Laqueus Incisus.
Inscripti maleficii sit actio. Quidam naufragio facto,
amissis tribus liberis et uxore incendio domus,
suspendit se. praecidit illi quidam ex
praetereuntibus laqueum. a liberato reus fit maleficii.
Tres, inquit, liberos perdidi. Vtinam et illos
seruare potuissem! Viue; mutantur uices felicitatis
humanae: proscriptus aliquando proscripsit. Victi
fugiunt, proscripti latent, naufragi natant. Amisi,
inquit, uxorem, liberos, patrimonium. Tu putabas
te ea condicione accepisse ne perderes? Ludit de
suis fortuna muneribus et quae dedit aufert, quae
abstulit reddit nec umquam tutius est illam experiri
quam cum locum iniuriae non habet. Cn. Pompeius
in Pharsalia uictus acie uixit. maius tu tuum putas
esse naufragium? Crassus uixit; et non priuatas
perdiderat, sed publicas opes. Omnia tibi fortuna
abstulit, sed spem reliquid. Tolle spem hominibus,
nemo uictus retemptabit arma, nemo infeliciter
experta negotiatione alios appetet quaestus, nemo
naufragus uiuet. Spes est ultimum aduersarum
rerum solatium. Vt uiueres, natasti. Miseritus sum
nec in te amplius quam periculum cogitaui: non
adtendi incendium, non orbitatem, aut si adtendi,
memineram te post illa uixisse. Non uisus est mihi
moriendi animum habere: elegerat locum in quo
interpellari posset.
Pars altera. Tot ille fundorum dominus aliena
arbore suspendo laqueum. De fortuna nihil queror:
mori permittit. “Nunc, inquid, morere.” iniuria est
ut qui meo arbitrio debui, tuo moriar. Amisi
uxorem, liberos, patrimonium; fortuna mihi nihil
praeter laqueum reliquid, iste nec laqueum. Sumpsi
instrumenta mortis solitudinem et laqueum, alterum
aptum morituro, alterum misero. Quisquis
interuenis, si amicus, defle, si inimicus es, specta. Cum
a me iste accusetur, grauiorem de me quam de reo
ferte sententiam: ego ut moriar, iste ne prohibeat.
Ne haec narrarem, mori uolui. Praecidit remedium
meum. Si qua est fides, non enataui, sed eiectus
sum. Nihil iam timebam nisi uiuere. Domus meae
fata claudo, nullo miserior quam quod ultimus
morior. Cui me uitae reseruas? ut aedificem? aspice
incendium. ut nauigem? aspice naufragium. ut
educem? aspice sepulchrum. In tam calamitosa
domo feliciores fuistis, uxor et liberi: uobis mori
contigit.
Gener inimici divitis.
Pauper cum haberet filium et diuitem inimicum
filiam habentem, peregre profectus est. rumor
fuit de morte eius. filius cum diuite in
gratiam rediit et eius filiam duxit. reuersus pater
cogit illum uxorem repudiare; nolentem abdicat.
Nemo quicquam facile credit quo credito
dolendum sit. ego diu non credidi de nuptiis tuis.
Desertor patris, inimici cliens, uxoris mancipium, non
fleuisti patrem, non quaesiuisti; sic inimico placuisti.
Rumor, inquid, fuerat te decessisse. Mirabar si
talem uxorem uiuo patre habere potuisses. Non
quaeris ubi perierim? mors mea tibi debet esse
suspecta: inimicum habeo. Quis alius hanc famam
potuit inmittere nisi qui me uiuo filiam conlocare
non poterat? Non times ne inter ipsas nuptias tuas
patris ossa referantur ? Tot serui secuntur, tot liberti,
tot clientes, ut quicquit dixerit rumor sit. Fabricius
aurum a Pyrrho accipere noluit; beatior fuit ille
animo quam ille regno. Plures insidias in itinere
fugi et factum diues quod faciendum mandauerat credidit.
Pars altera. Vanum gloriae genus odium
diuitiarum. Mortales esse inimicitiae debent. Scipio
Gracchi inimicus et tamen postea socer. Cuius
uitio inimicitiae contractae sint apparet: ille amat
filium tuum, tu nec tuum.
Extra. SENIANVS rem stultissimam dixit: diues
me semper contempsit, numquam nisi pro mortuo
habuit. Vt aliquid et ipse simile Seniano dicam,
post hanc sententiam semper Senianum pro mortuo habui.
Fratres pancratiastae.
Malae tractationis sit actio. Quidam duos filios
pancratiastas instituit; eduxit ad Olympia. Cum
conpositi essent ut simul pugnarent, accessit ad
pugnantes pater et ait abdicaturum se, si quis
perdiderit. commortui sunt iuuenes et decreti
his diuini honores. reus fit pater malae
tractationis ab uxore.
Tertius sine sorte pugnasti et utrumque uicisti.
Stetit cruentus pater; iam perierant et adhuc
minabatur. Moriuntur non alter ab altero, sed uterque
a patre. Misera mater odisse non potest qui filium
suum occidit. Iuuenes inuicti nisi habuissent patrem.
Pii iuuenes nec parricidium patri negare
potuistis. Vincere propter parricidium nolunt, uinci
propter abdicationem. “Abdico eum qui uictus erit.” demens, meliorem abdicaturus es. Inuoco Iouem
cuius Olympia parricidiis absoluta sunt.
Pars altera. Non facturus dixi et si facturus,
pro gloria dixi. Non debeo in inuidia solus esse,
cum luctus communis sit. Omnes aiebant fratres
conlusuros. Minatus sum non ut filiis metum
inponerem, sed ut populo satisfacerem.
Damnatus parricidii alligans fratrem.
Qui falsum testimonium dixerit, uinciatur aput eum
in quem dixerit. Ex duobus filiis profectus est
cum uno pater; adolescens solus rediit.
accusatus est a fratre parricidii et damnatus.
diebus festis intercedentibus poena ex lege dilata
est; rediit pater. accusauit damnatus fratrem
falsi testimonii et optinuit et uinxit. cogit pater
ut uinctum soluat; nolentem abdicat.
Falsum, inquit, in fratrem testimonium dixit. Si
uis graue illius crimen facere, te exorabilem praesta.
Crudelis in fratrem miraris, si in te parricidium
creditum est? Ergo ego duos filios habere non
possum? adolescens, iam potes et parricidium facere.
Alligatus est alter filius quia non reuertebar, alter
quia redii. Numquam solues fratrem? si talis es,
nihil testis mentitus est: parricida es. Non impio
in te, sed in patrem pio animo dixit: suspectum
habuit quod reliqueras patrem. Inter catenas filii
mei iaceo eodem clausus ergastulo. ingrate, testem
tuum simul alligasti.
Pars altera. Meo periculo solutus, meo
alligatus, uix solui poterat, si testimonium falsum pro
fratre dixisset. Parricidium de patre finxit, de fratre
commisit. Venisse patrem mihi carnifex nuntiauit.
Parricida sum, sicut obicitur, si huic leuiter
irascor. Miraris si eum fratrem alligare possum qui
me potuit occidere? Ingrata erat ipsa poenae meae
dilatio: exspectare grauius uidebatur quam pati;
imaginabar mihi culleum, serpentis, profundum.
Domus cum arboee exusta.
Qui sciens damnum dederit, quadruplum soluat, qui
inscius, simplum. Diues pauperem uicinum rogauit
ut sibi arborem uenderet quam sibi
dicebat obstare. pauper negauit; diues incendit
platanum cum qua et domus arsit. pro arbore
pollicetur quadruplum, pro domo simplum.
Excitatus flammarum sono, uicinorum primo
fidem exploraui. Arbor ramis excurrentibus totam
domum texerat. “Non potest exorari; incendatur.” Est hoc inpotentiae, sine fine concupiscere, sine
modo irasci. “Non potest expugnari precibus;
expellatur ignibus.” Nihil inter te et pauperem interest,
si iure agamus. Liceat et pauperem gaudere
prospectu. Vos possidetis agros urbium fines
urbesque domibus impletis; intra aedificia uestra undas
ac nemora conprehenditis. Nihil lautius occurrit
oculis tuis quam ruinae meae. Domum perdidi qui
carere ne arbuscula quidem poteram. Deliciis tuis,
diues, ardebimus? Oculis uoluptas in incendio
quaeritur et prospectus ignibus relaxatur. “Prospectui
obstabat.” Quid? inambulantibus nobis non obstant
seruorum cateruae? excitati in immensam altitudinem
parietes lucem non impediunt? infinitis
porrectae spatiis ambulationes et urbium solo aedificatae
domus non nos prope a publico excludunt? Sub
hac arbuscula imaginabar diuitum siluas. Quantum
perdidi quem fatetur iratus inimicus plus perdidisse
quam uoluit? Non iniquum postulo: eius damno
desinat incendium cuius consilio coepit. Scilicet ut
domus ad caelum omne conuersae brumales aestus
habeant, aestiua frigora, et non suis uicibus intra
istorum penates agatur annus, alunt in summis
culminibus mentita nemora et nauigabilium
piscinarum freta. Arata quondam populis rura singulorum
nunc ergastulorum sunt latiusque uilici quam reges
imperant. maria proiectis molibus submouentur.
Nesciebas quanta sit potentia ignium, quam
inreuocabilis, quemadmodum totas absumat urbes, quam
leuibus initiis oriantur incendia? Etiamsi partem
damni dare noluisti, si tamen uoluisti partem, in
totum, quasi prudens dederis, tenendus es; ex toto
enim noluisse debet qui inprudentia defenditur. Si
fatereris te scientem ianuam incendisse, si unum
tignum, puto tota domus intellegeretur ex parte;
nec enim quisquam omnia incendit, sed unam
aliquam rem, ex qua surgat in omnia se sparsurus
ignis. atqui pars domus est arbor quae in domo est.
Pars altera. Pestilentem mihi faciebat domum
arbor: caelum omne per quod salubris spiritus
uenire posset obduxerat. rogaui pauperem et dixi:
nihil tibi nocet arbor recisa, mihi plurimum non
recisa. quid ad te illi rami pertinent qui extra
domum sunt? Quasdam partes domus meae rami
premebant; iam etiam quosdam parietes mouerant. scitis
quanta uis sit arborum; muros discutiunt.
Raptus in veste muliebri.
Inpudicus contione prohibeatur. Adolescens
speciosus sponsionem fecit, muliebri ueste se exiturum
in publicum. processit; raptus est ab
adolescentibus. decem. accusauit illos de ui et damnauit.
contione prohibitus a magistratu reum facit
magistratum iniuriarum.
Muliebrem uestem sumpsit, capillos in feminae
habitum composuit, oculos puellari lenocinio
circumdedit, colorauit genas. Non creditis? et qui non
crediderant uicti sunt sponsione et hoc de sponsione
forsitan uenerat ut auderet inpudicus contionari.
Date illi uestem puellarem, date noctem: rapietur.
Sic illum uestis sumpta decuit, ut uideretur non
tunc primum sumpsisse. Facta totius adolescentiae
remitto, una nocte contentus sum: sic imitatus est
puellam, ut raptorem inueniret. Numquid cecidi?
numquid carmen famosum composui, aut ut
proprium genus iniuriae tuae dicam, numquid te rapui?
Aput patres nostros qui forensia stipendia
auspicabatur, nefas putabat brachium toga exserere. quam
longe ab his moribus aberant qui tam uerecunde
etiam uirtute utebantur? Constat hunc stupratum,
cum damnati essent qui rapuerunt.
Pars altera. Constat semper grauem, semper
serium fuisse; sed hoc iocis adolescentium factum est.
Ceterum tam nota erat uerecundia eius, ut nemo
iam sine sponsione crediderit.
non recepti ab imperatore.
Nocte in bello portas aperire ne liceat. Imperator
in bello summam habeat potestatem. Trecenti
ab hoste captiui ad portas nocte uenerunt,
imperator non aperuit; ante portas occisi sunt.
imperator post uictoriam reus est laesae reipublicae.
Non putaui meos. nouerant legem. Cur, inquid,
trecenti perierunt? immo cur, ne perirent, capti
sunt? Hos ego interdiu non recepissem nisi
uictores, noctu ne uictores quidem. Procedens postridie
in proelium, pugnaturis ostendi trecentos in quibus
nihil laudari potest praeter fugam, nihil desiderari
praeter numerum. Fugiunt ut leges relinquant,
reuertuntur ut tollant. Populus Romanus Cannensi
proelio in summas redactus angustias, cum
seruorum desideraret auxilia, captiuorum contempsit et
credidit eos libertatem magis tueri posse qui
numquam habuissent quam qui perdidissent. Nocte
quomodo hostem ciuemque distinguam? quam mihi
das notam, ut arma cognoscam? Credo in insidiis
hostes fuisse, ut exclusos occiderent, sequerentur
admissos.
Pars altera. Infestus trecentis fuit; iniquo
conlocauit loco; hoc ne argui posset, non recepit. Capti
sunt fortissimi duces, Regulus, Crassus. Haec
postrema rogantium uox erat: mitte arma; hoc certe
lex non uetat.
Tyrannus post abolitionem candidatus.
Conpetitori liceat in conpetitorem dicere. Tyrannus
dominationem sub abolitione deposuit, ut si quis
obiecisset tyrannidem, capite puniretur. petit
magistratum; conpetitor contradicit.
Candidatus anno meo spondeo, nulla rapietur,
nullus occidetur, nullum spoliabitur templum. Cur
honores tamdiu non gesserit, narret, per
communem deprecor libertatem. Moriar; obicietur tibi
quod occideris ciuem. Vult aliquo imperio, aliqua
potestate distingui, homo magnae nobilitatis,
magnae gratiae, ingentis pecuniae. Siciliae fuisse
dicitur dominus, qui inclusos aeneis tauris homines
subiectis urebat ignibus, ut mugitum ederent, uerba
non possent. O hominem in sua crudelitate
fastidiosum, qui cum uellet torquere, tamen nolebat
audire!
Pars altera. Quicquid egi, quicquid gessi,
reipublicae causa feci. Peto ne mihi lex pro me lata
noceat, neu quid noceat quia non obicitur quod
non noceret obiectum.