Consideremus nunc patriae mentis procellas exaesiuantis
quem de liberis prius traderet. \'quem* inquit \'uendam priorem?
scio enim quod non satis est unius pretium ad pastum
hoc solum fecunditas diues ad aerumnam! quem
offeram? quem frumenti auctionator libenter aspiciet?
9T T 2 respergit cruore X\' 4 afferri iussit (iussit add. m2) V
aliquid B\' 8 auctionem 31 actionem L 9 deferre B%\' possit
OB\'N\'V forte (t s. u. m2) V quidem iV\' 10 reddat B rediit L ei
(con*. redit) T dirata 9f 11 cibum] uictum LT ingemescena
RBV et (i m2 s. e alt.) 31 12 possit RB 13 sumi R et (aumit m2) B
14 iniuriae om, et R et (iniuria et m2) B 15 famis VB\' urguebat
CB\'N\'V 17 tamen in eo N (eo s. u.) STJ3 18 concessit] ft*cestit C
cessit DLT 19 eiaestuantis RRW.\' et (e s. i m2) V exaestuantes cet.
20 primum V tradam R tradam et (et s. u. m2) B 22 solo (v s.
o alt.) Y diues fecunditas CB I J..I 23 quem frumenti... offeram
om. P\' aspiciet (m2 ex aspiceret) % aspicies B\' post aspiciet add.
V uberior S numniue e paruo quam thesaurus e niaxpmo
maior ex filiis, quem congrue honoro seniorem. sed iuniorem
dabo. at istum teneriore amore conplector. illum erubesco,
huius misereor: illius gradum suspiro, huius aetatem: ille
iam sentit aerumnam. iste ignorat: flectit me illius dolor,
huius inscientia. ad alios me conferam. ille mihi plus
iste plus uerecundatur: ille parenti similior, hic utilior:
in illo imaginem meam uendo, in isto spem meam prodo. me
miserum, non inuenio quid faciam, non habeo quid eligam.
circumuallant me facies calamitatum, aerumnarum chorus.
ferina haec rabies est eligere quem tradas.
ferae ipsae cum
periculum inminere proli ac sibi sentiunt, solent eligere quos
liberent, non quos offerant. quomodo igitur discernam
naturae, quomodo obliuiscar, quomodo exuam patris mentem?
quomodo filii auctionem constituam, quo sermone paciscar
pretium, quibus tradam manibus in seruitutem filium,
quibus oculis adspiciam seruientem, quibus osculis discedenti
uale dicam, quibus factum excusem sermonibus? fili, ego te
pro meo cibo uendidi. funestior ergo iam pauperis mensa
quam diuitis. ille addicit alienos, ego meum uendo: ille necessitatem
inponit, ego adfero uoluntatem. ut sit excusabilior
causa, adiciam: fili, pro fratribus tuis seruies, ut illis quaerantur
alimenta. et Ioseph a fratribus suis in seruitutem uenditus
postea et ipsos et patrem pauit. respondebit ille: sed
non eum uendidit pater, sed fleuit amissum, sed postea etiam.
DT 3 ac ex ad R ad 91 et (t s. d) P1 aut (u exp. m2) L
teneriorem (m eras.) P1 teneriori LT 4 miserior R 6 inscientia
RBV insipientia P\' et (insipien in ras. et tia s. u.) D inscitia eet.
alios RBV alium DLT alia cet. 7 plus om. LT parentis 91
(s eras.) B\' paremib; V 9 quid £ >»•.] quod RB 10 circumuallat RBV
12 pericula RH\'V}\\\'E et (a m2 in ras.) W 13 igitur] ergo RB
17 aspiciam ... oscnlis s. in mg. m2 V osculisJ oculis RN\'P\' discedenti
(de s. u.) V discendcnti (n pr. eras.) C descendenti B\' 23 suis om.
9VE uenditus RBV uenundatus est cet. 24 respondebit (eb s. u.
m2 V 25 cum om. RB.
genus eius diuitiis Aegypti multa aetate seruiuit. uende me
postremo, pater, ea condicione, ne diuites emant.\'
haesi, fateor,
uerum quid faciam? nullum uendam. sed dum unum considero,
omnes fame uidebo pereuntes. si unum tradam, quibus
oculis uidebo ceteros de mea inpietate suspectos, ne alios
quoque uendam? quo pudore regrediar domum, quomodo intrabo,
quo habitabo affectu, qui mihi abnegaui filium, quem
non morbus absumpsit, non mors abstulit? qua conscientia
considerabo mensam meam, quam sicut nouella oliuarum in
circuitu tot filii uestiebant?\'
Haec pauper te praesente deplorat, et tibi auaritia aurem
obstruit nec mens tua facti miserabilis horrore mollitur. totus
populus ingemescit, et solus, diues, non flecteris nec audis
scripturam dicentem: perde pecuniam propter fratrem
et amicum, et non abscondas eam sub lapide in mortem.
et quia non audis, ideo exclamat Ecclesiastes dicens:
est languor malus, quem uidi sub sole, diuitias custodiri
in malum possidentis eas. sed fortasse redeas
domum, cum uxore conferas, illa te hortetur ut redimas uenundatum.
immo magis hortabitur, ut mundum muliebrem
conferas, unde potes uel paruo pauperem liberare. illa tibi
inponet sumptuum necessitatem, ut gemma bibat, in ostro
300 A (59 D) 23 Uerg. Georg. II 506 sqq. ipse ... uenit... potuit RB (in qtdbus potestate) ei m1 V ipsi
... uenerunt... potnerunt V tn2 cet. 3 fatear RV 4 faciam ignoro V
dum] cum CB\'N\' 5 uidebo fame WE 10 nouellae Gelenita
11 tot s. u. V uestiebant (n s. u.) V 14 ingernescit RBVP ingemescct
C ingemiscit cet. et solus] solus RB solus tu V nec (ex
nam m2) B nam R 15 pecuniam tuam V 16 et amicum om. T in
lapide sub mortem N\' lapidem RC morte P1 17 audes R et
{audis m2) B 18 langor RB pessimus (om. quem uidi) V custodirij
conseruatas V 20 cum] et cum B\'L 22 potes RB potest D
{t alt. eras.) cet. paruo] paupcr 2V\' pauperem] tempore D (in mg.
pauperê) LT laborare LT 23 imponit WE sumptutn P4 in
gemma P gemma CT
delectantur et conpedibus mulieres, dummodo
auro ligentur. non putant onera esse, si pretiosa sint,
non existimant uincula esse, si in his thensaurus coruscet.
delectant et uulnera, ut aurum auribus inseratur et margaritae
pendeant. habent et gemmae pondera sua, habent et uestes
sua frigora. sudatur in gemmis, algetur in sericis: tamen
pretia iuuant et quae natura auersatur commendat auaritia.
zmaragdos et hyacinthos beryllum achaten topazion amethystum
iaspin sardium summo quaerunt furore. uel si dimidium
patrimonii petatur, non parcunt dispendio, dum indulgent cupiditati.
non abnuo gratum quendam lapidum istorum esse
fulgorem, sed tamen lapidum. et ipsi admonent contra natu
ram expoliti, ut saxorum deponerent asperitatem, rigorem
15 magis mentis esse expoliendum.
(58 E, 59 A) RB honeret V honoret C 2 ceruices B\' munilibus 91
(mon.. m2) V (o a. u pr.) C delectentur B\' (e iert. ex a) P\' 3 linguentur
C 4 existimant (xi 8. u.) C estimant B\' putant WE existimatnr
R existimantur B thesaurus RBV thesauri %\'E thesauris 91
(s eras.) cet. coruscet BBV coruscent cet. 6 uestimenta &\'E
7 frigora sua N1 fiigora sua T 8 anersatur OB\' V aduersantur R aduersatur
8 (d eras.) T (m2 in ras.) cet. 9 zmaragdos B ismaragdus
:в sraaragdus V smaragdos cet. hyacinthos B hyacinthus B hyacintos
bl hyacinctos C (h s. u.) 81 iacintus V iacintos (corr. iachinctos) P\'
iacinctos T (c alt. eras.) DL\'ł1\' iacynctos E beryllum C beryllus V
berillium T berillum cet. achatem L achates V acathen P1 topation
C thopation P4 amethystum BR amethistus V amethistam !t
(Q ex us) T amethystin C ametistin B\' ametistum P\'Dl\\\'E 10 iaspis
sardius V quaeruntur V dimediis patrimoniis V 11 petantur RB
12 abnuunt V gratiam N\' quandam 81 (a pr. ex e m2) %\'E istorum
lapidum V 13 et RB hec E nec cet. 14 saxosam V deponderent
91 (corr. m2) B\'P\'I. 15 mentis magis V esse poliendum RB
esse spoliendum (m2 esse exspoliendum) V esse expoliendum (expoliendum
esse DLT esse expoliandum 9VE) quam lapidum cet.
quem diuitiae ab inferis redemerunt? cuius aegritudinem
mitigauit? non in abundantia inquit uita eius. et
alibi: nihil prosunt thensauri iniustis, iustitia autem
liberat a morte. merito clamat Dauid: diuitiae si fluant,
nolite cor adponere. quid enim mihi prosunt, si me a morte
liberare non possunt? quid mihi prosunt, si mecum post mortem
esse non possunt? hic adquiruntur, hic relinquuntur. somnium
igitur loquimur, non patrimonium. unde bene ait idem
propheta de diuitibus: dormierunt somnum suum et nihil
inuenerunt omnes uiri diuitiarum in manibus suis,
hoc est: nihil inuenerunt operibus suis diuites, qui nihil pauperi
contulerunt. nullius iuuerunt inopiam, nihil ad utilitatem
suam proficiens repperire potuerunt.
ipsum nomen considera.
Ditem dicunt gentiles inferi praesulem, arbitrum mortis. ditem
appellant et diuitem, quod nisi mortem diues inferre non nouerit,
cui regnum de mortuis, cui sedes inferna sint. quid est
enim diues nisi inexplebilis quidam gurges diuitiarum,
47 D) 10 Psalm. LXXV 6 ttPN1 redimerunt BV et (corr. m2) L redimerent
(corr. m2) 31 pecunia (a ex e) C (a ex e) D 3 habundantia RB
habundantia diuitiarum V (diuitiarum in mg. 7112) L (in quo inquit ante
diuitiarum) cet. ullius uite (a s. e) eius est V 4 iniusti N\'P
5 dauidj propheta CB\'N\' fluant RB affluant cet. 6 liberare me a
morte P\' . 7 quid mihi... non possunt om. T, in mg. sup. m2 D 8 inesse
RB reliquuntur B relicuntur V 9 loquitur (m 8. t m2) V
non om. R ut (s. m2 unde) Y bene ait] uenerit (om. ait) R et
(s. bene ait m2) B ait] agit C 10 somnium R suum om. R,
s. u. m2 B 11 suis om. C 12 hoc] id V post est add. dicere
CB\'N\' in operibus B\'VDLT 13 iuuauerunt B (ua 8. u. m2) P
inueniunt N\' 14 proficientes 21 (-ens m2) CB\'\'łĮ1 nomen] tamen P1
considerayj V considerate B\' 15 inferni GB\'N\'V 17 inferne DLT
sint (i cx u) D quid (d ex s) i* 18 explebilis P\' inexplebilis
... diuitiarum om. CB\'N\' diuitiarum (ti 8. u.) R diuinarum (ci s. rj
m2) B
qui diligit inquit argentum non satiabitur argento
et infra: et quidem hoc pessimus languor; sicut
enim fuit, ita et abiit, et abundantia eius laborat in
uentum. et quidem omnes dies eius in tenebris et
luctu et iracundia multa et languore et ira, ut tolerabilior
sit condicio seruulorum; illi enim hominibus seruiunt,
iste peccato; qui enim facit peccatum seruus est peccati.
semper in laqueis, semper in uinculis, numquam liber
a conpedibus, quia semper in criminibus. quam misera ser-
Naturae ipsius nescit munia nec somni ipsius uices nouit
aut cibi fungitur suauitate, cuius nullum est inmune seruitium;
dulcis enim somnus serui, et si modicum et si
multum edat, et satiato diuitiis non est qui sinat
eum dormire. excitat eum cupiditas, exagitat cura peruigil
aliena rapiendi, torquet inuidia, mora uexat, sterilitas prouentuum
infecunda perturbat, sollicitat abundantia. unde illi
1 aut] ac CB\'N\'LT quoj quae quo DT auxerit BB auserit C
hauserit (h add. m2) 2L V post inardescit add. sic et propheta admonet
(om. inquit) CB\'N\' 2 inquit om. V 3 idem post infra add.
CB\'N\' V hic 91 (,i ex o m2) 9t\'7<.\' langor R (or in ras.) B 4 et alt.
post eius transponit Y in habundantia P\' 6 languore CYDL langor
B\' languor cet. ut eras. V, om. CB\' N\' 7 sit] est V (m2 in
ras.) OB\'VLE, om. 91\' seruorum P\' 8 istej isti P\'DLT post peccato
add. sic inquit apostolus CB\'N\' est et C peccato T 9 uinculis
est C /;\'N\' et (est s. u. m2) V 12 munia V (sompnia m2, add.
diues) DLT munilia BP\' et (munimina m2) B souinia C omnia B\'}.\'
somnii CWELT nouit uices 91\' 13 est om. C in munere P4
14 sonus C etsi multum etsi modicum L et si alt.] aat V et B\'
uel 91 (uel ex et m2) WE 15 comederit V etJ at V (m2 in ras.)
C ex (m2 ex et) 91 satietas V satiatus B\' non sinit (om. est
qui) V eum (enim B\') sinat CB\'N\' 16 post dormire add. non
posse CB\' et (qui haec exp.) 91, om. 2T-E\', ceteii add. denique euangelico
utantur exemplo, ut (ut om. V) probemus diuitem dormire non posse.
desunt haec in editionibus ante Maurinos, qui ea in commentario commemorauerunt
exagitat] excitat OBy 18 diuiti (ti m2) BB
intra se dicens: quid faciam, quod non habeo quo congregem
fructus meos? et dixit: hoc faciam, destruam
horrea et maiora faciam, et illo congregabo omnia
quae nata sunt mihi et dicam animae meae: anima.
habes multa bona in annos multos posita: requiesce,
manduca, bibe, epulare; respondit deus: stulte, hac
nocte animam tuam repetunt a te; quae autem parasti
cuius erunt? ne ipse quidem deus eum dormire permittit.
interpellat cogitantem, excitat dormieutem. sed nec ipse
se quietum esse patitur, qui de abundantia sollicitatur et in
ubertate fructuum uocem egentis emittit. quid faciam? inquit.
nonne haec pauperis uox est, non habentis subsidia uiuendi?
egens omnium huc atque illuc respicit, scrutatur hospitium,
nihil inuenit ad usum alimenti. considerat nihil miserius
quam fame confici et cibi indigentia mori, quaerit
mortis conpendia et tolerabiliora obeundi supplicia rimatur,
arripit gladium, suspendit laqueum, ignis adolet, explorat
et inter haec dubius quid eligat dicit: quid faciam?
deinde uitae huius suauitate reuocatus cupit reuocare sententiam,
si possit uiuendi substantiam repperire. aspicit nuda
omnia, uacua omnia. ait: quid faciam? unde mihi alimenta.
20 Bas. 265 A, 273 A (45 C, 48 E) 13 Bas. 264 BC 265 A (44 DE.
45 AB) V 2 intra se om. W,\'E quo] ubi V 3 dicit Y 4 horrea
mea CB\'N\'P\'D faciam maiora P\' faciam et reliq (om. et illo ...
epulare) V et illo RBDLT et in illa P\' illo cet. 6 annis multis
R et (annos multos m2) B reposita R et (s. m2 poetea) B, cf. p. 487,
«. 18 7 et epulare RB respondit ei V 8 animam tuam a (a eras.)
repetunt (repetent m2) a te 91 repetunt animam tuam a te E repetent
a te animam tuam V 11 post abundantia add. diuitiarum suarom
C:a\'NI 12 ubertatem RBBI2(E egentes B gementis N\' 15 considerant
R et (considerans m £ ) B inde a uerbo miserius incipit P
17 obeundi R (ob ex ab) abeundi cet. rimantur P 18 gladium] laqueam
V ignis PRB VP\' ignes 91 (-es m2 ex is) cet. 19 quid eligat
dubins CBINI 20 cepit D (u 8. p) LT 22 et ait WJF
uitam hanc sustinere, sed quibus cibis, quibus subsidiis?
quid faciam inquit, quod non habeo.
clamat se diues
non habere: paupertatis hic sermo est: de inopia queritur
abundans fructibus. non habeo inquit quo congregem
fructus? putares illum dicere: non habeo fructus, unde uiuendum
est mihi. beatus qui de abundantia periclitatur? immo
miserior iste fecunditatibus suis quam pauper, cui periculum
de egestate est. habet ille unde excuset aerumnam, habet
certe iniuriam, non habet culpam: iste non habet quem praeter
se arguat.
et dixit: hoc faciam, destruam horrea. putes
adhuc illum dicere: aperiam horrea, ingrediantur qui tolerare
famem non queunt, ueniant inopes, intrent pauperes, repleant
sinus suos. destruam parietes, qui excludunt esurientem. ut
quid ego abscondam, cui deus facit abundare quod largiar?
ut quid repagulis portarum claudam frumenta, quibus deus
totum repleuit camporum ambitum, quae sine custode
et abundant?
nonis. \'minus habui et frustra seruaui; plus natum est. cui
congrego? dum incrementa pretiorum aucupor, amisi usum
R 2 hanc uitam P1 3 habeam RBFDLT post
habeo in V est ras. 7 fere litt. 4 paupertatis R (i in ras.) B (i ex e
m2) 5 quo (o m2 ex i) RB 6 fructus (pr.) meos (meos in mg. m2) D
uidendum P 7 abundantia sua R (om. de) BP\'DT 8 fecunditatibus
(8. m2 facnltatibus) B 9 excusat C (-et corr.) B\' 11 arguat (a alt.
ex e) C destruam horrea mea rB\' horrea mea destruam N\' 12 illum .
adhuc dicere L adhuc dicere illum CB\'N\' horrea mea CB\'N\' 14 sinos
P destruam Rli et (de m2 ex di) V destruant cet. esurientes
CB\'N\' 16 claudamu R claudit B\' post frumenta add. audiant haec
CR\'N\' 17 totum P (um ex us) costode P 18 et uictui habundant
9\\\'E 19 uictu (u alt. ex a) 91, om. WE auaro N\' pauperis auari
B\'; deinde add. si respicit pauperem V (a. u. m2) CB\'N\' 20 minus
<inquit> habui ed. Rom. est et P cui (m2 qui) V 21 congregabo
P1 (l o 8. abo) 21\'
pauperum reseruare? haec me magis delectarent pretia, quae
non nummo aestimantur, sed gratia. imitabor sanctum Ioseph
humanitatis praedicatione, clamabo uoce magna: uenite,
edite panes meos, expandite gremium, suscipite frumentum.
fecunditas diuitis, totius orbis abundantia omnium debet
esse fertilitas.\' tu uero non hoc dicis, sed ais: destruam
horrea. recte destruis ea, a quibus nullus pauper onustus
reuertit. horrea iniquitatis receptacula, non pietatis subsidia.
recte destruit, quia sapienter aedificare non nouit. destruit sua
diues, qui nescit aeterna, destruit horrea, qui non nouit sua
frumenta diuidere, sed claudere.
et maiora inquit faciam.
infelix, uel id dispensato pauperibus, quod pro sumptu aedificationis
inpendis. dum liberalitatis gratiam refugis, damna
aedificationis exsoluis.