fervida fit glans in cursu, cum multa rigoriscorpora dimittens ignem concepit in auris.Fit quoque ut ipsius plagae vis excitet ignem,frigida cum venti pepulit vis missa sine igni,ni mirum quia, cum vehementi perculit ictu,confluere ex ipso possunt elementa vaporiset simul ex illa quae tum res excipit ictum;ut, lapidem ferro cum caedimus, evolat ignis,nec, quod frigida vis ferrist, hoc setius illisemina concurrunt calidi fulgoris ad ictum.sic igitur quoque res accendi fulmine debet,opportuna fuit si forte et idonea flammis.nec temere omnino plane vis frigida ventiesse potest, ea quae tanta vi missa supernest,quin, prius in cursu si non accenditur igni,at tepefacta tamen veniat commixta calore.Mobilitas autem fit fulminis et gravis ictuset celeri ferme percurrunt fulmina lapsu,nubibus ipsa quod omnino prius incita se vis colligit et magnum conamen sumit eundi,inde ubi non potuit nubes capere inpetis auctum,exprimitur vis atque ideo volat impete miro,ut validis quae de tormentis missa feruntur.Adde quod e parvis et levibus est elementis,nec facilest tali naturae obsistere quicquam;inter enim fugit ac penetrat per rara viarum,non igitur multis offensibus in remorandohaesitat, hanc ob rem celeri volat impete labens.Deinde, quod omnino natura pondera deorsumomnia nituntur, cum plagast addita vero,mobilitas duplicatur et impetus ille gravescit,ut vehementius et citius quae cumque moranturobvia discutiat plagis itinerque sequatur.Denique quod longo venit impete, sumere debetmobilitatem etiam atque etiam, quae crescit eundoet validas auget viris et roborat ictum;nam facit ut quae sint illius semina cumquee regione locum quasi in unum cuncta ferantur,omnia coniciens in eum volventia cursum.Forsitan ex ipso veniens trahat aeereaeëre quaedamcorpora, quae plagis incendunt mobilitatem.incolumisque venit per res atque integra transitmulta, foraminibus liquidus quia transviat ignis.multaque perfringit, cum corpora fulminis ipsacorporibus rerum inciderunt, qua texta tenentur.dissoluit porro facile aes aurumque repenteconferve facit, e parvis quia facta minutecorporibus vis est et levibus ex elementis,quae facile insinuantur et insinuata repentedissoluont nodos omnis et vincla relaxant.Autumnoque magis stellis fulgentibus altaconcutitur caeli domus undique totaque tellus,et cum tempora se veris florentia pandunt.frigore enim desunt ignes ventique caloredeficiunt neque sunt tam denso corpore nubes.interutrasque igitur cum caeli tempora constant,tum variae causae concurrunt fulminis omnes.nam fretus ipse anni permiscet frigus ad aestum.quorum utrumque opus est fabricanda ad fulmina nubi,ut discordia ~~sit~~ rerum magnoque tumultuignibus et ventis furibundus fluctuet aeeraeër.prima caloris enim pars est postrema rigoris;tempus id est vernum; quare pugnare necessestdissimilis ~~res~~ inter se turbareque mixtas.et calor extremus primo cum frigore mixtusvolvitur, autumni quod fertur nomine tempus,hic quoque confligunt hiemes aestatibus acres.propterea ~~freta~~ sunt haec anni nominitanda,nec mirumst, in eo si tempore plurima fiuntfulmina tempestasque cietur turbida caelo, ancipiti quoniam bello turbatur utrimque,hinc flammis, illinc ventis umoreque mixto.Hoc est igniferi naturam fulminis ipsamperspicere et qua vi faciat rem quamque videre,non Tyrrhena retro volventem carmina frustraindicia occultae divum perquirere mentis,unde volans ignis pervenerit aut in utram severterit hinc partim, quo pacto per loca saeptainsinuarit, et hinc dominatus ut extulerit se,quidve nocere queat de caelo fulminis ictus.quod si Iuppiter atque alii fulgentia diviterrifico quatiunt sonitu caelestia templaet iaciunt ignem quo cuiquest cumque voluntas,cur quibus incautum scelus aversabile cumquestnon faciunt icti flammas ut fulguris halentpectore perfixo, documen mortalibus acre,et potius nulla sibi turpi conscius in revolvitur in flammis innoxius inque pediturturbine caelesti subito correptus et igni?cur etiam loca sola petunt frustraque laborant?an tum bracchia consuescunt firmantque lacertos?in terraque patris cur telum perpetiunturoptundi? cur ipse sinit neque parcit in hostis?denique cur numquam caelo iacit undique puroIuppiter in terras fulmen sonitusque profundit?an simul ac nubes successere, ipse in eas tumdescendit, prope ut hinc teli determinet ictus?in mare qua porro mittit ratione? quid undasarguit et liquidam molem camposque natantis?praeterea si vult caveamus fulminis ictum,cur dubitat facere ut possimus cernere missum?si nec opinantis autem volt opprimere igni,cur tonat ex illa parte, ut vitare queamus,cur tenebras ante et fremitus et murmura concit?et simul in multas partis qui credere possismittere? an hoc ausis numquam contendere factum,ut fierent ictus uno sub tempore plures?at saepest numero factum fierique necessest,ut pluere in multis regionibus et cadere imbris,fulmina sic uno fieri sub tempore multa.postremo cur sancta deum delubra suasquediscutit infesto praeclaras fulmine sedeset bene facta deum frangit simulacra suisquedemit imaginibus violento volnere honorem?altaque cur plerumque petit loca plurimaque eiusmontibus in summis vestigia cernimus ignis?Quod super est, facilest ex his cognoscere rebus,presteras Graii quos ab re nominitarunt,in mare qua missi veniant ratione superne.nam fit ut inter dum tam quam demissa columnain mare de caelo descendat, quam freta circumfervescunt graviter spirantibus incita flabris,et quae cumque in eo tum sint deprensa tumultunavigia in summum veniant vexata periclum.hoc fit ubi inter dum non quit vis incita venti rumpere quam coepit nubem, sed deprimit, ut sitin mare de caelo tam quam demissa columna,paulatim, quasi quid pugno bracchique superneconiectu trudatur et extendatur in undas;quam cum discidit, hinc prorumpitur in mare ventivis et fervorem mirum concinnat in undis;versabundus enim turbo descendit et illamdeducit pariter lento cum corpore nubem;quam simul ac gravidam detrusit ad aequora ponti,ille in aquam subito totum se inmittit et omneexcitat ingenti sonitu mare fervere cogens.Fit quoque ut involvat venti se nubibus ipsevertex conradens ex aeereaeëre semina nubiset quasi demissum caelo prestera imitetur;hic ubi se in terras demisit dissoluitque,turbinis immanem vim provomit atque procellae.sed quia fit raro omnino montisque necessestofficere in terris, apparet crebrius idemprospectu maris in magno caeloque patenti.Nubila concrescunt, ubi corpora multa volandohoc super in caeli spatio coiere repenteasperiora, modis quae possint indupeditaexiguis tamen inter se compressa teneri.haec faciunt primum parvas consistere nubes;inde ea comprendunt inter se conque greganturet coniungendo crescunt ventisque ferunturusque adeo donec tempestas saeva coortast.Fit quoque uti montis vicina cacumina caeloquam sint quoque magis, tanto magis edita fumentadsidue fulvae nubis caligine crassapropterea quia, cum consistunt nubila primum,ante videre oculi quam possint tenvia, ventiportantes cogunt ad summa cacumina montis;hic demum fit uti turba maiore coortaet condensa queant apparere et simul ipsovertice de montis videantur surgere in aethram.nam loca declarat sursum ventosa patereres ipsa et sensus, montis cum ascendimus altos.Praeterea permulta mari quoque tollere totocorpora naturam declarant litore vestissuspensae, cum concipiunt umoris adhaesum.quo magis ad nubis augendas multa videnturposse quoque e salso consurgere momine ponti;nam ratio consanguineast umoribus omnis.Praeterea fluviis ex omnibus et simul ipsasurgere de terra nebulas aestumque videmus,quae vel ut halitus hinc ita sursum expressa feruntursuffunduntque sua caelum caligine et altassufficiunt nubis paulatim conveniundo;urget enim quoque signiferi super aetheris aestuset quasi densendo subtexit caerula nimbis.Fit quoque ut hunc veniant in caelum extrinsecus illacorpora quae faciunt nubis nimbosque volantis;innumerabilem enim numerum summamque profundiesse infinitam docui, quantaque volarent corpora mobilitate ostendi quamque repenteimmemorabile ~~per~~ spatium transire solerent.haut igitur mirumst, si parvo tempore saepetam magnis ventis tempestas atque tenebraecoperiant maria ac terras inpensa superne,undique quandoquidem per caulas aetheris omniset quasi per magni circum spiracula mundiexitus introitusque elementis redditus extat.Nunc age, quo pacto pluvius concrescat in altisnubibus umor et in terras demissus ut imberdecidat, expediam. primum iam semina aquaimulta simul vincam consurgere nubibus ipsisomnibus ex rebus pariterque ita crescere utrumqueet nubis et aquam, quae cumque in nubibus extat,ut pariter nobis corpus cum sanguine crescit,sudor item atque umor qui cumque est denique membris.concipiunt etiam multum quoque saepe marinumumorem, vel uti pendentia vellera lanae,cum supera magnum mare venti nubila portant.consimili ratione ex omnibus amnibus umortollitur in nubis. quo cum bene semina aquarummulta modis multis convenere undique adaucta,confertae nubes umorem mittere certantdupliciter; nam vis venti contrudit et ipsacopia nimborum turba maiore coactaurget et e supero premit ac facit effluere imbris.praeterea cum rarescunt quoque nubila ventisaut dissolvuntur solis super icta calore,mittunt umorem pluvium stillantque, quasi ignicera super calido tabescens multa liquescat.sed vehemens imber fit, ubi vehementer utraquenubila vi cumulata premuntur et impete venti.at retinere diu pluviae longumque morariconsuerunt, ubi multa cientur semina aquarumatque aliis aliae nubes nimbique rigantesinsuper atque omni vulgo de parte feruntur,terraque cum fumans umorem tota redhalat.hic ubi sol radiis tempestatem inter opacamadversa fulsit nimborum aspargine contra,tum color in nigris existit nubibus arqui.Cetera quae sursum crescunt sursumque creantur,et quae concrescunt in nubibus, omnia, prorsumomnia, nix venti grando gelidaeque pruinaeet vis magna geli, magnum duramen aquarum,et mora quae fluvios passim refrenat aventis,perfacilest tamen haec reperire animoque videre,omnia quo pacto fiant quareve creentur,cum bene cognoris elementis reddita quae sint.Nunc age, quae ratio terrai motibus extetpercipe. et in primis terram fac ut esse rearissupter item ut supera ventosis undique plenamspeluncis multosque lacus multasque lucunasin gremio gerere et rupes deruptaque saxa;multaque sub tergo terrai flumina tectavolvere vi fluctus summersos ~~cae~~ca putandumst; undique enim similem esse sui res postulat ipsa.his igitur rebus subiunctis suppositisqueterra superne tremit magnis concussa ruinis,subter ubi ingentis speluncas subruit aetas;quippe cadunt toti montes magnoque repenteconcussu late disserpunt inde tremores.et merito, quoniam plaustris concussa tremescunttecta viam propter non magno pondere tota,nec minus exultant, si quidvis cumque viaiferratos utrimque rotarum succutit orbes.Fit quoque, ubi in magnas aquae vastasque lucunasgleba vetustate e terra provolvitur ingens,ut iactetur aquae fluctu quoque terra vacillans;ut vas inter ~~aquas~~ non quit constare, nisi umordestitit in dubio fluctu iactarier intus.Praeterea ventus cum per loca subcava terraecollectus parte ex una procumbit et urgetobnixus magnis speluncas viribus altas,incumbit tellus quo venti prona premit vis.tum supera terram quae sunt extructa domorumad caelumque magis quanto sunt edita quaeque,inclinata minent in eandem prodita partemprotractaeque trabes inpendent ire paratae.et metuunt magni naturam credere mundiexitiale aliquod tempus clademque manere,cum videant tantam terrarum incumbere molem!quod nisi respirent venti, ~~vis~~ nulla refrenetres neque ab exitio possit reprehendere euntis;nunc quia respirant alternis inque gravescuntet quasi collecti redeunt ceduntque repulsi,saepius hanc ob rem minitatur terra ruinasquam facit; inclinatur enim retroque recellitet recipit prolapsa suas in pondere sedes.hac igitur ratione vacillant omnia tecta,summa magis mediis, media imis, ima perhilum.Est haec eiusdem quoque magni causa tremoris.ventus ubi atque animae subito vis maxima quaedamaut extrinsecus aut ipsa tellure coortain loca se cava terrai coniecit ibiquespeluncas inter magnas fremit ante tumultuversabundaQUE portatur, post incita cum visexagitata foras erumpitur et simul altamdiffindens terram magnum concinnat hiatum.in Syria Sidone quod accidit et fuit Aegiin Peloponneso, quas exitus hic animaidisturbat urbes et terrae motus obortus.multaque praeterea ceciderunt moenia magnismotibus in terris et multae per mare pessumsubsedere suis pariter cum civibus urbes.quod nisi prorumpit, tamen impetus ipse animaiet fera vis venti per crebra foramina terraedispertitur ut horror et incutit inde tremorem;frigus uti nostros penitus cum venit in artus,concutit invitos cogens tremere atque movere.ancipiti trepidant igitur terrore per urbis, tecta superne timent, metuunt inferne cavernasterrai ne dissoluat natura repente,neu distracta suum late dispandat hiatumidque suis confusa velit complere ruinis.proinde licet quamvis caelum terramque reanturincorrupta fore aeternae mandata saluti:et tamen inter dum praesens vis ipsa periclisubdit et hunc stimulum quadam de parte timoris,ne pedibus raptim tellus subtracta feraturin barathrum rerumque sequatur prodita summafunditus et fiat mundi confusa ruina.Principio mare mirantur non reddere maiusnaturam, quo sit tantus decursus aquarum,omnia quo veniant ex omni flumina parte.adde vagos imbris tempestatesque volantes,omnia quae maria ac terras sparguntque rigantque;adde suos fontis; tamen ad maris omnia summamguttai vix instar erunt unius adaugmen;quo minus est mirum mare non augescere magnum.Praeterea magnam sol partem detrahit aestu.quippe videmus enim vestis umore madentisexsiccare suis radiis ardentibus solem;at pelage multa et late substrata videmus.proinde licet quamvis ex uno quoque loco solumoris parvam delibet ab aequore partem,largiter in tanto spatio tamen auferet undis.Tum porro venti quoque magnam tollere partemumoris possunt verrentes aequora, ventisuna nocte vias quoniam persaepe videmussiccari mollisque luti concrescere crustas.Praeterea docui multum quoque tollere nubesumorem magno conceptum ex aequore pontiet passim toto terrarum spargere in orbi,cum pluit in terris et venti nubila portant.Postremo quoniam raro cum corpore tellusest et coniunctast oras maris undique cingens,debet, ut in mare de terris venit umor aquai,in terras itidem manare ex aequore salso;percolatur enim virus retroque remanatmateries umoris et ad caput amnibus omnisconfluit, inde super terras redit agmine dulciqua via secta semel liquido pede detulit undas.Nunc ratio quae sit, per fauces montis ut Aetnaeexpirent ignes inter dum turbine tanto,expediam; neque enim mediocri clade coortaflammae tempestas Siculum dominata per agrosfinitimis ad se convertit gentibus ora,fumida cum caeli scintillare omnia templacernentes pavida complebant pectora cura,quid moliretur rerum natura novarum.Hisce tibi in rebus latest alteque videndumet longe cunctas in partis dispiciendum,ut reminiscaris summam rerum esse profundamet videas caelum summai totius unum quam sit parvula pars et quam multesima constetnec tota pars, homo terrai quota totius unus.quod bene propositum si plane contueareac videas plane, mirari multa relinquas.numquis enim nostrum miratur, siquis in artusaccepit calido febrim fervore coortamaut alium quemvis morbi per membra dolorem?opturgescit enim subito pes, arripit acersaepe dolor dentes, oculos invadit in ipsos,existit sacer ignis et urit corpore serpensquam cumque arripuit partem repitque per artus,ni mirum quia sunt multarum semina rerumet satis haec tellus morbi caelumque mali fert,unde queat vis immensi procrescere morbi.sic igitur toti caelo terraeque putandumstex infinito satis omnia suppeditare,unde repente queat tellus concussa moveriperque mare ac terras rapidus percurrere turbo,ignis abundare Aetnaeus, flammescere caelum;id quoque enim fit et ardescunt caelestia templaet tempestates pluviae graviore coortusunt, ubi forte ita se tetulerunt semina aquarum.'at nimis est ingens incendi turbidus ardor.'scilicet et fluvius qui visus maximus ei,qui non ante aliquem maiorem vidit, et ingensarbor homoque videtur et omnia de genere omnimaxima quae vidit quisque, haec ingentia fingit,cum tamen omnia cum caelo terraque mariquenil sint ad summam summai totius omnem.Nunc tamen illa modis quibus inritata repenteflamma foras vastis Aetnae fornacibus efflet,expediam. primum totius subcava montisest natura fere silicum suffulta cavernis.omnibus est porro in speluncis ventus et aeeraeër.ventus enim fit, ubi est agitando percitus aeeraeër.hic ubi percaluit cale fecitque omnia circumsaxa furens, qua contingit, terramque et ab ollisexcussit calidum flammis velocibus ignem,tollit se ac rectis ita faucibus eicit alte.fert itaque ardorem longe longeque favillamdiffert et crassa volvit caligine fumumextruditque simul mirando pondere saxa;ne dubites quin haec animai turbida sit vis.praeterea magna ex parti mare montis ad eiusradices frangit fluctus aestumque resolvit.ex hoc usque mari speluncae montis ad altasperveniunt subter fauces. hac ire fatendumstet penetrare mari penitus res cogit apertoatque efflare foras ideoque extollere flammamsaxaque subiectare et arenae tollere nimbos.in summo sunt vertice enim crateres, ut ipsinominitant, nos quod fauces perhibemus et ora.Sunt aliquot quoque res quarum unam dicere causamnon satis est, verum pluris, unde una tamen sit; corpus ut exanimum siquod procul ipse iacereconspicias hominis, fit ut omnis dicere causasconveniat leti, dicatur ut illius una;nam neque eum ferro nec frigore vincere possisinteriisse neque a morbo neque forte veneno,verum aliquid genere esse ex hoc quod contigit eiscimus. item in multis hoc rebus dicere habemus.Nilus in aestatem crescit campisque redundatunicus in terris, Aegypti totius amnis.is rigat Aegyptum medium per saepe calorem,aut quia sunt aestate aquilones ostia contra,anni tempore eo, qui etesiae esse feruntur,et contra fluvium flantes remorantur et undascogentes sursus replent coguntque manere.nam dubio procul haec adverso flabra ferunturflumine, quae gelidis ab stellis axis aguntur;ille ex aestifera parti venit amnis ab austrointer nigra virum percocto saecla coloreexoriens penitus media ab regione diei.est quoque uti possit magnus congestus harenaefluctibus adversis oppilare ostia contra,cum mare permotum ventis ruit intus harenam;quo fit uti pacto liber minus exitus amniset proclivis item fiat minus impetus undis.fit quoque uti pluviae forsan magis ad caput eitempore eo fiant, quo etesia flabra aquilonumnubila coniciunt in eas tunc omnia partis.scilicet, ad mediam regionem eiecta dieicum convenerunt, ibi ad altos denique montiscontrusae nubes coguntur vique premuntur.forsitan Aethiopum penitus de montibus altiscrescat, ubi in campos albas descendere ninguestabificis subigit radiis sol omnia lustrans.Nunc age, Averna tibi quae sint loca cumque lacusque,expediam, quali natura praedita constent.principio, quod Averna vocantur nomine, id ab reinpositumst, quia sunt avibus contraria cunctis,e regione ea quod loca cum venere volantes,remigii oblitae pennarum vela remittuntpraecipitesque cadunt molli cervice profusaein terram, si forte ita fert natura locorum,aut in aquam, si forte lacus substratus Averni.is locus est Cumas aput, acri sulpure montisoppleti calidis ubi fumant fontibus aucti.est et Athenaeis in moenibus, arcis in ipsovertice, Palladis ad templum Tritonidis almae,quo numquam pennis appellunt corpora raucaecornices, non cum fumant altaria donis;usque adeo fugitant non iras Palladis acrispervigili causa, Graium ut cecinere poeetaepoeëtae,sed natura loci opus efficit ipsa suapte.in Syria quoque fertur item locus esse videri,quadripedes quoque quo simul ac vestigia primumintulerint, graviter vis cogat concidere ipsa,manibus ut si sint divis mactata repente. omnia quae naturali ratione geruntur,et quibus e fiant causis apparet origo;ianua ne pote eis Orci regionibus essecredatur, post hinc animas Acheruntis in orasducere forte deos manis inferne reamur,naribus alipedes ut cervi saepe putanturducere de latebris serpentia saecla ferarum.quod procul a vera quam sit ratione repulsumpercipe; nam de re nunc ipsa dicere conor.Principio hoc dico, quod dixi saepe quoque ante,in terra cuiusque modi rerum esse figuras;multa, cibo quae sunt, vitalia multaque, morbosincutere et mortem quae possint adcelerare.et magis esse aliis alias animantibus aptasres ad vitai rationem ostendimus antepropter dissimilem naturam dissimilisquetexturas inter sese primasque figuras.multa meant inimica per auris, multa per ipsasinsinuant naris infesta atque aspera tactu,nec sunt multa parum tactu vitanda neque autemaspectu fugienda saporeque tristia quae sint.Deinde videre licet quam multae sint homini resacriter infesto sensu spurcaeque gravisque;arboribus primum certis gravis umbra tributausque adeo, capitis faciant ut saepe dolores,siquis eas subter iacuit prostratus in herbis.est etiam magnis Heliconis montibus arbosfloris odore hominem taetro consueta necare.scilicet haec ideo terris ex omnia surgunt,multa modis multis multarum semina rerumquod permixta gerit tellus discretaque tradit.nocturnumque recens extinctum lumen ubi acrinidore offendit nares, consopit ibidem,concidere et spumas qui morbo mittere suevit.castoreoque gravi mulier sopita recumbit,et manibus nitidum teneris opus effluit ei,tempore eo si odoratast quo menstrua solvit.multaque praeterea languentia membra per artussolvunt atque animam labefactant sedibus intus.denique si calidis etiam cunctere lavabrisplenior et lueris, solio ferventis aquaiquam facile in medio fit uti des saepe ruinas!carbonumque gravis vis atque odor insinuaturquam facile in cerebrum, nisi aqua praecepimus ante!at cum membra domans percepit fervida febris,tum fit odor vini plagae mactabilis instar.nonne vides etiam terra quoque sulpur in ipsagignier et taetro concrescere odore bitumen,denique ubi argenti venas aurique secuntur,terrai penitus scrutantes abdita ferro,qualis expiret Scaptensula subter odores?quidve mali fit ut exalent aurata metalla!quas hominum reddunt facies qualisque colores!nonne vides audisve perire in tempore parvoquam soleant et quam vitai copia desit, quos opere in tali cohibet vis magna necessis?hos igitur tellus omnis exaestuat aestusexpiratque foras in apertum promptaque caeli.Sic et Averna loca alitibus summittere debentmortiferam vim. de terra quae surgit in auras,ut spatium caeli quadam de parte venenet;quo simul ac primum pennis delata sit ales,impediatur ibi caeco correpta veneno,ut cadat e regione loci, qua derigit aestus.quo cum conruit, hic eadem vis illius aestusreliquias vitae membris ex omnibus aufert.quippe etenim primo quasi quendam conciet aestum;posterius fit uti. cum iam cecidere veneniin fontis ipsos, ibi sit quoque vita vomenda,propterea quod magna mali fit copia circum.Fit quoque ut inter dum vis haec atque aestus Averniaeeraaeëra, qui inter avis cumquest terramque locatus.