inde minutatim dulcis didicere querellas,tibia quas fundit digitis pulsata canentum,avia per nemora ac silvas saltusque reperta,per loca pastorum deserta atque otia dia.sic unum quicquid paulatim protrahit aetasin medium ratioque in luminis eruit oras.haec animos ollis mulcebant atque iuvabantcum satiate cibi; nam tum sunt omnia cordi.saepe itaque inter se prostrati in gramine mollipropter aquae rivom sub ramis arboris altae.non magnis opibus iucunde corpora habebant,praesertim cum tempestas ridebat et annitempora pingebant viridantis floribus herbas.tum ioca, tum sermo, tum dulces esse cachinniconsuerant; agrestis enim tum musa vigebat.tum caput atque umeros plexis redimire coronisfloribus et foliis lascivia laeta movebat,atque extra numerum procedere membra moventesduriter et duro terram pede pellere matrem;unde oriebantur risus dulcesque cachinni,omnia quod nova tum magis haec et mira vigebant.et vigilantibus hinc aderant solacia somnoducere multimodis voces et flectere cantuset supera calamos unco percurrere labro;unde etiam vigiles nunc haec accepta tuentur.et numerum servare genus didicere, neque hilomaiore interea capiunt dulcedine fructumquam silvestre genus capiebat terrigenarum.nam quod adest praesto, nisi quid cognovimus antesuavius, in primis placet et pollere videtur,posteriorque fere melior res illa repertaperdit et immutat sensus ad pristina quaeque.sic odium coepit glandis, sic illa relictastrata cubilia sunt herbis et frondibus aucta.pellis item cecidit vestis contempta ferina;quam reor invidia tali tunc esse repertam,ut letum insidiis qui gessit primus obiret,et tamen inter eos distractam sanguine multodisperiise neque in fructum convertere quisse.tunc igitur pelles, nunc aurum et purpura curisexercent hominum vitam belloque fatigant;quo magis in nobis, ut opinor, culpa resedit.frigus enim nudos sine pellibus excruciabatterrigenas; at nos nil laedit veste carerepurpurea atque auro signisque ingentibus apta,dum plebeia tamen sit, quae defendere possit.Ergo hominum genus in cassum frustraque laboratsemper et in curis consumit inanibus aevom,ni mirum quia non cognovit quae sit habendifinis et omnino quoad crescat vera voluptas;idque minutatim vitam provexit in altumet belli magnos commovit funditus aestus.at vigiles mundi magnum versatile templumsol et luna suo lustrantes lumine circumperdocuere homines annorum tempora vertiet certa ratione geri rem atque ordine certo.Iam validis saepti degebant turribus aevom,et divisa colebatur discretaque tellus,tum mare velivolis florebat navibus ponti,auxilia ac socios iam pacto foedere habebant,carminibus cum res gestas coepere poetaepoëtaetradere; nec multo prius sunt elementa reperta.propterea quid sit prius actum respicere aetasnostra nequit, nisi qua ratio vestigia monstrat.Navigia atque agri culturas moenia legesarma vias vestes et cetera de genere horum,praemia, delicias quoque vitae funditus omnis,carmina, picturas et daedala signa politausus et impigrae simul experientia mentispaulatim docuit pedetemptim progredientis.sic unum quicquid paulatim protrahit aetasin medium ratioque in luminis erigit oras;namque alid ex alio clarescere corde videbant,artibus ad summum donec venere cacumen.
Liber Sextus
Primae frugiparos fetus mortalibus aegrisdididerunt quondam praeclaro nomine Athenaeet recreaverunt vitam legesque rogaruntet primae dederunt solacia dulcia vitae,cum genuere virum tali cum corde repertum,omnia veridico qui quondam ex ore profudit;cuius et extincti propter divina repertadivolgata vetus iam ad caelum gloria fertur.nam cum vidit hic ad victum quae flagitat ususomnia iam ferme mortalibus esse parataet, pro quam possent, vitam consistere tutam,divitiis homines et honore et laude potentisaffluere atque bona gnatorum excellere fama,nec minus esse domi cuiquam tamen anxia cordi,atque animi ingratis vitam vexare sine ullapausa atque infestis cogi saevire querellis,intellegit ibi vitium vas efficere ipsumomniaque illius vitio corrumpier intus,quae conlata foris et commoda cumque venirent;partim quod fluxum pertusumque esse videbat,ut nulla posset ratione explerier umquam,partim quod taetro quasi conspurcare saporeomnia cernebat, quae cumque receperat, intus.veridicis igitur purgavit pectora dictiset finem statuit cuppedinis atque timorisexposuitque bonum summum, quo tendimus omnes,quid foret, atque viam monstravit, tramite parvoqua possemus ad id recto contendere cursu,quidve mali foret in rebus mortalibus passim,quod fieret naturali varieque volaretseu casu seu vi, quod sic natura parasset,et quibus e portis occurri cuique deceret,et genus humanum frustra plerumque probavitvolvere curarum tristis in pectore fluctus.nam vel uti pueri trepidant atque omnia caecisin tenebris metuunt, sic nos in luce timemusinter dum, nihilo quae sunt metuenda magis quamquae pueri in tenebris pavitant finguntque futura.hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessestnon radii solis nec lucida tela dieidiscutiant, sed naturae species ratioque.quo magis inceptum pergam pertexere dictis.Et quoniam docui mundi mortalia templaesse et nativo consistere corpore caelum,et quae cumque in eo fiunt fierique necessestpleraque dissolui, qui restant percipe porro,quandoquidem semel insignem conscendere currumtu mihi supremae praescripta ad candida calliscurrenti spatium praemonstra, callida musaCalliope, requies hominum divomque voluptas,te duce ut insigni capiam cum laude coronam. ventorum existant, placentur ut omnia rursumquae fuerint, sint placato conversa furore.cetera quae fieri in terris caeloque tuenturmortales, pavidis cum pendent mentibus saepeet faciunt animos humilis formidine divomdepressosque premunt ad terram propterea quodignorantia causarum conferre deorumcogit ad imperium res et concedere regnum.quorum operum causas nulla ratione viderepossunt ac fieri divino numine rentur.nam bene qui didicere deos securum agere aevom,si tamen interea mirantur qua rationequaeque geri possint, praesertim rebus in illisquae supera caput aetheriis cernuntur in oris,rursus in antiquas referuntur religioniset dominos acris adsciscunt, omnia possequos miseri credunt, ignari quid queat esse,quid nequeat, finita potestas denique cuiquequa nam sit ratione atque alte terminus haerens;quo magis errantes caeca ratione feruntur.quae nisi respuis ex animo longeque remittisdis indigna putare alienaque pacis eorum,delibata deum per te tibi numina sanctasaepe oberunt; non quo violari summa deum vispossit, ut ex ira poenas petere inbibat acris,sed quia tute tibi placida cum pace quietosconstitues magnos irarum volvere fluctus,nec delubra deum placido cum pectore adibis,nec de corpore quae sancto simulacra ferunturin mentes hominum divinae nuntia formae,suscipere haec animi tranquilla pace valebis.inde videre licet qualis iam vita sequatur.quam quidem ut a nobis ratio verissima longereiciat, quamquam sunt a me multa profecta,multa tamen restant et sunt ornanda politisversibus; est ratio caeliQUE ignisque tenenda,sunt tempestates et fulmina clara canenda,quid faciant et qua de causa cumque ferantur;ne trepides caeli divisis partibus amens,unde volans ignis pervenerit aut in utram severterit hinc partim, quo pacto per loca saeptainsinuarit, et hinc dominatus ut extulerit se.quorum operum causas nulla ratione viderepossunt ac fieri divino numine rentur.Principio tonitru quatiuntur caerula caeli