discutiat, prope uti locus hic linquatur inanis.cuius ubi e regione loci venere volantis,claudicat extemplo pinnarum nisus inaniset conamen utrimque alarum proditur omne.hic ubi nixari nequeunt insistereque alis,scilicet in terram delabi pondere cogitnatura, et vacuum prope iam per inane iacentesdispergunt animas per caulas corporis omnis.frigidior porro in puteis aestate fit umor,arescit quia terra calore et semina si quaforte vaporis habet proprie, dimittit in auras.quo magis est igitur tellus effeta calore,fit quoque frigidior qui in terrast abditus umor.frigore cum premitur porro omnis terra coitqueet quasi concrescit, fit scilicet ut coeundoexprimat in puteos si quem gerit ipsa calorem.Esse apud Hammonis fanum fons luce diurnafrigidus et calidus nocturno tempore fertur.hunc homines fontem nimis admirantur et acrisole putant subter terras fervescere partim,nox ubi terribili terras caligine texit.quod nimis a verast longe ratione remotum.quippe ubi sol nudum contractans corpus aquainon quierit calidum supera de reddere parte,cum superum lumen tanto fervore fruatur,qui queat hic supter tam crasso corpore terramperquoquere umorem et calido focilare vapore?praesertim cum vix possit per saepta domoruminsinuare suum radiis ardentibus aestum.quae ratiost igitur? ni mirum terra magis quodrara tenet circum fontem quam cetera tellusmultaque sunt ignis prope semina corpus aquai.hoc ubi roriferis terram nox obruit undis,extemplo penitus frigescit terra coitque.hac ratione fit ut, tam quam compressa manu sit,exprimat in fontem quae semina cumque habet ignis,quae calidum faciunt laticis tactum atque vaporem. inde ubi sol radiis terram dimovit obortuset rare fecit calido miscente vapore,rursus in antiquas redeunt primordia sedesignis et in terram cedit calor omnis aquai.frigidus hanc ob rem fit fons in luce diurna.praeterea solis radiis iactatur aquaiumor et in lucem tremulo rarescit ab aestu;propterea fit uti quae semina cumque habet ignisdimittat; quasi saepe gelum, quod continet in se,mittit et exsolvit glaciem nodosque relaxat.Frigidus est etiam fons, supra quem sita saepestuppa iacit flammam concepto protinus igni,taedaque consimili ratione accensa per undasconlucet, quo cumque natans impellitur auris.ni mirum quia sunt in aqua permulta vaporissemina de terraque necessest funditus ipsaignis corpora per totum consurgere fontemet simul exspirare foras exireque in auras,non ita multa tamen, calidus queat ut fieri fons;praeterea dispersa foras erumpere cogitvis per aquam subito sursumque ea conciliari.quod genus endo marist Aradi fons, dulcis aquaiqui scatit et salsas circum se dimovet undas;et multis aliis praebet regionibus aequorutilitatem opportunam sitientibus nautis,quod dulcis inter salsas intervomit undas.sic igitur per eum possunt erumpere fontemet scatere illa foras; in stuppam semina quae cumconveniunt aut in taedai corpore adhaerent,ardescunt facile extemplo, quia multa quoque in sesemina habent ignis stuppae taedaeque tenentes.nonne vides etiam, nocturna ad lumina linumnuper ubi extinctum admoveas, accendier antequam tetigit flammam, taedamque pari ratione?multaque praeterea prius ipso tacta vaporeeminus ardescunt quam comminus imbuat ignis.hoc igitur fieri quoque in illo fonte putandumst.Quod super est, agere incipiam quo foedere fiatnaturae, lapis hic ut ferrum ducere possit,quem Magneta vocant patrio de nomine Grai,Magnetum quia sit patriis in finibus ortus.hunc homines lapidem mirantur; quippe catenamsaepe ex anellis reddit pendentibus ex se.quinque etenim licet inter dum pluresque videreordine demisso levibus iactarier auris,unus ubi ex uno dependet supter adhaerensex alioque alius lapidis vim vinclaque noscit;usque adeo permananter vis pervalet eius.Hoc genus in rebus firmandumst multa prius quamipsius rei rationem reddere possis,et nimium longis ambagibus est adeundum;quo magis attentas auris animumque reposco.Principio omnibus ab rebus, quas cumque videmus,perpetuo fluere ac mitti spargique necessestcorpora quae feriant oculos visumque lacessant. perpetuoque fluunt certis ab rebus odores;frigus ut a fluviis, calor a sole, aestus ab undisaequoris, exesor moerorum, litora propter;nec varii cessant sonitus manare per auras;denique in os salsi venit umor saepe saporis,cum mare versamur propter, dilutaque contracum tuimur misceri absinthia, tangit amaror.usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenterfertur et in cunctas dimittitur undique partisnec mora nec requies interdatur ulla fluendi,perpetuo quoniam sentimus et omnia sempercernere odorari licet et sentire sonare.Nunc omnis repetam quam raro corpore sint rescommemorare; quod in primo quoque carmine claret.quippe etenim, quamquam multas hoc pertinet ad resnoscere, cum primis hanc ad rem protinus ipsam,qua de disserere adgredior, firmare necessestnil esse in promptu nisi mixtum corpus inani.principio fit ut in speluncis saxa supernasudent umore et guttis manantibus stillent.manat item nobis e toto corpore sudor,crescit barba pilique per omnia membra, per artus.diditur in venas cibus omnis, auget alitquecorporis extremas quoque partis unguiculosque.frigus item transire per aes calidumque vaporemsentimus, sentimus item transire per aurumatque per argentum, cum pocula plena tenemus.denique per dissaepta domorum saxea vocespervolitant, permanat odor frigusque vaposqueignis, qui ferri quoque vim penetrare sueevitsueëvit,denique qua circum caeli lorica coeercetcoeërcet,morbida visque simul, cum extrinsecus insinuatur;et tempestate in terra caeloque coortain caelum terrasque remotae iure facessunt;quandoquidem nihil est nisi raro corpore nexum.Huc accedit uti non omnia, quae iaciunturcorpora cumque ab rebus, eodem praedita sensuatque eodem pacto rebus sint omnibus apta.principio terram sol excoquit et facit are,at glaciem dissolvit et altis montibus altasextructasque nives radiis tabescere cogit;denique cera lique fit in eius posta vapore.ignis item liquidum facit aes aurumque resolvit,at coria et carnem trahit et conducit in unum.umor aquae porro ferrum condurat ab igni,at coria et carnem mollit durata calore.barbigeras oleaster eo iuvat usque capellas,effluat ambrosias quasi vero et nectare tinctus;qua nihil est homini quod amarius fronde acida extet.denique amaracinum fugitat sus et timet omneunguentum; nam saetigeris subus acre venenumst;quod nos inter dum tam quam recreare videtur.at contra nobis caenum taeterrima cum sitspurcities, eadem subus haec iucunda videtur,insatiabiliter toti ut volvantur ibidem. Hoc etiam super est, ipsa quam dicere de readgredior, quod dicendum prius esse videtur.multa foramina cum variis sint reddita rebus,dissimili inter se natura praedita debentesse et habere suam naturam quaeque viasque.quippe etenim varii sensus animantibus insunt,quorum quisque suam proprie rem percipit in se;nam penetrare alio sonitus alioque saporemcernimus e sucis, alio nidoris odores.scilicet id fieri cogit natura viarummultimodis varians, ut paulo ostendimus ante.praeterea manare aliud per saxa videtur,atque aliud lignis, aliud transire per aurum,argentoque foras aliud vitroque meare;nam fluere hac species, illac calor ire videtur,atque aliis aliud citius transmittere eadem.scilicet id fieri cogit natura viarummultimodis varians, ut paulo ostendimus ante,propter dissimilem naturam textaque rerum.Qua propter, bene ubi haec confirmata atque locataomnia constiterint nobis praeposta parata,quod super est, facile hinc ratio reddetur et omniscausa pate fiet, quae ferri pelliciat vim.Principio fluere e lapide hoc permulta necessestsemina sive aestum, qui discutit aeeraaeëra plagis,inter qui lapidem ferrumque est cumque locatus.hoc ubi inanitur spatium multusque vace fitin medio locus, extemplo primordia ferriin vacuum prolapsa cadunt coniuncta, fit utqueanulus ipse sequatur eatque ita corpore toto.nec res ulla magis primoribus ex elementisindupedita suis arte conexa cohaeretquam validi ferri natura et frigidus horror.quo minus est mirum, quod dicitur esse alienum,corpora si nequeunt e ferro plura coortain vacuum ferri, quin anulus ipse sequatur;quod facit et sequitur, donec pervenit ad ipsumiam lapidem caecisque in eo compagibus haesit.hoc fit idem cunctas in partis; unde vace fitcumque locus, sive e transverso sive superne,corpora continuo in vacuum vicina feruntur;quippe agitantur enim plagis aliunde nec ipsasponte sua sursum possunt consurgere in auras.huc accedit item, quare queat id magis esse,haec quoque res adiumento motuque iuvatur,quod, simul a fronte est anelli rarior aeeraeërfactus inanitusque locus magis ac vacuatus,continuo fit uti qui post est cumque locatusaeeraeër a tergo quasi provehat atque propellat.semper enim circum positus res verberat aeeraeër;sed tali fit uti propellat tempore ferrum,parte quod ex una spatium vacat et capit in se.hic, tibi quem memoro, per crebra foramina ferriparvas ad partis subtiliter insinuatustrudit et inpellit, quasi navem velaque ventus. denique res omnes debent in corpore habereaeeraaeëra, quandoquidem raro sunt corpore et aeeraeëromnibus est rebus circum datus adpositusque.hic igitur, penitus qui in ferrost abditus aeeraeër,sollicito motu semper iactatur eoqueverberat anellum dubio procul et ciet intus,scilicet illo eodem fertur, quo praecipitavitiam semel et partem in vacuam conamina sumpsit.Fit quoque ut a lapide hoc ferri natura recedatinter dum, fugere atque sequi consueta vicissim.exultare etiam Samothracia ferrea vidiet ramenta simul ferri furere intus ahenisin scaphiis, lapis hic Magnes cum subditus esset;usque adeo fugere a saxo gestire videtur.aere interposito discordia tanta creaturpropterea quia ni mirum prius aestus ubi aerispraecepit ferrique vias possedit apertas,posterior lapidis venit aestus et omnia plenainvenit in ferro neque habet qua tranet ut ante;cogitur offensare igitur pulsareque fluctuferrea texta suo; quo pacto respuit ab seatque per aes agitat, sine eo quod saepe resorbet.Illud in his rebus mirari mitte, quod aestusnon valet e lapide hoc alias impellere item res.pondere enim fretae partim stant, quod genus aurum;at partim raro quia sunt cum corpore, ut aestuspervolet intactus, nequeunt inpellier usquam,lignea materies in quo genere esse videtur.interutrasque igitur ferri natura locataaeris ubi accepit quaedam corpuscula, tum fit,inpellant ut eo Magnesia flumine saxa.nec tamen haec ita sunt aliarum rerum aliena,ut mihi multa parum genere ex hoc suppeditentur,quae memorare queam inter se singlariter apta.saxa vides primum sola colescere calce.glutine materies taurino iungitur una,ut vitio venae tabularum saepius hiscantquam laxare queant compages taurea vincla.vitigeni latices aquai fontibus audentmisceri, cum pix nequeat gravis et leve olivom.purpureusque colos conchyli iungitur unocorpore cum lanae, dirimi qui non queat usquam,non si Neptuni fluctu renovare operam des,non mare si totum velit eluere omnibus undis.denique res auro non aurum copulat una,aerique aes plumbo fit uti iungatur ab albo?cetera iam quam multa licet reperire! quid ergo?nec tibi tam longis opus est ambagibus usquamnec me tam multam hic operam consumere par est,sed breviter paucis praestat comprendere multa.quorum ita texturae ceciderunt mutua contra,ut cava conveniant plenis haec illius illahuiusque inter se, iunctura haec optima constat.est etiam, quasi ut anellis hamisque plicatainter se quaedam possint coplata teneri; quod magis in lapide hoc fieri ferroque videtur.Nunc ratio quae sit morbis aut unde repentemortiferam possit cladem conflare coortamorbida vis hominum generi pecudumque catervis,expediam, primum multarum semina rerumesse supra docui quae sint vitalia nobis,et contra quae sint morbo mortique necessestmulta volare; ea cum casu sunt forte coortaet perturbarunt caelum, fit morbidus aeeraeër.atque ea vis omnis morborum pestilitasqueaut extrinsecus ut nubes nebulaeque superneper caelum veniunt aut ipsa saepe coortade terra surgunt, ubi putorem umida nactastintempestivis pluviisque et solibus icta.nonne vides etiam caeli novitate et aquarumtemptari procul a patria qui cumque domoqueadveniunt ideo quia longe discrepitant res?nam quid Brittannis caelum differre putamus,et quod in Aegypto est, qua mundi claudicat axis,quidve quod in Ponto est differre et Gadibus atqueusque ad nigra virum percocto saecla colore?quae cum quattuor inter se diversa videmusquattuor a ventis et caeli partibus esse,tum color et facies hominum distare videnturlargiter et morbi generatim saecla tenere.est elephas morbus qui propter flumina Niligignitur Aegypto in media neque praeterea usquam.Atthide temptantur gressus oculique in Achaeisfinibus. inde aliis alius locus est inimicuspartibus ac membris; varius concinnat id aeeraeër.proinde ubi se caelum, quod nobis forte alienum,commovet atque aeeraeër inimicus serpere coepit,ut nebula ac nubes paulatim repit et omnequa graditur conturbat et immutare coactat,fit quoque ut, in nostrum cum venit denique caelum,corrumpat reddatque sui simile atque alienum.haec igitur subito clades nova pestilitasqueaut in aquas cadit aut fruges persidit in ipsasaut alios hominum pastus pecudumque cibatus,aut etiam suspensa manet vis aeereaeëre in ipsoet, cum spirantes mixtas hinc ducimus auras,illa quoque in corpus pariter sorbere necessest.consimili ratione venit bubus quoque saepepestilitas et iam pigris balantibus aegror.nec refert utrum nos in loca deveniamusnobis adversa et caeli mutemus amictum,an caelum nobis ultro natura corumptumdeferat aut aliquid quo non consuevimus uti,quod nos adventu possit temptare recenti.Haec ratio quondam morborum et mortifer aestusfinibus in Cecropis funestos reddidit agrosvastavitque vias, exhausit civibus urbem.nam penitus veniens Aegypti finibus ortus,aeeraaeëra permensus multum camposque natantis,incubuit tandem populo Pandionis omni. inde catervatim morbo mortique dabantur.principio caput incensum fervore gerebantet duplicis oculos suffusa luce rubentes.sudabant etiam fauces intrinsecus atraesanguine et ulceribus vocis via saepta coibatatque animi interpres manabat lingua cruoredebilitata malis, motu gravis, aspera tactu.inde ubi per fauces pectus complerat et ipsummorbida vis in cor maestum confluxerat aegris,omnia tum vero vitai claustra lababant.spiritus ore foras taetrum volvebat odorem,rancida quo perolent proiecta cadavera ritu.atque animi prorsum tum vires totius, omnelanguebat corpus leti iam limine in ipso.intolerabilibusque malis erat anxius angoradsidue comes et gemitu commixta querella,singultusque frequens noctem per saepe diemquecorripere adsidue nervos et membra coactansdissoluebat eos, defessos ante, fatigans.nec nimio cuiquam posses ardore tuericorporis in summo summam fervescere partem,sed potius tepidum manibus proponere tactumet simul ulceribus quasi inustis omne ruberecorpus, ut est per membra sacer dum diditur ignis.intima pars hominum vero flagrabat ad ossa,flagrabat stomacho flamma ut fornacibus intus.nil adeo posses cuiquam leve tenveque membrisvertere in utilitatem, at ventum et frigora semper.in fluvios partim gelidos ardentia morbomembra dabant nudum iacientes corpus in undas.multi praecipites nymphis putealibus alteinciderunt ipso venientes ore patente:insedabiliter sitis arida corpora mersansaequabat multum parvis umoribus imbrem.nec requies erat ulla mali: defessa iacebantcorpora. mussabat tacito medicina timore,quippe patentia cum totiens ardentia morbislumina versarent oculorum expertia somno.multaque praeterea mortis tum signa dabantur:perturbata animi mens in maerore metuque,triste supercilium, furiosus voltus et acer,sollicitae porro plenaeque sonoribus aures,creber spiritus aut ingens raroque coortus,sudorisque madens per collum splendidus umor,tenvia sputa minuta, croci contacta coloresalsaque per fauces rauca vix edita tussi.in manibus vero nervi trahere et tremere artusa pedibusque minutatim succedere frigusnon dubitabat. item ad supremum denique tempusconpressae nares, nasi primoris acumentenve, cavati oculi, cava tempora, frigida pellisduraque in ore, iacens rictu, frons tenta manebat.nec nimio rigida post artus morte iacebant.octavoque fere candenti lumine solisaut etiam nona reddebant lampade vitam. quorum siquis, ut est, vitarat funera leti,ulceribus taetris et nigra proluvie alviposterius tamen hunc tabes letumque manebat,aut etiam multus capitis cum saepe dolorecorruptus sanguis expletis naribus ibat.huc hominis totae vires corpusque fluebat.profluvium porro qui taetri sanguinis acreexierat, tamen in nervos huic morbus et artusibat et in partis genitalis corporis ipsas.et graviter partim metuentes limina letivivebant ferro privati parte virili,et manibus sine non nulli pedibusque manebantin vita tamen et perdebant lumina partim.usque adeo mortis metus iis incesserat acer.atque etiam quosdam cepere oblivia rerumcunctarum, neque se possent cognoscere ut ipsi.multaque humi cum inhumata iacerent corpora supracorporibus, tamen alituum genus atque ferarumaut procul absiliebat, ut acrem exiret odorem,aut, ubi gustarat, languebat morte propinqua.nec tamen omnino temere illis solibus ullacomparebat avis, nec tristia saecla ferarumexibant silvis. languebant pleraque morboet moriebantur. cum primis fida canum visstrata viis animam ponebat in omnibus aegre;extorquebat enim vitam vis morbida membris.incomitata rapi certabant funera vastanec ratio remedii communis certa dabatur;nam quod ali dederat vitalis aeerisaeëris aurasvolvere in ore licere et caeli templa tueri,hoc aliis erat exitio letumque parabat.Illud in his rebus miserandum magnopere unumaerumnabile erat, quod ubi se quisque videbatimplicitum morbo, morti damnatus ut esset,deficiens animo maesto cum corde iacebat,funera respectans animam amittebat ibidem.quippe etenim nullo cessabant tempore apisciex aliis alios avidi contagia morbi,lanigeras tam quam pecudes et bucera saecla,idque vel in primis cumulabat funere funusnam qui cumque suos fugitabant visere ad aegros,vitai nimium cupidos mortisque timentispoenibat paulo post turpi morte malaque,desertos, opis expertis, incuria mactans.qui fuerant autem praesto, contagibus ibantatque labore, pudor quem tum cogebat obireblandaque lassorum vox mixta voce querellae.optimus hoc leti genus ergo quisque subibat.Praeterea iam pastor et armentarius omniset robustus item curvi moderator aratrilanguebat, penitusque casa contrusa iacebantcorpora paupertate et morbo dedita morti.exanimis pueris super exanimata parentumcorpora non numquam posses retroque viderematribus et patribus natos super edere vitam. nec minimam partem ex agris maeror is in urbemconfluxit, languens quem contulit agricolarumcopia conveniens ex omni morbida parte.omnia conplebant loca tectaque quo magis aestu,confertos ita acervatim mors accumulabat.multa siti prostrata viam per proque volutacorpora silanos ad aquarum strata iacebantinterclusa anima nimia ab dulcedine aquarum,multaque per populi passim loca prompta viasquelanguida semanimo cum corpore membra videreshorrida paedore et pannis cooperta perire,corporis inluvie, pelli super ossibus una,ulceribus taetris prope iam sordeque sepulta.omnia denique sancta deum delubra repleratcorporibus mors exanimis onerataque passimcuncta cadaveribus caelestum templa manebant,hospitibus loca quae complerant aedituentes.nec iam religio divom nec numina magnipendebantur enim: praesens dolor exsuperabat.nec mos ille sepulturae remanebat in urbe,quo prius hic populus semper consuerat humari;perturbatus enim totus trepidabat et unusquisque suum pro re cognatum maestus humabat.multaque res subita et paupertas horrida suasit;namque suos consanguineos aliena rogoruminsuper extructa ingenti clamore locabantsubdebantque faces, multo cum sanguine saeperixantes, potius quam corpora desererentur,inque aliis alium populum sepelire suorumcertantes; lacrimis lassi luctuque redibant;inde bonam partem in lectum maerore dabantur;nec poterat quisquam reperiri, quem neque morbusnec mors nec luctus temptaret tempore tali.