enim diuitum non cottidie concupiscit aliena? quia
non exturbare contendit agellulo suo pauperem atque
inopem auiti ruris eliminare finibus? quis contentus est suo?
cuius non inflammet diuitis animum uicina possessio? non
igitur unus Achab natus est, sed quod peius est cottidie Achab
nascitur et numquam moritur huic saeculo. si unus occidat,
adsurgunt plurimi. plures qui rapiant quam qui amittant. non
unus Nabuthae pauper occisus est; cottidie Nabuthae sternitur,
cottidie pauper occiditur. hoc metu percitum humanum
genus cedit iam suis terris, migrat cum paruulis pauper onustus
pignore suo, uxor sequitur inlacrimans, tamquam ad
bustum prosequatur maritum. minus tamen deplorat illa, quae
deflet suorum funera, quia etsi amisit coniugis praesidium,
sepulchrum tenet, etsi filios non tenet, tamen exules non dolet,
non ingemit grauiora funeribus tenerae prolis ieiunia.
extenditis, diuites, insanas cupiditates? numquid soli
habitabitis super terram? cur eicitis consortem naturae
M. (II 57 B G.) 10 Bas. 293 B (57 B)
17 Esai. 5, 8 otii. DE B) VINEA NABUTHE ISRAHELITAE RB
INCIPIT DE NABUTHE (LIBER PRIMUS add. P\', ISRAHELITA T,-
IEZRAHELITAE L) P\'LT INCIPIT (LIBER EIUSDEM add. D, TRAC-
TATUS SCl AMBROSII 21E) DE NABUTHAE 91CB\'ED INCIP. YIIII.
DE NABUTE IEZRAHaLITA 21\' (w. alt. eiusdem saec. add. NABUTH?).
in V non est inscriptio x> inflairraat 21 (at ex et m2) 21E animam
(u s. a alt. m2) B 7 huic saeeulo moiitur 21 \'E occidit RBV 8 exsurgunt
R et (ud m2 s. ęx) B 13 prosequatur L (a ex i) prosequitur
21E 14 suorum] filiorum RB quae (om. etsi) RB 15 tenet pr.]
patet :N\' 17 intenditis (ex s. in) D temlitis CB\'N\' 18 habitabitis
BBVP\' inhabitatis 91 inhabitabitis L (bi alt. 8. u.) cet.; cf. Exam. V
10, 27 VI 8, 52
diuitibus atque pauperibus, terra fundata est: cur uobis
ius proprium soli, diuites, adrogatis? nescit natura diuites,
quae omnes pauperes generat. neque enim cum uestimentis
nascimur, cum auro argentoque generamur. nudos fundit m
lucem egentes cibo amictu poculo, nudos recipit terra quos
- edidit, nescit fines possessionum sepulchro includere. caespes
angustus aeque et pauperi abundat et diuiti et terra, quae
uiuentis non cepit affectum, totum iam diuitem capit. nescit
ergo natura discernere quando nascimur, nescit quando deficimus.
omnes similes creat, omnes similes gremio claudit sepulchri.
quis discernat species mortuorum? redoperi terram
. et, s) potes, diuitem deprehende. eruderato paulo post tumulum
et, si cognoscis, egentem argue nisi forte hoc solo, quod
(
plura cum diuite pereunt. sericae uestes et auro intexta uelamina,
quibus diuitis corpus ambitur, damna uiuentium, non
subsidia defunctorum sunt. unguentum accipis, diues, et faetidus
es; perdis alienam gratiam nec adquiris tuam. heredes
relinquis, qui litigent. heredibus relinquis depositum magis
hereditarium quam commodum uoluntarium, qui id quod relictum
est minuere ac uiolare formident. si frugi heredes sunt,
custodiunt; si luxuriosi, exhauriunt. itaque aut bonos heredes
PDLT, om. cet. 5 nascimur (nee) cum a argento (om.
que) RB nudos (o ex u m2) 11B fundit BV fudit cet. 6 populo
(c s. p m2) B 7 fine N\' Qppcludere (in s. ÇQŲ) D caespes BB
cespes cet. 9 totum om. CB\'N\' 10 natura, diuites, nescit Y de6ciamus
a (a eras.) CBWP* 12 discernit R et (a m2 s. i alt.) B
sedoperi 1IL et (r m2 s. s) B sedaperi V redaperi h\' \' 13 dephende
(de ex do) C deprehendcre B\' tumulo (v s. o m2) V 14 cognosces
jB et (-is corr. m2) B solfl i(VĮ/ 15 cum diuite plura 9T1 £ syricae
RB 17 sint R fetidus 9l\'Z) fetidus cet. 18 perdes RV et (i
m2 8. e alt.) B 19 relinquis pr. (is ex es m2) B - cum heredibus
\'ł(\'E 20 id (i s. u.) B, om. y
facta condemnent.
diues, nescis quam pauper sis, quam inops tibi ipse uidearis,
qui te diuitem dicis. quanto plus habueris. plus requiris et
quidquid adquisieris, tamen tibi adhuc indiges. inflammatur
lucro auaritia, non restinguitur. quasi gradus quosdam cupiditas
habet; quo plures ascenderit eo ad altiora festinat, unde
sit grauis ruina lapsuro. tolerabilior tamen iste, cum minus
haberet, census sui contemplatione mediocria requirebat; accessione
patrimonii accessit cupiditatis augmentum. non uult esse
degener uotis, pauper in desideriis. ita duo intolerabilia simul
iungit, ut ambitiosam spem diuitis augeat et non deponat
mendicitatis affectum. denique docet nos scriptura diuina quam
misere egeat, mendicet abiecte.
rex Achab in Istrahel erat et
pauper Nabuthae. ille regni opibus adfluebat, iste angusti soli
possidebat caespitem. nihil pauper de possessionibus diuitis
concupiuit, rex sibi egere uisus est, quia uineam habebat
pauper uicinus. quis igitur tibi pauper uidetur? qui contentus
est suo an qui concupiscit alienum? alter certe pauper censu
uidetur, alter pauper affectu est. affectus diues egere non
4 sqq. Bas. 292 BC (56 CD) ItB et (o s. i) V diuites N\' quod CB\' quod tua facta
condemnent W (del. ml; in mg. tua facies morte) tua facies morte 91 \'E
tua condemnent facta P 4 ipsi %E esse P\' 7 cupiditatis ItliC
8 ad 8. u. m2 Д, om. B 9 iste communis R 10 census (c ex s) DL
census (ift mg. i sensus) T sensus N\' (quia sensus E) sui om. WE
contemplationem EB 14 mendacitatis CB4 et (corr. ml) 2I 15 misere
(e alt. s. u. m2) 91 miser cet. israhel B\' isrf cet. erat 8. u. V (t 8. u.
add. m2) 16 fluebat JR afiiuebat (af s. u. m2) B iste angusti soli possidebat
cespitem (caespitem B) RBP DL T et pauperis desiderauit ceBpitem C
cespitem B\' et (cespitem exp.; in mg. m1 et tamen cespitem pauperis
fiagitabat) 21 et tamen cespitem pauperis flagitabat %\'E 17 possessione
V 20 antiqui (ti eras.) C aut qui V 21 affectus (s eras.) 9t
affectus (a s. ę) B affectu VL
diues cupidus in inuidia possessionis et paupertatis querella
est.
Sed iam scripturae uerba consideremus. et factum est
inquit post haec uerba. erat uinea Nabuthae Israhelitae
in Israhel iuxta domum Achab regis Samariae.
et locutus est Achab ad Nabuthae dicens: da mihi
uineam tuam, et erit mihi in hortum holerum, quoniam
propinquat domui meae, et dabo tibi pro ea
aliam uineam. si.uero placuerit tibi, dabo tibi pecuniam
pro ista uinea, et erit mihi in hortum holerum.
et dixit Nabuthae ad Achab: non fiat hoc a deo, ut
dem tibi hereditatem patrum meorum. et turbatus
est spiritus eius et dormiuit in lecto suo et uelauit
faciem suam et non manducauit panem.
exposuerat
supra scriptura diuina quia Helisaeus, cum esset pauper, reliquit
boues suos et cucurrit ad Heliam et occidit eos et
erogauit populo et adhaesit prophetae. ad condemnationem
igitur praemissa sunt diuitis, qui in isto rege describitur, eo
quod habens beneficia dei, sicut iste Achab, cui dominus et
regnum donauit et pluuiam Heliae uatis oratione concessit,
diuina mandata uiolauerit.
audiamus ergo quid dicat. da mihi
inquit. quae altera uox egentis est, quae uox alia stipem
publicam postulantis nisi da mihi\'? hoc est da mihi, quia
20 sq. 20 Reg. III 20 (21), 29 21 Reg. III 18, 45 V nequieuit R (e alt. eras.) B explere (i s. e tert.)
V et (i tras.) D et (re m2 ex ri) 21 expleri C replere P\'I.\'E ideo
(om. que) C 2 in om. R inuidia (in 8. u. m2) B 5 iezrahelite L
biezrahelitae B\' iehrahelitae E gez (8. israhelitae) C isriitae SIST 6 iezrahel
L et (s. ras.) V iehrahel E isrf Į((].ĮĮ\'PIDT 7 et... dicens
oin. P4 Ioquutlls, V ad om. V mihi inquit P\' 9 appropinquat
V meae et re*. (om. et dabo... panem) V 11 uinea ista 91\'
12 dno C 13 eorum C 16 relinquit C 19 postmissa B diuitis
praemissa sunt V 21 uatis] uocatis R 23 altera RBP\'DT alia cet.
24 hoc est da mihi om. LT quia egeo] quia ego non habeo V (non
habeo s. u. m2) C
possum. da mihi, quia non est mihi panis ad uictum,
nummus ad potum, sumptus ad alimentum, ad indumentum
substantia. da mihi, quia tibi dominus dedit unde largiri
debeas, mihi non dedit. da mihi quia, nisi tu dederis, habere
non potero. da mihi, quia scriptum est: date elemosynam.\'
haec quam abiecta, quam uilia! non habent enim
humilitatis affectum, sed cupiditatis incendium. in ipsa autem
deiectione quanta inpudentia! da mihi inquit uineam
tuam.
conStetur alienam, ut poscat indebitam. et dabo
tibi inquit pro ea aliam uineam. diues quod suum est
quasi uile fastidit, quod alienum est quasi pretiosissimum
concupiscit.
si uero placuerit tibi, dabo tibi pecuniam.
cito reprehendit errorem suum pecuniam offerendo
pro uinea; nihil enim uult alterum possidere, qui totum desiderat
suis possessionibus occupare.
igitur omnis insania, hic omnis furor, ut spatium uilibus
holeribus quaereretur. non tam ergo ipsi cupitis quasi utile
possidere, sed alios uultis excludere. maior uobis cura de
pauperum spoliis quam de uestris emolumentis est. iniuriam
uestram putatis, si quid pauper habeat quod dignum possessione
diuitis aestimetur. damnum uestrum creditis quicquid
V 5 quia om. RBCBINI 6 elemosynam
B4 elemosinam cet. 7 abiecta sunt et quam V enim om. BB
11 inquit tibi WSi\'L alienam C 12 uile om. P\' quod] quod
autem VDLT quod enim 21 (enim exp.) GBIP pretiosum R et (pretiosissimum
m2) B 13 tibi pr. om. Y cito («. u. m2) pecuniam
cito (cito eras.) B 15 uineam (m eras.) R (m exp.) li ea P1 alterum]
alienum U\' E 16 terris (in mg. m2 af possessionibus) V 17 erit
inquit mihi RBVWE erit inquit mihi T erat om. N\', est V 19 quaereretur
in pauperis cespite paruo. non Y 20 sed] quam V alios
om. N\' magis uobis fLE uobis magis 21\' 21 emolumentQ est (est
eras.) \'I uestris ei detis elementis (om. est) WE 28 aestimatur N\'
post aestimetur add. nolite hoc facere quia dous pauperem non spernit
RBP\'DT et (in ras.) L .
creatus est mundus, quem pauci diuites uobis defendere conamini.
non enim terrena tantum possessio, sed caelum ipsum,
aer, mare in usum paucorum diuitum uindicatur. hic aer,
quem tu diffusis includis possessionibus, quantos alere
potest. numquid angeli diuisa caeli spatia habent, ut tu
terram positis distinguis terminis?
clamat propheta: uae his
qui domum ad domum iungunt et uillam ad uillam
et arguit eos inefficacis auaritiae. fugiunt enim cohabitare
hominibus et ideo excludunt uicinos; sed fugere non possunt,
quia cum hos excluserint, alios rursus inueniunt et, cum illos
propulsauerint, ad aliorum necesse est eos uiciniam peruenire;
soli enim super terram habitare non possunt. aues se auibus
adsociant, denique ingentis plerumque agminis uolatu caelum
obtexitur, pecus pecori adiungitur, pisces piscibus, nec damnum
ducunt, sed commercium uiuendi, cum plurimum comitatum
capessunt et quoddam munimentum solacio frequentioris. societatis
adfectant. solus tu, homo, consortem excludis, includis
feras, struis habitacula bestiarum, destruis hominum, inducis
mare intra praedia tua, ne desint beluae, producis fines terrae,
ne possis habere finitimum.
R 2 pauci diuites uobis defendere conamini PDLTCB\'N.
uos pauci diuites uobis defendere contenditis V pauci diuites obtinetis
R Uindob. 705, in quo optiuetis, et (8: m2 non occupatis) B 3 non
enim ... uindicatur om. V 4 usu CB\'DLT ager CYiC\'L 6 spatia
celi Y 7 distinguis BLT distinguas D (a ex i) cet. 8 iungunt domum
ad domum CB\'N\' 9 et om. CB N\' 11 rursum N\'DT 13 aues
PDLT et (i 8. e m2) V auir. B (e s. i m2) eet. auibus se CB\'}.\'
14 adsociant PDLT adsociat cet. uolatus B\'PDT et (8 del.) a
15 piscis BBWE et (e m2 s. i alt.) V 16 ducit B\' dicunt (v 8. i) D
complurimum VD cum plurimo P\'LT conplurium RB comitatu
BVFDLT 17 quoddam (d pr. ex s m2) Sl monimentum Y frequentiores
R (-is corr.) B 18 o homo BBP\' T et (0 postea add.) L
19 struis CB\'N\' instruis cet.
Audiuimus uocem diuitis aliena quaerentis, audiamus uocem
pauperis propria uindicantis: non fiat inquit hoc a deo,
ut dem tibi hereditatem patrum meorum. quasi
quandam contagionem sui pecuniam esse diuitis arbitratur,
quasi dicat: pecunia tua tecum sit in perditionem,
ego autem hereditatem patrum meorum non possum uendere.
habes quod sequaris, diues, si sapias, ut non uendas agrum
tuum pro nocte meretricis, non transfundas ius tuum pro
sumptu comissationis deliciarumque inpensis, non adiudices
domum tuam ad ludum aleae, ne ius hereditariae pietatis
amittas.
his auditis turbatus est auari spiritus regis. et dormiuit
in lecto suo et uelauit faciem suam et non
manducauit panem suum. lugent diuites, si non potuerint
aliena diripere; si suis pauper non cesserit facultatibus,
uim maeroris tegere non possunt. dormire desiderant, uelant
faciem suam, ne quicquam in orbe terrarum alienum uideant,
ne quicquam in hoc mundo non esse suum nouerint, ne
audiant uicinum iuxta se aliquid possidere. ne audiant pauperem
sibi contradicentem: horum sunt animae quibus dicit
propheta: mulieres diuites, exsurgite.
quaerebat alienum; etenim diuites alienum magis panem
quam suum manducant, qui rapto uiuunt et rapinis sumptum
exercent suum. aut certe non manducauit panem suum uolens
se morte multare, quod ei aliquid negaretur.
compara nunc N\' pauperis uocem B\' 2 fiat hoc inquit
(inquit extra u. ml) % d:iO C 4 arbitrotur W 5 perditione V
7 sapias (sa s. u.) 21 capias RB 8 iustum pro sumpto B\' 9 comissationis
R (corr. comess.) B commMaationibua B\' comessationis N\'V
comessati. nis cet. deliciarum (om. que) B\'N\' et deliciarum C adiungas
P\' 10 aliene 1x 11 turbatur (-ur ex -us, om. est) VI spiritus
auari N\' 15 uim (8. cum) mcmoreni V cum memorem C 17 non
essej esse non N\' (non 8. u. 91) 19 dicet (i 8. e) V 22 etenim diuites
alienum in mg. inf. m2 B magis alienum Cn\'N\' 23 quia L
24 manducagt Sl nianducat 91 \'K
deo nescit, ieiunare nisi ex necessitate non nouit. eripitis quidem
pauperibus uniuersa, aufertis omnia, nihil relinquitis,
poenam tamen pauperum uos potius, diuites, sustinetis. illi
ieiunant, si non habeant, uos, cum habetis. a uobis igitur
prius poenam exigitis quam pauperibus inrogatis. uos igitur
uestro affectu luitis miserae paupertatis aerumnas, et pauperes
quidem non habent quo utantur, uos autem nec ipsi utimini
nec alios uti sinitis. eruitis aurum de metalli uenis et rursus
absconditis.
quantorum uitas in illo infoditis auro! cui illa
seruantur, cum legeritis de - auaro diuite: thensauros condit
et ignorat cui congregat eos? heres otiosus expectat,
heres fastidiosus increpat quod sero moriamini. odit
incrementa hereditatis suae, ad damna festinat. quid igitur
miserius, quando nec apud illum cui laboratis gratiam
propter illum totis maestam diebus toleratis famem
cottidiana mensae uestrae damna metuentes, propter illum
diurna adornatis ieiunia.
noui ego diuitem in agrum proficiscentem
panes breuiores urbe delatos numerare solere, ut pro
D. om. T (in mg. r. dines) 2 post nouit add. diues
V (s u. m2) CB\'ÇA,ET, diuites 21/PDL 3 pauperibus omnia 912 £
et (aufertis omnia oin.) 21\' 4 diuites om. L T 5 si] cum N\' habent
V nos ieiunatis 91 lieiuuatis s u. m2) \'a\' habcatis 21 (a alt. s. u.) 9l\'E
a om. N\' 6 erogatis E erogetis 91 (e alt. ex a) il\' 7 luitie (i pro
ex e) R luetis B lugitis C 9 et RBV sed cet. rursum VCN\'
10 absconditis RB\\}į\'E absconditis illum (illum ex eum) T absconditis
. eum V (eum s. u. m2) 21 (eum eras.) cet. uita RB uitas (s s. u.) V
cur WE cui (& ex u) Y č ex cfl pI cum CB\' illud eeraatur C
11 thesauros libri 15 gratias N\' 16 tutam (am ex is) m*estam (a
eras.) diem R 17 diuina metuentes R tt (s. m2 damna nutuentes) B
18 diurua a. ieiunia infra in mg. m2 V diuturna DELT adornatis
recepi ex 91 (in quo ebt aruatis in ras. ex adamatis ut uidetur, in mg.
m. ant. adornatis I adamatis), adamatis 9VE adhibitis m2 ex adheratis
(e s. a alt.) R adheratis B et (m3 in mg. adhibetis) Monacensis 10041
adhibetis Uindob. 705 adelatis (r s. 1) V adheretis Px toleratis DLT
adhaeratis C adercbatis (e alt. ex a, ba s. u.) B\' 19 numerare V (i
s. e alt. m2) et (re ex ri m2) 9t numerari CBWEFT
nolebat obsignatum aperire horreum, ne quid de condito minueretur.
panis unus diei deputabatur, qui tenacem satiare
adpositum, queri quod pullus esset occisus. hoc ideo scribo,
ut cognoscatis uindicem esse dei iustitiam, quae lacrimas
pauperum uestro ulciscatur ieiunio.
deputares pauperibus! tolerabilior iam ille diues, cuius de
mensa ea quae cadebant pauper Lazarus colligebat saturari
cupiens, sed etiam ipsius mensa multorum pauperum
sanguine et ipsius pocula multorum quos ad laqueum
coegerat rorabant cruorem.
quanti necantur, ut uobis quod
delectat paretur! funesta fames uestra, funesta luxuries. ille
de summis culminibus ruit, ut frumentis ampla uestris
receptacula praepararet. ille de sublimi cacumine altae arboris
decidit, dum genera explorat uuarum, quas deferat, quibus
digna conuiuio tuo uina fundantur. ille mari mersus est, dum
ueretur, ne piscis mensae tuae desit aut ostrea. ille brumali
20 frigore, dum lepores inuestigare aut laqueis studet aues
ras.) V diei RBV diebua CB$[DE
d:ebus non paucis (in ras.) 9T diebus singulis 7\' (singulls s. u. m2) P\'L
uix gatiare CB\' J.Ył . uis . satiarc D 4 possit R V et (posset m2) B
compeiiontiam uiri fidem C comperi etiam uiri fidem B\' comperit ctiam
uiri fides 91 (del. m11, om. WE ei om. BBVN\' 5 quaerit B\' etml
it quaeritur 91 m2 21 \'E quod] quia N\' 6 iuatitiam dei P\' 9 paupcri
RB ille iam diues P\'DLT 13 roborabant 21EWP1 reboabant
C rubebant 91\' cruore VWDLT quantis (s 8. u. m2 21) negatur R\'
14 delectet IiV et (delectat m2) B funesta f. uestra in mg. ml JR
famis V luxuries (u alt. ex o) J2, s. u. D, om. LT post luxuries
add. de tignario uinitore piscatore P\'LT, eadem in mg. m. ant. 91
(in quo ignario) 15 du] dQ P\' 16 praeparct ItBVW praepararet (ra
a. u. mlj C ille ... decidit om. P\' altae om. CB N\' 17 decedit
(i s. e alt. m2) V uuaruin exjilorat CB\' i.\\x quas] quos 91 quo 9VE
qaas deferat om. RBV 18 mare P\' est om. CB\'}.;\' 20 capere
B (m2 captare) RV
uerberatur ad mortem atque ipsas epulas fuso cruore respergit.
denique diues erat, qui sibi ad mensam caput prophetae
pauperis iussit adferri et aliud unde saltatrici praemium solueret
non inuenerat nisi ut pauperem iuberet occidi.