Externae arbores indocilesque nasci alibi quamquam d2v. quae (que a) ll. (inMlitterae eva- nidae) ubi coepere et quae in alienas non commeantan commeent? cfr. n. luc. p. 47 terras hactenus fere sunt, licetque iam de communibus loqui, quarum omnium peculiaris parens videri potest Italia. noscentesnascentes F2 tantum meminerint naturas earum a nobis interim dici, non culturas , quamquam et colendiet incolendi M.an etiam col-? maximamaxima Mv(S). -mae F. -me rzH in natura portio est. illud satis mirari non queo, interisse quarundam memoriam memoria F atque etiam nominuma nominum (-ne D2) DFa quaeque MD1. quam D2 auctores prodidere notitiam . quis enim non communicato orbe terrarum maiestate Romani imperii profecisse vitam putet commercio rerum ac societate festae pacis omniaque, etiam quae ante occultaocculta ante va.S fuerant, in promiscuo usu facta? (17) cfr. Pl. VII 74. (Gell. XVII 21, 3). at Herculeshercule va.H non reperiuntur repperuntur M qui norintnorunt DFG multa ab antiquis prodita. tanto priscorum cura fertilior aut industria felicior fuit, ante milia annorum mille annos P inter principia litterarum Hesiodo praecepta agricolis pandere orso subsecutisque non paucis hanc curam eius, unde nobis crevit labor, quippe cum requirenda sintea sint M.an Iā sint? non solum postea inventa, verum etiam ea quae invenerant prisci, desidiadesideria M rerum internecioneinternicione FTva.G memoriae indictaindicta ll.v(S). -ducta B. cuius vitiiuitii MD2dTv(J). summi r. somni B causas quis alias quam publicas mundi invenerit? nimirum alii subiere ritus circaque alia mentes hominum detinentur et avaritiae tancum artes coluntur. antea inclusis gentium imperiis intra ipsas adeoqueadeoque MJ. uid- (-quae Da) r. id- v(D) et ingeniisingeniis Mv. -entis r, quadam sterilitate fortunae necesse erat animi bona exercere, regesque innumeri honore artium colebantur et in ostentatione has praeferebant opesopes MD2D. opem r. -em et v. opum G, inmortalitatem sibi per illas prorogari arbitrantes, qua re abundabantabundant M et praemia et operaopera MVerc. -rae GEG. -re DFav vitae. posteris laxitaslaxita M mundi e; rerum amplitudo damno fuit. postquam senator censucensu om.M legis Ead legi coeptusceptus Fda. acceptus E, iudex fieri censucenssum M, magistratum ducemque nihilnihil MGH. nil rv magismagis om.M(Fels p. 27) D exornare quam census, postquam coepere orbitas in auctoritate summa et potentia esse, captatio in quaestu fertilissimo ac sola gaudiagaudio M in possidendo , pessum iere vitae pretia omnesque a maximo bono liberales dictae artes in contrarium cecidere ac servitute sola proficiperfici (coni. H) Brot. coeptumcoeptum Mv(S). -tam DFG. -tae EazBrot.. hanc alius alio modo et in aliis adorare , eodem tamen habendique adhabendique ad ll.H. -di quae- stu ad zv. -di quo eat (Badaeus) C spes omnium tendente voto. passim vero etiam egregiie grege M aliena vitia quam bona sua colere malle. ergo Herculeshercule Mva. H. cfr. luc. p. 61. 62 voluptas vivere coepit, vita ipsa desiit. Verg. G IV 148. sed nos oblitterataobliterata MFC quoque scrutabimur, nec deterrebit quarundam rerum humilitas, sicutisicuti MD. -ut rv nec in animalibus fecit, quamquam videmus Vergilium praecellentissimum vatem ea de causa hor???orum dotes fugisse et in hiset in his (iis J) MJ. et (e Ead. et e H) tantis r H. e tantisque v quaeque Fa rettulit flores modo rerum decerpsissedecerpisse F, beatum felicemque gratiae quindecim omninoomni E. -nib; a generibus uvarum nominatis, tribus oleaetribolae FE. -bule Gd. -lo a, totidem pirorum, malo vero tantum Assyrio, ceteris omnibus neglectis.

(4) Col. III 8, 5. cfr. Pl. infra 87. — Vnde autem potius incipiamus quam a vitibus? quarum principatus in tantum peculiaris Italiae est, ut vel hoc unouna F1G omnia gentium vicisse etiametiam MJ. quam r H. quamquam v odorifera possit videriuidere Fa bona, quamquamquoniam (Fels p. 46) D ubicumque pubescentium odori nulla suavitas praefertur.

cfr. Gai inst. IV 11. Th. I 3, 1. Hor. od. I 18, 1. (aliter Col. III 1, 2). —