Col. II 6, 1. Th. H. VIII 1, 1. Et quoniam praeparatus est ager, nunc indiCabitur natura frugum. Sunt autem duo prima earum genera: frumenta, ut triticum, hordeumtriticum, far, hordeum v. a. D., et legumina, ut faba, cicer. differentia notior, quam ut indicari deceat.

th. H. VIII 1, 2. 4. <1> Frumenti ipsius totidem genera per tempora satu divisa: hiberna, quae circa vergiliarum occasum sata terra per hiemem nutriuntur, ut triticum, hordeum; aestiva, quae aestate ante vergiliarum exortum seruntur, ut milium, panicun, sesamasesama D2C. (sis- v.) sesima GES. sisima r., horminumhorminum v. orm- D2. Torm- F2. Urm- r., irioirlio E. milio D2., Italiae dumtaxat ritu. alioquin in graecia et in Asia omnia aa DTS. om. rv. vergiliarum occasu seruntur, quaedam autem utroque tempore in Italia, ex his quaedam et tertio veris.Verg. Georg. I 215. Th. H. VIII 1, 3. Col. I 10, 31. aliqui verna milium, panicum , lentem, cicer, alicam appellant, sementivasementiua F2dTG. (-tica v.) -tiuam r. autem triticum, hordeum, fabam, rapamrapam ll. D. napum, rapam v.. et in tritici genere pars aliqua pabuli est quadripedum causa sati, ut farrago, et in leguminibus, ut viciauitia Ev. a. C.; adac F2. at v. a. D. communemcommunem D2D. -ne rG. quadripedum hominumque usumusum D2D. usui rv. lupinum.

th. H. VIII 2, 3. 1, 5. (Varro I 45, 1). 2, 1. <2> Legumina omnia singulas habent radices praeter fabam, easque surculosas, quia non in multaan multas? dividuntur, altissimas autem cicer. frumenta multis radicantur fibris ine ramis. erumpit a primo satu hordeum die septimo, legumenlegumina dv. a. S. quarto vel, cum tardissime, septimo, faba aa TEv. om. r. xv Ad XX, legumina in Aegypto tertio die. Ex hordeo alterum caput grani in radicem exit, alterum in herbam, quae et prior floret. radicem crassior pars grani fundit, tenuior florem, ceteris seminibus eadem pars et radicem et florem.

Th. H. VIII 2, 4. 3, 2. <3> Frumenta hiemehieme Fdv. -mi r. in herba sunt, verno tempore fastiganturfastigantur dTv. fa//tig- E. fatig- D1GF1. Fastigiantur D2Par. spicantur F2f. in stipulam quae sunt hiberni generis, at milium etet om.d. panicum in culmumculmen Ev. A. Bas. geniculatum et concavum, sesamasesama D2C. sis- F2v. sesima dS. sisemina r. vero in ferulaceum.ib. 3, 4. I 11, 2. omnium satorumsatorum D2in ras.dv. saturorum GF1E. satiuorum F2fTD. fructus aut spicis continetur, ut triticiaut tritici E., hordei, muniturque vallo aristarum contra aves et parvas quadripedescontra aues et paruas quadripedes D2S. ob F2. om. rv., aut includitur Siliquis, ut leguminum, aut vasculis, ut sesamaesesamae D2F2C. sesimae dES. sesemae r. ac papaveris . milium et panicum tantum pro indiviso et parvis avibus expositum est; indefensumindefensū ego. -sa ll. v. quippe membranis continetur continentur F2v..

Panicum a paniculis dictum, cacumine languide nutante , paulatim extenuato culmo paene in surculum, praedensis acervatur granis, cum longissima, pedali phobaphoba Turneb. coll. Theophr. obfa D1GF1dTE. offa D2F2Salm. loba B. obba G.. miliomilio D2S. mili F1. Miliae r. milii G. comae granum complexae fimbriatofibriato E. capillo curvantur. sunt et panico genera mammosamammoso E1v. a. H.,Col. II 9, 19. e pano parvis racemata panculis, et cacumine gemino; quin et colore distingunturdistinguitur dfv. a. G. candido, nigro, rufo, etiam purpureo. panis multifariammultifariam DS. -riae F2. -rie dv. -ria r. et e milio fit, e panico rarus; sed nullum ponderosius frumentum frumento Ev. a. G. est aut quod coquendo magis crescatcrescit ES.. LX pondo panis e modio reducuntredicunt d. reddit p. redire dicunt coni. S. modiumque pultis ex tribus sextariis madidis. milium intra hos X annos ex india in Italiam invectum est nigrumnigro Es. colore, amplum grano, harundineum culmo. adolescit ad pedes altitudinealtitu- dines F1. -dinis F2. -din E. vii, praegrandibus comiscomis D2F2TD. cumis D1GF1E. culmis Dv.—iubasiubas D2salm. D. lobas rv. phobas scaliger. vocant—, omnium frugum fertilissimum. Ex uno grano sextarii terni gignuntur. Seri debet in umidis.

Th. H. VIII 2, 4. 5 (cfr. Col. II 11, 10). Varro 32, 1. <4> Frumenta quaedam in tertio genu spicam incipiunt concipere, quaedam in quarto, sed etiamnum occultam. genicula autem sunt tritico quaterna, farrifarri F2v. -ris r. sena, hordeo octona. Sed non ante supra dictum geniculorum numerum conceptus est spicae, qui ut spem sui fecit, iiii aut V tardissimean cum tardissime? diebus florere incipiunt totidemque aut paulo pluribus deflorescunt, hordea verouero om.dt., cum tardissime, diebusdiebus D2D. om. rv VII. Varro quater novenisquinquies nouenis p e varr. diebus fruges absolvi tradit et mense nono meti.

Th. VIII 3, 2. 2, 3. <5> Fabae in folia exeunt ac deinde caulemcaulem Ev. -les Ffd. -lis r. An caulem cavum? Cfr. Theophr. emittunt nullis distinctumdistinctus f1. -ctas F2. internodiis. Reliqua legumina surculosa sunt. Ex his ramosa cicer, ervumerbum DGF., lens. Quorundam caules sparguntur in terram, si non habeant adminiculum; atat ego coll. Theophr. ut ll. V. pisa scandunt, si habuere, autpisa scandunt si habuere aut ego. piscandum (-unt d) nisi habuere aut DGF1dE. pisarum Et F2d. pisa scandunt aut nisi habuere u 343. pisorum quod si non habuere v. deteriora fiunt. Leguminum unicaulis faba sola, unus et lupino, sedlupino sed D2d. -inos et D1GF1. -inis Et (sed S) EdTs. -inis v....., ceterislac. Ego indicavi. Deest non rectus. ramosisramosis ego. (abl. abs.) -osus ll. v. praetenui surculo, omnibus vero fistulosisfistulosus v..Th. H. VIII 2, 1. 3. Ib. 3, 1. folium quaedam ab radice emittuntemit- tunt ego. mittunt ll. V., quaedam a cacumine, utut ego et vv. Dist. om. ll. V. frumentum et hordeum. Utrumqueutrum- que G. utrimque DGFDT. uitiumque E. uitiaque vel uiciaque v. Utique D. et quidquid in stipula est in cacumine unum folium habet—sed hordeo scabra sunt, ceteris levia—, multifoliamultifolia D e Theophr. -ficia ll. -fida s. -pli- cia v. contra faba, cicer, pisum. Frumentis folium harundinaceumharundineum df.cfr. § 55. VIII 117. XXIV 150., fabae rotundarotundum dv. a. S. et magnaemagna d2E. leguminum partiparti F2dv. parte r., longioralongiora v. -iore d2. -iores d2in ras.e. -ior r. erviliaeerui ciceri D2. uiliae E. uillae d. et piso, phasiolispasiolis E. pass- d. venosa, sesamaesesamae D2C. sae- sime G. sesimae rs. et irioniet irioni v. irioni d. cetrioni E. ti d. trioni r. sanguinea.th. H. VIII 2, 5–7. Ib. 3, 5. cadunt folia lupino tantum et papaveri. Legumina diutius florent, et ex his ervum ac cicer, sedsed del.F2. diutissime faba, XL diebus, non autem singuli scapi tamdiu, quoniam alio desinente aliusalius ev. aliud d2d. aliut r. incipit, nec tota seges, sicut frumenti, pariter. Siliquantursiliquantur dv. -quata d2. -quam tam d1FE. aliquam tam G. vero omnia diversisdiueris DGF. diebus et ab ima primum parte, paulatim flore subeuntesubiunctae E..

<6> frumenta cum defloruere, crassescunt maturanturque , cum plurimum, diebus XL, item fabafaba XL F2., paucissimis cicer. Id enim a sementi diebus XL perficitur. Milium et panicum et sesamasesama c. sisama f2v. sesima gds. sesina E2. semina r. et omnia aestiva xl diebus maturantur a flore, magna terrae caelique differentia. in aegypto enim hordeum sexto a satu mense, frumenta septumo metuntur, in hellade VIIVII FfS. om. rv. hordeum, in peloponneso octavo, et frumenta etiamnum tardius. grana in stipula crinito textu spicantur. In faba leguminibusque alternis lateribus siliquantur. fortiora contracontra om.Ev. ad G. hieme Ev. a. G. hiemes frumenta , leguminalegumini- bus F2. in cibo.

Th. H. VIII 4, 1. <7> Tunicae frumento plures. hordeum maxime nudum et arincaaruncas et E., set praecipue avena. calamus altior frumento quam hordeo, arista mordacior hordeo. in area exteruntur triticum et siligosilico E. et hordeum. Sic et seruntur pura, qualiter molunturmoliuntur DEC. mori- F., quia tostatorta E2. tota E1. non sunt. e diverso far, milium, panicum purgaripurgari om.d. nisi tosta non possunt. Itaque haec cum suis folliculis serunturseruntur D2v. serantur rs. cruda. et far in vaginulis suis servant ad satusad satus GF2dv. assuetus D2(?). at satus r. atque non torrent.

Levissimum ex his hordeum raro excedit XV libras et faba XXII. Ponderosius far magisque etiamnum triticum . far in aegyptofarina in aegypto F2D. ex olyra conficitur. tertium genus spicae hoc ibi est. Galliae quoque suum genus farris dedere , quod illic bracembracum f. brance v. a. H. vocant, apud nos scandalamscandalum d. sandalam EH. -lum C. scandulam Ge- orges ex edicto dioclet. ed. Momms. 1 nr. 8. Isidor. 17, 3. 11., nitidissimi grani. Est etest et F2fD. est dTS. et rv. alia differentia, quod fere quaternis libris plus reddit panis quam far aliud. Populum romanum farre tantum e frumento CCC annis usum verrius uerius D1G. uarrius E. uarro dTP. tradit.

cfr. Ib. 4, 5. 3. 4. <1> Tritici genera plura, quae fecere gentes. Italico nullum equidem comparaverim candore ac pondere, quo maxime decernitur. montanis modo comparetur ltaliae agris externum, in quo principatum tenuit Boeotia, dein Sicilia, mox Africa. tertium pondus erat Thracio, SyrioAssyrio U 344 e Theophr., deinde et aegyptio, athletarum [cumuncos ego posui. tum U 344. an olim vel quidem?] decreto, quorum capacitas iumentis similis quem diximus ordinem fecerat. Graecia et Ponticum laudavit, quod in italiam non pervenit .Th. C. III 21, 2. (H. VIII 4, 3). ex omni autemautem D2in ras.GdTD. aeadem F1. eadem EBas. a F2. genere grani praetulit dracontiandracontian D2D. -iam C e Theophr. -ion dTS. ora con- tion r. et strangianstrangiam C. stelepan D2. istelepant r. stlengian U 345 cum J. et Selinusium argumento crassissimi calami. itaque ita dDal. pingui solo haec genera adsignabat. levissimum et maxime inane speudianinane speudian D2S. -ne sceu- dia D1GFd. -nes ceu E. -ne seu v., tenuissimi calami, in umidis seri iubebat, quoniam multo egeret alimento. haechaec (pro hae) E. hae rv. fuere sententiae Alexandro Magno regnante, cum clarissima fuit Graecia atque in toto orbe terrarum potentissima, ita tamen ut ante mortem eius annis fere CXLV Sophocles poeta in fabula Triptolemo frumentum Italicum ante cuncta laudaveritlaudauerit D2F2dv. -rim r., ad verbum tralata sententia: et fortunatam Italiam frumento serereserere D2D. carere D1GFd. canere EG. candido. quae laus peculiaris hodieque Italico est; quo magis admiror posteros Graecornm nullam mentionem huius fecisse frumenti.

<2> Nunc ex his generibus, quae RomamRomam v. roma DG. romae FdEBrot. invehuntur, levissimum est Gallicum atque Chersonneso advectumaduentum D1GF1. adpensus F2., quippe non exceduntexce- dit F2dT. modiimodii D2dTD. -dius F2. -dium E. in modium v. mod G. modo r. vicenas libras, si quissi quis D2v. silique F1. siliqui r. granum ipsum ponderet. Sardum adicitsar- dum adiecit (-cis d)dT. sardinia dicit E. selibramselibram F2D. -ras rG., Alexandrinum et trientemtrientem F2D. -tes rv.—hoc et Siculi pondus—, BaeticumBaeticum U 346. boet- DGFE. boeot- dv. totam libram addit, Africum et dodrantemdodrantem F2D. -tes rv.. in transpadana Italia scio vicenas quinas libras farris modios pendere, circa Clusium et senas. lex certacerte dEH. naturaenatura DGF1., ut in quocumque genere panipane dEv. a. C. militarimiliari D coll. §§ 55. 102. 73. 74. sed cfr. Vopisc. Aurel. 9, 6. panis nauticus ap. Plin. XXII 138. praeterea dicendum esset miliario vel miliaceo: cfr. herba miliaria XXII 161. Varro r. r. III 5, 2. tertia portio ad grani pondus accedataccedat v. accedit (-dat F2) et tertia ll., sicut optumum frumentum esse, quod in subactumsubactu v. a. J. congium aquae capiat. quibusdam generibus per se pondus ,locum recte dist. v. a. S. cfr. § 62. sicut Baliarico: modio tritici panis p???. XXXVxxx dv. a. H. redditredit D.; quibusdam binisbinis H. in pinis D1GFdE. in binis G. non nisi D2S. mixtis, ut Cyprio et Alexandrino XX prope libras non excedentibus. Cyprium fuscum est panemque nigrum facit, itaque miscetur Alexandrinum candidum, redeuntque redduntque F2dEv. a. S. XXV pondo. Thebaicum libramlibram F2in ras.fS. -ras rv. adicit. marina aqua subigi, quod plerique inin om.ES. maritimis locis faciunt occasione occasione F2dv. -nem r. lucrandi salis, inutilissimuminutilissimum dG. util- r. uil- fv.. non alia de causa opportuniora morbisa morbis F2. corpora existunt. Galliaegallia ES. etet F2v. om. r. Hispa niaehispanie G. -nia E. frumento in potum resoluto quibus diximus generibus62,67 spuma ita concreta pro fermento utuntur, qua de causadist. ego. levior illis quam ceteris panis.Th. H VIII 4, 3 extr. (cfr. C. III 21, 2). ib. 4, 4. Col. II 9, 7. Th. C. IV 11, 4. Col. II 9, 8. Diosc. II 107. Th. H. VIII 4, 5. <3> Est differentia differentia ego. -tiae DF. -cie G. -tia est dEv. et calami, crassior quippe melioris est generis. plurimis tunicis Thracium triticum vestitur ob nimia frigora illi plagae exquisitum. eadem causa et trimenstretrimestre Dal. -estria dEv. -enstria rD. invenit detinentibus terras nivibus, quod tertio fere a satua satu F2Bas. assatum r. mense, cumcum D2D. om. rv et in reliquo orbe, metitur. totis hoc Alpibus notum, et hiemalibus provinciis nullum hoc frumento laetius, unicalamum praeterea nec usquam capax, seriturqueseriturque dEv. -turquae F2. sequitur quae r. non nisi tenui terra. est et bimestre circa Thraciaethraciae Ev. -cia dT tracie r.AenumAenum P e Theophr. enum D2. num G. finem F2f2. fenum r. finum v a. Brot., quod XL die, e quoe quo ego. cfr. XVII 126. quo F2v. quod r. quam G. satum est, maturescit, mirumque nulli frumento plus esse ponderis et furfuribus carere. utitur eo et Sicilia et Achaiaachia DGF., montuosis utraque partibus, Euboea quoque circa Carystum. in tantum fallitur Columella, qui ne trimestristrimestris E1v. -stri rD. quidem proprium genus existimaverit esse, cum sit antiquissimumanti- quissimum F2v. -mis d. -m//i D. -mi rS.. Graeci setanionsetamon E. sitanion Turneb. adv. 1, 20. cfr. Diosc. II 107. Theophr. h. pl. VIII 2, 3. trimenon v. a. H. vocant. tradunt in Bactris grana tantae magnitudinis fieri, ut singulasingulas F2E. spicas nostras aequent.

Th. H. IV 4, 9. primum ex omnibus frumentis seritur hordeum. dabimus et dies serendo cuique generi naturamatura E. singulorum201 sqq. exposita. hordeum Indisindi E. sativum et silvestresilurē E., exex Gdv. in r. quo panis apud eos praecipuus et alicaet alica H coll. Theophr. et XXII 136. italica DGF1dEG. itali F2. -lici fv.. maxume quidemquidem v. quidam ll. S. oryza gaudent, ex qua tisanam conficiunt, quam reliqui mortales ex hordeo. oryzae folia carnosa, porro similia, sed latiora , altitudo cubitalis, flos purpureus, radix gemmeaegemmeae Ddv. geminae fED. -ne GF. rotunditatis.

Pl. iun. p. 8, 15–20. Antiquissimum in cibis hordeum, sicut Atheniensium rituante mensium ritum E. Menandro auctore apparet et gladiatorum cognomine , qui hordeariihordiarii E. vocabantur. polentam quoque Graeci non aliunde praeferunt. pluribus fit haec modis. Graeci perfusum aqua hordeum siccant nocte una ac postero die frigunt, dein molis frangunt. sunt qui vehementius tostum rursus exigua aqua adspergant et siccentet siccent F2fH. siccent r. siccentque v., priusquam molant . alii vero virentibus spicis decussum hordeum recens purgant madidumque in pila tundunt atque in corbibus eluunt ac siccatumsiccatum D2F2in ras.dv. -arum r. sole rursus tundunt et purgatum molunt . quocumque autem genere praeparato vicenis hordei libris ternas seminis lini et coriandri selibramselibram FH. -bras DGv. -bra E. sex libras dT. salisque acetabulumacetabulum F2S. -ulo rv., torrentes omnia anteomnia ante DGd. ante omuia rv., miscent in mola. qui diutius volunt servare, cum polline ac furfuribus suis condunt novis fictilibus. Italia sine perfusione tostum in subtilem farinam molit, isdem additis atque etiam miliomilio v. emilio ll..

Panem ex hordeo antiquis usitatum vita damnavit, quadripedumque quadrupedum quis D2. -dum quorum F2. fere cibusfere cibus D2dTfH. refe cibus D1F1G. cibus F2. refectibus E. tradidit refectibus v. est, cum tisanae inde usus validissimus saluberrimusque tanto opere probetur.cfr. Geop. III 9. unum laudibus eius volumen dicavit Hippocrates e clarissimis medicinae scientiascientiae E1v. a. G.. tisanae bonitas praecipua Uticensi. in Aegypto vero est quae fiat ex hordeo, cui sunt bini anguli . in Baetica et Africa genus, ex quo fiat, hordei glabrum appellat Turranius. idem olyran et oryzanoryzan Verc. orygan DFE2. origan (am d) r. eandemean- dem dEv. eadem r. esse existimatexistimant E1.. tisanae conficiendae volgata ratio est.

Diosc. II 123. Cato 87. Simili modo ee S. et ll. ex v. tritici semine tragumtragum D2v. -grum d. trangum r. fit, in Campania dumtaxat et Aegypto, amylum vero ex omni tritico ac siliginesigiline E., sed optimumet optimum ES. ee F2G. ex dv. et r. trimestri. inventio eius Chiodist. ego. insulae debetur; et hodie laudatissimum inde. estinde est D2dEv. idem F2. id est r. appellatum ab eo quod sine mola fiat. proximum trimestri quodquod de dT. quodam G. e minime ponderoso tritico. madescit dulci aqua inaqua in D2F2dv. aquam r. aqua C. ligneis vasis, ita ut integaturintinguatur F2. quinquies in die mutata; melius, si et noctunoctu F2G. in noctu r., ita ut misceatur pariter. emollitum priusquam acescat, linteo aut sportis saccatumsaccatum dH. sicc- rv. tegulae infunditur inlitae fermento, atque ita in sole densatur. post Chium maxime laudatur Creticum, mox Aegyptium—probatur autem levoreleuiore E. et levitate atque ut recens sit—, iam et Catonicatonis Ev. a. G. dictum apud nos.

Th. H. VIII 4, 2. Hordei farina et ad medendum utuntur, mirumque in usu iumentorum ignibus durato ac postea molito offisque humana manu demissis in alvum maiores viresin aluum maiores uires (esse uires F2S. eis uires J) F2v. maiores esse in aluum uires r. torosque corporis fieri. spicae quaedam binos ordines habent, quaedam plures usque ad senos. grano ipsi aliquo taliquot v. -quod DGF1D. -quid dE. -quae F2. differentiae: longius leviusque aut brevius acac ego. aut ll. v. et U 349. rotundius , candidius nigriusvenigriusue D. -iusque uel DS. -ius uel rv., cui purpura est opimoopimo ego e Theophr. (cfr XXII 92). opti-D2D. ulti-rv. ad polentam. contra tempestates candido maxima infirmitas. hordeum frugum omnium mollissimum est.Col. II 9, 3 (14). Th. H. VIII 4, 1 extr. seri non voltuolt S. uult dTG. uolet DGF1E. ualet F2v. nisi in sicca et soluta terra ac nisi laeta. palea ex optimis , stramento vero nullum conparatur. hordeum ex omni frumento minime calamitosum, quiaquia F2dEv. qui r. ante tollitur quam triticum occupet rubigo—itaque sapientes agricolae triticum dist. ego. cibariis tantum serunt, hordeum sacculo seri dicunt—, proptereaprop- terea quod S. celerrime redit, fertilissimumquefertilissimumque dv. -mum quae F1. -mum- que est F2D. -mum S. -miquae (-que D2E)r. quod inin del.F2. Hispaniae hispania E. Carthagine Aprili mense collectum est. hoc seritur eodem mense in Celtiberia, eodemque anno bisanno bis Ddv. a nobis r. a del.F2f2. nascitur. rapitur omne a prima statim maturitate festinantius quam cetera. fragili enim stipula et tenuissima palea granum continetur. meliorem etiam polentam fieri tradunt, si non excocta maturitate tollatur.