Antistium: antatium B1: antestium L. Furniumque: firmumque B1. in Tarraconis: in terra tonis B1: intarrachonis N: in-terraconis L. digna curru: dignas currus B1. Asturam: astaram B1: scuram NL. tam L Voss. Rehd.: quam B1. Brigaecini: dri caecini B1: drigaecini N: drigenici L. prodidissent: providissent B1. tamen post sic add. B1 N: om. Iahnius.

Hic finis Augusto bellicorum certaminum fuit, idem rebellandi finis Hispaniae. Certa mox fides et aeterna pax, cum ipsorum ingenio in pacis artes promptiore, tum consilio Caesaris, qui fiduciam montium timens in quos se recipiebant, castra sua,

quia in plano erant, habitare et incolere iussit; ibi gentis esse concilium, illud observari caput. Favebat consilio natura regionis; circa enim omnis aurifera est et chrysocoliae miniique et aliorum colorum ferax. Itaque exerceri solum iussit. Sic Astures nitentes in profundo opes suas atque divitias, dum aliis quaerunt, nosse coeperunt.

OMNIBUS ad occasum et meridiem pacatis gentibus, ad septentrionem quoque, dum taxat intra Rhenum atque Danuvium, item ad orientem intra Cyrum et Euphraten, illi quoque reliqui, qui inmunes imperii erant, sentiebant tamen magnitudinem et victorem gentium populum Romanum reverebantur.

Nam et Scythae misere legatos et Sarmatae amicitiam petentes. Seres etiam habitantesque sub ipso sole Indi, cum gemmis et margaritis elephantos quoque inter munera trahentes, nihil magis quam bellicorum certaminum: belli civilium certamin B1. artes: arte B1: partes N L. observari: observare B1. aurifera: auriferae B1. chrysocollae: chriso calle B1, Astures N 2: astare B1. Cyrum: ecyrum N: circum L. victorem Aldus: victoriam codd. populum Romanum Aldus: populi Romani codd. longinquitatem viae inputabant—quadriennium in-pleverant; et iam ipse hominum color ab alio venire caelo fatebatur.

Parthi quoque, quasi victoriae paeniteret, rapta clade Crassiana signa ultro rettulere.

Sic ubique certa atque continua totius generis humani aut pax fuit aut pactio, aususque tandem Caesar Augustus septingentesimo ab urbe condita anno Ianum geminum eludere, bis ante se clusum sub Numa rege et victa primum Carthagine.

Hinc conversus ad pacem pronum in omnia mala et in luxuriam fluens saeculum gravibus severisque legibus multis coercuit, ob haec tot facta ingentia dictus imperator perpetuus et pater patriae.

Tractatum etiam in senatu, an, quia condidisset imperium, Romulus vocaretur; sed sanctius et reverentius visum est nomen Augusti, ut scilicet iam tum, dum colit terras, ipso nomine et titulo consecraretur. iam Mommsenus: tamen codd. paeniteret Rehd.: pertineret N: permaneret L Monac. certa Freinshemius: cuncta codd. pactio L Palat.: paccio Voss. Monac. Rehd.: factio N.