quippe videmus enim vestis umore madentisexsiccare suis radiis ardentibus solem;at pelage multa et late substrata videmus.proinde licet quamvis ex uno quoque loco solumoris parvam delibet ab aequore partem,largiter in tanto spatio tamen auferet undis.Tum porro venti quoque magnam tollere partemumoris possunt verrentes aequora, ventisuna nocte vias quoniam persaepe videmussiccari mollisque luti concrescere crustas.Praeterea docui multum quoque tollere nubesumorem magno conceptum ex aequore pontiet passim toto terrarum spargere in orbi,cum pluit in terris et venti nubila portant.Postremo quoniam raro cum corpore tellusest et coniunctast oras maris undique cingens,debet, ut in mare de terris venit umor aquai,in terras itidem manare ex aequore salso;percolatur enim virus retroque remanatmateries umoris et ad caput amnibus omnisconfluit, inde super terras redit agmine dulciqua via secta semel liquido pede detulit undas.Nunc ratio quae sit, per fauces montis ut Aetnaeexpirent ignes inter dum turbine tanto,expediam; neque enim mediocri clade coortaflammae tempestas Siculum dominata per agrosfinitimis ad se convertit gentibus ora,fumida cum caeli scintillare omnia templacernentes pavida complebant pectora cura,quid moliretur rerum natura novarum.Hisce tibi in rebus latest alteque videndumet longe cunctas in partis dispiciendum,ut reminiscaris summam rerum esse profundamet videas caelum summai totius unum quam sit parvula pars et quam multesima constetnec tota pars, homo terrai quota totius unus.quod bene propositum si plane contueareac videas plane, mirari multa relinquas.numquis enim nostrum miratur, siquis in artusaccepit calido febrim fervore coortamaut alium quemvis morbi per membra dolorem?opturgescit enim subito pes, arripit acersaepe dolor dentes, oculos invadit in ipsos,existit sacer ignis et urit corpore serpensquam cumque arripuit partem repitque per artus,ni mirum quia sunt multarum semina rerumet satis haec tellus morbi caelumque mali fert,unde queat vis immensi procrescere morbi.sic igitur toti caelo terraeque putandumstex infinito satis omnia suppeditare,unde repente queat tellus concussa moveriperque mare ac terras rapidus percurrere turbo,ignis abundare Aetnaeus, flammescere caelum;id quoque enim fit et ardescunt caelestia templaet tempestates pluviae graviore coortusunt, ubi forte ita se tetulerunt semina aquarum.'at nimis est ingens incendi turbidus ardor.'scilicet et fluvius qui visus maximus ei,qui non ante aliquem maiorem vidit, et ingensarbor homoque videtur et omnia de genere omnimaxima quae vidit quisque, haec ingentia fingit,cum tamen omnia cum caelo terraque mariquenil sint ad summam summai totius omnem.Nunc tamen illa modis quibus inritata repenteflamma foras vastis Aetnae fornacibus efflet,expediam. primum totius subcava montisest natura fere silicum suffulta cavernis.omnibus est porro in speluncis ventus et aeeraeër.ventus enim fit, ubi est agitando percitus aeeraeër.hic ubi percaluit cale fecitque omnia circumsaxa furens, qua contingit, terramque et ab ollisexcussit calidum flammis velocibus ignem,tollit se ac rectis ita faucibus eicit alte.fert itaque ardorem longe longeque favillamdiffert et crassa volvit caligine fumumextruditque simul mirando pondere saxa;ne dubites quin haec animai turbida sit vis.praeterea magna ex parti mare montis ad eiusradices frangit fluctus aestumque resolvit.ex hoc usque mari speluncae montis ad altasperveniunt subter fauces. hac ire fatendumstet penetrare mari penitus res cogit apertoatque efflare foras ideoque extollere flammamsaxaque subiectare et arenae tollere nimbos.in summo sunt vertice enim crateres, ut ipsinominitant, nos quod fauces perhibemus et ora.Sunt aliquot quoque res quarum unam dicere causamnon satis est, verum pluris, unde una tamen sit; corpus ut exanimum siquod procul ipse iacereconspicias hominis, fit ut omnis dicere causasconveniat leti, dicatur ut illius una;nam neque eum ferro nec frigore vincere possisinteriisse neque a morbo neque forte veneno,verum aliquid genere esse ex hoc quod contigit eiscimus. item in multis hoc rebus dicere habemus.Nilus in aestatem crescit campisque redundatunicus in terris, Aegypti totius amnis.is rigat Aegyptum medium per saepe calorem,aut quia sunt aestate aquilones ostia contra,anni tempore eo, qui etesiae esse feruntur,et contra fluvium flantes remorantur et undascogentes sursus replent coguntque manere.nam dubio procul haec adverso flabra ferunturflumine, quae gelidis ab stellis axis aguntur;ille ex aestifera parti venit amnis ab austrointer nigra virum percocto saecla coloreexoriens penitus media ab regione diei.est quoque uti possit magnus congestus harenaefluctibus adversis oppilare ostia contra,cum mare permotum ventis ruit intus harenam;quo fit uti pacto liber minus exitus amniset proclivis item fiat minus impetus undis.fit quoque uti pluviae forsan magis ad caput eitempore eo fiant, quo etesia flabra aquilonumnubila coniciunt in eas tunc omnia partis.scilicet, ad mediam regionem eiecta dieicum convenerunt, ibi ad altos denique montiscontrusae nubes coguntur vique premuntur.forsitan Aethiopum penitus de montibus altiscrescat, ubi in campos albas descendere ninguestabificis subigit radiis sol omnia lustrans.Nunc age, Averna tibi quae sint loca cumque lacusque,expediam, quali natura praedita constent.principio, quod Averna vocantur nomine, id ab reinpositumst, quia sunt avibus contraria cunctis,e regione ea quod loca cum venere volantes,remigii oblitae pennarum vela remittuntpraecipitesque cadunt molli cervice profusaein terram, si forte ita fert natura locorum,aut in aquam, si forte lacus substratus Averni.is locus est Cumas aput, acri sulpure montisoppleti calidis ubi fumant fontibus aucti.est et Athenaeis in moenibus, arcis in ipsovertice, Palladis ad templum Tritonidis almae,quo numquam pennis appellunt corpora raucaecornices, non cum fumant altaria donis;usque adeo fugitant non iras Palladis acrispervigili causa, Graium ut cecinere poeetaepoeëtae,sed natura loci opus efficit ipsa suapte.in Syria quoque fertur item locus esse videri,quadripedes quoque quo simul ac vestigia primumintulerint, graviter vis cogat concidere ipsa,manibus ut si sint divis mactata repente. omnia quae naturali ratione geruntur,et quibus e fiant causis apparet origo;ianua ne pote eis Orci regionibus essecredatur, post hinc animas Acheruntis in orasducere forte deos manis inferne reamur,naribus alipedes ut cervi saepe putanturducere de latebris serpentia saecla ferarum.quod procul a vera quam sit ratione repulsumpercipe; nam de re nunc ipsa dicere conor.Principio hoc dico, quod dixi saepe quoque ante,in terra cuiusque modi rerum esse figuras;multa, cibo quae sunt, vitalia multaque, morbosincutere et mortem quae possint adcelerare.et magis esse aliis alias animantibus aptasres ad vitai rationem ostendimus antepropter dissimilem naturam dissimilisquetexturas inter sese primasque figuras.multa meant inimica per auris, multa per ipsasinsinuant naris infesta atque aspera tactu,nec sunt multa parum tactu vitanda neque autemaspectu fugienda saporeque tristia quae sint.Deinde videre licet quam multae sint homini resacriter infesto sensu spurcaeque gravisque;arboribus primum certis gravis umbra tributausque adeo, capitis faciant ut saepe dolores,siquis eas subter iacuit prostratus in herbis.est etiam magnis Heliconis montibus arbosfloris odore hominem taetro consueta necare.scilicet haec ideo terris ex omnia surgunt,multa modis multis multarum semina rerumquod permixta gerit tellus discretaque tradit.nocturnumque recens extinctum lumen ubi acrinidore offendit nares, consopit ibidem,concidere et spumas qui morbo mittere suevit.castoreoque gravi mulier sopita recumbit,et manibus nitidum teneris opus effluit ei,tempore eo si odoratast quo menstrua solvit.multaque praeterea languentia membra per artussolvunt atque animam labefactant sedibus intus.denique si calidis etiam cunctere lavabrisplenior et lueris, solio ferventis aquaiquam facile in medio fit uti des saepe ruinas!carbonumque gravis vis atque odor insinuaturquam facile in cerebrum, nisi aqua praecepimus ante!at cum membra domans percepit fervida febris,tum fit odor vini plagae mactabilis instar.nonne vides etiam terra quoque sulpur in ipsagignier et taetro concrescere odore bitumen,denique ubi argenti venas aurique secuntur,terrai penitus scrutantes abdita ferro,qualis expiret Scaptensula subter odores?quidve mali fit ut exalent aurata metalla!quas hominum reddunt facies qualisque colores!nonne vides audisve perire in tempore parvoquam soleant et quam vitai copia desit, quos opere in tali cohibet vis magna necessis?hos igitur tellus omnis exaestuat aestusexpiratque foras in apertum promptaque caeli.Sic et Averna loca alitibus summittere debentmortiferam vim. de terra quae surgit in auras,ut spatium caeli quadam de parte venenet;quo simul ac primum pennis delata sit ales,impediatur ibi caeco correpta veneno,ut cadat e regione loci, qua derigit aestus.quo cum conruit, hic eadem vis illius aestusreliquias vitae membris ex omnibus aufert.quippe etenim primo quasi quendam conciet aestum;posterius fit uti. cum iam cecidere veneniin fontis ipsos, ibi sit quoque vita vomenda,propterea quod magna mali fit copia circum.Fit quoque ut inter dum vis haec atque aestus Averniaeeraaeëra, qui inter avis cumquest terramque locatus.discutiat, prope uti locus hic linquatur inanis.cuius ubi e regione loci venere volantis,claudicat extemplo pinnarum nisus inaniset conamen utrimque alarum proditur omne.hic ubi nixari nequeunt insistereque alis,scilicet in terram delabi pondere cogitnatura, et vacuum prope iam per inane iacentesdispergunt animas per caulas corporis omnis.frigidior porro in puteis aestate fit umor,arescit quia terra calore et semina si quaforte vaporis habet proprie, dimittit in auras.quo magis est igitur tellus effeta calore,fit quoque frigidior qui in terrast abditus umor.frigore cum premitur porro omnis terra coitqueet quasi concrescit, fit scilicet ut coeundoexprimat in puteos si quem gerit ipsa calorem.Esse apud Hammonis fanum fons luce diurnafrigidus et calidus nocturno tempore fertur.hunc homines fontem nimis admirantur et acrisole putant subter terras fervescere partim,nox ubi terribili terras caligine texit.quod nimis a verast longe ratione remotum.quippe ubi sol nudum contractans corpus aquainon quierit calidum supera de reddere parte,cum superum lumen tanto fervore fruatur,qui queat hic supter tam crasso corpore terramperquoquere umorem et calido focilare vapore?praesertim cum vix possit per saepta domoruminsinuare suum radiis ardentibus aestum.quae ratiost igitur? ni mirum terra magis quodrara tenet circum fontem quam cetera tellusmultaque sunt ignis prope semina corpus aquai.hoc ubi roriferis terram nox obruit undis,extemplo penitus frigescit terra coitque.hac ratione fit ut, tam quam compressa manu sit,exprimat in fontem quae semina cumque habet ignis,quae calidum faciunt laticis tactum atque vaporem. inde ubi sol radiis terram dimovit obortuset rare fecit calido miscente vapore,rursus in antiquas redeunt primordia sedesignis et in terram cedit calor omnis aquai.frigidus hanc ob rem fit fons in luce diurna.praeterea solis radiis iactatur aquaiumor et in lucem tremulo rarescit ab aestu;propterea fit uti quae semina cumque habet ignisdimittat; quasi saepe gelum, quod continet in se,mittit et exsolvit glaciem nodosque relaxat.Frigidus est etiam fons, supra quem sita saepestuppa iacit flammam concepto protinus igni,taedaque consimili ratione accensa per undasconlucet, quo cumque natans impellitur auris.ni mirum quia sunt in aqua permulta vaporissemina de terraque necessest funditus ipsaignis corpora per totum consurgere fontemet simul exspirare foras exireque in auras,non ita multa tamen, calidus queat ut fieri fons;praeterea dispersa foras erumpere cogitvis per aquam subito sursumque ea conciliari.quod genus endo marist Aradi fons, dulcis aquaiqui scatit et salsas circum se dimovet undas;et multis aliis praebet regionibus aequorutilitatem opportunam sitientibus nautis,quod dulcis inter salsas intervomit undas.sic igitur per eum possunt erumpere fontemet scatere illa foras; in stuppam semina quae cumconveniunt aut in taedai corpore adhaerent,ardescunt facile extemplo, quia multa quoque in sesemina habent ignis stuppae taedaeque tenentes.nonne vides etiam, nocturna ad lumina linumnuper ubi extinctum admoveas, accendier antequam tetigit flammam, taedamque pari ratione?multaque praeterea prius ipso tacta vaporeeminus ardescunt quam comminus imbuat ignis.hoc igitur fieri quoque in illo fonte putandumst.Quod super est, agere incipiam quo foedere fiatnaturae, lapis hic ut ferrum ducere possit,quem Magneta vocant patrio de nomine Grai,Magnetum quia sit patriis in finibus ortus.hunc homines lapidem mirantur; quippe catenamsaepe ex anellis reddit pendentibus ex se.quinque etenim licet inter dum pluresque videreordine demisso levibus iactarier auris,unus ubi ex uno dependet supter adhaerensex alioque alius lapidis vim vinclaque noscit;usque adeo permananter vis pervalet eius.Hoc genus in rebus firmandumst multa prius quamipsius rei rationem reddere possis,et nimium longis ambagibus est adeundum;quo magis attentas auris animumque reposco.Principio omnibus ab rebus, quas cumque videmus,perpetuo fluere ac mitti spargique necessestcorpora quae feriant oculos visumque lacessant. perpetuoque fluunt certis ab rebus odores;frigus ut a fluviis, calor a sole, aestus ab undisaequoris, exesor moerorum, litora propter;nec varii cessant sonitus manare per auras;denique in os salsi venit umor saepe saporis,cum mare versamur propter, dilutaque contracum tuimur misceri absinthia, tangit amaror.usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenterfertur et in cunctas dimittitur undique partisnec mora nec requies interdatur ulla fluendi,perpetuo quoniam sentimus et omnia sempercernere odorari licet et sentire sonare.Nunc omnis repetam quam raro corpore sint rescommemorare; quod in primo quoque carmine claret.quippe etenim, quamquam multas hoc pertinet ad resnoscere, cum primis hanc ad rem protinus ipsam,qua de disserere adgredior, firmare necessestnil esse in promptu nisi mixtum corpus inani.principio fit ut in speluncis saxa supernasudent umore et guttis manantibus stillent.manat item nobis e toto corpore sudor,crescit barba pilique per omnia membra, per artus.diditur in venas cibus omnis, auget alitquecorporis extremas quoque partis unguiculosque.frigus item transire per aes calidumque vaporemsentimus, sentimus item transire per aurumatque per argentum, cum pocula plena tenemus.denique per dissaepta domorum saxea vocespervolitant, permanat odor frigusque vaposqueignis, qui ferri quoque vim penetrare sueevitsueëvit,denique qua circum caeli lorica coeercetcoeërcet,morbida visque simul, cum extrinsecus insinuatur;et tempestate in terra caeloque coortain caelum terrasque remotae iure facessunt;quandoquidem nihil est nisi raro corpore nexum.Huc accedit uti non omnia, quae iaciunturcorpora cumque ab rebus, eodem praedita sensuatque eodem pacto rebus sint omnibus apta.principio terram sol excoquit et facit are,at glaciem dissolvit et altis montibus altasextructasque nives radiis tabescere cogit;denique cera lique fit in eius posta vapore.ignis item liquidum facit aes aurumque resolvit,at coria et carnem trahit et conducit in unum.umor aquae porro ferrum condurat ab igni,at coria et carnem mollit durata calore.barbigeras oleaster eo iuvat usque capellas,effluat ambrosias quasi vero et nectare tinctus;qua nihil est homini quod amarius fronde acida extet.denique amaracinum fugitat sus et timet omneunguentum; nam saetigeris subus acre venenumst;quod nos inter dum tam quam recreare videtur.at contra nobis caenum taeterrima cum sitspurcities, eadem subus haec iucunda videtur,insatiabiliter toti ut volvantur ibidem. Hoc etiam super est, ipsa quam dicere de readgredior, quod dicendum prius esse videtur.multa foramina cum variis sint reddita rebus,dissimili inter se natura praedita debentesse et habere suam naturam quaeque viasque.quippe etenim varii sensus animantibus insunt,quorum quisque suam proprie rem percipit in se;nam penetrare alio sonitus alioque saporemcernimus e sucis, alio nidoris odores.scilicet id fieri cogit natura viarummultimodis varians, ut paulo ostendimus ante.praeterea manare aliud per saxa videtur,atque aliud lignis, aliud transire per aurum,argentoque foras aliud vitroque meare;nam fluere hac species, illac calor ire videtur,atque aliis aliud citius transmittere eadem.scilicet id fieri cogit natura viarummultimodis varians, ut paulo ostendimus ante,