vel violenta viri vis atque inpensa libidovel pretium, glandes atque arbita vel pira lecta.et manuum mira freti virtute pedumqueconsectabantur silvestria saecla ferarummissilibus saxis et magno pondere clavae.multaque vincebant, vitabant pauca latebris;saetigerisque pares subus silvestria membranuda dabant terrae nocturno tempore capti,circum se foliis ac frondibus involventes.nec plangore diem magno solemque per agrosquaerebant pavidi palantes noctis in umbris,sed taciti respectabant somnoque sepulti,dum rosea face sol inferret lumina caelo.a parvis quod enim consuerant cernere semperalterno tenebras et lucem tempore gigni,non erat ut fieri posset mirarier umquamnec diffidere, ne terras aeterna teneretnox in perpetuum detracto lumine solis.sed magis illud erat curae, quod saecla feraruminfestam miseris faciebant saepe quietem.eiectique domo fugiebant saxea tectaspumigeri suis adventu validique leonisatque intempesta cedebant nocte paventeshospitibus saevis instrata cubilia fronde.Nec nimio tum plus quam nunc mortalia saecla dulcia linquebant lamentis lumina vitae.unus enim tum quisque magis deprensus eorumpabula viva feris praebebat, dentibus haustus,et nemora ac montis gemitu silvasque replebatviva videns vivo sepeliri viscera busto.at quos effugium servarat corpore adeso,posterius tremulas super ulcera tetra tenentespalmas horriferis accibant vocibus Orcum,donique eos vita privarant vermina saevaexpertis opis, ignaros quid volnera vellent.at non multa virum sub signis milia ductauna dies dabat exitio nec turbida pontiaequora lidebant navis ad saxa virosque.nam temere in cassum frustra mare saepe coortumsaevibat leviterque minas ponebat inanis,nec poterat quemquam placidi pellacia pontisubdola pellicere in fraudem ridentibus undis.improba navigii ratio tum caeca iacebat.tum penuria deinde cibi languentia letomembra dabat, contra nunc rerum copia mersat.illi inprudentes ipsi sibi saepe venenumvergebant, nunc dant aliis sollertius ipsi.Inde casas postquam ac pellis ignemque pararuntet mulier coniuncta viro concessit in unumcognita sunt, prolemque ex se videre creatam,tum genus humanum primum mollescere coepit.ignis enim curavit, ut alsia corpora frigusnon ita iam possent caeli sub tegmine ferre,et Venus inminuit viris puerique parentumblanditiis facile ingenium fregere superbum.tunc et amicitiem coeperunt iungere aventesfinitimi inter se nec laedere nec violari,et pueros commendarunt muliebreque saeclum,vocibus et gestu cum balbe significarentimbecillorum esse aequum misererier omnis.nec tamen omnimodis poterat concordia gigni,sed bona magnaque pars servabat foedera caste;aut genus humanum iam tum foret omne peremptumnec potuisset adhuc perducere saecla propago.At varios linguae sonitus natura subegitmittere et utilitas expressit nomina rerum,non alia longe ratione atque ipsa videturprotrahere ad gestum pueros infantia linguae,cum facit ut digito quae sint praesentia monstrent.sentit enim vim quisque suam quod possit abuti.cornua nata prius vitulo quam frontibus extent,illis iratus petit atque infestus inurget.at catuli pantherarum scymnique leonumunguibus ac pedibus iam tum morsuque repugnant,vix etiam cum sunt dentes unguesque creati.alituum porro genus alis omne videmusfidere et a pennis tremulum petere auxiliatum.proinde putare aliquem tum nomina distribuisserebus et inde homines didicisse vocabula prima, desiperest. nam cur hic posset cuncta notarevocibus et varios sonitus emittere linguae,tempore eodem alii facere id non quisse putentur?praeterea si non alii quoque vocibus usiinter se fuerant, unde insita notities estutilitatis et unde data est huic prima potestas,quid vellet facere ut sciret animoque videret?cogere item pluris unus victosque domarenon poterat, rerum ut perdiscere nomina vellent.nec ratione docere ulla suadereque surdis,quid sit opus facto, facilest; neque enim paterenturnec ratione ulla sibi ferrent amplius aurisvocis inauditos sonitus obtundere frustra.postremo quid in hac mirabile tantoperest re,si genus humanum, cui vox et lingua vigeret,pro vario sensu varia res voce notaret?cum pecudes mutae, cum denique saecla ferarumdissimilis soleant voces variasque ciere,cum metus aut dolor est et cum iam gaudia gliscunt.quippe etenim licet id rebus cognoscere apertis.inritata canum cum primum magna Molossummollia ricta fremunt duros nudantia dentes,longe alio sonitu rabies restricta minatur,et cum iam latrant et vocibus omnia complent;at catulos blande cum lingua lambere temptantaut ubi eos lactant, pedibus morsuque potentessuspensis teneros imitantur dentibus haustus,longe alio pacto gannitu vocis adulant,et cum deserti baubantur in aedibus, aut cumplorantis fugiunt summisso corpore plagas.denique non hinnitus item differre videtur,inter equas ubi equus florenti aetate iuvencuspinnigeri saevit calcaribus ictus Amoriset fremitum patulis sub naribus edit ad arma,et cum sic alias concussis artibus hinnit?postremo genus alituum variaeque volucres,accipitres atque ossifragae mergique marinisfluctibus in salso victum vitamque petentes,longe alias alio iaciunt in tempore voces,et quom de victu certant praedaque repugnant.et partim mutant cum tempestatibus unaraucisonos cantus, cornicum ut saecla vetustacorvorumque gregis ubi aquam dicuntur et imbrisposcere et inter dum ventos aurasque vocare.ergo si varii sensus animalia cogunt,muta tamen cum sint, varias emittere voces,quanto mortalis magis aequumst tum potuissedissimilis alia atque alia res voce notare!Illud in his rebus tacitus ne forte requiras,fulmen detulit in terram mortalibus ignemprimitus, inde omnis flammarum diditur ardor;multa videmus enim caelestibus insita flammisfulgere, cum caeli donavit plaga vaporis.et ramosa tamen cum ventis pulsa vacillansaestuat in ramos incumbens arboris arbor, exprimitur validis extritus viribus ignis,emicat inter dum flammai fervidus ardor,mutua dum inter se rami stirpesque teruntur.quorum utrumque dedisse potest mortalibus ignem.inde cibum quoquere ac flammae mollire vaporesol docuit, quoniam mitescere multa videbantverberibus radiorum atque aestu victa per agros.Inque dies magis hi victum vitamque prioremcommutare novis monstrabant rebus et igni,ingenio qui praestabant et corde vigebant.condere coeperunt urbis arcemque locarepraesidium reges ipsi sibi perfugiumque,et pecudes et agros divisere atque dederepro facie cuiusque et viribus ingenioque;nam facies multum valuit viresque vigebant.posterius res inventast aurumque repertum,quod facile et validis et pulchris dempsit honorem;divitioris enim sectam plerumque secunturquam lubet et fortes et pulchro corpore creti.quod siquis vera vitam ratione gubernet,divitiae grandes homini sunt vivere parceaequo animo; neque enim est umquam penuria parvi.at claros homines voluerunt se atque potentes,ut fundamento stabili fortuna maneretet placidam possent opulenti degere vitam,ne quiquam, quoniam ad summum succedere honoremcertantes iter infestum fecere viai,et tamen e summo, quasi fulmen, deicit ictosinvidia inter dum contemptim in Tartara taetra;invidia quoniam ceu fulmine summa vaporantplerumque et quae sunt aliis magis edita cumque;ut satius multo iam sit parere quietumquam regere imperio res velle et regna tenere.proinde sine in cassum defessi sanguine sudent,angustum per iter luctantes ambitionis;quandoquidem sapiunt alieno ex ore petuntqueres ex auditis potius quam sensibus ipsis,nec magis id nunc est neque erit mox quam fuit ante.Ergo regibus occisis subversa iacebatpristina maiestas soliorum et sceptra superba,et capitis summi praeclarum insigne cruentumsub pedibus vulgi magnum lugebat honorem;nam cupide conculcatur nimis ante metutum.res itaque ad summam faecem turbasque redibat,