namque Ceres fertur fruges Liberque liquorisvitigeni laticem mortalibus instituisse;cum tamen his posset sine rebus vita manere,ut fama est aliquas etiam nunc vivere gentis.at bene non poterat sine puro pectore vivi;quo magis hic merito nobis deus esse videtur,ex quo nunc etiam per magnas didita gentisdulcia permulcent animos solacia vitae.Herculis antistare autem si facta putabis,longius a vera multo ratione ferere.quid Nemeaeus enim nobis nunc magnus hiatusille leonis obesset et horrens Arcadius sus,tanto opere officerent nobis Stymphala colentes?denique quid Cretae taurus Lernaeaque pestishydra venenatis posset vallata colubris?quidve tripectora tergemini vis Geryonaiet Diomedis equi spirantes naribus ignemThracia Bistoniasque plagas atque Ismara propteraureaque Hesperidum servans fulgentia mala,asper, acerba tuens, immani corpore serpensarboris amplexus stirpes? quid denique obessetpropter Atlanteum litus pelagique severa,quo neque noster adit quisquam nec barbarus audet?cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta,si non victa forent, quid tandem viva nocerent?nil, ut opinor: ita ad satiatem terra ferarumnunc etiam scatit et trepido terrore repleta estper nemora ac montes magnos silvasque profundas;quae loca vitandi plerumque est nostra potestas.at nisi purgatumst pectus, quae proelia nobisatque pericula tumst ingratis insinuandum!quantae tum scindunt hominem cuppedinis acressollicitum curae quantique perinde timores!quidve superbia spurcitia ac petulantia? quantasefficiunt clades! quid luxus desidiaeque?haec igitur qui cuncta subegerit ex animoqueexpulerit dictis, non armis, nonne decebithunc hominem numero divom dignarier esse?cum bene praesertim multa ac divinitus ipsisiam mortalibus e divis dare dicta sueritatque omnem rerum naturam pandere dictis.Cuius ego ingressus vestigia dum rationespersequor ac doceo dictis, quo quaeque creatafoedere sint, in eo quam sit durare necessumnec validas valeant aevi rescindere leges,quo genere in primis animi natura reperta estnativo primum consistere corpore creta,nec posse incolumem magnum durare per aevum,sed simulacra solere in somnis fallere mentem,cernere cum videamur eum quem vita reliquit,quod super est, nunc huc rationis detulit ordo,ut mihi mortali consistere corpore mundumnativomque simul ratio reddunda sit esse;et quibus ille modis congressus materiaifundarit terram caelum mare sidera solemlunaique globum; tum quae tellure animantesextiterint, et quae nullo sint tempore natae;quove modo genus humanum variante loquellacoeperit inter se vesci per nomina rerum;et quibus ille modis divom metus insinuaritpectora, terrarum qui in orbi sancta tueturfana lacus lucos aras simulacraque divom.praeterea solis cursus lunaeque meatusexpediam qua vi flectat natura gubernans;ne forte haec inter caelum terramque reamurlibera sponte sua cursus lustrare perennis,morigera ad fruges augendas atque animantis,neve aliqua divom volvi ratione putemus.nam bene qui didicere deos securum agere aevom,si tamen interea mirantur qua rationequaeque geri possint, praesertim rebus in illisquae supera caput aetheriis cernuntur in oris,rursus in antiquas referuntur religioneset dominos acris adsciscunt, omnia possequos miseri credunt, ignari quid queat esse,quid nequeat, finita potestas denique cuiquequa nam sit ratione atque alte terminus haerens.Quod super est, ne te in promissis plura moremur,principio maria ac terras caelumque tuere;quorum naturam triplicem, tria corpora, Memmi,tris species tam dissimilis, tria talia texta,una dies dabit exitio, multosque per annossustentata ruet moles et machina mundi.nec me animi fallit quam res nova miraque mentiaccidat exitium caeli terraeque futurum,et quam difficile id mihi sit pervincere dictis;ut fit ubi insolitam rem adportes auribus antenec tamen hanc possis oculorum subdere visunec iacere indu manus, via qua munita fideiproxima fert humanum in pectus templaque mentis.sed tamen effabor. dictis dabit ipsa fidem resforsitan et graviter terrarum motibus ortisomnia conquassari in parvo tempore cernes.quod procul a nobis flectat fortuna gubernans,et ratio potius quam res persuadeat ipsa succidere horrisono posse omnia victa fragore.Qua prius adgrediar quam de re fundere fatasanctius et multo certa ratione magis quamPythia quae tripode a Phoebi lauroque profatur,multa tibi expediam doctis solacia dictis;religione refrenatus ne forte rearisterras et solem et caelum, mare sidera lunam,corpore divino debere aeterna manere,proptereaque putes ritu par esse Gigantumpendere eos poenas inmani pro scelere omnis,qui ratione sua disturbent moenia mundipraeclarumque velint caeli restinguere soleminmortalia mortali sermone notantes;quae procul usque adeo divino a numine distentinque deum numero quae sint indigna videri,notitiam potius praebere ut posse putenturquid sit vitali motu sensuque remotum.quippe etenim non est, cum quovis corpore ut esseposse animi natura putetur consiliumque.sicut in aethere non arbor, non aequore salsonubes esse queunt neque pisces vivere in arvisnec cruor in lignis neque saxis sucus inesse,certum ac dispositumst ubi quicquid crescat et insit,sic animi natura nequit sine corpore oririsola neque a nervis et sanguine longius esse.quod si posset enim, multo prius ipsa animi visin capite aut umeris aut imis calcibus esseposset et innasci quavis in parte soleret,tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.quod quoniam nostro quoque constat corpore certumdispositumque videtur ubi esse et crescere possitseorsum anima atque animus, tanto magis infitiandumtotum posse extra corpus formamque animalemputribus in glebis terrarum aut solis in igniaut in aqua durare aut altis aetheris oris.haud igitur constant divino praedita sensu,quandoquidem nequeunt vitaliter esse animata.Illud item non est ut possis credere, sedesesse deum sanctas in mundi partibus ullis.tenvis enim natura deum longeque remotasensibus ab nostris animi vix mente videtur;quae quoniam manuum tactum suffugit et ictum,tactile nil nobis quod sit contingere debet;tangere enim non quit quod tangi non licet ipsum.quare etiam sedes quoque nostris sedibus essedissimiles debent, tenues de corpore eorum;quae tibi posterius largo sermone probabo.Dicere porro hominum causa voluisse pararepraeclaram mundi naturam proptereaqueadlaudabile opus divom laudare decereaeternumque putare atque inmortale futurum,nec fas esse, deum quod sit ratione vetustagentibus humanis fundatum perpetuo aevo,sollicitare suis ulla vi ex sedibus umquamnec verbis vexare et ab imo evertere summa, cetera de genere hoc adfingere et addere, Memmi,desiperest. quid enim inmortalibus atque beatisgratia nostra queat largirier emolumenti,ut nostra quicquam causa gerere adgrediantur?quidve novi potuit tanto post ante quietosinlicere ut cuperent vitam mutare priorem?nam gaudere novis rebus debere videturcui veteres obsunt; sed cui nihil accidit aegritempore in ante acto, cum pulchre degeret aevom,quid potuit novitatis amorem accendere tali?quidve mali fuerat nobis non esse creatis?an, credo, in tenebris vita ac maerore iacebat,donec diluxit rerum genitalis origo?natus enim debet qui cumque est velle manerein vita, donec retinebit blanda voluptas;qui numquam vero vitae gustavit amoremnec fuit in numero, quid obest non esse creatum?exemplum porro gignundis rebus et ipsanotities hominum divis unde insita primum est,quid vellent facere ut scirent animoque viderent,quove modost umquam vis cognita principiorumquidque inter sese permutato ordine possent.si non ipsa dedit speciem natura creandi?namque ita multa modis multis primordia rerumex infinito iam tempore percita plagisponderibusque suis consuerunt concita ferriomnimodisque coire atque omnia pertemptare,quae cumque inter se possint congressa creare,ut non sit mirum, si in talis dispositurasdeciderunt quoque et in talis venere meatus,qualibus haec rerum geritur nunc summa novando.Quod si iam rerum ignorem primordia quae sint,hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausimconfirmare aliisque ex rebus reddere multis,nequaquam nobis divinitus esse paratamnaturam rerum: tanta stat praedita culpa.principio quantum caeli tegit impetus ingens,inde avidam partem montes silvaeque ferarumpossedere, tenent rupes vastaeque paludeset mare, quod late terrarum distinet oras.inde duas porro prope partis fervidus ardoradsiduusque geli casus mortalibus aufert.quod super est arvi, tamen id natura sua visentibus obducat, ni vis humana resistatvitai causa valido consueta bidentiingemere et terram pressis proscindere aratris.si non fecundas vertentes vomere glebasterraique solum subigentes cimus ad ortus.sponte sua nequeant liquidas existere in auras.et tamen inter dum magno quaesita laborecum iam per terras frondent atque omnia florent,aut nimiis torret fervoribus aetherius solaut subiti peremunt imbris gelidaeque pruinaeflabraque ventorum violento turbine vexant.praeterea genus horriferum natura ferarum humanae genti infestum terraque mariquecur alit atque auget? cur anni tempora morbosadportant? quare mors inmatura vagatur?tum porro puer, ut saevis proiectus ab undisnavita, nudus humi iacet infans indigus omnivitali auxilio, cum primum in luminis orasnixibus ex alvo matris natura profudit,vagituque locum lugubri complet, ut aequumstcui tantum in vita restet transire malorum.at variae crescunt pecudes armenta feraequenec crepitacillis opus est nec cuiquam adhibendastalmae nutricis blanda atque infracta loquellanec varias quaerunt vestes pro tempore caeli,denique non armis opus est, non moenibus altis,qui sua tutentur, quando omnibus omnia largetellus ipsa parit naturaque daedala rerum.Principio quoniam terrai corpus et umoraurarumque leves animae calidique vapores,e quibus haec rerum consistere summa videtur,omnia nativo ac mortali corpore constant,debet eodem omnis mundi natura putari.quippe etenim, quorum partis et membra videmuscorpore nativo mortalibus esse figuris,haec eadem ferme mortalia cernimus esseet nativa simul. qua propter maxima mundicum videam membra ac partis consumpta regigni,scire licet caeli quoque item terraeque fuisseprincipiale aliquod tempus clademque futuram.Illud in his rebus ne corripuisse rearisme mihi, quod terram atque ignem mortalia sumpsiesse neque umorem dubitavi aurasque perireatque eadem gigni rursusque augescere dixi.principio pars terrai non nulla, perustasolibus adsiduis, multa pulsata pedum vi,pulveris exhalat nebulam nubesque volantis,quas validi toto dispergunt aereaëre venti.pars etiam glebarum ad diluviem revocaturimbribus et ripas radentia flumina rodunt.praeterea pro parte sua, quod cumque alit auget,redditur; et quoniam dubio procul esse videturomniparens eadem rerum commune sepulcrum.ergo terra tibi libatur et aucta recrescit.Quod super est, umore novo mare flumina fontessemper abundare et latices manare perennisnil opus est verbis: magnus decursus aquarumundique declarat. sed primum quicquid aquaitollitur in summaque fit ut nihil umor abundet,partim quod validi verrentes aequora ventideminuunt radiisque retexens aetherius sol,partim quod supter per terras diditur omnis;percolatur enim virus retroque remanatmateries umoris et ad caput amnibus omnisconvenit, inde super terras fluit agmine dulciqua via secta semel liquido pede detulit undas.AeraAëra nunc igitur dicam, qui corpore toto innumerabiliter privas mutatur in horas.semper enim, quod cumque fluit de rebus, id omneaerisaëris in magnum fertur mare; qui nisi contracorpora retribuat rebus recreetque fluentis,omnia iam resoluta forent et in aeraaëra versa.haut igitur cessat gigni de rebus et in resreccidere, adsidue quoniam fluere omnia constat.Largus item liquidi fons luminis, aetherius sol,inrigat adsidue caelum candore recentisuppeditatque novo confestim lumine lumen.nam primum quicquid fulgoris disperit ei,quo cumque accidit. id licet hinc cognoscere possis,quod simul ac primum nubes succedere solicoepere et radios inter quasi rumpere lucis,extemplo inferior pars horum disperit omnisterraque inumbratur qua nimbi cumque feruntur;ut noscas splendore novo res semper egereet primum iactum fulgoris quemque perirenec ratione alia res posse in sole videri,perpetuo ni suppeditet lucis caput ipsum.quin etiam nocturna tibi, terrestria quae sunt,lumina, pendentes lychni claraeque coruscisfulguribus pingues multa caligine taedaeconsimili properant ratione, ardore ministro,suppeditare novom lumen, tremere ignibus instant,instant, nec loca lux inter quasi rupta relinquit:usque adeo properanter ab omnibus ignibus eiexitium celeri celeratur origine flammae.sic igitur solem lunam stellasque putandumex alio atque alio lucem iactare subortuet primum quicquid flammarum perdere semper,inviolabilia haec ne credas forte vigere.Denique non lapides quoque vinci cernis ab aevo,non altas turris ruere et putrescere saxa,non delubra deum simulacraque fessa fatiscinec sanctum numen fati protollere finisposse neque adversus naturae foedera niti?denique non monimenta virum dilapsa videmus,quaerere proporro, sibi cumque senescere credas,non ruere avolsos silices a montibus altisnec validas aevi vires perferre patiquefiniti? neque enim caderent avolsa repente,ex infinito quae tempore pertolerassentomnia tormenta aetatis, privata fragore.Denique iam tuere hoc, circum supraque quod omnecontinet amplexu terram: si procreat ex seomnia, quod quidam memorant, recipitque perempta,totum nativum mortali corpore constat.nam quod cumque alias ex se res auget alitque,deminui debet, recreari, cum recipit res.Praeterea si nulla fuit genitalis origoterrarum et caeli semperque aeterna fuere,cur supera bellum Thebanum et funera Troiaenon alias alii quoque res cecinere poetaepoëtae?quo tot facta virum totiens cecidere neque usquam aeternis famae monimentis insita florent?verum, ut opinor, habet novitatem summa recensquenaturast mundi neque pridem exordia cepit.quare etiam quaedam nunc artes expoliuntur,nunc etiam augescunt; nunc addita navigiis suntmulta, modo organici melicos peperere sonores,denique natura haec rerum ratioque repertastnuper, et hanc primus cum primis ipse repertusnunc ego sum in patrias qui possim vertere voces.Quod si forte fuisse ante hac eadem omnia credis,sed periise hominum torrenti saecla vapore,aut cecidisse urbis magno vexamine mundi,aut ex imbribus adsiduis exisse rapacesper terras amnes atque oppida coperuisse.tanto quique magis victus fateare necessestexitium quoque terrarum caelique futurum;nam cum res tantis morbis tantisque periclistemptarentur, ibi si tristior incubuissetcausa, darent late cladem magnasque ruinas.nec ratione alia mortales esse videmur,inter nos nisi quod morbis aegrescimus isdematque illi quos a vita natura removit.Praeterea quae cumque manent aeterna necessustaut, quia sunt solido cum corpore, respuere ictusnec penetrare pati sibi quicquam quod queat artasdissociare intus partis, ut materiaicorpora sunt, quorum naturam ostendimus ante,aut ideo durare aetatem posse per omnem,plagarum quia sunt expertia, sicut inane est,quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum,aut etiam quia nulla loci sit copia circum,quo quasi res possint discedere dissoluique,sicut summarum summa est aeterna, neque extraqui locus est quo dissiliant neque corpora sunt quaepossint incidere et valida dissolvere plaga.at neque, uti docui, solido cum corpore mundinaturast, quoniam admixtumst in rebus inane,nec tamen est ut inane, neque autem corpora desunt,ex infinito quae possint forte coortacorruere hanc rerum violento turbine summamaut aliam quamvis cladem inportare pericli,nec porro natura loci spatiumque profundideficit, exspargi quo possint moenia mundi,aut alia quavis possunt vi pulsa perire.haut igitur leti praeclusa est ianua caelonec soli terraeque neque altis aequoris undis,sed patet immani et vasto respectat hiatu.quare etiam nativa necessumst confitearehaec eadem; neque enim, mortali corpore quae sunt,ex infinito iam tempore adhuc potuissentinmensi validas aevi contemnere vires.Denique tantopere inter se cum maxima mundipugnent membra, pio nequaquam concita bello,nonne vides aliquam longi certaminis ollisposse dari finem, vel cum sol et vapor omnis omnibus epotis umoribus exsuperarint?quod facere intendunt, neque adhuc conata patrantur;tantum suppeditant amnes ultraque minanturomnia diluviare ex alto gurgite ponti:ne quiquam, quoniam verrentes aequora ventideminuunt radiisque retexens aetherius sol,et siccare prius confidunt omnia possequam liquor incepti possit contingere finem.tantum spirantes aequo certamine bellummagnis inter se de rebus cernere certant,cum semel interea fuerit superantior igniset semel, ut fama est, umor regnarit in arvis.ignis enim superavit et ambiens multa perussit,avia cum Phaethonta rapax vis solis equorumaethere raptavit toto terrasque per omnis.at pater omnipotens ira tum percitus acrimagnanimum Phaethonta repenti fulminis ictudeturbavit equis in terram, Solque cadentiobvius aeternam succepit lampada mundidisiectosque redegit equos iunxitque trementis,inde suum per iter recreavit cuncta gubernans,scilicet ut veteres Graium cecinere poetaepoëtae.quod procul a vera nimis est ratione repulsum.ignis enim superare potest ubi materiaiex infinito sunt corpora plura coorta;inde cadunt vires aliqua ratione revictae,aut pereunt res exustae torrentibus auris.umor item quondam coepit superare coortus,ut fama est, hominum vitas quando obruit undis;inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit,ex infinito fuerat quae cumque coorta,constiterunt imbres et flumina vim minuerunt.Sed quibus ille modis coniectus materiaifundarit terram et caelum pontique profunda,solis lunai cursus, ex ordine ponam.nam certe neque consilio primordia rerumordine se suo quaeque sagaci mente locaruntnec quos quaeque darent motus pepigere profecto;sed quia multa modis multis primordia rerumex infinito iam tempore percita plagisponderibusque suis consuerunt concita ferriomnimodisque coire atque omnia pertemptare,quae cumque inter se possent congressa creare,propterea fit uti magnum volgata per aevomomnigenus coetus et motus experiundotandem conveniant ea quae coniecta repentemagnarum rerum fiunt exordia saepe,terrai maris et caeli generisque animantum.Hic neque tum solis rota cerni lumine largoaltivolans poterat nec magni sidera mundinec mare nec caelum nec denique terra neque aeraërnec similis nostris rebus res ulla videri,sed nova tempestas quaedam molesque coorta.diffugere inde loci partes coepere paresquecum paribus iungi res et discludere mundum membraque dividere et magnas disponere partesomnigenis e principiis, discordia quorumintervalla vias conexus pondera plagasconcursus motus turbabat proelia miscenspropter dissimilis formas variasque figuras,quod non omnia sic poterant coniuncta manerenec motus inter sese dare convenientis,hoc est, a terris altum secernere caelum,et sorsum mare, uti secreto umore pateret,seorsus item puri secretique aetheris ignes.Quippe etenim primum terrai corpora quaeque,propterea quod erant gravia et perplexa, coibantin medio atque imas capiebant omnia sedes;quae quanto magis inter se perplexa coibant,tam magis expressere ea quae mare sidera solemlunamque efficerent et magni moenia mundi;omnia enim magis haec e levibus atque rutundisseminibus multoque minoribus sunt elementisquam tellus. ideo per rara foramina terraepartibus erumpens primus se sustulit aetherignifer et multos secum levis abstulit ignis,non alia longe ratione ac saepe videmus,aurea cum primum gemmantis rore per herbasmatutina rubent radiati lumina solisexhalantque lacus nebulam fluviique perennesipsaque ut inter dum tellus fumare videtur;omnia quae sursum cum conciliantur, in altocorpore concreto subtexunt nubila caelum.sic igitur tum se levis ac diffusilis aethercorpore concreto circum datus undique saepsit