Liber QuintusQuis potis est dignum pollenti pectore carmencondere pro rerum maiestate hisque repertis?quisve valet verbis tantum, qui fingere laudespro meritis eius possit, qui talia nobispectore parta suo quaesitaque praemia liquit?nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus.nam si, ut ipsa petit maiestas cognita rerum,dicendum est, deus ille fuit, deus, inclyte Memmi,qui princeps vitae rationem invenit eam quaenunc appellatur sapientia, quique per artemfluctibus et tantis vitam tantisque tenebrisin tam tranquillo et tam clara luce locavit.confer enim divina aliorum antiqua reperta.namque Ceres fertur fruges Liberque liquorisvitigeni laticem mortalibus instituisse;cum tamen his posset sine rebus vita manere,ut fama est aliquas etiam nunc vivere gentis.at bene non poterat sine puro pectore vivi;quo magis hic merito nobis deus esse videtur,ex quo nunc etiam per magnas didita gentisdulcia permulcent animos solacia vitae.Herculis antistare autem si facta putabis,longius a vera multo ratione ferere.quid Nemeaeus enim nobis nunc magnus hiatusille leonis obesset et horrens Arcadius sus,tanto opere officerent nobis Stymphala colentes?denique quid Cretae taurus Lernaeaque pestishydra venenatis posset vallata colubris?quidve tripectora tergemini vis Geryonaiet Diomedis equi spirantes naribus ignemThracia Bistoniasque plagas atque Ismara propteraureaque Hesperidum servans fulgentia mala,asper, acerba tuens, immani corpore serpensarboris amplexus stirpes? quid denique obessetpropter Atlanteum litus pelagique severa,quo neque noster adit quisquam nec barbarus audet?cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta,si non victa forent, quid tandem viva nocerent?nil, ut opinor: ita ad satiatem terra ferarumnunc etiam scatit et trepido terrore repleta estper nemora ac montes magnos silvasque profundas;quae loca vitandi plerumque est nostra potestas.at nisi purgatumst pectus, quae proelia nobisatque pericula tumst ingratis insinuandum!quantae tum scindunt hominem cuppedinis acressollicitum curae quantique perinde timores!quidve superbia spurcitia ac petulantia? quantasefficiunt clades! quid luxus desidiaeque?haec igitur qui cuncta subegerit ex animoqueexpulerit dictis, non armis, nonne decebithunc hominem numero divom dignarier esse?cum bene praesertim multa ac divinitus ipsisiam mortalibus e divis dare dicta sueritatque omnem rerum naturam pandere dictis.Cuius ego ingressus vestigia dum rationespersequor ac doceo dictis, quo quaeque creatafoedere sint, in eo quam sit durare necessumnec validas valeant aevi rescindere leges,quo genere in primis animi natura reperta estnativo primum consistere corpore creta,nec posse incolumem magnum durare per aevum,sed simulacra solere in somnis fallere mentem,cernere cum videamur eum quem vita reliquit,quod super est, nunc huc rationis detulit ordo,ut mihi mortali consistere corpore mundumnativomque simul ratio reddunda sit esse;et quibus ille modis congressus materiaifundarit terram caelum mare sidera solemlunaique globum; tum quae tellure animantesextiterint, et quae nullo sint tempore natae;quove modo genus humanum variante loquellacoeperit inter se vesci per nomina rerum;et quibus ille modis divom metus insinuaritpectora, terrarum qui in orbi sancta tueturfana lacus lucos aras simulacraque divom.praeterea solis cursus lunaeque meatusexpediam qua vi flectat natura gubernans;ne forte haec inter caelum terramque reamurlibera sponte sua cursus lustrare perennis,morigera ad fruges augendas atque animantis,neve aliqua divom volvi ratione putemus.nam bene qui didicere deos securum agere aevom,si tamen interea mirantur qua rationequaeque geri possint, praesertim rebus in illisquae supera caput aetheriis cernuntur in oris,rursus in antiquas referuntur religioneset dominos acris adsciscunt, omnia possequos miseri credunt, ignari quid queat esse,quid nequeat, finita potestas denique cuiquequa nam sit ratione atque alte terminus haerens.Quod super est, ne te in promissis plura moremur,principio maria ac terras caelumque tuere;quorum naturam triplicem, tria corpora, Memmi,tris species tam dissimilis, tria talia texta,una dies dabit exitio, multosque per annossustentata ruet moles et machina mundi.nec me animi fallit quam res nova miraque mentiaccidat exitium caeli terraeque futurum,et quam difficile id mihi sit pervincere dictis;ut fit ubi insolitam rem adportes auribus antenec tamen hanc possis oculorum subdere visunec iacere indu manus, via qua munita fideiproxima fert humanum in pectus templaque mentis.sed tamen effabor. dictis dabit ipsa fidem resforsitan et graviter terrarum motibus ortisomnia conquassari in parvo tempore cernes.quod procul a nobis flectat fortuna gubernans,et ratio potius quam res persuadeat ipsa succidere horrisono posse omnia victa fragore.Qua prius adgrediar quam de re fundere fatasanctius et multo certa ratione magis quamPythia quae tripode a Phoebi lauroque profatur,multa tibi expediam doctis solacia dictis;religione refrenatus ne forte rearisterras et solem et caelum, mare sidera lunam,corpore divino debere aeterna manere,proptereaque putes ritu par esse Gigantumpendere eos poenas inmani pro scelere omnis,qui ratione sua disturbent moenia mundipraeclarumque velint caeli restinguere soleminmortalia mortali sermone notantes;quae procul usque adeo divino a numine distentinque deum numero quae sint indigna videri,notitiam potius praebere ut posse putenturquid sit vitali motu sensuque remotum.quippe etenim non est, cum quovis corpore ut esseposse animi natura putetur consiliumque.sicut in aethere non arbor, non aequore salsonubes esse queunt neque pisces vivere in arvisnec cruor in lignis neque saxis sucus inesse,certum ac dispositumst ubi quicquid crescat et insit,sic animi natura nequit sine corpore oririsola neque a nervis et sanguine longius esse.quod si posset enim, multo prius ipsa animi visin capite aut umeris aut imis calcibus esseposset et innasci quavis in parte soleret,tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.quod quoniam nostro quoque constat corpore certumdispositumque videtur ubi esse et crescere possitseorsum anima atque animus, tanto magis infitiandumtotum posse extra corpus formamque animalemputribus in glebis terrarum aut solis in igniaut in aqua durare aut altis aetheris oris.haud igitur constant divino praedita sensu,quandoquidem nequeunt vitaliter esse animata.Illud item non est ut possis credere, sedesesse deum sanctas in mundi partibus ullis.tenvis enim natura deum longeque remotasensibus ab nostris animi vix mente videtur;quae quoniam manuum tactum suffugit et ictum,tactile nil nobis quod sit contingere debet;tangere enim non quit quod tangi non licet ipsum.quare etiam sedes quoque nostris sedibus essedissimiles debent, tenues de corpore eorum;quae tibi posterius largo sermone probabo.Dicere porro hominum causa voluisse pararepraeclaram mundi naturam proptereaqueadlaudabile opus divom laudare decereaeternumque putare atque inmortale futurum,nec fas esse, deum quod sit ratione vetustagentibus humanis fundatum perpetuo aevo,sollicitare suis ulla vi ex sedibus umquamnec verbis vexare et ab imo evertere summa, cetera de genere hoc adfingere et addere, Memmi,desiperest. quid enim inmortalibus atque beatisgratia nostra queat largirier emolumenti,ut nostra quicquam causa gerere adgrediantur?quidve novi potuit tanto post ante quietosinlicere ut cuperent vitam mutare priorem?nam gaudere novis rebus debere videturcui veteres obsunt; sed cui nihil accidit aegritempore in ante acto, cum pulchre degeret aevom,quid potuit novitatis amorem accendere tali?quidve mali fuerat nobis non esse creatis?an, credo, in tenebris vita ac maerore iacebat,donec diluxit rerum genitalis origo?natus enim debet qui cumque est velle manerein vita, donec retinebit blanda voluptas;qui numquam vero vitae gustavit amoremnec fuit in numero, quid obest non esse creatum?exemplum porro gignundis rebus et ipsanotities hominum divis unde insita primum est,quid vellent facere ut scirent animoque viderent,quove modost umquam vis cognita principiorumquidque inter sese permutato ordine possent.si non ipsa dedit speciem natura creandi?namque ita multa modis multis primordia rerumex infinito iam tempore percita plagisponderibusque suis consuerunt concita ferriomnimodisque coire atque omnia pertemptare,quae cumque inter se possint congressa creare,ut non sit mirum, si in talis dispositurasdeciderunt quoque et in talis venere meatus,qualibus haec rerum geritur nunc summa novando.Quod si iam rerum ignorem primordia quae sint,hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausimconfirmare aliisque ex rebus reddere multis,nequaquam nobis divinitus esse paratamnaturam rerum: tanta stat praedita culpa.principio quantum caeli tegit impetus ingens,inde avidam partem montes silvaeque ferarumpossedere, tenent rupes vastaeque paludeset mare, quod late terrarum distinet oras.inde duas porro prope partis fervidus ardoradsiduusque geli casus mortalibus aufert.quod super est arvi, tamen id natura sua visentibus obducat, ni vis humana resistatvitai causa valido consueta bidentiingemere et terram pressis proscindere aratris.si non fecundas vertentes vomere glebasterraique solum subigentes cimus ad ortus.sponte sua nequeant liquidas existere in auras.et tamen inter dum magno quaesita laborecum iam per terras frondent atque omnia florent,aut nimiis torret fervoribus aetherius solaut subiti peremunt imbris gelidaeque pruinaeflabraque ventorum violento turbine vexant.praeterea genus horriferum natura ferarum humanae genti infestum terraque mariquecur alit atque auget? cur anni tempora morbosadportant? quare mors inmatura vagatur?tum porro puer, ut saevis proiectus ab undisnavita, nudus humi iacet infans indigus omnivitali auxilio, cum primum in luminis orasnixibus ex alvo matris natura profudit,vagituque locum lugubri complet, ut aequumstcui tantum in vita restet transire malorum.at variae crescunt pecudes armenta feraequenec crepitacillis opus est nec cuiquam adhibendastalmae nutricis blanda atque infracta loquellanec varias quaerunt vestes pro tempore caeli,denique non armis opus est, non moenibus altis,qui sua tutentur, quando omnibus omnia largetellus ipsa parit naturaque daedala rerum.Principio quoniam terrai corpus et umoraurarumque leves animae calidique vapores,e quibus haec rerum consistere summa videtur,omnia nativo ac mortali corpore constant,debet eodem omnis mundi natura putari.quippe etenim, quorum partis et membra videmuscorpore nativo mortalibus esse figuris,haec eadem ferme mortalia cernimus esseet nativa simul. qua propter maxima mundi