Liber QuintusQuis potis est dignum pollenti pectore carmencondere pro rerum maiestate hisque repertis?quisve valet verbis tantum, qui fingere laudespro meritis eius possit, qui talia nobispectore parta suo quaesitaque praemia liquit?nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus.nam si, ut ipsa petit maiestas cognita rerum,dicendum est, deus ille fuit, deus, inclyte Memmi,qui princeps vitae rationem invenit eam quaenunc appellatur sapientia, quique per artemfluctibus et tantis vitam tantisque tenebrisin tam tranquillo et tam clara luce locavit.confer enim divina aliorum antiqua reperta.namque Ceres fertur fruges Liberque liquorisvitigeni laticem mortalibus instituisse;cum tamen his posset sine rebus vita manere,ut fama est aliquas etiam nunc vivere gentis.at bene non poterat sine puro pectore vivi;quo magis hic merito nobis deus esse videtur,ex quo nunc etiam per magnas didita gentisdulcia permulcent animos solacia vitae.Herculis antistare autem si facta putabis,longius a vera multo ratione ferere.quid Nemeaeus enim nobis nunc magnus hiatusille leonis obesset et horrens Arcadius sus,tanto opere officerent nobis Stymphala colentes?denique quid Cretae taurus Lernaeaque pestishydra venenatis posset vallata colubris?quidve tripectora tergemini vis Geryonaiet Diomedis equi spirantes naribus ignemThracia Bistoniasque plagas atque Ismara propteraureaque Hesperidum servans fulgentia mala,asper, acerba tuens, immani corpore serpensarboris amplexus stirpes? quid denique obessetpropter Atlanteum litus pelagique severa,quo neque noster adit quisquam nec barbarus audet?cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta,si non victa forent, quid tandem viva nocerent?nil, ut opinor: ita ad satiatem terra ferarumnunc etiam scatit et trepido terrore repleta estper nemora ac montes magnos silvasque profundas;quae loca vitandi plerumque est nostra potestas.at nisi purgatumst pectus, quae proelia nobisatque pericula tumst ingratis insinuandum!quantae tum scindunt hominem cuppedinis acressollicitum curae quantique perinde timores!quidve superbia spurcitia ac petulantia? quantasefficiunt clades! quid luxus desidiaeque?haec igitur qui cuncta subegerit ex animoqueexpulerit dictis, non armis, nonne decebithunc hominem numero divom dignarier esse?cum bene praesertim multa ac divinitus ipsisiam mortalibus e divis dare dicta sueritatque omnem rerum naturam pandere dictis.Cuius ego ingressus vestigia dum rationespersequor ac doceo dictis, quo quaeque creatafoedere sint, in eo quam sit durare necessumnec validas valeant aevi rescindere leges,quo genere in primis animi natura reperta estnativo primum consistere corpore creta,nec posse incolumem magnum durare per aevum,sed simulacra solere in somnis fallere mentem,cernere cum videamur eum quem vita reliquit,quod super est, nunc huc rationis detulit ordo,ut mihi mortali consistere corpore mundumnativomque simul ratio reddunda sit esse;et quibus ille modis congressus materiaifundarit terram caelum mare sidera solemlunaique globum; tum quae tellure animantesextiterint, et quae nullo sint tempore natae;quove modo genus humanum variante loquellacoeperit inter se vesci per nomina rerum;et quibus ille modis divom metus insinuaritpectora, terrarum qui in orbi sancta tueturfana lacus lucos aras simulacraque divom.praeterea solis cursus lunaeque meatusexpediam qua vi flectat natura gubernans;ne forte haec inter caelum terramque reamurlibera sponte sua cursus lustrare perennis,morigera ad fruges augendas atque animantis,neve aliqua divom volvi ratione putemus.nam bene qui didicere deos securum agere aevom,si tamen interea mirantur qua rationequaeque geri possint, praesertim rebus in illisquae supera caput aetheriis cernuntur in oris,rursus in antiquas referuntur religioneset dominos acris adsciscunt, omnia possequos miseri credunt, ignari quid queat esse,quid nequeat, finita potestas denique cuiquequa nam sit ratione atque alte terminus haerens.Quod super est, ne te in promissis plura moremur,principio maria ac terras caelumque tuere;quorum naturam triplicem, tria corpora, Memmi,tris species tam dissimilis, tria talia texta,una dies dabit exitio, multosque per annossustentata ruet moles et machina mundi.nec me animi fallit quam res nova miraque mentiaccidat exitium caeli terraeque futurum,et quam difficile id mihi sit pervincere dictis;ut fit ubi insolitam rem adportes auribus antenec tamen hanc possis oculorum subdere visunec iacere indu manus, via qua munita fideiproxima fert humanum in pectus templaque mentis.sed tamen effabor. dictis dabit ipsa fidem resforsitan et graviter terrarum motibus ortisomnia conquassari in parvo tempore cernes.quod procul a nobis flectat fortuna gubernans,et ratio potius quam res persuadeat ipsa succidere horrisono posse omnia victa fragore.Qua prius adgrediar quam de re fundere fatasanctius et multo certa ratione magis quamPythia quae tripode a Phoebi lauroque profatur,multa tibi expediam doctis solacia dictis;religione refrenatus ne forte rearisterras et solem et caelum, mare sidera lunam,corpore divino debere aeterna manere,proptereaque putes ritu par esse Gigantumpendere eos poenas inmani pro scelere omnis,qui ratione sua disturbent moenia mundipraeclarumque velint caeli restinguere soleminmortalia mortali sermone notantes;quae procul usque adeo divino a numine distentinque deum numero quae sint indigna videri,notitiam potius praebere ut posse putenturquid sit vitali motu sensuque remotum.quippe etenim non est, cum quovis corpore ut esseposse animi natura putetur consiliumque.sicut in aethere non arbor, non aequore salsonubes esse queunt neque pisces vivere in arvisnec cruor in lignis neque saxis sucus inesse,certum ac dispositumst ubi quicquid crescat et insit,sic animi natura nequit sine corpore oririsola neque a nervis et sanguine longius esse.quod si posset enim, multo prius ipsa animi visin capite aut umeris aut imis calcibus esseposset et innasci quavis in parte soleret,tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.quod quoniam nostro quoque constat corpore certumdispositumque videtur ubi esse et crescere possitseorsum anima atque animus, tanto magis infitiandumtotum posse extra corpus formamque animalemputribus in glebis terrarum aut solis in igniaut in aqua durare aut altis aetheris oris.haud igitur constant divino praedita sensu,quandoquidem nequeunt vitaliter esse animata.Illud item non est ut possis credere, sedesesse deum sanctas in mundi partibus ullis.tenvis enim natura deum longeque remotasensibus ab nostris animi vix mente videtur;quae quoniam manuum tactum suffugit et ictum,tactile nil nobis quod sit contingere debet;tangere enim non quit quod tangi non licet ipsum.quare etiam sedes quoque nostris sedibus essedissimiles debent, tenues de corpore eorum;quae tibi posterius largo sermone probabo.Dicere porro hominum causa voluisse pararepraeclaram mundi naturam proptereaqueadlaudabile opus divom laudare decereaeternumque putare atque inmortale futurum,nec fas esse, deum quod sit ratione vetustagentibus humanis fundatum perpetuo aevo,sollicitare suis ulla vi ex sedibus umquamnec verbis vexare et ab imo evertere summa, cetera de genere hoc adfingere et addere, Memmi,desiperest. quid enim inmortalibus atque beatisgratia nostra queat largirier emolumenti,ut nostra quicquam causa gerere adgrediantur?quidve novi potuit tanto post ante quietosinlicere ut cuperent vitam mutare priorem?nam gaudere novis rebus debere videturcui veteres obsunt; sed cui nihil accidit aegritempore in ante acto, cum pulchre degeret aevom,quid potuit novitatis amorem accendere tali?quidve mali fuerat nobis non esse creatis?an, credo, in tenebris vita ac maerore iacebat,donec diluxit rerum genitalis origo?natus enim debet qui cumque est velle manerein vita, donec retinebit blanda voluptas;qui numquam vero vitae gustavit amoremnec fuit in numero, quid obest non esse creatum?exemplum porro gignundis rebus et ipsanotities hominum divis unde insita primum est,quid vellent facere ut scirent animoque viderent,quove modost umquam vis cognita principiorumquidque inter sese permutato ordine possent.si non ipsa dedit speciem natura creandi?namque ita multa modis multis primordia rerumex infinito iam tempore percita plagisponderibusque suis consuerunt concita ferriomnimodisque coire atque omnia pertemptare,quae cumque inter se possint congressa creare,ut non sit mirum, si in talis dispositurasdeciderunt quoque et in talis venere meatus,qualibus haec rerum geritur nunc summa novando.Quod si iam rerum ignorem primordia quae sint,hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausimconfirmare aliisque ex rebus reddere multis,nequaquam nobis divinitus esse paratamnaturam rerum: tanta stat praedita culpa.principio quantum caeli tegit impetus ingens,inde avidam partem montes silvaeque ferarumpossedere, tenent rupes vastaeque paludeset mare, quod late terrarum distinet oras.inde duas porro prope partis fervidus ardoradsiduusque geli casus mortalibus aufert.quod super est arvi, tamen id natura sua visentibus obducat, ni vis humana resistatvitai causa valido consueta bidentiingemere et terram pressis proscindere aratris.si non fecundas vertentes vomere glebasterraique solum subigentes cimus ad ortus.sponte sua nequeant liquidas existere in auras.et tamen inter dum magno quaesita laborecum iam per terras frondent atque omnia florent,aut nimiis torret fervoribus aetherius solaut subiti peremunt imbris gelidaeque pruinaeflabraque ventorum violento turbine vexant.praeterea genus horriferum natura ferarum humanae genti infestum terraque mariquecur alit atque auget? cur anni tempora morbosadportant? quare mors inmatura vagatur?tum porro puer, ut saevis proiectus ab undisnavita, nudus humi iacet infans indigus omnivitali auxilio, cum primum in luminis orasnixibus ex alvo matris natura profudit,vagituque locum lugubri complet, ut aequumstcui tantum in vita restet transire malorum.at variae crescunt pecudes armenta feraequenec crepitacillis opus est nec cuiquam adhibendastalmae nutricis blanda atque infracta loquellanec varias quaerunt vestes pro tempore caeli,denique non armis opus est, non moenibus altis,qui sua tutentur, quando omnibus omnia largetellus ipsa parit naturaque daedala rerum.Principio quoniam terrai corpus et umoraurarumque leves animae calidique vapores,e quibus haec rerum consistere summa videtur,omnia nativo ac mortali corpore constant,debet eodem omnis mundi natura putari.quippe etenim, quorum partis et membra videmuscorpore nativo mortalibus esse figuris,haec eadem ferme mortalia cernimus esseet nativa simul. qua propter maxima mundicum videam membra ac partis consumpta regigni,scire licet caeli quoque item terraeque fuisseprincipiale aliquod tempus clademque futuram.Illud in his rebus ne corripuisse rearisme mihi, quod terram atque ignem mortalia sumpsiesse neque umorem dubitavi aurasque perireatque eadem gigni rursusque augescere dixi.principio pars terrai non nulla, perustasolibus adsiduis, multa pulsata pedum vi,pulveris exhalat nebulam nubesque volantis,quas validi toto dispergunt aereaëre venti.pars etiam glebarum ad diluviem revocaturimbribus et ripas radentia flumina rodunt.praeterea pro parte sua, quod cumque alit auget,redditur; et quoniam dubio procul esse videturomniparens eadem rerum commune sepulcrum.ergo terra tibi libatur et aucta recrescit.Quod super est, umore novo mare flumina fontessemper abundare et latices manare perennisnil opus est verbis: magnus decursus aquarumundique declarat. sed primum quicquid aquaitollitur in summaque fit ut nihil umor abundet,partim quod validi verrentes aequora ventideminuunt radiisque retexens aetherius sol,partim quod supter per terras diditur omnis;percolatur enim virus retroque remanatmateries umoris et ad caput amnibus omnisconvenit, inde super terras fluit agmine dulciqua via secta semel liquido pede detulit undas.AeraAëra nunc igitur dicam, qui corpore toto innumerabiliter privas mutatur in horas.semper enim, quod cumque fluit de rebus, id omneaerisaëris in magnum fertur mare; qui nisi contracorpora retribuat rebus recreetque fluentis,omnia iam resoluta forent et in aeraaëra versa.haut igitur cessat gigni de rebus et in resreccidere, adsidue quoniam fluere omnia constat.Largus item liquidi fons luminis, aetherius sol,inrigat adsidue caelum candore recentisuppeditatque novo confestim lumine lumen.nam primum quicquid fulgoris disperit ei,quo cumque accidit. id licet hinc cognoscere possis,quod simul ac primum nubes succedere solicoepere et radios inter quasi rumpere lucis,extemplo inferior pars horum disperit omnisterraque inumbratur qua nimbi cumque feruntur;ut noscas splendore novo res semper egereet primum iactum fulgoris quemque perirenec ratione alia res posse in sole videri,perpetuo ni suppeditet lucis caput ipsum.quin etiam nocturna tibi, terrestria quae sunt,lumina, pendentes lychni claraeque coruscisfulguribus pingues multa caligine taedaeconsimili properant ratione, ardore ministro,suppeditare novom lumen, tremere ignibus instant,instant, nec loca lux inter quasi rupta relinquit:usque adeo properanter ab omnibus ignibus eiexitium celeri celeratur origine flammae.sic igitur solem lunam stellasque putandumex alio atque alio lucem iactare subortuet primum quicquid flammarum perdere semper,inviolabilia haec ne credas forte vigere.Denique non lapides quoque vinci cernis ab aevo,non altas turris ruere et putrescere saxa,non delubra deum simulacraque fessa fatiscinec sanctum numen fati protollere finisposse neque adversus naturae foedera niti?denique non monimenta virum dilapsa videmus,quaerere proporro, sibi cumque senescere credas,non ruere avolsos silices a montibus altisnec validas aevi vires perferre patiquefiniti? neque enim caderent avolsa repente,ex infinito quae tempore pertolerassentomnia tormenta aetatis, privata fragore.Denique iam tuere hoc, circum supraque quod omnecontinet amplexu terram: si procreat ex seomnia, quod quidam memorant, recipitque perempta,totum nativum mortali corpore constat.nam quod cumque alias ex se res auget alitque,deminui debet, recreari, cum recipit res.Praeterea si nulla fuit genitalis origoterrarum et caeli semperque aeterna fuere,cur supera bellum Thebanum et funera Troiaenon alias alii quoque res cecinere poetaepoëtae?quo tot facta virum totiens cecidere neque usquam aeternis famae monimentis insita florent?verum, ut opinor, habet novitatem summa recensquenaturast mundi neque pridem exordia cepit.quare etiam quaedam nunc artes expoliuntur,nunc etiam augescunt; nunc addita navigiis suntmulta, modo organici melicos peperere sonores,denique natura haec rerum ratioque repertastnuper, et hanc primus cum primis ipse repertusnunc ego sum in patrias qui possim vertere voces.Quod si forte fuisse ante hac eadem omnia credis,sed periise hominum torrenti saecla vapore,aut cecidisse urbis magno vexamine mundi,aut ex imbribus adsiduis exisse rapacesper terras amnes atque oppida coperuisse.tanto quique magis victus fateare necessestexitium quoque terrarum caelique futurum;nam cum res tantis morbis tantisque periclistemptarentur, ibi si tristior incubuissetcausa, darent late cladem magnasque ruinas.nec ratione alia mortales esse videmur,inter nos nisi quod morbis aegrescimus isdematque illi quos a vita natura removit.Praeterea quae cumque manent aeterna necessustaut, quia sunt solido cum corpore, respuere ictusnec penetrare pati sibi quicquam quod queat artasdissociare intus partis, ut materiaicorpora sunt, quorum naturam ostendimus ante,aut ideo durare aetatem posse per omnem,plagarum quia sunt expertia, sicut inane est,quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum,aut etiam quia nulla loci sit copia circum,quo quasi res possint discedere dissoluique,sicut summarum summa est aeterna, neque extraqui locus est quo dissiliant neque corpora sunt quaepossint incidere et valida dissolvere plaga.at neque, uti docui, solido cum corpore mundinaturast, quoniam admixtumst in rebus inane,nec tamen est ut inane, neque autem corpora desunt,ex infinito quae possint forte coortacorruere hanc rerum violento turbine summamaut aliam quamvis cladem inportare pericli,nec porro natura loci spatiumque profundideficit, exspargi quo possint moenia mundi,aut alia quavis possunt vi pulsa perire.haut igitur leti praeclusa est ianua caelonec soli terraeque neque altis aequoris undis,sed patet immani et vasto respectat hiatu.quare etiam nativa necessumst confitearehaec eadem; neque enim, mortali corpore quae sunt,ex infinito iam tempore adhuc potuissentinmensi validas aevi contemnere vires.Denique tantopere inter se cum maxima mundipugnent membra, pio nequaquam concita bello,nonne vides aliquam longi certaminis ollisposse dari finem, vel cum sol et vapor omnis omnibus epotis umoribus exsuperarint?quod facere intendunt, neque adhuc conata patrantur;tantum suppeditant amnes ultraque minanturomnia diluviare ex alto gurgite ponti:ne quiquam, quoniam verrentes aequora ventideminuunt radiisque retexens aetherius sol,et siccare prius confidunt omnia possequam liquor incepti possit contingere finem.tantum spirantes aequo certamine bellummagnis inter se de rebus cernere certant,cum semel interea fuerit superantior igniset semel, ut fama est, umor regnarit in arvis.ignis enim superavit et ambiens multa perussit,avia cum Phaethonta rapax vis solis equorumaethere raptavit toto terrasque per omnis.at pater omnipotens ira tum percitus acrimagnanimum Phaethonta repenti fulminis ictudeturbavit equis in terram, Solque cadentiobvius aeternam succepit lampada mundidisiectosque redegit equos iunxitque trementis,inde suum per iter recreavit cuncta gubernans,scilicet ut veteres Graium cecinere poetaepoëtae.quod procul a vera nimis est ratione repulsum.ignis enim superare potest ubi materiaiex infinito sunt corpora plura coorta;inde cadunt vires aliqua ratione revictae,aut pereunt res exustae torrentibus auris.umor item quondam coepit superare coortus,ut fama est, hominum vitas quando obruit undis;inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit,ex infinito fuerat quae cumque coorta,constiterunt imbres et flumina vim minuerunt.Sed quibus ille modis coniectus materiaifundarit terram et caelum pontique profunda,solis lunai cursus, ex ordine ponam.nam certe neque consilio primordia rerumordine se suo quaeque sagaci mente locaruntnec quos quaeque darent motus pepigere profecto;sed quia multa modis multis primordia rerumex infinito iam tempore percita plagisponderibusque suis consuerunt concita ferriomnimodisque coire atque omnia pertemptare,quae cumque inter se possent congressa creare,propterea fit uti magnum volgata per aevomomnigenus coetus et motus experiundotandem conveniant ea quae coniecta repentemagnarum rerum fiunt exordia saepe,terrai maris et caeli generisque animantum.Hic neque tum solis rota cerni lumine largoaltivolans poterat nec magni sidera mundinec mare nec caelum nec denique terra neque aeraërnec similis nostris rebus res ulla videri,sed nova tempestas quaedam molesque coorta.diffugere inde loci partes coepere paresquecum paribus iungi res et discludere mundum membraque dividere et magnas disponere partesomnigenis e principiis, discordia quorumintervalla vias conexus pondera plagasconcursus motus turbabat proelia miscenspropter dissimilis formas variasque figuras,quod non omnia sic poterant coniuncta manerenec motus inter sese dare convenientis,hoc est, a terris altum secernere caelum,et sorsum mare, uti secreto umore pateret,seorsus item puri secretique aetheris ignes.Quippe etenim primum terrai corpora quaeque,propterea quod erant gravia et perplexa, coibantin medio atque imas capiebant omnia sedes;quae quanto magis inter se perplexa coibant,tam magis expressere ea quae mare sidera solemlunamque efficerent et magni moenia mundi;omnia enim magis haec e levibus atque rutundisseminibus multoque minoribus sunt elementisquam tellus. ideo per rara foramina terraepartibus erumpens primus se sustulit aetherignifer et multos secum levis abstulit ignis,non alia longe ratione ac saepe videmus,aurea cum primum gemmantis rore per herbasmatutina rubent radiati lumina solisexhalantque lacus nebulam fluviique perennesipsaque ut inter dum tellus fumare videtur;omnia quae sursum cum conciliantur, in altocorpore concreto subtexunt nubila caelum.sic igitur tum se levis ac diffusilis aethercorpore concreto circum datus undique saepsitet late diffusus in omnis undique partisomnia sic avido complexu cetera saepsit.hunc exordia sunt solis lunaeque secuta,interutrasque globi quorum vertuntur in auris;quae neque terra sibi adscivit nec maximus aether,quod neque tam fuerunt gravia ut depressa sederent,nec levia ut possent per summas labier oras,et tamen interutrasque ita sunt, ut corpora vivaversent et partes ut mundi totius extent;quod genus in nobis quaedam licet in stationemembra manere, tamen cum sint ea quae moveantur.his igitur rebus retractis terra repente,maxuma qua nunc se ponti plaga caerula tendit,succidit et salso suffudit gurgite fossas.inque dies quanto circum magis aetheris aestuset radii solis cogebant undique terramverberibus crebris extrema ad limina fartamin medio ut propulsa suo condensa coiret,tam magis expressus salsus de corpore sudoraugebat mare manando camposque natantis,et tanto magis illa foras elapsa volabantcorpora multa vaporis et aerisaëris altaque caelidensabant procul a terris fulgentia templa.sidebant campi, crescebant montibus altisascensus; neque enim poterant subsidere saxa nec pariter tantundem omnes succumbere partis.Sic igitur terrae concreto corpore pondusconstitit atque omnis mundi quasi limus in imumconfluxit gravis et subsedit funditus ut faex;inde mare, inde aeraër, inde aether ignifer ipsecorporibus liquidis sunt omnia pura relictaet leviora aliis alia, et liquidissimus aetheratque levissimus aeriasaërias super influit aurasnec liquidum corpus turbantibus aerisaëris auriscommiscet; sinit haec violentis omnia vertiturbinibus, sinit incertis turbare procellis,ipse suos ignis certo fert impete labens.nam modice fluere atque uno posse aethera nisusignificat Pontos, mare certo quod fluit aestuunum labendi conservans usque tenorem.Motibus astrorum nunc quae sit causa canamus.principio magnus caeli si vortitur orbis,ex utraque polum parti premere aeraaëra nobisdicendum est extraque tenere et claudere utrimque;inde alium supra fluere atque intendere eodemquo volvenda micant aeterni sidera mundi;aut alium supter, contra qui subvehat orbem,ut fluvios versare rotas atque austra videmus.est etiam quoque uti possit caelum omne manerein statione, tamen cum lucida signa ferantur,sive quod inclusi rapidi sunt aetheris aestusquaerentesque viam circum versantur et ignespassim per caeli volvunt summania templa,sive aliunde fluens alicunde extrinsecus aeraërversat agens ignis, sive ipsi serpere possunt,quo cuiusque cibus vocat atque invitat euntis,flammea per caelum pascentis corpora passim.nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certumdifficilest; sed quid possit fiatque per omnein variis mundis varia ratione creatis,id doceo plurisque sequor disponere causas,motibus astrorum quae possint esse per omne;e quibus una tamen sit et haec quoque causa necessest,quae vegeat motum signis; sed quae sit earumpraecipere haud quaquamst pedetemptim progredientis.Terraque ut in media mundi regione quiescat,evanescere paulatim et decrescere pondusconvenit atque aliam naturam supter habereex ineunte aevo coniunctam atque uniter aptampartibus aeriisaëriis mundi, quibus insita vivit.propterea non est oneri neque deprimit auras,ut sua cuique homini nullo sunt pondere membranec caput est oneri collo nec denique totumcorporis in pedibus pondus sentimus inesse;at quae cumque foris veniunt inpostaque nobispondera sunt laedunt, permulto saepe minora.usque adeo magni refert quid quaeque queat res.sic igitur tellus non est aliena repenteallata atque auris aliunde obiecta alienis,sed pariter prima concepta ab origine mundi certaque pars eius, quasi nobis membra videntur.Praeterea grandi tonitru concussa repenteterra supra quae se sunt concutit omnia motu;quod facere haut ulla posset ratione, nisi essetpartibus aeriisaëriis mundi caeloque revincta;nam communibus inter se radicibus haerentex ineunte aevo coniuncta atque uniter aucta.Nonne vides etiam quam magno pondere nobissustineat corpus tenuissima vis animai,propterea quia tam coniuncta atque uniter apta est?Denique iam saltu pernici tollere corpusquid potis est nisi vis animae, quae membra gubernat?iamne vides quantum tenuis natura valerepossit, ubi est coniuncta gravi cum corpore, ut aeraërconiunctus terris et nobis est animi vis?Nec nimio solis maior rota nec minor ardoresse potest, nostris quam sensibus esse videtur.nam quibus e spatiis cumque ignes lumina possuntadiicere et calidum membris adflare vaporem,nil magnis intervallis de corpore libantflammarum, nihil ad speciem est contractior ignis.proinde, calor quoniam solis lumenque profusumperveniunt nostros ad sensus et loca fulgent,forma quoque hinc solis debet filumque videri,nil adeo ut possis plus aut minus addere vere.perveniunt nostros ad sensus et loca fulgentlunaque sive notho fertur loca lumine lustrans,sive suam proprio iactat de corpore lucem,quidquid id est, nihilo fertur maiore figuraquam, nostris oculis qua cernimus, esse videtur.nam prius omnia, quae longe semota tuemuraeraaëra per multum, specie confusa videnturquam minui filum. quapropter luna necesse est,quandoquidem claram speciem certamque figurampraebet, ut est oris extremis cumque notata,quanta quoquest, tanta hinc nobis videatur in alto.postremo quos cumque vides hinc aetheris ignes,scire licet perquam pauxillo posse minoresesse vel exigua maioris parte brevique.quandoquidem quos cumque in terris cernimus ignes,dum tremor et clarus dum cernitur ardor eorum,perparvom quiddam inter dum mutare videnturalteram utram in partem filum, quo longius absunt.Illud item non est mirandum, qua rationetantulus ille queat tantum sol mittere lumen,quod maria ac terras omnis caelumque rigandocompleat et calido perfundat cuncta vapore.quanta quoquest tanta hinc nobis videatur in altonam licet hinc mundi patefactum totius unumlargifluum fontem scatere atque erumpere lumen,ex omni mundo quia sic elementa vaporisundique conveniunt et sic coniectus eorumconfluit, ex uno capite hic ut profluat ardor.nonne vides etiam quam late parvus aquaiprata riget fons inter dum campisque redundet? est etiam quoque uti non magno solis ab igniaeraaëra percipiat calidis fervoribus ardor,opportunus ita est si forte et idoneus aeraër,ut queat accendi parvis ardoribus ictus;quod genus inter dum segetes stipulamque videmusaccidere ex una scintilla incendia passim.forsitan et rosea sol alte lampade lucenspossideat multum caecis fervoribus ignemcircum se, nullo qui sit fulgore notatus,aestifer ut tantum radiorum exaugeat ictum.Nec ratio solis simplex et recta patescit,quo pacto aestivis e partibus aegocerotisbrumalis adeat flexus atque inde revertenscanceris ut vertat metas ad solstitialis,lunaque mensibus id spatium videatur obire,annua sol in quo consumit tempora cursu.non, inquam, simplex his rebus reddita causast.nam fieri vel cum primis id posse videtur,Democriti quod sancta viri sententia ponit,quanto quaeque magis sint terram sidera propter,tanto posse minus cum caeli turbine ferri;evanescere enim rapidas illius et acrisimminui supter viris, ideoque relinquipaulatim solem cum posterioribus signis,inferior multo quod sit quam fervida signa.et magis hoc lunam: quanto demissior eiuscursus abest procul a caelo terrisque propinquat,tanto posse minus cum signis tendere cursum.flaccidiore etiam quanto iam turbine ferturinferior quam sol, tanto magis omnia signahanc adipiscuntur circum praeterque feruntur.propterea fit ut haec ad signum quodque revertimobilius videatur, ad hanc quia signa revisunt.fit quoque ut e mundi transversis partibus aeraëralternis certo fluere alter tempore possit,qui queat aestivis solem detrudere signisbrumalis usque ad flexus gelidumque rigorem,et qui reiciat gelidis a frigoris umbrisaestiferas usque in partis et fervida signa.et ratione pari lunam stellasque putandumst,quae volvunt magnos in magnis orbibus annos,aeribusaëribus posse alternis e partibus ire.nonne vides etiam diversis nubila ventisdiversas ire in partis inferna supernis?qui minus illa queant per magnos aetheris orbisaestibus inter se diversis sidera ferri?At nox obruit ingenti caligine terras,aut ubi de longo cursu sol ultima caeliimpulit atque suos efflavit languidus ignisconcussos itere et labefactos aereaëre multo,aut quia sub terras cursum convortere cogitvis eadem, supra quae terras pertulit orbem.Tempore item certo roseam Matuta per orasaetheris auroram differt et lumina pandit,aut quia sol idem, sub terras ille revertens, anticipat caelum radiis accendere temptans,aut quia conveniunt ignes et semina multaconfluere ardoris consuerunt tempore certo,quae faciunt solis nova semper lumina gigni;quod genus Idaeis fama est e montibus altisdispersos ignis orienti lumine cerni,inde coire globum quasi in unum et conficere orbem.nec tamen illud in his rebus mirabile debetesse, quod haec ignis tam certo tempore possintsemina confluere et solis reparare nitorem.multa videmus enim, certo quae tempore fiuntomnibus in rebus. florescunt tempore certoarbusta et certo dimittunt tempore florem.nec minus in certo dentes cadere imperat aetastempore et inpubem molli pubescere vesteet pariter mollem malis demittere barbam.fulmina postremo nix imbres nubila ventinon nimis incertis fiunt in partibus anni.namque ubi sic fuerunt causarum exordia primaatque ita res mundi cecidere ab origine prima,conseque quoque iam redeunt ex ordine certo.Crescere itemque dies licet et tabescere noctes,et minui luces, cum sumant augmina noctis,aut quia sol idem sub terras atque superneimparibus currens amfractibus aetheris oraspartit et in partis non aequas dividit orbem,et quod ab alterutra detraxit parte, reponiteius in adversa tanto plus parte relatus,donec ad id signum caeli pervenit, ubi anninodus nocturnas exaequat lucibus umbras;nam medio cursu flatus aquilonis et austridistinet aequato caelum discrimine metaspropter signiferi posituram totius orbis,annua sol in quo concludit tempora serpens,obliquo terras et caelum lumine lustrans,ut ratio declarat eorum qui loca caeliomnia dispositis signis ornata notarunt.aut quia crassior est certis in partibus aeraër,sub terris ideo tremulum iubar haesitat ignisnec penetrare potest facile atque emergere ad ortus;propterea noctes hiberno tempore longaecessant, dum veniat radiatum insigne diei.aut etiam, quia sic alternis partibus annitardius et citius consuerunt confluere ignes,qui faciunt solem certa de surgere parte,propterea fit uti videantur dicere verum.Luna potest solis radiis percussa nitereinque dies magis id lumen convertere nobisad speciem, quantum solis secedit ab orbi,donique eum contra pleno bene lumine fulsitatque oriens obitus eius super edita vidit;inde minutatim retro quasi condere lumendebet item, quanto propius iam solis ad ignemlabitur ex alia signorum parte per orbem;ut faciunt, lunam qui fingunt esse pilai consimilem cursusque viam sub sole tenere.est etiam quare proprio cum lumine possitvolvier et varias splendoris reddere formas;corpus enim licet esse aliud, quod fertur et unalabitur omnimodis occursans officiensque,nec potis est cerni, quia cassum lumine fertur.versarique potest, globus ut, si forte, pilaidimidia ex parti candenti lumine tinctus,versandoque globum variantis edere formas,donique eam partem, quae cumque est ignibus aucta,ad speciem vertit nobis oculosque patentis;inde minutatim retro contorquet et aufertluciferam partem glomeraminis atque pilai;ut Babylonica Chaldaeum doctrina refutansastrologorum artem contra convincere tendit,proinde quasi id fieri nequeat quod pugnat uterqueaut minus hoc illo sit cur amplectier ausis.denique cur nequeat semper nova luna creariordine formarum certo certisque figurisinque dies privos aborisci quaeque creataatque alia illius reparari in parte locoque,difficilest ratione docere et vincere verbis,ordine cum videas tam certo multa creari.it Ver et Venus et Veneris praenuntius antepennatus graditur, Zephyri vestigia propterFlora quibus mater praespargens ante viaicuncta coloribus egregiis et odoribus opplet.inde loci sequitur Calor aridus et comes unapulverulenta Ceres et etesia flabra aquilonum.inde Autumnus adit, graditur simul Euhius Euan.inde aliae tempestates ventique secuntur,altitonans Volturnus et Auster fulmine pollens.tandem Bruma nives adfert pigrumque rigoremreddit. Hiemps sequitur crepitans hanc dentibus algu.quo minus est mirum, si certo tempore lunagignitur et certo deletur tempore rusus,cum fieri possint tam certo tempore multa.Solis item quoque defectus lunaeque latebraspluribus e causis fieri tibi posse putandumst.nam cur luna queat terram secludere solislumine et a terris altum caput obstruere ei,obiciens caecum radiis ardentibus orbem,tempore eodem aliut facere id non posse puteturcorpus, quod cassum labatur lumine semper?solque suos etiam dimittere languidus ignistempore cur certo nequeat recreareque lumen,cum loca praeteriit flammis infesta per auras,quae faciunt ignis interstingui atque perire?et cur terra queat lunam spoliare vicissimlumine et oppressum solem super ipsa tenere,menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras,tempore eodem aliud nequeat succurrere lunaecorpus vel supra solis perlabier orbem,quod radios inter rumpat lumenque profusum?et tamen ipsa suo si fulget luna nitore, cur nequeat certa mundi languescere parte,dum loca luminibus propriis inimica per exit?menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras.Quod superest, quoniam magni per caerula mundiqua fieri quicquid posset ratione resolvi,solis uti varios cursus lunaeque meatusnoscere possemus quae vis et causa cieret,quove modo possent offecto lumine obireet neque opinantis tenebris obducere terras,cum quasi conivent et aperto lumine rursumomnia convisunt clara loca candida luce,nunc redeo ad mundi novitatem et mollia terraearva, novo fetu quid primum in luminis orastollere et incertis crerint committere ventis.Principio genus herbarum viridemque nitoremterra dedit circum collis camposque per omnis,florida fulserunt viridanti prata colore,arboribusque datumst variis exinde per aurascrescendi magnum inmissis certamen habenis.ut pluma atque pili primum saetaeque creanturquadripedum membris et corpore pennipotentum,sic nova tum tellus herbas virgultaque primumsustulit, inde loci mortalia saecla creavitmulta modis multis varia ratione coorta.nam neque de caelo cecidisse animalia possunt,nec terrestria de salsis exisse lacunis.linquitur ut merito maternum nomen adeptaterra sit, e terra quoniam sunt cuncta creata.multaque nunc etiam existunt animalia terrisimbribus et calido solis concreta vapore;quo minus est mirum, si tum sunt plura coortaet maiora, nova tellure atque aethere adulta.principio genus alituum variaeque volucresova relinquebant exclusae tempore verno,folliculos ut nunc teretis aestate cicadaelincunt sponte sua victum vitamque petentes.tum tibi terra dedit primum mortalia saecla.multus enim calor atque umor superabat in arvis.hoc ubi quaeque loci regio opportuna dabatur,crescebant uteri terram radicibus apti;quos ubi tempore maturo pate fecerat aetasinfantum, fugiens umorem aurasque petessens,convertebat ibi natura foramina terraeet sucum venis cogebat fundere apertisconsimilem lactis, sicut nunc femina quaequecum peperit, dulci repletur lacte, quod omnisimpetus in mammas convertitur ille alimenti.terra cibum pueris, vestem vapor, herba cubilepraebebat multa et molli lanugine abundans.at novitas mundi nec frigora dura ciebatnec nimios aestus nec magnis viribus auras.omnia enim pariter crescunt et robora sumunt.Quare etiam atque etiam maternum nomen adeptaterra tenet merito, quoniam genus ipsa creavithumanum atque animal prope certo tempore fudit omne quod in magnis bacchatur montibus passim,aeriasqueaëriasque simul volucres variantibus formis.sed quia finem aliquam pariendi debet habere,destitit, ut mulier spatio defessa vetusto.mutat enim mundi naturam totius aetasex alioque alius status excipere omnia debetnec manet ulla sui similis res: omnia migrant,omnia commutat natura et vertere cogit.namque aliud putrescit et aevo debile languet,porro aliud succrescit et e contemptibus exit.sic igitur mundi naturam totius aetasmutat, et ex alio terram status excipit alter,quod potuit nequeat, possit quod non tulit ante.Multaque tum tellus etiam portenta creareconatast mira facie membrisque coorta,androgynem, interutras necutrumque utrimque remotum,orba pedum partim, manuum viduata vicissim,muta sine ore etiam, sine voltu caeca reperta,vinctaque membrorum per totum corpus adhaesu,nec facere ut possent quicquam nec cedere quoquamnec vitare malum nec sumere quod volet usus.cetera de genere hoc monstra ac portenta creabat,ne quiquam, quoniam natura absterruit auctumnec potuere cupitum aetatis tangere floremnec reperire cibum nec iungi per Veneris res.multa videmus enim rebus concurrere debere,ut propagando possint procudere saecla;