qui in Aegypto fuit, potuerit uel legere uel
ab iis percipere qui legerant, decoro motus inuento ostium
sibi apertum putauit, ut operatoris nostri consilium praedicaret
laudans eo quod id potissimum decoro conuenerit, ut ductus
quosdam atque exitus cuniculorum nostrorum a tergo auerteret,
ne in purgationibus uentris conspectus noster offenderetur.
at uero apostolus quae uidentur inquit membra
corporis infirmiora esse necessaria sunt, uno ac
simplici uerbo descriptiones philosophiae supergressus, et
quae putamus ignobiliora esse membra corporis.
his honorem abundantiorem circumdamus, et quae
Ambrosius eis quae apud Philonem Quaest. II 6 leguntur in errorem inductus.
21 I Cor. 12, 22 23 I Cor. 12, 23 P (r alt. eras.) T (r alt. exp.) sunt om. N 5 uel
pr. TN uelut T\' (ut eras.) cet. 6 latitudinem P (em m3 ex ae) 7 exsiliores
P (a pr. eras.) exiliores cet. 9 aduerso N 10 superflua
ciborum] cjbos N 11 conaul}euimus P 16 hiis B his cet. 17 praedicarent
T et (n exp.) PT 18 eo om. B decoro T decori P (i ex
o) T\'NB conuertit P (corr. m2) B 19 atque] uel N 21 ad (t
8. d) P 22 infirmiora (a 8. u.) P 23 filosophiae PT phylosophiae
TB 24 membra om. B
habent. sobrietatis enim nostrae et temperantiae indicium
praecipue illic cognoscitur; helluones enim aut distenduntur
cruditatibus usque ad periculum aut plerumque soluuntur
uisceribus exinanitis.