vocibus et varios sonitus emittere linguae,tempore eodem alii facere id non quisse putentur?praeterea si non alii quoque vocibus usiinter se fuerant, unde insita notities estutilitatis et unde data est huic prima potestas,quid vellet facere ut sciret animoque videret?cogere item pluris unus victosque domarenon poterat, rerum ut perdiscere nomina vellent.nec ratione docere ulla suadereque surdis,quid sit opus facto, facilest; neque enim paterenturnec ratione ulla sibi ferrent amplius aurisvocis inauditos sonitus obtundere frustra.postremo quid in hac mirabile tantoperest re,si genus humanum, cui vox et lingua vigeret,pro vario sensu varia res voce notaret?cum pecudes mutae, cum denique saecla ferarumdissimilis soleant voces variasque ciere,cum metus aut dolor est et cum iam gaudia gliscunt.quippe etenim licet id rebus cognoscere apertis.inritata canum cum primum magna Molossummollia ricta fremunt duros nudantia dentes,longe alio sonitu rabies restricta minatur,et cum iam latrant et vocibus omnia complent;at catulos blande cum lingua lambere temptantaut ubi eos lactant, pedibus morsuque potentessuspensis teneros imitantur dentibus haustus,longe alio pacto gannitu vocis adulant,et cum deserti baubantur in aedibus, aut cumplorantis fugiunt summisso corpore plagas.denique non hinnitus item differre videtur,inter equas ubi equus florenti aetate iuvencuspinnigeri saevit calcaribus ictus Amoriset fremitum patulis sub naribus edit ad arma,et cum sic alias concussis artibus hinnit?postremo genus alituum variaeque volucres,accipitres atque ossifragae mergique marinisfluctibus in salso victum vitamque petentes,longe alias alio iaciunt in tempore voces,et quom de victu certant praedaque repugnant.et partim mutant cum tempestatibus unaraucisonos cantus, cornicum ut saecla vetustacorvorumque gregis ubi aquam dicuntur et imbrisposcere et inter dum ventos aurasque vocare.ergo si varii sensus animalia cogunt,muta tamen cum sint, varias emittere voces,quanto mortalis magis aequumst tum potuissedissimilis alia atque alia res voce notare!Illud in his rebus tacitus ne forte requiras,fulmen detulit in terram mortalibus ignemprimitus, inde omnis flammarum diditur ardor;multa videmus enim caelestibus insita flammisfulgere, cum caeli donavit plaga vaporis.et ramosa tamen cum ventis pulsa vacillansaestuat in ramos incumbens arboris arbor, exprimitur validis extritus viribus ignis,emicat inter dum flammai fervidus ardor,mutua dum inter se rami stirpesque teruntur.quorum utrumque dedisse potest mortalibus ignem.inde cibum quoquere ac flammae mollire vaporesol docuit, quoniam mitescere multa videbantverberibus radiorum atque aestu victa per agros.Inque dies magis hi victum vitamque prioremcommutare novis monstrabant rebus et igni,ingenio qui praestabant et corde vigebant.condere coeperunt urbis arcemque locarepraesidium reges ipsi sibi perfugiumque,et pecudes et agros divisere atque dederepro facie cuiusque et viribus ingenioque;nam facies multum valuit viresque vigebant.posterius res inventast aurumque repertum,quod facile et validis et pulchris dempsit honorem;divitioris enim sectam plerumque secunturquam lubet et fortes et pulchro corpore creti.quod siquis vera vitam ratione gubernet,divitiae grandes homini sunt vivere parceaequo animo; neque enim est umquam penuria parvi.at claros homines voluerunt se atque potentes,ut fundamento stabili fortuna maneretet placidam possent opulenti degere vitam,ne quiquam, quoniam ad summum succedere honoremcertantes iter infestum fecere viai,et tamen e summo, quasi fulmen, deicit ictosinvidia inter dum contemptim in Tartara taetra;invidia quoniam ceu fulmine summa vaporantplerumque et quae sunt aliis magis edita cumque;ut satius multo iam sit parere quietumquam regere imperio res velle et regna tenere.proinde sine in cassum defessi sanguine sudent,angustum per iter luctantes ambitionis;quandoquidem sapiunt alieno ex ore petuntqueres ex auditis potius quam sensibus ipsis,nec magis id nunc est neque erit mox quam fuit ante.Ergo regibus occisis subversa iacebatpristina maiestas soliorum et sceptra superba,et capitis summi praeclarum insigne cruentumsub pedibus vulgi magnum lugebat honorem;nam cupide conculcatur nimis ante metutum.res itaque ad summam faecem turbasque redibat,imperium sibi cum ac summatum quisque petebat.inde magistratum partim docuere creareiuraque constituere, ut vellent legibus uti.nam genus humanum, defessum vi colere aevom,ex inimicitiis languebat; quo magis ipsumsponte sua cecidit sub leges artaque iura.acrius ex ira quod enim se quisque parabatulcisci quam nunc concessumst legibus aequis,hanc ob rem est homines pertaesum vi colere aevom.inde metus maculat poenarum praemia vitae.circumretit enim vis atque iniuria quemque atque unde exortast, ad eum plerumque revertit,nec facilest placidam ac pacatam degere vitamqui violat factis communia foedera pacis.etsi fallit enim divom genus humanumque,perpetuo tamen id fore clam diffidere debet;quippe ubi se multi per somnia saepe loquentesaut morbo delirantes protraxe feranturet celata mala in medium et peccata dedisse.Nunc quae causa deum per magnas numina gentispervulgarit et ararum compleverit urbissuscipiendaque curarit sollemnia sacra,quae nunc in magnis florent sacra rebus locisque,unde etiam nunc est mortalibus insitus horror,qui delubra deum nova toto suscitat orbiterrarum et festis cogit celebrare diebus,non ita difficilest rationem reddere verbis.quippe etenim iam tum divom mortalia saeclaegregias animo facies vigilante videbantet magis in somnis mirando corporis auctu.his igitur sensum tribuebant propterea quodmembra movere videbantur vocesque superbasmittere pro facie praeclara et viribus amplis.aeternamque dabant vitam, quia semper eorumsubpeditabatur facies et forma manebat,et tamen omnino quod tantis viribus auctosnon temere ulla vi convinci posse putabant.fortunisque ideo longe praestare putabant,quod mortis timor haut quemquam vexaret eorum,et simul in somnis quia multa et mira videbantefficere et nullum capere ipsos inde laborem.praeterea caeli rationes ordine certoet varia annorum cernebant tempora vertinec poterant quibus id fieret cognoscere causis.ergo perfugium sibi habebant omnia divistradere et illorum nutu facere omnia flecti.in caeloque deum sedes et templa locarunt,per caelum volvi quia nox et luna videtur,luna dies et nox et noctis signa severanoctivagaeque faces caeli flammaeque volantes,nubila sol imbres nix venti fulmina grandoet rapidi fremitus et murmura magna minarum.O genus infelix humanum, talia diviscum tribuit facta atque iras adiunxit acerbas!quantos tum gemitus ipsi sibi, quantaque nobisvolnera, quas lacrimas peperere minoribus nostris!nec pietas ullast velatum saepe viderivertier ad lapidem atque omnis accedere ad arasnec procumbere humi prostratum et pandere palmasante deum delubra nec aras sanguine multospargere quadrupedum nec votis nectere vota,sed mage pacata posse omnia mente tueri.nam cum suspicimus magni caelestia munditempla super stellisque micantibus aethera fixum,et venit in mentem solis lunaeque viarum,tunc aliis oppressa malis in pectora cura illa quoque expergefactum caput erigere infit,ne quae forte deum nobis inmensa potestassit, vario motu quae candida sidera verset;temptat enim dubiam mentem rationis egestas,ecquae nam fuerit mundi genitalis origo,et simul ecquae sit finis, quoad moenia mundi