ex infinito iam tempore adhuc potuissentinmensi validas aevi contemnere vires.Denique tantopere inter se cum maxima mundipugnent membra, pio nequaquam concita bello,nonne vides aliquam longi certaminis ollisposse dari finem, vel cum sol et vapor omnis omnibus epotis umoribus exsuperarint?quod facere intendunt, neque adhuc conata patrantur;tantum suppeditant amnes ultraque minanturomnia diluviare ex alto gurgite ponti:ne quiquam, quoniam verrentes aequora ventideminuunt radiisque retexens aetherius sol,et siccare prius confidunt omnia possequam liquor incepti possit contingere finem.tantum spirantes aequo certamine bellummagnis ~~inter se~~ de rebus cernere certant,cum semel interea fuerit superantior igniset semel, ut fama est, umor regnarit in arvis.ignis enim superavit et ambiens multa perussit,avia cum Phaethonta rapax vis solis equorumaethere raptavit toto terrasque per omnis.at pater omnipotens ira tum percitus acrimagnanimum Phaethonta repenti fulminis ictudeturbavit equis in terram, Solque cadentiobvius aeternam succepit lampada mundidisiectosque redegit equos iunxitque trementis,inde suum per iter recreavit cuncta gubernans,scilicet ut veteres Graium cecinere poetaepoëtae.quod procul a vera nimis est ratione repulsum.ignis enim superare potest ubi materiaiex infinito sunt corpora plura coorta;inde cadunt vires aliqua ratione revictae,aut pereunt res exustae torrentibus auris.umor item quondam coepit superare coortus,ut fama est, hominum vitas quando obruit undis;inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit,ex infinito fuerat quae cumque coorta,constiterunt imbres et flumina vim minuerunt.Sed quibus ille modis coniectus materiaifundarit terram et caelum pontique profunda,solis lunai cursus, ex ordine ponam.nam certe neque consilio primordia rerumordine se suo quaeque sagaci mente locaruntnec quos quaeque darent motus pepigere profecto;sed quia multa modis multis primordia rerumex infinito iam tempore percita plagisponderibusque suis consuerunt concita ferriomnimodisque coire atque omnia pertemptare,quae cumque inter se possent congressa creare,propterea fit uti magnum volgata per aevomomnigenus coetus et motus experiundotandem conveniant ea quae coniecta repentemagnarum rerum fiunt exordia saepe,terrai maris et caeli generisque animantum.Hic neque tum solis rota cerni lumine largoaltivolans poterat nec magni sidera mundinec mare nec caelum nec denique terra neque aeraërnec similis nostris rebus res ulla videri,sed nova tempestas quaedam molesque coorta.diffugere inde loci partes coepere paresquecum paribus iungi res et discludere mundum membraque dividere et magnas disponere partesomnigenis e principiis, discordia quorumintervalla vias conexus pondera plagasconcursus motus turbabat proelia miscenspropter dissimilis formas variasque figuras,quod non omnia sic poterant coniuncta manerenec motus inter sese dare convenientis,hoc est, a terris altum secernere caelum,et sorsum mare, uti secreto umore pateret,seorsus item puri secretique aetheris ignes.Quippe etenim primum terrai corpora quaeque,propterea quod erant gravia et perplexa, coibantin medio atque imas capiebant omnia sedes;quae quanto magis inter se perplexa coibant,tam magis expressere ea quae mare sidera solemlunamque efficerent et magni moenia mundi;omnia enim magis haec e levibus atque rutundisseminibus multoque minoribus sunt elementisquam tellus. ideo per rara foramina terraepartibus erumpens primus se sustulit aetherignifer et multos secum levis abstulit ignis,non alia longe ratione ac saepe videmus,aurea cum primum gemmantis rore per herbasmatutina rubent radiati lumina solisexhalantque lacus nebulam fluviique perennesipsaque ut inter dum tellus fumare videtur;omnia quae sursum cum conciliantur, in altocorpore concreto subtexunt nubila caelum.sic igitur tum se levis ac diffusilis aethercorpore concreto circum datus undique saepsitet late diffusus in omnis undique partisomnia sic avido complexu cetera saepsit.hunc exordia sunt solis lunaeque secuta,interutrasque globi quorum vertuntur in auris;quae neque terra sibi adscivit nec maximus aether,quod neque tam fuerunt gravia ut depressa sederent,nec levia ut possent per summas labier oras,et tamen interutrasque ita sunt, ut corpora vivaversent et partes ut mundi totius extent;quod genus in nobis quaedam licet in stationemembra manere, tamen cum sint ea quae moveantur.his igitur rebus retractis terra repente,maxuma qua nunc se ponti plaga caerula tendit,succidit et salso suffudit gurgite fossas.inque dies quanto circum magis aetheris aestuset radii solis cogebant undique terramverberibus crebris extrema ad limina fartamin medio ut propulsa suo condensa coiret,tam magis expressus salsus de corpore sudoraugebat mare manando camposque natantis,et tanto magis illa foras elapsa volabantcorpora multa vaporis et aerisaëris altaque caelidensabant procul a terris fulgentia templa.sidebant campi, crescebant montibus altisascensus; neque enim poterant subsidere saxa nec pariter tantundem omnes succumbere partis.Sic igitur terrae concreto corpore pondusconstitit atque omnis mundi quasi limus in imumconfluxit gravis et subsedit funditus ut faex;inde mare, inde aeraër, inde aether ignifer ipsecorporibus liquidis sunt omnia pura relictaet leviora aliis alia, et liquidissimus aetheratque levissimus aeriasaërias super influit aurasnec liquidum corpus turbantibus aerisaëris auriscommiscet; sinit haec violentis omnia vertiturbinibus, sinit incertis turbare procellis,ipse suos ignis certo fert impete labens.nam modice fluere atque uno posse aethera nisusignificat Pontos, mare certo quod fluit aestuunum labendi conservans usque tenorem.Motibus astrorum nunc quae sit causa canamus.principio magnus caeli si vortitur orbis,ex utraque polum parti premere aeraaëra nobisdicendum est extraque tenere et claudere utrimque;inde alium supra fluere atque intendere eodemquo volvenda micant aeterni sidera mundi;aut alium supter, contra qui subvehat orbem,ut fluvios versare rotas atque austra videmus.est etiam quoque uti possit caelum omne manerein statione, tamen cum lucida signa ferantur,sive quod inclusi rapidi sunt aetheris aestusquaerentesque viam circum versantur et ignespassim per caeli volvunt summania templa,sive aliunde fluens alicunde extrinsecus aeraërversat agens ignis, sive ipsi serpere possunt,quo cuiusque cibus vocat atque invitat euntis,flammea per caelum pascentis corpora passim.nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certumdifficilest; sed quid possit fiatque per omnein variis mundis varia ratione creatis,id doceo plurisque sequor disponere causas,motibus astrorum quae possint esse per omne;e quibus una tamen sit et haec quoque causa necessest,quae vegeat motum signis; sed quae sit earumpraecipere haud quaquamst pedetemptim progredientis.Terraque ut in media mundi regione quiescat,evanescere paulatim et decrescere pondusconvenit atque aliam naturam supter habereex ineunte aevo coniunctam atque uniter aptampartibus aeriisaëriis mundi, quibus insita vivit.propterea non est oneri neque deprimit auras,ut sua cuique homini nullo sunt pondere membranec caput est oneri collo nec denique totumcorporis in pedibus pondus sentimus inesse;at quae cumque foris veniunt inpostaque nobispondera sunt laedunt, permulto saepe minora.usque adeo magni refert quid quaeque queat res.sic igitur tellus non est aliena repenteallata atque auris aliunde obiecta alienis,sed pariter prima concepta ab origine mundi certaque pars eius, quasi nobis membra videntur.Praeterea grandi tonitru concussa repenteterra supra quae se sunt concutit omnia motu;quod facere haut ulla posset ratione, nisi essetpartibus aeriisaëriis mundi caeloque revincta;nam communibus inter se radicibus haerentex ineunte aevo coniuncta atque uniter aucta.Nonne vides etiam quam magno pondere nobissustineat corpus tenuissima vis animai,propterea quia tam coniuncta atque uniter apta est?Denique iam saltu pernici tollere corpusquid potis est nisi vis animae, quae membra gubernat?iamne vides quantum tenuis natura valerepossit, ubi est coniuncta gravi cum corpore, ut aeraërconiunctus terris et nobis est animi vis?Nec nimio solis maior rota nec minor ardoresse potest, nostris quam sensibus esse videtur.nam quibus e spatiis cumque ignes lumina possuntadiicere et calidum membris adflare vaporem,nil magnis intervallis de corpore libantflammarum, nihil ad speciem est contractior ignis.proinde, calor quoniam solis lumenque profusumperveniunt nostros ad sensus et loca fulgent,forma quoque hinc solis debet filumque videri,nil adeo ut possis plus aut minus addere vere.~~perveniunt nostros ad sensus et loca fulgent~~lunaque sive notho fertur loca lumine lustrans,sive suam proprio iactat de corpore lucem,quidquid id est, nihilo fertur maiore figuraquam, nostris oculis qua cernimus, esse videtur.nam prius omnia, quae longe semota tuemuraeraaëra per multum, specie confusa videnturquam minui filum. quapropter luna necesse est,quandoquidem claram speciem certamque figurampraebet, ut est oris extremis cumque notata,quanta quoquest, tanta hinc nobis videatur in alto.postremo quos cumque vides hinc aetheris ignes,scire licet perquam pauxillo posse minoresesse vel exigua maioris parte brevique.quandoquidem quos cumque in terris cernimus ~~ignes~~,dum tremor et clarus dum cernitur ardor eorum,perparvom quiddam inter dum mutare videnturalteram utram in partem filum, quo longius absunt.Illud item non est mirandum, qua rationetantulus ille queat tantum sol mittere lumen,quod maria ac terras omnis caelumque rigandocompleat et calido perfundat cuncta vapore.~~quanta quoquest tanta hinc nobis videatur in alto~~nam licet hinc mundi patefactum totius unumlargifluum fontem scatere atque erumpere lumen,ex omni mundo quia sic elementa vaporisundique conveniunt et sic coniectus eorumconfluit, ex uno capite hic ut profluat ardor.nonne vides etiam quam late parvus aquaiprata riget fons inter dum campisque redundet? est etiam quoque uti non magno solis ab igniaeraaëra percipiat calidis fervoribus ardor,opportunus ita est si forte et idoneus aeraër,ut queat accendi parvis ardoribus ictus;quod genus inter dum segetes stipulamque videmusaccidere ex una scintilla incendia passim.forsitan et rosea sol alte lampade lucenspossideat multum caecis fervoribus ignemcircum se, nullo qui sit fulgore notatus,aestifer ut tantum radiorum exaugeat ictum.Nec ratio solis simplex et recta patescit,quo pacto aestivis e partibus aegocerotisbrumalis adeat flexus atque inde revertenscanceris ut vertat metas ad solstitialis,lunaque mensibus id spatium videatur obire,annua sol in quo consumit tempora cursu.non, inquam, simplex his rebus reddita causast.nam fieri vel cum primis id posse videtur,Democriti quod sancta viri sententia ponit,quanto quaeque magis sint terram sidera propter,tanto posse minus cum caeli turbine ferri;evanescere enim rapidas illius et acrisimminui supter viris, ideoque relinquipaulatim solem cum posterioribus signis,inferior multo quod sit quam fervida signa.et magis hoc lunam: quanto demissior eiuscursus abest procul a caelo terrisque propinquat,tanto posse minus cum signis tendere cursum.flaccidiore etiam quanto iam turbine ferturinferior quam sol, tanto magis omnia signahanc adipiscuntur circum praeterque feruntur.propterea fit ut haec ad signum quodque revertimobilius videatur, ad hanc quia signa revisunt.fit quoque ut e mundi transversis partibus aeraëralternis certo fluere alter tempore possit,qui queat aestivis solem detrudere signisbrumalis usque ad flexus gelidumque rigorem,et qui reiciat gelidis a frigoris umbrisaestiferas usque in partis et fervida signa.et ratione pari lunam stellasque putandumst,quae volvunt magnos in magnis orbibus annos,aeribusaëribus posse alternis e partibus ire.nonne vides etiam diversis nubila ventisdiversas ire in partis inferna supernis?qui minus illa queant per magnos aetheris orbisaestibus inter se diversis sidera ferri?At nox obruit ingenti caligine terras,aut ubi de longo cursu sol ultima caeliimpulit atque suos efflavit languidus ignisconcussos itere et labefactos aereaëre multo,aut quia sub terras cursum convortere cogitvis eadem, supra quae terras pertulit orbem.Tempore item certo roseam Matuta per orasaetheris auroram differt et lumina pandit,aut quia sol idem, sub terras ille revertens, anticipat caelum radiis accendere temptans,aut quia conveniunt ignes et semina multaconfluere ardoris consuerunt tempore certo,quae faciunt solis nova semper lumina gigni;quod genus Idaeis fama est e montibus altisdispersos ignis orienti lumine cerni,inde coire globum quasi in unum et conficere orbem.nec tamen illud in his rebus mirabile debetesse, quod haec ignis tam certo tempore possintsemina confluere et solis reparare nitorem.multa videmus enim, certo quae tempore fiuntomnibus in rebus. florescunt tempore certoarbusta et certo dimittunt tempore florem.nec minus in certo dentes cadere imperat aetastempore et inpubem molli pubescere vesteet pariter mollem malis demittere barbam.fulmina postremo nix imbres nubila ventinon nimis incertis fiunt in partibus anni.namque ubi sic fuerunt causarum exordia primaatque ita res mundi cecidere ab origine prima,conseque quoque iam redeunt ex ordine certo.Crescere itemque dies licet et tabescere noctes,et minui luces, cum sumant augmina noctis,aut quia sol idem sub terras atque superneimparibus currens amfractibus aetheris oraspartit et in partis non aequas dividit orbem,et quod ab alterutra detraxit parte, reponiteius in adversa tanto plus parte relatus,donec ad id signum caeli pervenit, ubi anninodus nocturnas exaequat lucibus umbras;nam medio cursu flatus aquilonis et austridistinet aequato caelum discrimine metaspropter signiferi posituram totius orbis,annua sol in quo concludit tempora serpens,obliquo terras et caelum lumine lustrans,ut ratio declarat eorum qui loca caeliomnia dispositis signis ornata notarunt.aut quia crassior est certis in partibus aeraër,sub terris ideo tremulum iubar haesitat ignisnec penetrare potest facile atque emergere ad ortus;propterea noctes hiberno tempore longaecessant, dum veniat radiatum insigne diei.aut etiam, quia sic alternis partibus annitardius et citius consuerunt confluere ignes,qui faciunt solem certa de surgere parte,propterea fit uti videantur dicere verum.Luna potest solis radiis percussa nitereinque dies magis id lumen convertere nobisad speciem, quantum solis secedit ab orbi,donique eum contra pleno bene lumine fulsitatque oriens obitus eius super edita vidit;inde minutatim retro quasi condere lumendebet item, quanto propius iam solis ad ignemlabitur ex alia signorum parte per orbem;ut faciunt, lunam qui fingunt esse pilai consimilem cursusque viam sub sole tenere.est etiam quare proprio cum lumine possitvolvier et varias splendoris reddere formas;corpus enim licet esse aliud, quod fertur et unalabitur omnimodis occursans officiensque,nec potis est cerni, quia cassum lumine fertur.versarique potest, globus ut, si forte, pilaidimidia ex parti candenti lumine tinctus,versandoque globum variantis edere formas,donique eam partem, quae cumque est ignibus aucta,ad speciem vertit nobis oculosque patentis;inde minutatim retro contorquet et aufertluciferam partem glomeraminis atque pilai;ut Babylonica Chaldaeum doctrina refutansastrologorum artem contra convincere tendit,proinde quasi id fieri nequeat quod pugnat uterqueaut minus hoc illo sit cur amplectier ausis.denique cur nequeat semper nova luna creariordine formarum certo certisque figurisinque dies privos aborisci quaeque creataatque alia illius reparari in parte locoque,difficilest ratione docere et vincere verbis,ordine cum ~~videas~~ tam certo multa creari.it Ver et Venus et Veneris praenuntius antepennatus graditur, Zephyri vestigia propterFlora quibus mater praespargens ante viaicuncta coloribus egregiis et odoribus opplet.inde loci sequitur Calor aridus et comes unapulverulenta Ceres et etesia flabra aquilonum.inde Autumnus adit, graditur simul Euhius Euan.inde aliae tempestates ventique secuntur,altitonans Volturnus et Auster fulmine pollens.tandem Bruma nives adfert pigrumque rigoremreddit. Hiemps sequitur crepitans hanc dentibus algu.quo minus est mirum, si certo tempore lunagignitur et certo deletur tempore rusus,cum fieri possint tam certo tempore multa.Solis item quoque defectus lunaeque latebraspluribus e causis fieri tibi posse putandumst.nam cur luna queat terram secludere solislumine et a terris altum caput obstruere ei,obiciens caecum radiis ardentibus orbem,tempore eodem aliut facere id non posse puteturcorpus, quod cassum labatur lumine semper?solque suos etiam dimittere languidus ignistempore cur certo nequeat recreareque lumen,cum loca praeteriit flammis infesta per auras,quae faciunt ignis interstingui atque perire?et cur terra queat lunam spoliare vicissimlumine et oppressum solem super ipsa tenere,menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras,tempore eodem aliud nequeat succurrere lunaecorpus vel supra solis perlabier orbem,quod radios inter rumpat lumenque profusum?et tamen ipsa suo si fulget luna nitore, cur nequeat certa mundi languescere parte,dum loca luminibus propriis inimica per exit?~~menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras~~.Quod superest, quoniam magni per caerula mundiqua fieri quicquid posset ratione resolvi,solis uti varios cursus lunaeque meatusnoscere possemus quae vis et causa cieret,quove modo ~~possent~~ offecto lumine obireet neque opinantis tenebris obducere terras,cum quasi conivent et aperto lumine rursumomnia convisunt clara loca candida luce,nunc redeo ad mundi novitatem et mollia terraearva, novo fetu quid primum in luminis orastollere et incertis crerint committere ventis.Principio genus herbarum viridemque nitoremterra dedit circum collis camposque per omnis,florida fulserunt viridanti prata colore,arboribusque datumst variis exinde per aurascrescendi magnum inmissis certamen habenis.ut pluma atque pili primum saetaeque creanturquadripedum membris et corpore pennipotentum,sic nova tum tellus herbas virgultaque primumsustulit, inde loci mortalia saecla creavitmulta modis multis varia ratione coorta.nam neque de caelo cecidisse animalia possunt,nec terrestria de salsis exisse lacunis.linquitur ut merito maternum nomen adeptaterra sit, e terra quoniam sunt cuncta creata.multaque nunc etiam existunt animalia terrisimbribus et calido solis concreta vapore;quo minus est mirum, si tum sunt plura coortaet maiora, nova tellure atque aethere adulta.principio genus alituum variaeque volucresova relinquebant exclusae tempore verno,folliculos ut nunc teretis aestate cicadaelincunt sponte sua victum vitamque petentes.tum tibi terra dedit primum mortalia saecla.multus enim calor atque umor superabat in arvis.hoc ubi quaeque loci regio opportuna dabatur,crescebant uteri terram radicibus apti;quos ubi tempore maturo pate fecerat aetasinfantum, fugiens umorem aurasque petessens,convertebat ibi natura foramina terraeet sucum venis cogebat fundere apertisconsimilem lactis, sicut nunc femina quaequecum peperit, dulci repletur lacte, quod omnisimpetus in mammas convertitur ille alimenti.terra cibum pueris, vestem vapor, herba cubilepraebebat multa et molli lanugine abundans.at novitas mundi nec frigora dura ciebatnec nimios aestus nec magnis viribus auras.omnia enim pariter crescunt et robora sumunt.Quare etiam atque etiam maternum nomen adeptaterra tenet merito, quoniam genus ipsa creavithumanum atque animal prope certo tempore fudit omne quod in magnis bacchatur montibus passim,aeriasqueaëriasque simul volucres variantibus formis.sed quia finem aliquam pariendi debet habere,destitit, ut mulier spatio defessa vetusto.mutat enim mundi naturam totius aetasex alioque alius status excipere omnia debetnec manet ulla sui similis res: omnia migrant,omnia commutat natura et vertere cogit.namque aliud putrescit et aevo debile languet,porro aliud ~~suc~~crescit et e contemptibus exit.sic igitur mundi naturam totius aetasmutat, et ex alio terram status excipit alter,quod potuit nequeat, possit quod non tulit ante.Multaque tum tellus etiam portenta creareconatast mira facie membrisque coorta,androgynem, interutras necutrumque utrimque remotum,orba pedum partim, manuum viduata vicissim,muta sine ore etiam, sine voltu caeca reperta,vinctaque membrorum per totum corpus adhaesu,nec facere ut possent quicquam nec cedere quoquamnec vitare malum nec sumere quod volet usus.cetera de genere hoc monstra ac portenta creabat,ne quiquam, quoniam natura absterruit auctumnec potuere cupitum aetatis tangere floremnec reperire cibum nec iungi per Veneris res.multa videmus enim rebus concurrere debere,ut propagando possint procudere saecla;pabula primum ut sint, genitalia deinde per artussemina qua possint membris manare remissis,feminaque ut maribus coniungi possit, habere,mutua qui mutent inter se gaudia uterque.Multaque tum interiisse animantum saecla necessestnec potuisse propagando procudere prolem.nam quae cumque vides vesci vitalibus auris,aut dolus aut virtus aut denique mobilitas estex ineunte aevo genus id tutaTA reservans.multaque sunt, nobis ex utilitate sua quaecommendata manent, tutelae tradita nostrae.principio genus acre leonum saevaque saeclatutatast virtus, volpes dolus et fuga cervos.at levisomna canum fido cum pectore corda,et genus omne quod est veterino semine partumlanigeraeque simul pecudes et bucera saeclaomnia sunt hominum tutelae tradita, Memmi;nam cupide fugere feras pacemque secutasunt et larga suo sine pabula parta labore,quae damus utilitatis eorum praemia causa.at quis nil horum tribuit natura, nec ipsasponte sua possent ut vivere nec dare nobisutilitatem aliquam, quare pateremur eorumpraesidio nostro pasci genus esseque tutum,scilicet haec aliis praedae lucroque iacebantindupedita suis fatalibus omnia vinclis,donec ad interitum genus id natura redegit.Sed neque Centauri fuerunt nec tempore in ullo esse queunt duplici natura et corpore binoex alienigenis membris compacta, potestashinc illinc partis ut sat par esse potissit.id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.principio circum tribus actis impiger annisfloret equus, puer haut quaquam; nam saepe etiam nuncubera mammarum in somnis lactantia quaeret.post ubi equum validae vires aetate senectamembraque deficiunt fugienti languida vita,tum demum puerili aevo florenta iuventasofficit et molli vestit lanugine malas;ne forte ex homine et veterino semine equorumconfieri credas Centauros posse neque esse,aut rapidis canibus succinctas semimariniscorporibus Scyllas et cetera de genere horum,inter se quorum discordia membra videmus;quae neque florescunt pariter nec robora sumuntcorporibus neque proiciunt aetate senectanec simili Venere ardescunt nec moribus unisconveniunt neque sunt eadem iucunda per artus.quippe videre licet pinguescere saepe cicutabarbigeras pecudes, homini quae est acre venenum.flamma quidem ~~vero~~ cum corpora fulva leonumtam soleat torrere atque urere quam genus omnevisceris in terris quod cumque et sanguinis extet,qui fieri potuit, triplici cum corpore ut una,prima leo, postrema draco, media ipsa, Chimaeraore foras acrem flaret de corpore flammam?quare etiam tellure nova caeloque recentitalia qui fingit potuisse animalia gigni,nixus in hoc uno novitatis nomine inani,multa licet simili ratione effutiat ore,aurea tum dicat per terras flumina vulgofluxisse et gemmis florere arbusta suessesuësseaut hominem tanto membrorum esse impete natum,trans maria alta pedum nisus ut ponere possetet manibus totum circum se vertere caelum.nam quod multa fuere in terris semina rerum,tempore quo primum tellus animalia fudit,nil tamen est signi mixtas potuisse creariinter se pecudes compactaque membra animantum,propterea quia quae de terris nunc quoque abundantherbarum genera ac fruges arbustaque laetanon tamen inter se possunt complexa creari,sed res quaeque suo ritu procedit et omnesfoedere naturae certo discrimina servant.Et genus humanum multo fuit illud in arvisdurius, ut decuit, tellus quod dura creasset,et maioribus et solidis magis ossibus intusfundatum, validis aptum per viscera nervis,nec facile ex aestu nec frigore quod capereturnec novitate cibi nec labi corporis ulla.multaque per caelum solis volventia lustravolgivago vitam tractabant more ferarum.nec robustus erat curvi moderator aratri quisquam, nec scibat ferro molirier arvanec nova defodere in terram virgulta neque altisarboribus veteres decidere falcibus ramos.quod sol atque imbres dederant, quod terra crearatsponte sua, satis id placabat pectora donum.glandiferas inter curabant corpora quercusplerumque; et quae nunc hiberno tempore cernisarbita puniceo fieri matura colore,plurima tum tellus etiam maiora ferebat.multaque praeterea novitas tum florida mundipabula dura tulit, miseris mortalibus ampla.at sedare sitim fluvii fontesque vocabant,ut nunc montibus e magnis decursus aquaiclaricitat late sitientia saecla ferarum.denique nota vagis silvestria templa tenebantnympharum, quibus e scibant umore fluentalubrica proluvie larga lavere umida saxa,umida saxa, super viridi stillantia musco,et partim plano scatere atque erumpere campo.necdum res igni scibant tractare neque utipellibus et spoliis corpus vestire ferarum,sed nemora atque cavos montis silvasque colebantet frutices inter condebant squalida membraverbera ventorum vitare imbrisque coacti.nec commune bonum poterant spectare neque ullismoribus inter se scibant nec legibus uti.quod cuique obtulerat praedae fortuna, ferebatsponte sua sibi quisque valere et vivere doctus.et Venus in silvis iungebat corpora amantum;conciliabat enim vel mutua quamque cupidovel violenta viri vis atque inpensa libidovel pretium, glandes atque arbita vel pira lecta.et manuum mira freti virtute pedumqueconsectabantur silvestria saecla ferarummissilibus saxis et magno pondere clavae.multaque vincebant, vitabant pauca latebris;saetigerisque pares subus silvestria membranuda dabant terrae nocturno tempore capti,circum se foliis ac frondibus involventes.nec plangore diem magno solemque per agrosquaerebant pavidi palantes noctis in umbris,sed taciti respectabant somnoque sepulti,dum rosea face sol inferret lumina caelo.a parvis quod enim consuerant cernere semperalterno tenebras et lucem tempore gigni,non erat ut fieri posset mirarier umquamnec diffidere, ne terras aeterna teneretnox in perpetuum detracto lumine solis.sed magis illud erat curae, quod saecla feraruminfestam miseris faciebant saepe quietem.eiectique domo fugiebant saxea tectaspumigeri suis adventu validique leonisatque intempesta cedebant nocte paventeshospitibus saevis instrata cubilia fronde.Nec nimio tum plus quam nunc mortalia saecla dulcia linquebant lamentis lumina vitae.unus enim tum quisque magis deprensus eorumpabula viva feris praebebat, dentibus haustus,et nemora ac montis gemitu silvasque replebatviva videns vivo sepeliri viscera busto.at quos effugium servarat corpore adeso,posterius tremulas super ulcera tetra tenentespalmas horriferis accibant vocibus Orcum,donique eos vita privarant vermina saevaexpertis opis, ignaros quid volnera vellent.at non multa virum sub signis milia ductauna dies dabat exitio nec turbida pontiaequora lidebant navis ad saxa virosque.nam temere in cassum frustra mare saepe coortumsaevibat leviterque minas ponebat inanis,nec poterat quemquam placidi pellacia pontisubdola pellicere in fraudem ridentibus undis.improba navigii ratio tum caeca iacebat.tum penuria deinde cibi languentia letomembra dabat, contra nunc rerum copia mersat.illi inprudentes ipsi sibi saepe venenumvergebant, nunc dant ~~aliis~~ sollertius ipsi.Inde casas postquam ac pellis ignemque pararuntet mulier coniuncta viro concessit in unumcognita sunt, prolemque ex se videre creatam,tum genus humanum primum mollescere coepit.ignis enim curavit, ut alsia corpora frigusnon ita iam possent caeli sub tegmine ferre,et Venus inminuit viris puerique parentumblanditiis facile ingenium fregere superbum.tunc et amicitiem coeperunt iungere aventesfinitimi inter se nec laedere nec violari,et pueros commendarunt muliebreque saeclum,vocibus et gestu cum balbe significarentimbecillorum esse aequum misererier omnis.nec tamen omnimodis poterat concordia gigni,sed bona magnaque pars servabat foedera caste;aut genus humanum iam tum foret omne peremptumnec potuisset adhuc perducere saecla propago.At varios linguae sonitus natura subegitmittere et utilitas expressit nomina rerum,non alia longe ratione atque ipsa videturprotrahere ad gestum pueros infantia linguae,cum facit ut digito quae sint praesentia monstrent.sentit enim vim quisque suam quod possit abuti.cornua nata prius vitulo quam frontibus extent,illis iratus petit atque infestus inurget.at catuli pantherarum scymnique leonumunguibus ac pedibus iam tum morsuque repugnant,vix etiam cum sunt dentes unguesque creati.alituum porro genus alis omne videmusfidere et a pennis tremulum petere auxiliatum.proinde putare aliquem tum nomina distribuisserebus et inde homines didicisse vocabula prima, desiperest. nam cur hic posset cuncta notarevocibus et varios sonitus emittere linguae,tempore eodem alii facere id non quisse putentur?praeterea si non alii quoque vocibus usiinter se fuerant, unde insita notities estutilitatis et unde data est huic prima potestas,quid vellet facere ut sciret animoque videret?cogere item pluris unus victosque domarenon poterat, rerum ut perdiscere nomina vellent.nec ratione docere ulla suadereque surdis,quid sit opus facto, facilest; neque enim paterenturnec ratione ulla sibi ferrent amplius aurisvocis inauditos sonitus obtundere frustra.postremo quid in hac mirabile tantoperest re,si genus humanum, cui vox et lingua vigeret,pro vario sensu varia res voce notaret?cum pecudes mutae, cum denique saecla ferarumdissimilis soleant voces variasque ciere,cum metus aut dolor est et cum iam gaudia gliscunt.quippe etenim licet id rebus cognoscere apertis.inritata canum cum primum magna Molossummollia ricta fremunt duros nudantia dentes,longe alio sonitu rabies restricta minatur,et cum iam latrant et vocibus omnia complent;at catulos blande cum lingua lambere temptantaut ubi eos lactant, pedibus morsuque potentessuspensis teneros imitantur dentibus haustus,longe alio pacto gannitu vocis adulant,et cum deserti baubantur in aedibus, aut cumplorantis fugiunt summisso corpore plagas.denique non hinnitus item differre videtur,inter equas ubi equus florenti aetate iuvencuspinnigeri saevit calcaribus ictus Amoriset fremitum patulis sub naribus edit ad arma,et cum sic alias concussis artibus hinnit?postremo genus alituum variaeque volucres,accipitres atque ossifragae mergique marinisfluctibus in salso victum vitamque petentes,longe alias alio iaciunt in tempore voces,et quom de victu certant praedaque repugnant.et partim mutant cum tempestatibus unaraucisonos cantus, cornicum ut saecla vetustacorvorumque gregis ubi aquam dicuntur et imbrisposcere et inter dum ventos aurasque vocare.ergo si varii sensus animalia cogunt,muta tamen cum sint, varias emittere voces,quanto mortalis magis aequumst tum potuissedissimilis alia atque alia res voce notare!Illud in his rebus tacitus ne forte requiras,fulmen detulit in terram mortalibus ignemprimitus, inde omnis flammarum diditur ardor;multa videmus enim caelestibus insita flammisfulgere, cum caeli donavit plaga vaporis.et ramosa tamen cum ventis pulsa vacillansaestuat in ramos incumbens arboris arbor, exprimitur validis extritus viribus ignis,emicat inter dum flammai fervidus ardor,mutua dum inter se rami stirpesque teruntur.quorum utrumque dedisse potest mortalibus ignem.inde cibum quoquere ac flammae mollire vaporesol docuit, quoniam mitescere multa videbantverberibus radiorum atque aestu victa per agros.Inque dies magis hi victum vitamque prioremcommutare novis monstrabant rebus et igni,ingenio qui praestabant et corde vigebant.condere coeperunt urbis arcemque locarepraesidium reges ipsi sibi perfugiumque,et pecudes et agros divisere atque dederepro facie cuiusque et viribus ingenioque;nam facies multum valuit viresque vigebant.posterius res inventast aurumque repertum,quod facile et validis et pulchris dempsit honorem;divitioris enim sectam plerumque secunturquam lubet et fortes et pulchro corpore creti.quod siquis vera vitam ratione gubernet,divitiae grandes homini sunt vivere parceaequo animo; neque enim est umquam penuria parvi.at claros homines voluerunt se atque potentes,ut fundamento stabili fortuna maneretet placidam possent opulenti degere vitam,ne quiquam, quoniam ad summum succedere honoremcertantes iter infestum fecere viai,et tamen e summo, quasi fulmen, deicit ictosinvidia inter dum contemptim in Tartara taetra;invidia quoniam ceu fulmine summa vaporantplerumque et quae sunt aliis magis edita cumque;ut satius multo iam sit parere quietumquam regere imperio res velle et regna tenere.proinde sine in cassum defessi sanguine sudent,angustum per iter luctantes ambitionis;quandoquidem sapiunt alieno ex ore petuntqueres ex auditis potius quam sensibus ipsis,nec magis id nunc est neque erit mox quam fuit ante.Ergo regibus occisis subversa iacebatpristina maiestas soliorum et sceptra superba,et capitis summi praeclarum insigne cruentumsub pedibus vulgi magnum lugebat honorem;nam cupide conculcatur nimis ante metutum.res itaque ad summam faecem turbasque redibat,imperium sibi cum ac summatum quisque petebat.inde magistratum partim docuere creareiuraque constituere, ut vellent legibus uti.nam genus humanum, defessum vi colere aevom,ex inimicitiis languebat; quo magis ipsumsponte sua cecidit sub leges artaque iura.acrius ex ira quod enim se quisque parabatulcisci quam nunc concessumst legibus aequis,hanc ob rem est homines pertaesum vi colere aevom.inde metus maculat poenarum praemia vitae.circumretit enim vis atque iniuria quemque atque unde exortast, ad eum plerumque revertit,nec facilest placidam ac pacatam degere vitamqui violat factis communia foedera pacis.etsi fallit enim divom genus humanumque,perpetuo tamen id fore clam diffidere debet;quippe ubi se multi per somnia saepe loquentesaut morbo delirantes protraxe feranturet celata ~~mala~~ in medium et peccata dedisse.Nunc quae causa deum per magnas numina gentispervulgarit et ararum compleverit urbissuscipiendaque curarit sollemnia sacra,quae nunc in magnis florent sacra rebus locisque,unde etiam nunc est mortalibus insitus horror,qui delubra deum nova toto suscitat orbiterrarum et festis cogit celebrare diebus,non ita difficilest rationem reddere verbis.quippe etenim iam tum divom mortalia saeclaegregias animo facies vigilante videbantet magis in somnis mirando corporis auctu.his igitur sensum tribuebant propterea quodmembra movere videbantur vocesque superbasmittere pro facie praeclara et viribus amplis.aeternamque dabant vitam, quia semper eorumsubpeditabatur facies et forma manebat,et tamen omnino quod tantis viribus auctosnon temere ulla vi convinci posse putabant.fortunisque ideo longe praestare putabant,quod mortis timor haut quemquam vexaret eorum,et simul in somnis quia multa et mira videbantefficere et nullum capere ipsos inde laborem.praeterea caeli rationes ordine certoet varia annorum cernebant tempora vertinec poterant quibus id fieret cognoscere causis.ergo perfugium sibi habebant omnia divistradere et illorum nutu facere omnia flecti.in caeloque deum sedes et templa locarunt,per caelum volvi quia nox et luna videtur,luna dies et nox et noctis signa severanoctivagaeque faces caeli flammaeque volantes,nubila sol imbres nix venti fulmina grandoet rapidi fremitus et murmura magna minarum.O genus infelix humanum, talia diviscum tribuit facta atque iras adiunxit acerbas!quantos tum gemitus ipsi sibi, quantaque nobisvolnera, quas lacrimas peperere minoribus nostris!nec pietas ullast velatum saepe viderivertier ad lapidem atque omnis accedere ad arasnec procumbere humi prostratum et pandere palmasante deum delubra nec aras sanguine multospargere quadrupedum nec votis nectere vota,sed mage pacata posse omnia mente tueri.nam cum suspicimus magni caelestia munditempla super stellisque micantibus aethera fixum,et venit in mentem solis lunaeque viarum,tunc aliis oppressa malis in pectora cura illa quoque expergefactum caput erigere infit,ne quae forte deum nobis inmensa potestassit, vario motu quae candida sidera verset;temptat enim dubiam mentem rationis egestas,ecquae nam fuerit mundi genitalis origo,et simul ecquae sit finis, quoad moenia mundiet taciti motus hunc possint ferre laborem,an divinitus aeterna donata saluteperpetuo possint aevi labentia tractuinmensi validas aevi contemnere viris.praeterea cui non animus formidine divumcontrahitur, cui non correpunt membra pavore,fulminis horribili cum plaga torrida telluscontremit et magnum percurrunt murmura caelum?non populi gentesque tremunt, regesque superbicorripiunt divum percussi membra timore,ne quod ob admissum foede dictumve superbepoenarum grave sit solvendi tempus adauctum?summa etiam cum vis violenti per mare ventiinduperatorem classis super aequora verritcum validis pariter legionibus atque elephantis,non divom pacem votis adit ac prece quaesitventorum pavidus paces animasque secundas?ne quiquam, quoniam violento turbine saepecorreptus nihilo fertur minus ad vada leti.usque adeo res humanas vis abdita quaedamopterit et pulchros fascis saevasque securesproculcare ac ludibrio sibi habere videtur.denique sub pedibus tellus cum tota vacillatconcussaeque cadunt urbes dubiaeque minantur,quid mirum si se temnunt mortalia saeclaatque potestatis magnas mirasque relinquuntin rebus viris divum, quae cuncta gubernent?Quod super est, ae~~s at~~que aurum ferrumque repertumstet simul argenti pondus plumbique potestas,ignis ubi ingentis silvas ardore cremaratmontibus in magnis, seu caelo fulmine misso,sive quod inter se bellum silvestre gerenteshostibus intulerant ignem formidinis ergo,sive quod inducti terrae bonitate volebantpandere agros pinguis et pascua reddere rura,sive feras interficere et ditescere praeda;nam fovea atque igni prius est venarier ortumquam saepire plagis saltum canibusque ciere.quicquid id est, qua cumque e causa flammeus ardorhorribili sonitu silvas exederat altisa radicibus et terram percoxerat igni,manabat venis ferventibus in loca terraeconcava conveniens argenti rivus et auri,aeris item et plumbi. quae cum concreta videbantposterius claro in terra splendere colore,tollebant nitido capti levique lepore,et simili formata videbant esse figuraatque lacunarum fuerant vestigia cuique.tum penetrabat eos posse haec liquefacta calore quamlibet in formam et faciem decurrere rerum,et prorsum quamvis in acuta ac tenvia possemucronum duci fastigia procudendo,ut sibi tela parent silvasque ut caedere possintmateriemque dolare et levia radere tignaet terebrare etiam ac pertundere perque forare.nec minus argento facere haec auroque parabantquam validi primum violentis viribus aeris,ne quiquam, quoniam cedebat victa potestasnec poterant pariter durum sufferre laborem.nam fuit in pretio magis aes aurumque iacebatpropter inutilitatem hebeti mucrone retusum;nunc iacet aes, aurum in summum successit honorem.sic volvenda aetas commutat tempora rerum.quod fuit in pretio, fit nullo denique honore;porro aliud succedit et e contemptibus exitinque dies magis adpetitur floretque repertumlaudibus et miro est mortalis inter honore.Nunc tibi quo pacto ferri natura repertasit facilest ipsi per te cognoscere, Memmi.arma antiqua manus ungues dentesque fueruntet lapides et item silvarum fragmina ramiet flamma atque ignes, post quam sunt cognita primum.posterius ferri vis est aerisque reperta.et prior aeris erat quam ferri cognitus usus,quo facilis magis est natura et copia maior.aere solum terrae tractabant, aereque bellimiscebant fluctus et vulnera vasta serebantet pecus atque agros adimebant; nam facile ollisomnia cedebant armatis nuda et inerma.inde minutatim processit ferreus ensisversaque in obprobrium species est falcis ahenae,et ferro coepere solum proscindere terraeexaequataque sunt creperi certamina belli.et prius est armatum in equi conscendere costaset moderarier hunc frenis dextraque vigerequam biiugo curru belli temptare pericla.et biiugo prius est quam bis coniungere binoset quam falciferos armatum escendere currus.inde boves Lucas turrito corpore, tetras,anguimanus, belli docuerunt volnera Poenisufferre et magnas Martis turbare catervas.sic alid ex alio peperit discordia tristis,horribile humanis quod gentibus esset in armis,inque dies belli terroribus addidit augmen.Temptarunt etiam tauros in moenere belliexpertique sues saevos sunt mittere in hostis.et validos partim prae se misere leonescum doctoribus armatis saevisque magistris,qui moderarier his possent vinclisque tenere,ne quiquam, quoniam permixta caede calentesturbabant saevi nullo discrimine turmas,terrificas capitum quatientis undique cristas,nec poterant equites fremitu perterrita equorumpectora mulcere et frenis convertere in hostis. inritata leae iaciebant corpora saltuundique et adversum venientibus ora patebantet nec opinantis a tergo deripiebantdeplexaeque dabant in terram volnere victos,morsibus adfixae validis atque unguibus uncis.iactabantque suos tauri pedibusque terebantet latera ac ventres hauribant supter equorumcornibus et terram minitanti mente ruebant.et validis socios caedebant dentibus apritela infracta suo tinguentes sanguine saevi~~in se fracta suo tinguentes sanguine tela,~~permixtasque dabant equitum peditumque ruinas.nam transversa feros exibant dentis adactusiumenta aut pedibus ventos erecta petebant,ne quiquam, quoniam ab nervis succisa videresconcidere atque gravi terram consternere casu.si quos ante domi domitos satis esse putabant,effervescere cernebant in rebus agundisvolneribus clamore fuga terrore tumultu,nec poterant ullam partem redducere eorum;diffugiebat enim varium genus omne ferarum,ut nunc saepe boves Lucae ferro male mactaediffugiunt, fera facta suis cum multa dedere.Sed facere id non tam vincendi spe voluerunt;quam dare quod gemerent hostes, ipsique perire,qui numero diffidebant armisque vacabant,si fuit ut facerent. sed vix adducor ut antenon quierint animo praesentire atque videre,quam commune malum fieret foedumque, futurum.et magis id possis factum contendere in omniin variis mundis varia ratione creatis,quam certo atque uno terrarum quolibet orbi.Nexilis ante fuit vestis quam textile tegmen.textile post ferrumst, quia ferro tela paratur,nec ratione alia possunt tam levia gigniinsilia ac fusi, radii, scapique sonantes.et facere ante viros lanam natura coegitcoëgitquam muliebre genus; nam longe praestat in arteet sollertius est multo genus omne virile;agricolae donec vitio vertere severi,ut muliebribus id manibus concedere vellentatque ipsi pariter durum sufferre laborematque opere in duro durarent membra manusque.At specimen sationis et insitionis origoipsa fuit rerum primum natura creatrix,arboribus quoniam bacae glandesque caducaetempestiva dabant pullorum examina supter;unde etiam libitumst stirpis committere ramiset nova defodere in terram virgulta per agros.inde aliam atque aliam culturam dulcis agellitemptabant fructusque feros mansuescere terracernebant indulgendo blandeque colendo.inque dies magis in montem succedere silvascogebant infraque locum concedere cultis,prata lacus rivos segetes vinetaque laeta collibus et campis ut haberent, atque olearumcaerula distinguens inter plaga currere possetper tumulos et convallis camposque profusa;ut nunc esse vides vario distincta leporeomnia, quae pomis intersita dulcibus ornantarbustisque tenent felicibus opsita circum.At liquidas avium voces imitarier oreante fuit multo quam levia carmina cantuconcelebrare homines possent aurisque iuvare.et zephyri cava per calamorum sibila primumagrestis docuere cavas inflare cicutas.inde minutatim dulcis didicere querellas,tibia quas fundit digitis pulsata canentum,avia per nemora ac silvas saltusque reperta,per loca pastorum deserta atque otia dia.~~sic unum quicquid paulatim protrahit aetasin medium ratioque in luminis eruit oras.~~haec animos ollis mulcebant atque iuvabantcum satiate cibi; nam tum sunt omnia cordi.saepe itaque inter se prostrati in gramine mollipropter aquae rivom sub ramis arboris altae.non magnis opibus iucunde corpora habebant,praesertim cum tempestas ridebat et annitempora pingebant viridantis floribus herbas.tum ioca, tum sermo, tum dulces esse cachinniconsuerant; agrestis enim tum musa vigebat.tum caput atque umeros plexis redimire coronisfloribus et foliis lascivia laeta movebat,atque extra numerum procedere membra moventesduriter et duro terram pede pellere matrem;unde oriebantur risus dulcesque cachinni,omnia quod nova tum magis haec et mira vigebant.et vigilantibus hinc aderant solacia somnoducere multimodis voces et flectere cantuset supera calamos unco percurrere labro;unde etiam vigiles nunc haec accepta tuentur.et numerum servare genus didicere, neque hilomaiore interea capiunt dulcedine fructumquam silvestre genus capiebat terrigenarum.nam quod adest praesto, nisi quid cognovimus antesuavius, in primis placet et pollere videtur,posteriorque fere melior res illa repertaperdit et immutat sensus ad pristina quaeque.sic odium coepit glandis, sic illa relictastrata cubilia sunt herbis et frondibus aucta.pellis item cecidit vestis contempta ferina;quam reor invidia tali tunc esse repertam,ut letum insidiis qui gessit primus obiret,et tamen inter eos distractam sanguine multodisperiise neque in fructum convertere quisse.tunc igitur pelles, nunc aurum et purpura curisexercent hominum vitam belloque fatigant;quo magis in nobis, ut opinor, culpa resedit.frigus enim nudos sine pellibus excruciabatterrigenas; at nos nil laedit veste carerepurpurea atque auro signisque ingentibus apta,dum plebeia tamen sit, quae defendere possit.Ergo hominum genus in cassum frustraque laboratsemper et in curis consumit inanibus aevom,ni mirum quia non cognovit quae sit habendifinis et omnino quoad crescat vera voluptas;idque minutatim vitam provexit in altumet belli magnos commovit funditus aestus.at vigiles mundi magnum versatile templumsol et luna suo lustrantes lumine circumperdocuere homines annorum tempora vertiet certa ratione geri rem atque ordine certo.Iam validis saepti degebant turribus aevom,et divisa colebatur discretaque tellus,tum mare velivolis florebat navibus ponti,auxilia ac socios iam pacto foedere habebant,carminibus cum res gestas coepere poetaepoëtaetradere; nec multo prius sunt elementa reperta.propterea quid sit prius actum respicere aetasnostra nequit, nisi qua ratio vestigia monstrat.Navigia atque agri culturas moenia legesarma vias vestes et cetera de genere horum,praemia, delicias quoque vitae funditus omnis,carmina, picturas et daedala signa politausus et impigrae simul experientia mentispaulatim docuit pedetemptim progredientis.sic unum quicquid paulatim protrahit aetasin medium ratioque in luminis erigit oras;namque alid ex alio clarescere corde videbant,artibus ad summum donec venere cacumen.

Liber SextusPrimae frugiparos fetus mortalibus aegrisdididerunt quondam praeclaro nomine Athenaeet recreaverunt vitam legesque rogaruntet primae dederunt solacia dulcia vitae,cum genuere virum tali cum corde repertum,omnia veridico qui quondam ex ore profudit;cuius et extincti propter divina repertadivolgata vetus iam ad caelum gloria fertur.nam cum vidit hic ad victum quae flagitat ususomnia iam ferme mortalibus esse parataet, pro quam possent, vitam consistere tutam,divitiis homines et honore et laude potentisaffluere atque bona gnatorum excellere fama,nec minus esse domi cuiquam tamen anxia cordi,atque animi ingratis vitam vexare sine ullapausa atque infestis cogi saevire querellis,intellegit ibi vitium vas efficere ipsumomniaque illius vitio corrumpier intus,quae conlata foris et commoda cumque venirent;partim quod fluxum pertusumque esse videbat,ut nulla posset ratione explerier umquam,partim quod taetro quasi conspurcare saporeomnia cernebat, quae cumque receperat, intus.veridicis igitur purgavit pectora dictiset finem statuit cuppedinis atque timorisexposuitque bonum summum, quo tendimus omnes,quid foret, atque viam monstravit, tramite parvoqua possemus ad id recto contendere cursu,quidve mali foret in rebus mortalibus passim,quod fieret naturali varieque volaretseu casu seu vi, quod sic natura parasset,et quibus e portis occurri cuique deceret,et genus humanum frustra plerumque probavitvolvere curarum tristis in pectore fluctus.nam vel uti pueri trepidant atque omnia caecisin tenebris metuunt, sic nos in luce timemusinter dum, nihilo quae sunt metuenda magis quamquae pueri in tenebris pavitant finguntque futura.hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessestnon radii solis nec lucida tela dieidiscutiant, sed naturae species ratioque.quo magis inceptum pergam pertexere dictis.Et quoniam docui mundi mortalia templaesse et nativo consistere corpore caelum,et quae cumque in eo fiunt fierique necessestpleraque dissolui, qui restant percipe porro,quandoquidem semel insignem conscendere currumtu mihi supremae praescripta ad candida calliscurrenti spatium praemonstra, callida musaCalliope, requies hominum divomque voluptas,te duce ut insigni capiam cum laude coronam. ventorum existant, placentur ut omnia rursumquae fuerint, sint placato conversa furore.cetera quae fieri in terris caeloque tuenturmortales, pavidis cum pendent mentibus saepeet faciunt animos humilis formidine divomdepressosque premunt ad terram propterea quodignorantia causarum conferre deorumcogit ad imperium res et concedere regnum.~~quorum operum causas nulla ratione viderepossunt ac fieri divino numine rentur.~~nam bene qui didicere deos securum agere aevom,si tamen interea mirantur qua rationequaeque geri possint, praesertim rebus in illisquae supera caput aetheriis cernuntur in oris,rursus in antiquas referuntur religioniset dominos acris adsciscunt, omnia possequos miseri credunt, ignari quid queat esse,quid nequeat, finita potestas denique cuiquequa nam sit ratione atque alte terminus haerens;quo magis errantes caeca ratione feruntur.quae nisi respuis ex animo longeque remittisdis indigna putare alienaque pacis eorum,delibata deum per te tibi numina sanctasaepe oberunt; non quo violari summa deum vispossit, ut ex ira poenas petere inbibat acris,sed quia tute tibi placida cum pace quietosconstitues magnos irarum volvere fluctus,nec delubra deum placido cum pectore adibis,nec de corpore quae sancto simulacra ferunturin mentes hominum divinae nuntia formae,suscipere haec animi tranquilla pace valebis.inde videre licet qualis iam vita sequatur.quam quidem ut a nobis ratio verissima longereiciat, quamquam sunt a me multa profecta,multa tamen restant et sunt ornanda politisversibus; est ratio caeliQUE ignisque tenenda,sunt tempestates et fulmina clara canenda,quid faciant et qua de causa cumque ferantur;ne trepides caeli divisis partibus amens,unde volans ignis pervenerit aut in utram severterit hinc partim, quo pacto per loca saeptainsinuarit, et hinc dominatus ut extulerit se.~~quorum operum causas nulla ratione viderepossunt ac fieri divino numine rentur.~~Principio tonitru quatiuntur caerula caelipropterea quia concurrunt sublime volantesaetheriae nubes contra pugnantibus ventis.nec fit enim sonitus caeli de parte serena,verum ubi cumque magis denso sunt agmine nubes,tam magis hinc magno fremitus fit murmure saepe.praeterea neque tam condenso corpore nubesesse queunt quam sunt lapides ac ligna, neque autemtam tenues quam sunt nebulae fumique volantes;nam cadere aut bruto deberent pondere pressae ut lapides, aut ut fumus constare nequirentnec cohibere nives gelidas et grandinis imbris.Dant etiam sonitum patuli super aequora mundi,carbasus ut quondam magnis intenta theatrisdat crepitum malos inter iactata trabesque,inter dum perscissa furit petulantibus auriset fragilis ~~sonitus~~ chartarum commeditatur;id quoque enim genus in tonitru cognoscere possis,aut ubi suspensam vestem chartasque volantisverberibus venti versant planguntque per auras.fit quoque enim inter dum ut non tam concurrere nubesfrontibus adversis possint quam de latere irediverso motu radentes corpora tractim,aridus unde auris terget sonus ille diuqueducitur, exierunt donec regionibus artis.Hoc etiam pacto tonitru concussa videnturomnia saepe gravi tremere et divolsa repentemaxima dissiluisse capacis moenia mundi,cum subito validi venti conlecta procellanubibus intorsit sese conclusaque ibidemturbine versanti magis ac magis undique nubemcogit uti fiat spisso cava corpore circum,post ubi conminuit vis eius et impetus acer,tum perterricrepo sonitu dat scissa fragorem.nec mirum, cum plena animae vensicula parvasaepe haud dat parvum sonitum displosa repente.Est etiam ratio, cum venti nubila perflant,ut sonitus faciant; etenim ramosa videmusnubila saepe modis multis atque aspera ferri;scilicet ut, crebram silvam cum flamina cauriperflant, dant sonitum frondes ramique fragorem.Fit quoque ut inter dum validi vis incita ventiperscindat nubem perfringens impete recto;nam quid possit ibi flatus manifesta docet res,hic, ubi lenior est, in terra cum tamen altaarbusta evolvens radicibus haurit ab imis.sunt etiam fluctus per nubila, qui quasi murmurdant in frangendo graviter; quod item fit in altisfluminibus magnoque mari, cum frangitur aestus.Fit quoque, ubi e nubi in nubem vis incidit ardensfulminis; haec multo si forte umore recepitignem, continuo magno clamore trucidat;ut calidis candens ferrum e fornacibus olimstridit, ubi in gelidum propter demersimus imbrem.Aridior porro si nubes accipit ignem,uritur ingenti sonitu succensa repente,lauricomos ut si per montis flamma vageturturbine ventorum comburens impete magno;nec res ulla magis quam Phoebi Delphica laurusterribili sonitu flamma crepitante crematur.Denique saepe geli multus fragor atque ruinagrandinis in magnis sonitum dat nubibus alte;ventus enim cum confercit, franguntur in artumconcreti montes nimborum et grandine mixti.Fulgit item, nubes ignis cum semina multa excussere suo concursu, ceu lapidem sipercutiat lapis aut ferrum; nam tum quoque lumenexilit et claras scintillas dissipat ignis.sed tonitrum fit uti post auribus accipiamus,fulgere quam cernant oculi, quia semper ad auristardius adveniunt quam visum quae moveant res.id licet hinc etiam cognoscere: caedere si quemancipiti videas ferro procul arboris auctum,ante fit ut cernas ictum quam plaga per aurisdet sonitum; sic fulgorem quoque cernimus antequam tonitrum accipimus, pariter qui mittitur ignie simili causa, concursu natus eodem.Hoc etiam pacto volucri loca lumine tinguntnubes et tremulo tempestas impete fulgit.ventus ubi invasit nubem et versatus ibidemfecit ut ante cavam docui spissescere nubem,mobilitate sua fervescit; ut omnia motupercalefacta vides ardescere, plumbea veroglans etiam longo cursu volvenda liquescit.ergo fervidus hic nubem cum perscidit atram,dissipat ardoris quasi per vim expressa repentesemina, quae faciunt nictantia fulgura flammae;inde sonus sequitur, qui tardius adlicit aurisquam quae perveniunt oculorum ad lumina nostra.scilicet hoc densis fit nubibus et simul alteextructis aliis alias super impete miro.ne tibi sit frudi quod nos inferne videmusquam sint lata magis quam sursum extructa quid extent.contemplator enim, cum montibus adsimulatanubila portabunt venti transversa per auras,aut ubi per magnos montis cumulata videbisinsuper esse aliis alia atque urguere supernain statione locata sepultis undique ventis;tum poteris magnas moles cognoscere eorumspeluncasque vel ut saxis pendentibus structascernere, quas venti cum tempestate coortaconplerunt, magno indignantur murmure clausinubibus in caveisque ferarum more minantur,nunc hinc nunc illinc fremitus per nubila mittunt,quaerentesque viam circum versantur et ignissemina convolvunt e nubibus atque ita coguntmulta rotantque cavis flammam fornacibus intus,donec divolsa fulserunt nube corusci.Hac etiam fit uti de causa mobilis illedevolet in terram liquidi color aureus ignis,semina quod nubes ipsas permulta necessustignis habere; etenim cum sunt umore sine ullo,flammeus ~~est~~ plerumque colos et splendidus ollis.quippe etenim solis de lumine multa necessestconcipere, ut merito rubeant ignesque profundant.hasce igitur cum ventus agens contrusit in unumcompressitque locum cogens, expressa profunduntsemina, quae faciunt flammae fulgere colores.Fulgit item, cum rarescunt quoque nubila caeli;nam cum ventus eas leviter diducit euntis dissoluitque, cadant ingratius illa necessestsemina quae faciunt fulgorem. tum sine taetroterrore atque sonis fulgit nulloque tumultu.Quod superest, ~~quali~~ natura praedita constentfulmina, declarant ictus et inusta vaporissigna notaeque gravis halantis sulpuris auras;ignis enim sunt haec non venti signa neque imbris.praeterea saepe accendunt quoque tecta domorumet celeri flamma dominantur in aedibus ipsis.hunc tibi subtilem cum primis ignibus ignemconstituit natura minutis mobilibusquecorporibus, cui nil omnino obsistere possit.transit enim validum fulmen per saepta domorumclamor ut ac voces, transit per saxa, per aeraet liquidum puncto facit aes in tempore et aurum.curat item vasis integris vina repentediffugiant, quia ni mirum facile omnia circumconlaxat rareque facit lateramina vasisadveniens calor eius et insinuatus in ipsummobiliter soluens differt primordia vini.quod solis vapor aetatem non posse videturefficere usque adeo pollens fervore corusco.tanto mobilior vis et dominantior haec est.Nunc ea quo pacto gignantur et impete tantofiant ut possint ictu discludere turris,disturbare domos, avellere tigna trabesqueet monimenta virum commoliri atque ciere,exanimare homines, pecudes prosternere passim,cetera de genere hoc qua vi facere omnia possint,expediam neque te in promissis plura morabor.Fulmina gignier e crassis alteque putandumstnubibus extructis; nam caelo nulla serenonec leviter densis mittuntur nubibus umquam.nam dubio procul hoc fieri manifesta docet res;quod tunc per totum concrescunt aeeraaeëra nubes,undique uti tenebras omnis Acherunta reamurliquisse et magnas caeli complesse cavernas,aeusqueæusque adeo tetra nimborum nocte coortainpendent atrae formidinis ora superne,aeæcum commoliri tempestas fulmina coeptat.praeterea persaepe niger quoque per mare nimbus,ut picis e caelo demissum flumen, in undassic cadit effertus tenebris procul et trahit atramfulminibus gravidam tempestatem atque procellis,ignibus ac ventis cum primis ipse repletus,in terra quoque ut horrescant ac tecta requirant.sic igitur supera nostrum caput esse putandumsttempestatem altam; neque enim caligine tantaobruerent terras, nisi inaedificata supernemulta forent multis exempto nubila sole;nec tanto possent venientes opprimere imbri,flumina abundare ut facerent camposque natare,si non extructis foret alte nubibus aether.hic igitur ventis atque ignibus omnia plenasunt; ideo passim fremitus et fulgura fiunt. quippe etenim supra docui permulta vaporissemina habere cavas nubes et multa necessestconcipere ex solis radiis ardoreque eorum.hoc ubi ventus eas idem qui cogit in unumforte locum quemvis, expressit multa vaporissemina seque simul cum eo commiscuit igni,insinuatus ibi vortex versatur in artoet calidis acuit fulmen fornacibus intus;nam duplici ratione accenditur: ipse sua cummobilitate calescit et e contagibus ignis.inde ubi percaluit venti vis et gravis ignisimpetus incessit, maturum tum quasi fulmenperscindit subito nubem ferturque coruscisomnia luminibus lustrans loca percitus ardor.quem gravis insequitur sonitus, displosa repenteopprimere ut caeli videantur templa superne.inde tremor terras graviter pertemptat et altummurmura percurrunt caelum; nam tota fere tumtempestas concussa tremit fremitusque moventur.quo de concussu sequitur gravis imber et uber,omnis uti videatur in imbrem vertier aetheratque ita praecipitans ad diluviem revocare;tantus discidio nubis ventique procellamittitur, ardenti sonitus cum provolat ictu.Est etiam cum vis extrinsecus incita ventiincidit in validam maturo culmine nubem;quam cum perscidit, extemplo cadit igneus illevertex, quem patrio vocitamus nomine fulmen.hoc fit idem in partis alias, quo cumque tulit vis.Fit quoque ut inter dum venti vis missa sine igniigniscat tamen in spatio longoque meatu,dum venit amittens in cursu corpora quaedamgrandia, quae nequeunt pariter penetrare per auras,atque alia ex ipso conradens aeereaeëre portatparvola, quae faciunt ignem commixta volando;non alia longe ratione ac plumbea saepefervida fit glans in cursu, cum multa rigoriscorpora dimittens ignem concepit in auris.Fit quoque ut ipsius plagae vis excitet ignem,frigida cum venti pepulit vis missa sine igni,ni mirum quia, cum vehementi perculit ictu,confluere ex ipso possunt elementa vaporiset simul ex illa quae tum res excipit ictum;ut, lapidem ferro cum caedimus, evolat ignis,nec, quod frigida vis ferrist, hoc setius illisemina concurrunt calidi fulgoris ad ictum.sic igitur quoque res accendi fulmine debet,opportuna fuit si forte et idonea flammis.nec temere omnino plane vis frigida ventiesse potest, ea quae tanta vi missa supernest,quin, prius in cursu si non accenditur igni,at tepefacta tamen veniat commixta calore.Mobilitas autem fit fulminis et gravis ictuset celeri ferme percurrunt fulmina lapsu,nubibus ipsa quod omnino prius incita se vis colligit et magnum conamen sumit eundi,inde ubi non potuit nubes capere inpetis auctum,exprimitur vis atque ideo volat impete miro,ut validis quae de tormentis missa feruntur.Adde quod e parvis et levibus est elementis,nec facilest tali naturae obsistere quicquam;inter enim fugit ac penetrat per rara viarum,non igitur multis offensibus in remorandohaesitat, hanc ob rem celeri volat impete labens.Deinde, quod omnino natura pondera deorsumomnia nituntur, cum plagast addita vero,mobilitas duplicatur et impetus ille gravescit,ut vehementius et citius quae cumque moranturobvia discutiat plagis itinerque sequatur.Denique quod longo venit impete, sumere debetmobilitatem etiam atque etiam, quae crescit eundoet validas auget viris et roborat ictum;nam facit ut quae sint illius semina cumquee regione locum quasi in unum cuncta ferantur,omnia coniciens in eum volventia cursum.Forsitan ex ipso veniens trahat aeereaeëre quaedamcorpora, quae plagis incendunt mobilitatem.incolumisque venit per res atque integra transitmulta, foraminibus liquidus quia transviat ignis.multaque perfringit, cum corpora fulminis ipsacorporibus rerum inciderunt, qua texta tenentur.dissoluit porro facile aes aurumque repenteconferve facit, e parvis quia facta minutecorporibus vis est et levibus ex elementis,quae facile insinuantur et insinuata repentedissoluont nodos omnis et vincla relaxant.Autumnoque magis stellis fulgentibus altaconcutitur caeli domus undique totaque tellus,et cum tempora se veris florentia pandunt.frigore enim desunt ignes ventique caloredeficiunt neque sunt tam denso corpore nubes.interutrasque igitur cum caeli tempora constant,tum variae causae concurrunt fulminis omnes.nam fretus ipse anni permiscet frigus ad aestum.quorum utrumque opus est fabricanda ad fulmina nubi,ut discordia ~~sit~~ rerum magnoque tumultuignibus et ventis furibundus fluctuet aeeraeër.prima caloris enim pars est postrema rigoris;tempus id est vernum; quare pugnare necessestdissimilis ~~res~~ inter se turbareque mixtas.et calor extremus primo cum frigore mixtusvolvitur, autumni quod fertur nomine tempus,hic quoque confligunt hiemes aestatibus acres.propterea ~~freta~~ sunt haec anni nominitanda,nec mirumst, in eo si tempore plurima fiuntfulmina tempestasque cietur turbida caelo, ancipiti quoniam bello turbatur utrimque,hinc flammis, illinc ventis umoreque mixto.Hoc est igniferi naturam fulminis ipsamperspicere et qua vi faciat rem quamque videre,non Tyrrhena retro volventem carmina frustraindicia occultae divum perquirere mentis,unde volans ignis pervenerit aut in utram severterit hinc partim, quo pacto per loca saeptainsinuarit, et hinc dominatus ut extulerit se,quidve nocere queat de caelo fulminis ictus.quod si Iuppiter atque alii fulgentia diviterrifico quatiunt sonitu caelestia templaet iaciunt ignem quo cuiquest cumque voluntas,cur quibus incautum scelus aversabile cumquestnon faciunt icti flammas ut fulguris halentpectore perfixo, documen mortalibus acre,et potius nulla sibi turpi conscius in revolvitur in flammis innoxius inque pediturturbine caelesti subito correptus et igni?cur etiam loca sola petunt frustraque laborant?an tum bracchia consuescunt firmantque lacertos?in terraque patris cur telum perpetiunturoptundi? cur ipse sinit neque parcit in hostis?denique cur numquam caelo iacit undique puroIuppiter in terras fulmen sonitusque profundit?an simul ac nubes successere, ipse in eas tumdescendit, prope ut hinc teli determinet ictus?in mare qua porro mittit ratione? quid undasarguit et liquidam molem camposque natantis?praeterea si vult caveamus fulminis ictum,cur dubitat facere ut possimus cernere missum?si nec opinantis autem volt opprimere igni,cur tonat ex illa parte, ut vitare queamus,cur tenebras ante et fremitus et murmura concit?et simul in multas partis qui credere possismittere? an hoc ausis numquam contendere factum,ut fierent ictus uno sub tempore plures?at saepest numero factum fierique necessest,ut pluere in multis regionibus et cadere imbris,fulmina sic uno fieri sub tempore multa.postremo cur sancta deum delubra suasquediscutit infesto praeclaras fulmine sedeset bene facta deum frangit simulacra suisquedemit imaginibus violento volnere honorem?altaque cur plerumque petit loca plurimaque eiusmontibus in summis vestigia cernimus ignis?Quod super est, facilest ex his cognoscere rebus,presteras Graii quos ab re nominitarunt,in mare qua missi veniant ratione superne.nam fit ut inter dum tam quam demissa columnain mare de caelo descendat, quam freta circumfervescunt graviter spirantibus incita flabris,et quae cumque in eo tum sint deprensa tumultunavigia in summum veniant vexata periclum.hoc fit ubi inter dum non quit vis incita venti rumpere quam coepit nubem, sed deprimit, ut sitin mare de caelo tam quam demissa columna,paulatim, quasi quid pugno bracchique superneconiectu trudatur et extendatur in undas;quam cum discidit, hinc prorumpitur in mare ventivis et fervorem mirum concinnat in undis;versabundus enim turbo descendit et illamdeducit pariter lento cum corpore nubem;quam simul ac gravidam detrusit ad aequora ponti,ille in aquam subito totum se inmittit et omneexcitat ingenti sonitu mare fervere cogens.Fit quoque ut involvat venti se nubibus ipsevertex conradens ex aeereaeëre semina nubiset quasi demissum caelo prestera imitetur;hic ubi se in terras demisit dissoluitque,turbinis immanem vim provomit atque procellae.sed quia fit raro omnino montisque necessestofficere in terris, apparet crebrius idemprospectu maris in magno caeloque patenti.Nubila concrescunt, ubi corpora multa volandohoc super in caeli spatio coiere repenteasperiora, modis quae possint indupeditaexiguis tamen inter se compressa teneri.haec faciunt primum parvas consistere nubes;inde ea comprendunt inter se conque greganturet coniungendo crescunt ventisque ferunturusque adeo donec tempestas saeva coortast.Fit quoque uti montis vicina cacumina caeloquam sint quoque magis, tanto magis edita fumentadsidue fulvae nubis caligine crassapropterea quia, cum consistunt nubila primum,ante videre oculi quam possint tenvia, ventiportantes cogunt ad summa cacumina montis;hic demum fit uti turba maiore coortaet condensa queant apparere et simul ipsovertice de montis videantur surgere in aethram.nam loca declarat sursum ventosa patereres ipsa et sensus, montis cum ascendimus altos.Praeterea permulta mari quoque tollere totocorpora naturam declarant litore vestissuspensae, cum concipiunt umoris adhaesum.quo magis ad nubis augendas multa videnturposse quoque e salso consurgere momine ponti;nam ratio consanguineast umoribus omnis.Praeterea fluviis ex omnibus et simul ipsasurgere de terra nebulas aestumque videmus,quae vel ut halitus hinc ita sursum expressa feruntursuffunduntque sua caelum caligine et altassufficiunt nubis paulatim conveniundo;urget enim quoque signiferi super aetheris aestuset quasi densendo subtexit caerula nimbis.Fit quoque ut hunc veniant in caelum extrinsecus illacorpora quae faciunt nubis nimbosque volantis;innumerabilem enim numerum summamque profundiesse infinitam docui, quantaque volarent corpora mobilitate ostendi quamque repenteimmemorabile ~~per~~ spatium transire solerent.haut igitur mirumst, si parvo tempore saepetam magnis ventis tempestas atque tenebraecoperiant maria ac terras inpensa superne,undique quandoquidem per caulas aetheris omniset quasi per magni circum spiracula mundiexitus introitusque elementis redditus extat.Nunc age, quo pacto pluvius concrescat in altisnubibus umor et in terras demissus ut imberdecidat, expediam. primum iam semina aquaimulta simul vincam consurgere nubibus ipsisomnibus ex rebus pariterque ita crescere utrumqueet nubis et aquam, quae cumque in nubibus extat,ut pariter nobis corpus cum sanguine crescit,sudor item atque umor qui cumque est denique membris.concipiunt etiam multum quoque saepe marinumumorem, vel uti pendentia vellera lanae,cum supera magnum mare venti nubila portant.consimili ratione ex omnibus amnibus umortollitur in nubis. quo cum bene semina aquarummulta modis multis convenere undique adaucta,confertae nubes umorem mittere certantdupliciter; nam vis venti contrudit et ipsacopia nimborum turba maiore coactaurget et e supero premit ac facit effluere imbris.praeterea cum rarescunt quoque nubila ventisaut dissolvuntur solis super icta calore,mittunt umorem pluvium stillantque, quasi ignicera super calido tabescens multa liquescat.sed vehemens imber fit, ubi vehementer utraquenubila vi cumulata premuntur et impete venti.at retinere diu pluviae longumque morariconsuerunt, ubi multa cientur semina aquarumatque aliis aliae nubes nimbique rigantesinsuper atque omni vulgo de parte feruntur,terraque cum fumans umorem tota redhalat.hic ubi sol radiis tempestatem inter opacamadversa fulsit nimborum aspargine contra,tum color in nigris existit nubibus arqui.Cetera quae sursum crescunt sursumque creantur,et quae concrescunt in nubibus, omnia, prorsumomnia, nix venti grando gelidaeque pruinaeet vis magna geli, magnum duramen aquarum,et mora quae fluvios passim refrenat aventis,perfacilest tamen haec reperire animoque videre,omnia quo pacto fiant quareve creentur,cum bene cognoris elementis reddita quae sint.Nunc age, quae ratio terrai motibus extetpercipe. et in primis terram fac ut esse rearissupter item ut supera ventosis undique plenamspeluncis multosque lacus multasque lucunasin gremio gerere et rupes deruptaque saxa;multaque sub tergo terrai flumina tectavolvere vi fluctus summersos ~~cae~~ca putandumst; undique enim similem esse sui res postulat ipsa.his igitur rebus subiunctis suppositisqueterra superne tremit magnis concussa ruinis,subter ubi ingentis speluncas subruit aetas;quippe cadunt toti montes magnoque repenteconcussu late disserpunt inde tremores.et merito, quoniam plaustris concussa tremescunttecta viam propter non magno pondere tota,nec minus exultant, si quidvis cumque viaiferratos utrimque rotarum succutit orbes.Fit quoque, ubi in magnas aquae vastasque lucunasgleba vetustate e terra provolvitur ingens,ut iactetur aquae fluctu quoque terra vacillans;ut vas inter ~~aquas~~ non quit constare, nisi umordestitit in dubio fluctu iactarier intus.Praeterea ventus cum per loca subcava terraecollectus parte ex una procumbit et urgetobnixus magnis speluncas viribus altas,incumbit tellus quo venti prona premit vis.tum supera terram quae sunt extructa domorumad caelumque magis quanto sunt edita quaeque,inclinata minent in eandem prodita partemprotractaeque trabes inpendent ire paratae.et metuunt magni naturam credere mundiexitiale aliquod tempus clademque manere,cum videant tantam terrarum incumbere molem!quod nisi respirent venti, ~~vis~~ nulla refrenetres neque ab exitio possit reprehendere euntis;nunc quia respirant alternis inque gravescuntet quasi collecti redeunt ceduntque repulsi,saepius hanc ob rem minitatur terra ruinasquam facit; inclinatur enim retroque recellitet recipit prolapsa suas in pondere sedes.hac igitur ratione vacillant omnia tecta,summa magis mediis, media imis, ima perhilum.Est haec eiusdem quoque magni causa tremoris.ventus ubi atque animae subito vis maxima quaedamaut extrinsecus aut ipsa tellure coortain loca se cava terrai coniecit ibiquespeluncas inter magnas fremit ante tumultuversabundaQUE portatur, post incita cum visexagitata foras erumpitur et simul altamdiffindens terram magnum concinnat hiatum.in Syria Sidone quod accidit et fuit Aegiin Peloponneso, quas exitus hic animaidisturbat urbes et terrae motus obortus.multaque praeterea ceciderunt moenia magnismotibus in terris et multae per mare pessumsubsedere suis pariter cum civibus urbes.quod nisi prorumpit, tamen impetus ipse animaiet fera vis venti per crebra foramina terraedispertitur ut horror et incutit inde tremorem;frigus uti nostros penitus cum venit in artus,concutit invitos cogens tremere atque movere.ancipiti trepidant igitur terrore per urbis, tecta superne timent, metuunt inferne cavernasterrai ne dissoluat natura repente,neu distracta suum late dispandat hiatumidque suis confusa velit complere ruinis.proinde licet quamvis caelum terramque reanturincorrupta fore aeternae mandata saluti:et tamen inter dum praesens vis ipsa periclisubdit et hunc stimulum quadam de parte timoris,ne pedibus raptim tellus subtracta feraturin barathrum rerumque sequatur prodita summafunditus et fiat mundi confusa ruina.Principio mare mirantur non reddere maiusnaturam, quo sit tantus decursus aquarum,omnia quo veniant ex omni flumina parte.adde vagos imbris tempestatesque volantes,omnia quae maria ac terras sparguntque rigantque;adde suos fontis; tamen ad maris omnia summamguttai vix instar erunt unius adaugmen;quo minus est mirum mare non augescere magnum.Praeterea magnam sol partem detrahit aestu.quippe videmus enim vestis umore madentisexsiccare suis radiis ardentibus solem;at pelage multa et late substrata videmus.proinde licet quamvis ex uno quoque loco solumoris parvam delibet ab aequore partem,largiter in tanto spatio tamen auferet undis.Tum porro venti quoque magnam tollere partemumoris possunt verrentes aequora, ventisuna nocte vias quoniam persaepe videmussiccari mollisque luti concrescere crustas.Praeterea docui multum quoque tollere nubesumorem magno conceptum ex aequore pontiet passim toto terrarum spargere in orbi,cum pluit in terris et venti nubila portant.Postremo quoniam raro cum corpore tellusest et coniunctast oras maris undique cingens,debet, ut in mare de terris venit umor aquai,in terras itidem manare ex aequore salso;percolatur enim virus retroque remanatmateries umoris et ad caput amnibus omnisconfluit, inde super terras redit agmine dulciqua via secta semel liquido pede detulit undas.Nunc ratio quae sit, per fauces montis ut Aetnaeexpirent ignes inter dum turbine tanto,expediam; neque enim mediocri clade coortaflammae tempestas Siculum dominata per agrosfinitimis ad se convertit gentibus ora,fumida cum caeli scintillare omnia templacernentes pavida complebant pectora cura,quid moliretur rerum natura novarum.Hisce tibi in rebus latest alteque videndumet longe cunctas in partis dispiciendum,ut reminiscaris summam rerum esse profundamet videas caelum summai totius unum quam sit parvula pars et quam multesima constetnec tota pars, homo terrai quota totius unus.quod bene propositum si plane contueareac videas plane, mirari multa relinquas.numquis enim nostrum miratur, siquis in artusaccepit calido febrim fervore coortamaut alium quemvis morbi per membra dolorem?opturgescit enim subito pes, arripit acersaepe dolor dentes, oculos invadit in ipsos,existit sacer ignis et urit corpore serpensquam cumque arripuit partem repitque per artus,ni mirum quia sunt multarum semina rerumet satis haec tellus morbi caelumque mali fert,unde queat vis immensi procrescere morbi.sic igitur toti caelo terraeque putandumstex infinito satis omnia suppeditare,unde repente queat tellus concussa moveriperque mare ac terras rapidus percurrere turbo,ignis abundare Aetnaeus, flammescere caelum;id quoque enim fit et ardescunt caelestia templaet tempestates pluviae graviore coortusunt, ubi forte ita se tetulerunt semina aquarum.'at nimis est ingens incendi turbidus ardor.'scilicet et fluvius qui visus maximus ei,qui non ante aliquem maiorem vidit, et ingensarbor homoque videtur et omnia de genere omnimaxima quae vidit quisque, haec ingentia fingit,cum tamen omnia cum caelo terraque mariquenil sint ad summam summai totius omnem.Nunc tamen illa modis quibus inritata repenteflamma foras vastis Aetnae fornacibus efflet,expediam. primum totius subcava montisest natura fere silicum suffulta cavernis.omnibus est porro in speluncis ventus et aeeraeër.ventus enim fit, ubi est agitando percitus aeeraeër.hic ubi percaluit cale fecitque omnia circumsaxa furens, qua contingit, terramque et ab ollisexcussit calidum flammis velocibus ignem,tollit se ac rectis ita faucibus eicit alte.fert itaque ardorem longe longeque favillamdiffert et crassa volvit caligine fumumextruditque simul mirando pondere saxa;ne dubites quin haec animai turbida sit vis.praeterea magna ex parti mare montis ad eiusradices frangit fluctus aestumque resolvit.ex hoc usque mari speluncae montis ad altasperveniunt subter fauces. hac ire fatendumstet penetrare mari penitus res cogit apertoatque efflare foras ideoque extollere flammamsaxaque subiectare et arenae tollere nimbos.in summo sunt vertice enim crateres, ut ipsinominitant, nos quod fauces perhibemus et ora.Sunt aliquot quoque res quarum unam dicere causamnon satis est, verum pluris, unde una tamen sit; corpus ut exanimum siquod procul ipse iacereconspicias hominis, fit ut omnis dicere causasconveniat leti, dicatur ut illius una;nam neque eum ferro nec frigore vincere possisinteriisse neque a morbo neque forte veneno,verum aliquid genere esse ex hoc quod contigit eiscimus. item in multis hoc rebus dicere habemus.Nilus in aestatem crescit campisque redundatunicus in terris, Aegypti totius amnis.is rigat Aegyptum medium per saepe calorem,aut quia sunt aestate aquilones ostia contra,anni tempore eo, qui etesiae esse feruntur,et contra fluvium flantes remorantur et undascogentes sursus replent coguntque manere.nam dubio procul haec adverso flabra ferunturflumine, quae gelidis ab stellis axis aguntur;ille ex aestifera parti venit amnis ab austrointer nigra virum percocto saecla coloreexoriens penitus media ab regione diei.est quoque uti possit magnus congestus harenaefluctibus adversis oppilare ostia contra,cum mare permotum ventis ruit intus harenam;quo fit uti pacto liber minus exitus amniset proclivis item fiat minus impetus undis.fit quoque uti pluviae forsan magis ad caput eitempore eo fiant, quo etesia flabra aquilonumnubila coniciunt in eas tunc omnia partis.scilicet, ad mediam regionem eiecta dieicum convenerunt, ibi ad altos denique montiscontrusae nubes coguntur vique premuntur.forsitan Aethiopum penitus de montibus altiscrescat, ubi in campos albas descendere ninguestabificis subigit radiis sol omnia lustrans.Nunc age, Averna tibi quae sint loca cumque lacusque,expediam, quali natura praedita constent.principio, quod Averna vocantur nomine, id ab reinpositumst, quia sunt avibus contraria cunctis,e regione ea quod loca cum venere volantes,remigii oblitae pennarum vela remittuntpraecipitesque cadunt molli cervice profusaein terram, si forte ita fert natura locorum,aut in aquam, si forte lacus substratus Averni.is locus est Cumas aput, acri sulpure montisoppleti calidis ubi fumant fontibus aucti.est et Athenaeis in moenibus, arcis in ipsovertice, Palladis ad templum Tritonidis almae,quo numquam pennis appellunt corpora raucaecornices, non cum fumant altaria donis;usque adeo fugitant non iras Palladis acrispervigili causa, Graium ut cecinere poeetaepoeëtae,sed natura loci opus efficit ipsa suapte.in Syria quoque fertur item locus esse videri,quadripedes quoque quo simul ac vestigia primumintulerint, graviter vis cogat concidere ipsa,manibus ut si sint divis mactata repente. omnia quae naturali ratione geruntur,et quibus e fiant causis apparet origo;ianua ne pote eis Orci regionibus essecredatur, post hinc animas Acheruntis in orasducere forte deos manis inferne reamur,naribus alipedes ut cervi saepe putanturducere de latebris serpentia saecla ferarum.quod procul a vera quam sit ratione repulsumpercipe; nam de re nunc ipsa dicere conor.Principio hoc dico, quod dixi saepe quoque ante,in terra cuiusque modi rerum esse figuras;multa, cibo quae sunt, vitalia multaque, morbosincutere et mortem quae possint adcelerare.et magis esse aliis alias animantibus aptasres ad vitai rationem ostendimus antepropter dissimilem naturam dissimilisquetexturas inter sese primasque figuras.multa meant inimica per auris, multa per ipsasinsinuant naris infesta atque aspera tactu,nec sunt multa parum tactu vitanda neque autemaspectu fugienda saporeque tristia quae sint.Deinde videre licet quam multae sint homini resacriter infesto sensu spurcaeque gravisque;arboribus primum certis gravis umbra tributausque adeo, capitis faciant ut saepe dolores,siquis eas subter iacuit prostratus in herbis.est etiam magnis Heliconis montibus arbosfloris odore hominem taetro consueta necare.scilicet haec ideo terris ex omnia surgunt,multa modis multis multarum semina rerumquod permixta gerit tellus discretaque tradit.nocturnumque recens extinctum lumen ubi acrinidore offendit nares, consopit ibidem,concidere et spumas qui morbo mittere suevit.castoreoque gravi mulier sopita recumbit,et manibus nitidum teneris opus effluit ei,tempore eo si odoratast quo menstrua solvit.multaque praeterea languentia membra per artussolvunt atque animam labefactant sedibus intus.denique si calidis etiam cunctere lavabrisplenior et lueris, solio ferventis aquaiquam facile in medio fit uti des saepe ruinas!carbonumque gravis vis atque odor insinuaturquam facile in cerebrum, nisi aqua praecepimus ante!at cum membra domans percepit fervida febris,tum fit odor vini plagae mactabilis instar.nonne vides etiam terra quoque sulpur in ipsa