<GetPassage xmlns:tei="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xmlns="http://chs.harvard.edu/xmlns/cts">
            <request>
                <requestName>GetPassage</requestName>
                <requestUrn>urn:cts:latinLit:phi0550.phi001.perseus-lat1:2.612-3.632</requestUrn>
            </request>
            <reply>
                <urn>urn:cts:latinLit:phi0550.phi001.perseus-lat1:2.612-3.632</urn>
                <passage>
                    <TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"><text><body><div type="edition" xml:lang="lat" n="urn:cts:latinLit:phi0550.phi001.perseus-lat1"><div type="textpart" subtype="book" n="2"><l n="612">dant comites, quia primum ex illis finibus edunt</l><l n="613">per terrarum orbes fruges coepisse creari.</l><l n="614">Gallos attribuunt, quia, numen qui violarint</l><l n="615">Matris et ingrati genitoribus inventi sint,</l><l n="616">significare volunt indignos esse putandos,</l><l n="617">vivam progeniem qui in oras luminis edant.</l><l n="618">tympana tenta tonant palmis et cymbala circum</l><l n="619">concava, raucisonoque minantur cornua cantu,</l><l n="620">et Phrygio stimulat numero cava tibia mentis,</l><l n="621">telaque praeportant, violenti signa furoris,</l><l n="622">ingratos animos atque impia pectora volgi</l><l n="623">conterrere metu quae possint numine divae.</l><l n="624">ergo cum primum magnas invecta per urbis</l><l n="625">munificat tacita mortalis muta salute,</l><l n="626">aere atque argento sternunt iter omne viarum</l><l n="627">largifica stipe ditantes ninguntque rosarum</l><l n="628">floribus umbrantes matrem comitumque catervam.</l><l n="629">hic armata manus, Curetas nomine Grai</l><l n="630">quos memorant, Phrygias inter si forte catervas</l><l n="631">ludunt in numerumque exultant sanguine laeti</l><l n="632">terrificas capitum quatientes numine cristas,</l><l n="633">Dictaeos referunt Curetas, qui Iovis illum</l><l n="634">vagitum in Creta quondam occultasse feruntur,</l><l n="635">cum pueri circum puerum pernice chorea</l><l n="636"><del>armat et in numerum pernice chorea</del></l><l n="637">armati in numerum pulsarent aeribus aera,</l><l n="638">ne Saturnus eum malis mandaret adeptus</l><l n="639">aeternumque daret matri sub pectore volnus.</l><l n="640">propterea magnam armati matrem comitantur,</l><l n="641">aut quia significant divam praedicere ut armis</l><l n="642">ac virtute velint patriam defendere terram</l><l n="643">praesidioque parent decorique parentibus esse.</l><l n="644">quae bene et eximie quamvis disposta ferantur,</l><l n="645">longe sunt tamen a vera ratione repulsa.</l><l n="646">omnis enim per se divom natura necessest</l><l n="647">inmortali aevo summa cum pace fruatur</l><l n="648">semota ab nostris rebus seiunctaque longe;</l><l n="649">nam privata dolore omni, privata periclis,</l><l n="650">ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri,</l><l n="651">nec bene promeritis capitur neque tangitur ira.</l><l n="652">terra quidem vero caret omni tempore sensu,</l><l n="653">et quia multarum potitur primordia rerum,</l><l n="654">multa modis multis effert in lumina solis.</l><l n="655">hic siquis mare Neptunum Cereremque vocare</l><l n="656">constituet fruges et Bacchi nomine abuti</l><l n="657">mavolt quam laticis proprium proferre vocamen,</l><l n="658">concedamus ut hic terrarum dictitet orbem</l><l n="659">esse deum matrem, dum vera re tamen ipse</l><l n="680">religione animum turpi contingere parcat.</l><milestone unit="card" n="660"/><l n="660">Saepe itaque ex uno tondentes gramina campo</l><l n="661">lanigerae pecudes et equorum duellica proles</l><l n="662">buceriaeque greges eodem sub tegmine caeli</l><l n="663">ex unoque sitim sedantes flumine aquai</l><l n="664">dissimili vivont specie retinentque parentum</l><l n="665">naturam et mores generatim quaeque imitantur.</l><l n="666">tanta est in quovis genere herbae materiai</l><l n="667">dissimilis ratio, tanta est in flumine quoque.</l><l n="668">Hinc porro quamvis animantem ex omnibus unam</l><l n="669">ossa cruor venae calor umor viscera nervi</l><l n="670">constituunt, quae sunt porro distantia longe,</l><l n="671">dissimili perfecta figura principiorum.</l><l n="672">Tum porro quae cumque igni flammata cremantur.</l><l n="673">si nil praeterea, tamen haec in corpore tradunt,</l><l n="674">unde ignem iacere et lumen submittere possint</l><l n="675">scintillasque agere ac late differre favillam.</l><l n="676">cetera consimili mentis ratione peragrans</l><l n="677">invenies igitur multarum semina rerum</l><l n="678">corpore celare et varias cohibere figuras.</l><l n="679">Denique multa vides, quibus et color et sapor una</l><l n="681">reddita sunt cum odore in primis pleraque poma.</l><l n="682">haec igitur variis debent constare figuris;</l><l n="683">nidor enim penetrat qua fucus non it in artus,</l><l n="684">fucus item sorsum, <add>sorsum</add> sapor insinuatur</l><l n="685">sensibus; ut noscas primis differre figuris.</l><l n="686">dissimiles igitur formae glomeramen in unum</l><l n="687">conveniunt et res permixto semine constant.</l><l n="688">Quin etiam passim nostris in versibus ipsis</l><l n="689">multa elementa vides multis communia verbis,</l><l n="690">cum tamen inter se versus ac verba necesse est</l><l n="691">confiteare alia ex aliis constare elementis;</l><l n="692">non quo multa parum communis littera currat</l><l n="693">aut nulla inter se duo sint ex omnibus isdem,</l><l n="694">sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.</l><l n="695">sic aliis in rebus item communia multa</l><l n="696">multarum rerum cum sint, primordia rerum</l><l n="697">dissimili tamen inter se consistere summa</l><l n="698">possunt; ut merito ex aliis constare feratur</l><l n="699">humanum genus et fruges arbustaque laeta.</l><l n="700">Nec tamen omnimodis conecti posse putandum est</l><l n="701">omnia; nam volgo fieri portenta videres,</l><l n="702">semiferas hominum species existere et altos</l><l n="703">inter dum ramos egigni corpore vivo</l><l n="704">multaque conecti terrestria membra marinis,</l><l n="705">tum flammam taetro spirantis ore Chimaeras</l><l n="706">pascere naturam per terras omniparentis.</l><l n="707">quorum nil fieri manifestum est, omnia quando</l><l n="708">seminibus certis certa genetrice creata</l><l n="709">conservare genus crescentia posse videmus.</l><l n="710">scilicet id certa fieri ratione necessust.</l><l n="711">nam sua cuique cibis ex omnibus intus in artus</l><l n="712">corpora discedunt conexaque convenientis</l><l n="713">efficiunt motus; at contra aliena videmus</l><l n="714">reicere in terras naturam, multaque caecis</l><l n="715">corporibus fugiunt e corpore percita plagis,</l><l n="716">quae neque conecti quoquam potuere neque intus</l><l n="717">vitalis motus consentire atque imitari.</l><l n="718">sed ne forte putes animalia sola teneri</l><l n="719">legibus his, quaedam ratio res terminat omnis</l><l n="720">nam vel uti tota natura dissimiles sunt</l><l n="721">inter se genitae res quaeque, ita quamque necessest</l><l n="722">dissimili constare figura principiorum;</l><l n="723">non quo multa parum simili sint praedita forma,</l><l n="724">sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.</l><l n="725">semina cum porro distent, differre necessust</l><l n="726">intervalla vias conexus pondera plagas</l><l n="727">concursus motus; quae non animalia solum</l><l n="728">corpora seiungunt, sed terras ac mare totum</l><l n="729">secernunt caelumque a terris omne retentant.</l><milestone unit="card" n="730"/><l n="730">Nunc age dicta meo dulci quaesita labore</l><l n="731">percipe, ne forte haec albis ex alba rearis</l><l n="732">principiis esse, ante oculos quae candida cernis,</l><l n="733">aut ea quae nigrant nigro de semine nata;</l><l n="734">nive alium quemvis quae sunt inbuta colorem,</l><l n="735">propterea gerere hunc credas, quod materiai</l><l n="736">corpora consimili sint eius tincta colore;</l><l n="737">nullus enim color est omnino materiai</l><l n="738">corporibus, neque par rebus neque denique dispar.</l><l n="739">in quae corpora si nullus tibi forte videtur</l><l n="740">posse animi iniectus fieri, procul avius erras.</l><l n="741">nam cum caecigeni, solis qui lumina numquam</l><l n="742">dispexere, tamen cognoscant corpora tactu</l><l n="743">ex ineunte aevo nullo coniuncta colore,</l><l n="744">scire licet nostrae quoque menti corpora posse</l><l n="745">vorti in notitiam nullo circum lita fuco.</l><l n="746">denique nos ipsi caecis quaecumque tenebris</l><l n="747">tangimus, haud ullo sentimus tincta colore.</l><l n="748">Quod quoniam vinco fieri, nunc esse docebo.</l><l n="749">omnis enim color omnino mutatur in omnis;</l><l n="750">quod facere haud ullo debent primordia pacto;</l><l n="751">immutabile enim quiddam superare necessest,</l><l n="752">ne res ad nihilum redigantur funditus omnes;</l><l n="753">nam quod cumque suis mutatum finibus exit,</l><l n="754">continuo hoc mors est illius quod fuit ante.</l><l n="755">proinde colore cave contingas semina rerum,</l><l n="756">ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes.</l><l n="757">Praeterea si nulla coloris principiis est</l><l n="758">reddita natura et variis sunt praedita formis,</l><l n="759">e quibus omnigenus gignunt variantque colores,</l><l n="760">propterea magni quod refert, semina quaeque</l><l n="761">cum quibus et quali positura contineantur</l><l n="762">et quos inter se dent motus accipiantque,</l><l n="763">perfacile extemplo rationem reddere possis,</l><l n="764">cur ea quae nigro fuerint paulo ante colore,</l><l n="765">marmoreo fieri possint candore repente,</l><l n="766">ut mare, cum magni commorunt aequora venti,</l><l n="767">vertitur in canos candenti marmore fluctus;</l><l n="768">dicere enim possis, nigrum quod saepe videmus,</l><l n="769">materies ubi permixta est illius et ordo</l><l n="770">principiis mutatus et addita demptaque quaedam,</l><l n="771">continuo id fieri ut candens videatur et album.</l><l n="772">quod si caeruleis constarent aequora ponti</l><l n="773">seminibus, nullo possent albescere pacto;</l><l n="774">nam quo cumque modo perturbes caerula quae sint,</l><l n="775">numquam in marmoreum possunt migrare colorem.</l><l n="776">sin alio atque alio sunt semina tincta colore,</l><l n="777">quae maris efficiunt unum purumque nitorem,</l><l n="778">ut saepe ex aliis formis variisque figuris</l><l n="779">efficitur quiddam quadratum unaque figura,</l><l n="780">conveniebat, ut in quadrato cernimus esse</l><l n="781">dissimiles formas, ita cernere in aequore ponti</l><l n="782">aut alio in quovis uno puroque nitore</l><l n="783">dissimiles longe inter se variosque colores.</l><l n="784">praeterea nihil officiunt obstantque figurae</l><l n="785">dissimiles, quo quadratum minus omne sit extra;</l><l n="786">at varii rerum inpediunt prohibentque colores,</l><l n="787">quo minus esse uno possit res tota nitore.</l><l n="788">Tum porro quae ducit et inlicit ut tribuamus</l><l n="789">principiis rerum non numquam causa colores,</l><l n="790">occidit, ex albis quoniam non alba creantur,</l><l n="791">nec quae nigra cluent de nigris, sed variis ex.</l><l n="792">quippe etenim multo proclivius exorientur</l><l n="793">candida de nullo quam nigro nata colore</l><l n="794">aut alio quovis, qui contra pugnet et obstet.</l><milestone unit="card" n="795"/><l n="795">Praeterea quoniam nequeunt sine luce colores</l><l n="796">esse neque in lucem existunt primordia rerum,</l><l n="797">scire licet quam sint nullo velata colore;</l><l n="798">qualis enim caecis poterit color esse tenebris?</l><l n="799">lumine quin ipso mutatur propterea quod</l><l n="800">recta aut obliqua percussus luce refulget;</l><l n="801">pluma columbarum quo pacto in sole videtur,</l><l n="802">quae sita cervices circum collumque coronat;</l><l n="803">namque alias fit uti claro sit rubra pyropo,</l><l n="804">inter dum quodam sensu fit uti videatur</l><l n="805">inter caeruleum viridis miscere zmaragdos.</l><l n="806">caudaque pavonis, larga cum luce repleta est,</l><l n="807">consimili mutat ratione obversa colores;</l><l n="808">qui quoniam quodam gignuntur luminis ictu,</l><l n="809">scire licet, sine eo fieri non posse putandum est.</l><l n="810">Et quoniam plagae quoddam genus excipit in se</l><l n="811">pupula, cum sentire colorem dicitur album,</l><l n="812">atque aliud porro, nigrum cum et cetera sentit,</l><l n="813">nec refert ea quae tangas quo forte colore</l><l n="814">praedita sint, verum quali magis apta figura,</l><l n="815">scire licet nihil principiis opus esse colore,</l><l n="816">sed variis formis variantes edere tactus.</l><milestone unit="card" n="817"/><l n="817">Praeterea quoniam non certis certa figuris</l><l n="818">est natura coloris et omnia principiorum</l><l n="819">formamenta queunt in quovis esse nitore,</l><l n="820">cur ea quae constant ex illis non pariter sunt</l><l n="821">omnigenus perfusa coloribus in genere omni?</l><l n="822">conveniebat enim corvos quoque saepe volantis</l><l n="823">ex albis album pinnis iactare colorem</l><l n="824">et nigros fieri nigro de semine cycnos</l><l n="825">aut alio quovis uno varioque colore.</l><l n="826">Quin etiam quanto in partes res quaeque minutas</l><l n="827">distrahitur magis, hoc magis est ut cernere possis</l><l n="828">evanescere paulatim stinguique colorem;</l><l n="829">ut fit ubi in parvas partis discerpitur austrum:</l><l n="830">purpura poeniceusque color clarissimus multo,</l><l n="831">filatim cum distractum est, disperditur omnis;</l><l n="832">noscere ut hinc possis prius omnem efflare colorem</l><l n="833">particulas, quam discedant ad semina rerum.</l><l n="834">Postremo quoniam non omnia corpora vocem</l><l n="835">mittere concedis neque odorem, propterea fit</l><l n="836">ut non omnibus adtribuas sonitus et odores:</l><l n="837">sic oculis quoniam non omnia cernere quimus,</l><l n="838">scire licet quaedam tam constare orba colore</l><l n="839">quam sine odore ullo quaedam sonituque remota,</l><l n="840">nec minus haec animum cognoscere posse sagacem</l><l n="841">quam quae sunt aliis rebus privata notare.</l><milestone unit="card" n="842"/><l n="842">Sed ne forte putes solo spoliata colore</l><l n="843">corpora prima manere, etiam secreta teporis</l><l n="844">sunt ac frigoris omnino calidique vaporis,</l><l n="845">et sonitu sterila et suco ieiuna feruntur,</l><l n="846">nec iaciunt ullum proprium de corpore odorem.</l><l n="847">sicut amaracini blandum stactaeque liquorem</l><l n="848">et nardi florem, nectar qui naribus halat,</l><l n="849">cum facere instituas, cum primis quaerere par est,</l><l n="850">quod licet ac possis reperire, inolentis olivi</l><l n="851">naturam, nullam quae mittat naribus auram,</l><l n="852">quam minime ut possit mixtos in corpore odores</l><l n="853">concoctosque suo contractans perdere viro,</l><l n="854">propter eandem <add>rem</add> debent primordia rerum</l><l n="855">non adhibere suum gignundis rebus odorem</l><l n="856">nec sonitum, quoniam nihil ab se mittere possunt,</l><l n="857">nec simili ratione saporem denique quemquam</l><l n="858">nec frigus neque item calidum tepidumque vaporem,</l><l n="859">cetera, quae cum ita sunt tamen ut mortalia constent,</l><l n="860">molli lenta, fragosa putri, cava corpore raro,</l><l n="861">omnia sint a principiis seiuncta necessest,</l><l n="862">inmortalia si volumus subiungere rebus</l><l n="863">fundamenta, quibus nitatur summa salutis;</l><l n="864">ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes.</l><l n="865">Nunc ea quae sentire videmus cumque necessest</l><l n="866">ex insensilibus tamen omnia confiteare</l><l n="867">principiis constare. neque id manufesta refutant</l><l n="868">nec contra pugnant, in promptu cognita quae sunt,</l><l n="869">sed magis ipsa manu ducunt et credere cogunt</l><l n="870">ex insensilibus, quod dico, animalia gigni.</l><l n="871">quippe videre licet vivos existere vermes</l><l n="872">stercore de taetro, putorem cum sibi nacta est</l><l n="873">intempestivis ex imbribus umida tellus.</l><l n="874">Praeterea cunctas itidem res vertere sese.</l><l n="875">vertunt se fluvii in frondes et pabula laeta</l><l n="876">in pecudes, vertunt pecudes in corpora nostra</l><l n="877">naturam, et nostro de corpore saepe ferarum</l><l n="878">augescunt vires et corpora pennipotentum.</l><l n="879">ergo omnes natura cibos in corpora viva</l><l n="880">vertit et hinc sensus animantum procreat omnes,</l><l n="881">non alia longe ratione atque arida ligna</l><l n="882">explicat in flammas et <add>in</add> ignis omnia versat.</l><l n="883">iamne vides igitur magni primordia rerum</l><l n="884">referre in quali sint ordine quaeque locata</l><l n="885">et commixta quibus dent motus accipiantque?</l><milestone unit="card" n="886"/><l n="886">Tum porro, quid id est, animum quod percutit, ipsum,</l><l n="887">quod movet et varios sensus expromere cogit,</l><l n="888">ex insensilibus ne credas sensile gigni?</l><l n="889">ni mirum lapides et ligna et terra quod una</l><l n="890">mixta tamen nequeunt vitalem reddere sensum.</l><l n="891">illud in his igitur rebus meminisse decebit,</l><l n="892">non ex omnibus omnino, quaecumque creant res</l><l n="893">sensilia, extemplo me gigni dicere sensus,</l><l n="894">sed magni referre ea primum quantula constent,</l><l n="895">sensile quae faciunt, et qua sint praedita forma,</l><l n="896">motibus ordinibus posituris denique quae sint.</l><l n="897">quarum nil rerum in lignis glaebisque videmus;</l><l n="898">et tamen haec, cum sunt quasi putrefacta per imbres,</l><l n="899">vermiculos pariunt, quia corpora materiai</l><l n="900">antiquis ex ordinibus permota nova re</l><l n="901">conciliantur ita ut debent animalia gigni.</l><l n="902">Deinde ex sensilibus qui sensile posse creari</l><l n="903">constituunt, porro ex aliis sentire sueti</l><l n="903a">* * *</l><l n="904">mollia cum faciunt; nam sensus iungitur omnis</l><l n="905">visceribus nervis venis, quae cumque videmus</l><l n="906">mollia mortali consistere corpore creta.</l><l n="907">sed tamen esto iam posse haec aeterna manere;</l><l n="908">nempe tamen debent aut sensum partis habere</l><l n="909">aut similis totis animalibus esse putari.</l><l n="910">at nequeant per se partes sentire necesse est:</l><l n="911">namque animus sensus membrorum respuit omnis,</l><l n="912">nec manus a nobis potis est secreta neque ulla</l><l n="913">corporis omnino sensum pars sola tenere.</l><l n="914">linquitur ut totis animantibus adsimulentur,</l><l n="915">vitali ut possint consentire undique sensu.</l><l n="916">qui poterunt igitur rerum primordia dici</l><l n="917">et leti vitare vias, animalia cum sint,</l><l n="918">atque animalia <add>sint</add> mortalibus una eademque?</l><l n="919">quod tamen ut possint, at coetu concilioque</l><l n="920">nil facient praeter volgum turbamque animantum,</l><l n="921">scilicet ut nequeant homines armenta feraeque</l><l n="922">inter sese ullam rem gignere conveniundo.</l><l n="923">sic itidem quae sentimus sentire necessest.</l><l n="924">quod si forte suum dimittunt corpore sensum</l><l n="925">atque alium capiunt, quid opus fuit adtribui id quod</l><l n="926">detrahitur? tum praeterea, quod fudimus ante,</l><l n="927">quatinus in pullos animalis vertier ova</l><l n="928">cernimus alituum vermisque effervere terra,</l><l n="929">intempestivos quam putor cepit ob imbris,</l><l n="930">scire licet gigni posse ex non sensibus sensus.</l><milestone unit="card" n="931"/><l n="931">Quod si forte aliquis dicet, dum taxat oriri</l><l n="932">posse ex non sensu sensus mutabilitate,</l><l n="933">aut aliquo tamquam partu quod proditur extra,</l><l n="934">huic satis illud erit planum facere atque probare,</l><l n="935">non fieri partum nisi concilio ante coacto,</l><l n="936">nec quicquam commutari sine conciliatu.</l><l n="937">Principio nequeunt ullius corporis esse</l><l n="938">sensus ante ipsam genitam naturam animantis,</l><l n="939">ni mirum quia materies disiecta tenetur</l><l n="940">aere fluminibus terris terraque creatis,</l><l n="941">nec congressa modo vitalis convenientes</l><l n="942">contulit inter se motus, quibus omnituentes</l><l n="943">accensi sensus animantem quamque tuentur.</l><l n="944">Praeterea quamvis animantem grandior ictus,</l><l n="945">quam patitur natura, repente adfligit et omnis</l><l n="946">corporis atque animi pergit confundere sensus.</l><l n="947">dissoluuntur enim positurae principiorum</l><l n="948">et penitus motus vitales inpediuntur,</l><l n="949">donec materies omnis concussa per artus</l><l n="950">vitalis animae nodos a corpore solvit</l><l n="951">dispersamque foras per caulas eiecit omnis;</l><l n="952">nam quid praeterea facere ictum posse reamur</l><l n="953">oblatum, nisi discutere ac dissolvere quaeque?</l><l n="954">fit quoque uti soleant minus oblato acriter ictu</l><l n="955">reliqui motus vitalis vincere saepe,</l><l n="956">vincere et ingentis plagae sedare tumultus</l><l n="957">inque suos quicquid rursus revocare meatus</l><l n="958">et quasi iam leti dominantem in corpore motum</l><l n="959">discutere ac paene amissos accendere sensus;</l><l n="960">nam qua re potius leti iam limine ab ipso</l><l n="961">ad vitam possint conlecta mente reverti,</l><l n="962">quam quo decursum prope iam siet ire et abire?</l><l n="963">Praeterea, quoniam dolor est, ubi materiai</l><l n="964">corpora vi quadam per viscera viva per artus</l><l n="965">sollicitata suis trepidant in sedibus intus,</l><l n="966">inque locum quando remigrant, fit blanda voluptas,</l><l n="967">scire licet nullo primordia posse dolore</l><l n="968">temptari nullamque voluptatem capere ex se;</l><l n="969">quandoquidem non sunt ex ullis principiorum</l><l n="970">corporibus, quorum motus novitate laborent</l><l n="971">aut aliquem fructum capiant dulcedinis almae.</l><l n="972">haut igitur debent esse ullo praedita sensu.</l><milestone unit="card" n="973"/><l n="973">Denique uti possint sentire animalia quaeque,</l><l n="974">principiis si iam est sensus tribuendus eorum,</l><l n="975">quid, genus humanum propritim de quibus auctumst?</l><l n="976">scilicet et risu tremulo concussa cachinnant</l><l n="977">et lacrimis spargunt rorantibus ora genasque</l><l n="978">multaque de rerum mixtura dicere callent</l><l n="979">et sibi proporro quae sint primordia quaerunt;</l><l n="980">quando quidem totis mortalibus adsimulata</l><l n="981">ipsa quoque ex aliis debent constare elementis,</l><l n="982">inde alia ex aliis, nusquam consistere ut ausis;</l><l n="983">quippe sequar, quod cumque loqui ridereque dices</l><l n="984">et sapere, ex aliis eadem haec facientibus ut sit.</l><l n="985">quod si delira haec furiosaque cernimus esse</l><l n="986">et ridere potest non ex ridentibus auctus,</l><l n="987">et sapere et doctis rationem reddere dictis</l><l n="988">non ex seminibus sapientibus atque disertis,</l><l n="989">qui minus esse queant ea quae sentire videmus</l><l n="990">seminibus permixta carentibus undique sensu?</l><milestone unit="card" n="991"/><l n="991">Denique caelesti sumus omnes semine oriundi;</l><l n="992">omnibus ille idem pater est, unde alma liquentis</l><l n="993">umoris guttas mater cum terra recepit,</l><l n="994">feta parit nitidas fruges arbustaque laeta</l><l n="995">et genus humanum, parit omnia saecla ferarum,</l><l n="996">pabula cum praebet, quibus omnes corpora pascunt</l><l n="997">et dulcem ducunt vitam prolemque propagant;</l><l n="998">qua propter merito maternum nomen adepta est.</l><l n="999">cedit item retro, de terra quod fuit ante,</l><l n="1000">in terras, et quod missumst ex aetheris oris,</l><l n="1001">id rursum caeli rellatum templa receptant.</l><l n="1002">nec sic interemit mors res ut materiai</l><l n="1003">corpora conficiat, sed coetum dissupat ollis;</l><l n="1004">inde aliis aliud coniungit et efficit, omnis</l><l n="1005">res ut convertant formas mutentque colores</l><l n="1006">et capiant sensus et puncto tempore reddant;</l><l n="1007">ut noscas referre earum primordia rerum</l><l n="1008">cum quibus et quali positura contineantur</l><l n="1009">et quos inter se dent motus accipiantque,</l><l n="1010">neve putes aeterna penes residere potesse</l><l n="1011">corpora prima quod in summis fluitare videmus</l><l n="1012">rebus et interdum nasci subitoque perire.</l><l n="1013">quin etiam refert nostris in versibus ipsis</l><l n="1014">cum quibus et quali sint ordine quaeque locata;</l><l n="1015">namque eadem caelum mare terras flumina solem</l><l n="1016">significant, eadem fruges arbusta animantis;</l><l n="1017">si non omnia sunt, at multo maxima pars est</l><l n="1018">consimilis; verum positura discrepitant res.</l><l n="1019">sic ipsis in rebus item iam materiai</l><l n="1020"><del>intervalla vias conexus pondera plagas</del></l><l n="1021">concursus motus ordo positura figurae</l><l n="1022">cum permutantur, mutari res quoque debent.</l><l n="1023">Nunc animum nobis adhibe veram ad rationem.</l><l n="1024">nam tibi vehementer nova res molitur ad auris</l><l n="1025">accedere et nova se species ostendere rerum.</l><l n="1026">sed neque tam facilis res ulla est, quin ea primum</l><l n="1027">difficilis magis ad credendum constet, itemque</l><l n="1028">nil adeo magnum neque tam mirabile quicquam,</l><l n="1029">quod non paulatim minuant mirarier omnes,</l><l n="1030">principio caeli clarum purumque colorem</l><l n="1031">quaeque in se cohibet, palantia sidera passim,</l><l n="1032">lunamque et solis praeclara luce nitorem;</l><l n="1033">omnia quae nunc si primum mortalibus essent</l><l n="1034">ex improviso si sint obiecta repente,</l><l n="1035">quid magis his rebus poterat mirabile dici,</l><l n="1036">aut minus ante quod auderent fore credere gentes?</l><l n="1037">nil, ut opinor; ita haec species miranda fuisset.</l><l n="1038">quam tibi iam nemo fessus satiate videndi,</l><l n="1039">suspicere in caeli dignatur lucida templa.</l><l n="1040">desine qua propter novitate exterritus ipsa</l><l n="1041">expuere ex animo rationem, sed magis acri</l><l n="1042">iudicio perpende, et si tibi vera videntur,</l><l n="1043">dede manus, aut, si falsum est, accingere contra.</l><l n="1044">quaerit enim rationem animus, cum summa loci sit</l><l n="1045">infinita foris haec extra moenia mundi,</l><l n="1046">quid sit ibi porro, quo prospicere usque velit mens</l><l n="1047">atque animi iactus liber quo pervolet ipse.</l><milestone unit="card" n="1048"/><l n="1048">Principio nobis in cunctas undique partis</l><l n="1049">et latere ex utroque <add>supra</add> supterque per omne</l><l n="1050">nulla est finis; uti docui, res ipsaque per se</l><l n="1051">vociferatur, et elucet natura profundi.</l><l n="1052">nullo iam pacto veri simile esse putandumst,</l><l n="1053">undique cum vorsum spatium vacet infinitum</l><l n="1054">seminaque innumero numero summaque profunda</l><l n="1055">multimodis volitent aeterno percita motu,</l><l n="1056">hunc unum terrarum orbem caelumque creatum,</l><l n="1057">nil agere illa foris tot corpora materiai;</l><l n="1058">cum praesertim hic sit natura factus et ipsa</l><l n="1059">sponte sua forte offensando semina rerum</l><l n="1060">multimodis temere in cassum frustraque coacta</l><l n="1061">tandem coluerunt ea quae coniecta repente</l><l n="1062">magnarum rerum fierent exordia semper,</l><l n="1063">terrai maris et caeli generisque animantum.</l><l n="1064">quare etiam atque etiam talis fateare necesse est</l><l n="1065">esse alios alibi congressus materiai,</l><l n="1066">qualis hic est, avido complexu quem tenet aether.</l><l n="1067">Praeterea cum materies est multa parata,</l><l n="1068">cum locus est praesto nec res nec causa moratur</l><l n="1069">ulla, geri debent ni mirum et confieri res.</l><l n="1070">nunc et seminibus si tanta est copia, quantam</l><l n="1071">enumerare aetas animantum non queat omnis,</l><l n="1072">quis eadem natura manet, quae semina rerum</l><l n="1073">conicere in loca quaeque queat simili ratione</l><l n="1074">atque huc sunt coniecta, necesse est confiteare</l><l n="1075">esse alios aliis terrarum in partibus orbis</l><l n="1076">et varias hominum gentis et saecla ferarum.</l><l n="1077">Huc accedit ut in summa res nulla sit una,</l><l n="1078">unica quae gignatur et unica solaque crescat,</l><l n="1079">quin aliquoius siet saecli permultaque eodem</l><l n="1080">sint genere. in primis animalibus indice mente</l><l n="1081">invenies sic montivagum genus esse ferarum,</l><l n="1082">sic hominum geminam prolem, sic denique mutas</l><l n="1083">squamigerum pecudes et corpora cuncta volantum.</l><l n="1084">qua propter caelum simili ratione fatendumst</l><l n="1085">terramque et solem, lunam mare cetera quae sunt,</l><l n="1086">non esse unica, sed numero magis innumerali;</l><l n="1087">quando quidem vitae depactus terminus alte</l><l n="1088">tam manet haec et tam nativo corpore constant</l><l n="1089">quam genus omne, quod his generatimst rebus abundans.</l><l n="1090">Quae bene cognita si teneas, natura videtur</l><l n="1091">libera continuo, dominis privata superbis,</l><l n="1092">ipsa sua per se sponte omnia dis agere expers.</l><l n="1093">nam pro sancta deum tranquilla pectora pace</l><l n="1094">quae placidum degunt aevom vitamque serenam,</l><l n="1095">quis regere immensi summam, quis habere profundi</l><l n="1096">indu manu validas potis est moderanter habenas,</l><l n="1097">quis pariter caelos omnis convertere et omnis</l><l n="1098">ignibus aetheriis terras suffire feracis,</l><l n="1099">omnibus inve locis esse omni tempore praesto,</l><l n="1100">nubibus ut tenebras faciat caelique serena</l><l n="1101">concutiat sonitu, tum fulmina mittat et aedis</l><l n="1102">saepe suas disturbet et in deserta recedens</l><l n="1103">saeviat exercens telum, quod saepe nocentes</l><l n="1104">praeterit exanimatque indignos inque merentes?</l><milestone unit="card" n="1105"/><l n="1105">Multaque post mundi tempus genitale diemque</l><l n="1106">primigenum maris et terrae solisque coortum</l><l n="1107">addita corpora sunt extrinsecus, addita circum</l><l n="1108">semina, quae magnum iaculando contulit omne,</l><l n="1109">unde mare et terrae possent augescere et unde</l><l n="1110">appareret spatium caeli domus altaque tecta</l><l n="1111">tolleret a terris procul et consurgeret aer.</l><l n="1112">nam sua cuique, locis ex omnibus, omnia plagis</l><l n="1113">corpora distribuuntur et ad sua saecla recedunt,</l><l n="1114">umor ad umorem, terreno corpore terra</l><l n="1115">crescit et ignem ignes procudunt aetheraque <add>aether</add>,</l><l n="1116">donique ad extremum crescendi perfica finem</l><l n="1117">omnia perduxit rerum natura creatrix;</l><l n="1118">ut fit ubi nihilo iam plus est quod datur intra</l><l n="1119">vitalis venas quam quod fluit atque recedit.</l><l n="1120">omnibus hic aetas debet consistere rebus,</l><l n="1121">hic natura suis refrenat viribus auctum.</l><l n="1122">nam quae cumque vides hilaro grandescere adauctu</l><l n="1123">paulatimque gradus aetatis scandere adultae,</l><l n="1124">plura sibi adsumunt quam de se corpora mittunt,</l><l n="1125">dum facile in venas cibus omnis inditur et dum</l><l n="1126">non ita sunt late dispessa, ut multa remittant</l><l n="1127">et plus dispendi faciant quam vescitur aetas.</l><l n="1128">nam certe fluere atque recedere corpora rebus</l><l n="1129">multa manus dandum est; sed plura accedere debent,</l><l n="1130">donec alescendi summum tetigere cacumen.</l><l n="1131">inde minutatim vires et robur adultum</l><l n="1132">frangit et in partem peiorem liquitur aetas.</l><l n="1133">quippe etenim quanto est res amplior, augmine adempto,</l><l n="1134">et quo latior est, in cunctas undique partis</l><l n="1135">plura modo dispargit et a se corpora mittit,</l><l n="1136">nec facile in venas cibus omnis diditur ei</l><l n="1137">nec satis est, pro quam largos exaestuat aestus,</l><l n="1138">unde queat tantum suboriri ac subpeditare.</l><l n="1139">iure igitur pereunt, cum rarefacta fluendo</l><l n="1140">sunt et cum externis succumbunt omnia plagis,</l><l n="1141">quando quidem grandi cibus aevo denique defit,</l><l n="1142">nec tuditantia rem cessant extrinsecus ullam</l><l n="1143">corpora conficere et plagis infesta domare.</l><milestone unit="card" n="1144"/><l n="1144">Sic igitur magni quoque circum moenia mundi</l><l n="1145">expugnata dabunt labem putrisque ruinas;</l><l n="1146">omnia debet enim cibus integrare novando</l><l n="1147">et fulcire cibus, <add>cibus</add> omnia sustentare,</l><l n="1148">ne quiquam, quoniam nec venae perpetiuntur</l><l n="1149">quod satis est, neque quantum opus est natura ministrat.</l><l n="1150">Iamque adeo fracta est aetas effetaque tellus</l><l n="1151">vix animalia parva creat, quae cuncta creavit</l><l n="1152">saecla deditque ferarum ingentia corpora partu.</l><l n="1153">haud, ut opinor, enim mortalia saecla superne</l><l n="1154">aurea de caelo demisit funis in arva</l><l n="1155">nec mare nec fluctus plangentis saxa crearunt,</l><l n="1156">sed genuit tellus eadem quae nunc alit ex se.</l><l n="1157">praeterea nitidas fruges vinetaque laeta</l><l n="1158">sponte sua primum mortalibus ipsa creavit,</l><l n="1159">ipsa dedit dulcis fetus et pabula laeta;</l><l n="1160">quae nunc vix nostro grandescunt aucta labore,</l><l n="1161">conterimusque boves et viris agricolarum,</l><l n="1162">conficimus ferrum vix arvis suppeditati:</l><l n="1163">usque adeo parcunt fetus augentque laborem.</l><l n="1164">iamque caput quassans grandis suspirat arator</l><l n="1165">crebrius, in cassum magnos cecidisse labores,</l><l n="1166">et cum tempora temporibus praesentia confert</l><l n="1167">praeteritis, laudat fortunas saepe parentis.</l><l n="1168">tristis item vetulae vitis sator atque <add>vietae</add></l><l n="1169">temporis incusat momen saeclumque fatigat,</l><l n="1170">et crepat, antiquum genus ut pietate repletum</l><l n="1171">perfacile angustis tolerarit finibus aevom,</l><l n="1172">cum minor esset agri multo modus ante viritim;</l><l n="1173">nec tenet omnia paulatim tabescere et ire</l><l n="1174">ad capulum spatio aetatis defessa vetusto.</l></div><div type="textpart" subtype="book" n="3"><head>Liber Tertius</head><milestone unit="card" n="1"/><l n="1">E tenebris tantis tam clarum extollere lumen</l><l n="2">qui primus potuisti inlustrans commoda vitae,</l><l n="3">te sequor, o Graiae gentis decus, inque tuis nunc</l><l n="4">ficta pedum pono pressis vestigia signis,</l><l n="5">non ita certandi cupidus quam propter amorem</l><l n="6">quod te imitari aveo; quid enim contendat hirundo</l><l n="7">cycnis, aut quid nam tremulis facere artubus haedi</l><l n="8">consimile in cursu possint et fortis equi vis?</l><l n="9">tu, pater, es rerum inventor, tu patria nobis</l><l n="10">suppeditas praecepta, tuisque ex, inclute, chartis,</l><l n="11">floriferis ut apes in saltibus omnia libant,</l><l n="12">omnia nos itidem depascimur aurea dicta,</l><l n="13">aurea, perpetua semper dignissima vita.</l><l n="14">nam simul ac ratio tua coepit vociferari</l><l n="15">naturam rerum divina mente coorta</l><l n="16">diffugiunt animi terrores, moenia mundi</l><l n="17">discedunt. totum video per inane geri res.</l><l n="18">apparet divum numen sedesque quietae,</l><l n="19">quas neque concutiunt venti nec nubila nimbis</l><l n="20">aspergunt neque nix acri concreta pruina</l><l n="21">cana cadens violat semper<del>que</del> innubilus aether</l><l n="22">integit et large diffuso lumine ridet:</l><l n="23">omnia suppeditat porro natura neque ulla</l><l n="24">res animi pacem delibat tempore in ullo.</l><l n="25">at contra nusquam apparent Acherusia templa,</l><l n="26">nec tellus obstat quin omnia dispiciantur,</l><l n="27">sub pedibus quae cumque infra per inane geruntur.</l><l n="28">his ibi me rebus quaedam divina voluptas</l><l n="29">percipit atque horror, quod sic natura tua vi</l><l n="30">tam manifesta patens ex omni parte retecta est.</l><l n="31">Et quoniam docui, cunctarum exordia rerum</l><l n="32">qualia sint et quam variis distantia formis</l><l n="33">sponte sua volitent aeterno percita motu,</l><l n="34">quove modo possint res ex his quaeque creari,</l><l n="35">hasce secundum res animi natura videtur</l><l n="36">atque animae claranda meis iam versibus esse</l><l n="37">et metus ille foras praeceps Acheruntis agendus,</l><l n="38">funditus humanam qui vitam turbat ab imo</l><l n="39">omnia suffundens mortis nigrore neque ullam</l><l n="40">esse voluptatem liquidam puramque relinquit.</l><milestone unit="card" n="41"/><l n="41">nam quod saepe homines morbos magis esse timendos</l><l n="42">infamemque ferunt vitam quam Tartara leti</l><l n="43">et se scire animi naturam sanguinis esse,</l><l n="44">aut etiam venti, si fert ita forte voluntas,</l><l n="45">nec prosum quicquam nostrae rationis egere,</l><l n="46">hinc licet advertas animum magis omnia laudis</l><l n="47">iactari causa quam quod res ipsa probetur.</l><l n="48">extorres idem patria longeque fugati</l><l n="49">conspectu ex hominum, foedati crimine turpi,</l><l n="50">omnibus aerumnis adfecti denique vivunt,</l><l n="51">et quo cumque tamen miseri venere parentant</l><l n="52">et nigras mactant pecudes et manibus divis</l><l n="53">inferias mittunt multoque in rebus acerbis</l><l n="54"> acrius advertunt animos ad religionem.</l><l n="55">quo magis in dubiis hominem spectare periclis</l><l n="56">convenit adversisque in rebus noscere qui sit;</l><l n="57">nam verae voces tum demum pectore ab imo</l><l n="58">eliciuntur <del>et</del> eripitur persona amanare.</l><l n="59">denique avarities et honorum caeca cupido,</l><l n="60">quae miseros homines cogunt transcendere fines</l><l n="61">iuris et inter dum socios scelerum atque ministros</l><l n="62">noctes atque dies niti praestante labore</l><l n="63">ad summas emergere opes, haec vulnera vitae</l><l n="64">non minimam partem mortis formidine aluntur.</l><l n="65">turpis enim ferme contemptus et acris egestas</l><l n="66">semota ab dulci vita stabilique videtur</l><l n="67">et quasi iam leti portas cunctarier ante;</l><l n="68">unde homines dum se falso terrore coacti</l><l n="69">effugisse volunt longe longeque remosse,</l><l n="70">sanguine civili rem conflant divitiasque</l><l n="71">conduplicant avidi, caedem caede accumulantes,</l><l n="72">crudeles gaudent in tristi funere fratris</l><l n="73">et consanguineum mensas odere timentque.</l><l n="74">consimili ratione ab eodem saepe timore</l><l n="75">macerat invidia ante oculos illum esse potentem,</l><l n="76">illum aspectari, claro qui incedit honore,</l><l n="77">ipsi se in tenebris volvi caenoque queruntur.</l><l n="78">intereunt partim statuarum et nominis ergo.</l><l n="79">et saepe usque adeo, mortis formidine, vitae</l><l n="80">percipit humanos odium lucisque videndae,</l><l n="81">ut sibi consciscant maerenti pectore letum</l><l n="82">obliti fontem curarum hunc esse timorem:</l><l n="83">hunc vexare pudorem, hunc vincula amicitiai</l><l n="84">rumpere et in summa pietate evertere suadet:</l><l n="85">nam iam saepe homines patriam carosque parentis</l><l n="86">prodiderunt vitare Acherusia templa petentes.</l><l n="87">nam vel uti pueri trepidant atque omnia caecis</l><l n="88">in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus</l><l n="89">inter dum, nihilo quae sunt metuenda magis quam</l><l n="90">quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura.</l><l n="91">hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest</l><l n="92">non radii solis neque lucida tela diei</l><l n="93">discutiant, sed naturae species ratioque.</l><milestone unit="card" n="94"/><l n="94">Primum animum dico, mentem quem saepe vocamus,</l><l n="95">in quo consilium vitae regimenque locatum est,</l><l n="96">esse hominis partem nihilo minus ac manus et pes</l><l n="97">atque oculei partes animantis totius extant.</l><l><gap reason="lost"/></l><l n="98">sensum animi certa non esse in parte locatum,</l><l n="99">verum habitum quendam vitalem corporis esse,</l><l n="100">harmoniam Grai quam dicunt, quod faciat nos</l><l n="101">vivere cum sensu, nulla cum in parte siet mens;</l><l n="102">ut bona saepe valetudo cum dicitur esse</l><l n="103">corporis, et non est tamen haec pars ulla valentis,</l><l n="104">sic animi sensum non certa parte reponunt;</l><l n="105">magno opere in quo mi diversi errare videntur.</l><l n="106">Saepe itaque, in promptu corpus quod cernitur, aegret,</l><l n="107">cum tamen ex alia laetamur parte latenti;</l><l n="108"> et retro fit ubi contra sit saepe vicissim,</l><l n="109">cum miser ex animo laetatur corpore toto;</l><l n="110">non alio pacto quam si, pes cum dolet aegri,</l><l n="111">in nullo caput interea sit forte dolore.</l><l n="112">Praeterea molli cum somno dedita membra</l><l n="113">effusumque iacet sine sensu corpus honustum,</l><l n="114">est aliud tamen in nobis quod tempore in illo</l><l n="115">multimodis agitatur et omnis accipit in se</l><l n="116">laetitiae motus et curas cordis inanis.</l><l n="117">Nunc animam quoque ut in membris cognoscere possis</l><l n="118">esse neque harmonia corpus sentire solere,</l><l n="119">principio fit uti detracto corpore multo</l><l n="120">saepe tamen nobis in membris vita moretur.</l><l n="121">Atque eadem rursum, cum corpora pauca caloris</l><l n="122">diffugere forasque per os est editus <choice><reg>aeg</reg><orig>aër</orig></choice>,</l><l n="123">deserit extemplo venas atque ossa relinquit;</l><l n="124">noscere ut hinc possis non aequas omnia partis</l><l n="125">corpora habere neque ex aequo fulcire salutem,</l><l n="126">sed magis haec, venti quae sunt calidique vaporis</l><l n="127">semina, curare in membris ut vita moretur.</l><l n="128">est igitur calor ac ventus vitalis in ipso</l><l n="129">corpore, qui nobis moribundos deserit artus.</l><l n="130">quapropter quoniam est animi natura reperta</l><l n="131">atque animae quasi pars hominis, redde harmoniai</l><l n="132">nomen, ad organicos alto delatum Heliconi,</l><l n="133">sive aliunde ipsi porro traxere et in illam</l><l n="134">transtulerunt, proprio quae tum res nomine egebat.</l><l n="135">quidquid <del>id</del> est, habeant: tu cetera percipe dicta.</l><milestone unit="card" n="136"/><l n="136">Nunc animum atque animam dico coniuncta teneri</l><l n="137">inter se atque unam naturam conficere ex se,</l><l n="138">sed caput esse quasi et dominari in corpore toto</l><l n="139">consilium, quod nos animum mentemque vocamus.</l><l n="140">idque situm media regione in pectoris haeret.</l><l n="141">hic exultat enim pavor ac metus, haec loca circum</l><l n="142">laetitiae mulcent: hic ergo mens animusquest.</l><l n="143">cetera pars animae per totum dissita corpus</l><l n="144">paret et ad numen mentis momenque movetur.</l><l n="145">idque sibi solum per se sapit et sibi gaudet,</l><l n="146">cum neque res animam neque corpus commovet una.</l><l n="147">et quasi, cum caput aut oculus temptante dolore</l><l n="148">laeditur in nobis, non omni concruciamur</l><l n="149">corpore, sic animus nonnumquam laeditur ipse</l><l n="150">laetitiaque viget, cum cetera pars animai</l><l n="151">per membra atque artus nulla novitate cietur;</l><l n="152">verum ubi vementi magis est commota metu mens,</l><l n="153">consentire animam totam per membra videmus</l><l n="154">sudoresque ita palloremque existere toto</l><l n="155">corpore et infringi linguam vocemque aboriri,</l><l n="156">caligare oculos, sonere auris, succidere artus,</l><l n="157">denique concidere ex animi terrore videmus</l><l n="158">saepe homines; facile ut quivis hinc noscere possit</l><l n="159">esse animam cum animo coniunctam, quae cum animi <del>vi</del></l><l n="160">percussa est, exim corpus propellit et icit.</l><l n="161">Haec eadem ratio naturam animi atque animai</l><l n="162">corpoream docet esse; ubi enim propellere membra,</l><l n="163"> corripere ex somno corpus mutareque vultum</l><l n="164">atque hominem totum regere ac versare videtur,</l><l n="165">quorum nil fieri sine tactu posse videmus</l><l n="166">nec tactum porro sine corpore, nonne fatendumst</l><l n="167">corporea natura animum constare animamque?</l><l n="168">praeterea pariter fungi cum corpore et una</l><l n="169">consentire animum nobis in corpore cernis.</l><l n="170">si minus offendit vitam vis horrida teli</l><l n="171">ossibus ac nervis disclusis intus adacta,</l><l n="172">at tamen insequitur languor terraeque petitus</l><l n="173">suavis et in terra mentis qui gignitur aestus</l><l n="174">inter dumque quasi exsurgendi incerta voluntas.</l><l n="175">ergo corpoream naturam animi esse necessest,</l><l n="176">corporeis quoniam telis ictuque laborat.</l><l n="177">Is tibi nunc animus quali sit corpore et unde</l><l n="178">constiterit pergam rationem reddere dictis.</l><l n="179">principio esse aio persuptilem atque minutis</l><l n="180">perquam corporibus factum constare. id ita esse</l><l n="181">hinc licet advertas animum, ut pernoscere possis.</l><milestone unit="card" n="182"/><l n="182"> Nil adeo fieri celeri ratione videtur,</l><l n="183">quam si mens fieri proponit et inchoat ipsa;</l><l n="184">ocius ergo animus quam res se perciet ulla,</l><l n="185">ante oculos quorum in promptu natura videtur.</l><l n="186">at quod mobile tanto operest, constare rutundis</l><l n="187">perquam seminibus debet perquamque minutis,</l><l n="188">momine uti parvo possint inpulsa moveri.</l><l n="189">namque movetur aqua et tantillo momine flutat,</l><l n="190">quippe volubilibus parvisque creata figuris.</l><l n="191">at contra mellis constantior est natura</l><l n="192">et pigri latices magis et cunctantior actus:</l><l n="193">haeret enim inter se magis omnis materiai</l><l n="194">copia, ni mirum quia non tam levibus extat</l><l n="195">corporibus neque tam suptilibus atque rutundis.</l><l n="196">namque papaveris aura potest suspensa levisque</l><l n="197">cogere ut ab summo tibi diffluat altus acervus,</l><l n="198">at contra lapidum coniectum spicarumque</l><l n="199">noenu potest. igitur parvissima corpora pro quam</l><l n="200">et levissima sunt, ita mobilitate fruuntur;</l><l n="201">at contra quae cumque magis cum pondere magno</l><l n="202">asperaque inveniuntur, eo stabilita magis sunt.</l><l n="203">nunc igitur quoniamst animi natura reperta</l><l n="204">mobilis egregie, perquam constare necessest</l><l n="205">corporibus parvis et levibus atque rutundis.</l><l n="206">quae tibi cognita res in multis, o bone, rebus</l><l n="207">utilis invenietur et opportuna cluebit.</l><l n="208">Haec quoque res etiam naturam dedicat eius,</l><l n="209">quam tenui constet textura quamque loco se</l><l n="210">contineat parvo, si possit conglomerari,</l><l n="211">quod simul atque hominem leti secura quies est</l><l n="212">indepta atque animi natura animaeque recessit,</l><l n="213">nil ibi libatum de toto corpore cernas</l><l n="214">ad speciem, nihil ad pondus: mors omnia praestat,</l><l n="215">vitalem praeter sensum calidumque vaporem.</l><l n="216">ergo animam totam perparvis esse necessest</l><l n="217">seminibus nexam per venas viscera nervos,</l><l n="218"> qua tenus, omnis ubi e toto iam corpore cessit,</l><l n="219">extima membrorum circumcaesura tamen se</l><l n="220">incolumem praestat nec defit ponderis hilum.</l><l n="221">quod genus est, Bacchi cum flos evanuit aut cum</l><l n="222">spiritus unguenti suavis diffugit in auras</l><l n="223">aut aliquo cum iam sucus de corpore cessit;</l><l n="224">nil oculis tamen esse minor res ipsa videtur</l><l n="225">propterea neque detractum de pondere quicquam,</l><l n="226">ni mirum quia multa minutaque semina sucos</l><l n="227">efficiunt et odorem in toto corpore rerum.</l><milestone unit="card" n="228"/><l n="228">quare etiam atque etiam mentis naturam animaeque</l><l n="229">scire licet perquam pauxillis esse creatam</l><l n="230">seminibus, quoniam fugiens nil ponderis aufert.</l><l n="231">Nec tamen haec simplex nobis natura putanda est.</l><l n="232">tenvis enim quaedam moribundos deserit aura</l><l n="233">mixta vapore, vapor porro trahit <choice><reg>aera</reg><orig>aëra</orig></choice> secum;</l><l n="234">nec calor est quisquam, cui non sit mixtus et <choice><reg>aer</reg><orig>aër</orig></choice>;</l><l n="235">rara quod eius enim constat natura, necessest</l><l n="236"><choice><reg>aeris</reg><orig>aëris</orig></choice> inter eum primordia multa moveri.</l><l n="237">iam triplex animi est igitur natura reperta;</l><l n="238">nec tamen haec sat sunt ad sensum cuncta creandum,</l><l n="239">nil horum quoniam recipit mens posse creare</l><l n="240">sensiferos motus, quae denique mente volutat.</l><l n="241">quarta quoque his igitur quaedam natura necessest</l><l n="242">adtribuatur; east omnino nominis expers;</l><l n="243">qua neque mobilius quicquam neque tenvius extat</l><l n="244">nec magis e parvis et levibus ex elementis;</l><l n="245">sensiferos motus quae didit prima per artus.</l><l n="246">prima cietur enim, parvis perfecta figuris,</l><l n="247">inde calor motus et venti caeca potestas</l><l n="248">accipit, inde <choice><reg>aer</reg><orig>aër</orig></choice>, inde omnia mobilitantur:</l><l n="249">concutitur sanguis, tum viscera persentiscunt</l><l n="250">omnia, postremis datur ossibus atque medullis</l><l n="251">sive voluptas est sive est contrarius ardor.</l><l n="252">nec temere huc dolor usque potest penetrare neque acre</l><l n="253">permanare malum, quin omnia perturbentur</l><l n="254">usque adeo <del>ut</del> vitae desit locus atque animai</l><l n="255">diffugiant partes per caulas corporis omnis.</l><l n="256">sed plerumque fit in summo quasi corpore finis</l><l n="257">motibus: hanc ob rem vitam retinere valemus.</l><l n="258">Nunc ea quo pacto inter sese mixta quibusque</l><l n="259">compta modis vigeant rationem reddere aventem</l><l n="260">abstrahit invitum patrii sermonis egestas;</l><l n="261">sed tamen, ut potero summatim attingere, tangam.</l><milestone unit="card" n="262"/><l n="262">inter enim cursant primordia principiorum</l><l n="263">motibus inter se, nihil ut secernier unum</l><l n="264">possit nec spatio fieri divisa potestas,</l><l n="265">sed quasi multae vis unius corporis extant.</l><l n="266">quod genus in quovis animantum viscere volgo</l><l n="267">est odor et quidam color et sapor, et tamen ex his</l><l n="268">omnibus est unum perfectum corporis augmen,</l><l n="269">sic calor atque <choice><reg>aer</reg><orig>aër</orig></choice> et venti caeca potestas</l><l n="270">mixta creant unam naturam et mobilis illa</l><l n="271">vis, initum motus ab se quae dividit ollis,</l><l n="272">sensifer unde oritur primum per viscera motus.</l><l n="273"> nam penitus prorsum latet haec natura subestque</l><l n="274">nec magis hac infra quicquam est in corpore nostro</l><l n="275">atque anima est animae proporro totius ipsa.</l><l n="276">quod genus in nostris membris et corpore toto</l><l n="277">mixta latens animi vis est animaeque potestas,</l><l n="278">corporibus quia de parvis paucisque creatast,</l><l n="279">sic tibi nominis haec expers vis, facta minutis</l><l n="280">corporibus, latet atque animae quasi totius ipsa</l><l n="281">proporrost anima et dominatur corpore toto.</l><l n="282">consimili ratione necessest ventus et <choice><reg>aer</reg><orig>aër</orig></choice></l><l n="283">et calor inter se vigeant commixta per artus</l><l n="284">atque aliis aliud subsit magis emineatque,</l><l n="285">ut quiddam fieri videatur ab omnibus unum,</l><l n="286">ni calor ac ventus seorsum seorsumque potestas</l><l n="287"><choice><reg>aeris</reg><orig>aëris</orig></choice> interemant sensum diductaque solvant.</l><milestone unit="card" n="288"/><l n="288">est etiam calor ille animo, quem sumit, in ira</l><l n="289">cum fervescit et ex oculis micat acrius ardor;</l><l n="290">est et frigida multa, comes formidinis, aura,</l><l n="291">quae ciet horrorem membris et concitat artus;</l><l n="292">est etiam quoque pacati status <choice><reg>aeris</reg><orig>aëris</orig></choice> ille,</l><l n="293">pectore tranquillo fit qui voltuque sereno.</l><l n="294">sed calidi plus est illis quibus acria corda</l><l n="295">iracundaque mens facile effervescit in ira,</l><l n="296">quo genere in primis vis est violenta leonum,</l><l n="297">pectora qui fremitu rumpunt plerumque gementes</l><l n="298">nec capere irarum fluctus in pectore possunt.</l><l n="299">at ventosa magis cervorum frigida mens est</l><l n="300">et gelidas citius per viscera concitat auras,</l><l n="301">quae tremulum faciunt membris existere motum.</l><l n="302">at natura boum placido magis <choice><reg>aere</reg><orig>aëre</orig></choice> vivit</l><l n="303">nec nimis irai fax umquam subdita percit</l><l n="304">fumida, suffundens caecae caliginis umbra,</l><l n="305">nec gelidis torpet telis perfixa pavoris;</l><l n="306">interutrasque sitast cervos saevosque leones.</l><l n="307">sic hominum genus est: quamvis doctrina politos</l><l n="308">constituat pariter quosdam, tamen illa relinquit</l><l n="309">naturae cuiusque animi vestigia prima.</l><l n="310">nec radicitus evelli mala posse putandumst,</l><l n="311">quin proclivius hic iras decurrat ad acris,</l><l n="312">ille metu citius paulo temptetur, at ille</l><l n="313">tertius accipiat quaedam clementius aequo.</l><l n="314">inque aliis rebus multis differre necessest</l><l n="315">naturas hominum varias moresque sequacis;</l><l n="316">quorum ego nunc nequeo caecas exponere causas</l><l n="317">nec reperire figurarum tot nomina quot sunt</l><l n="318">principiis, unde haec oritur variantia rerum.</l><l n="319">illud in his rebus video firmare potesse,</l><l n="320">usque adeo naturarum vestigia linqui</l><l n="321">parvola, quae nequeat ratio depellere nobis,</l><l n="322">ut nihil inpediat dignam dis degere vitam.</l><l n="323">Haec igitur natura tenetur corpore ab omni</l><l n="324">ipsaque corporis est custos et causa salutis;</l><l n="325">nam communibus inter se radicibus haerent</l><l n="326">nec sine pernicie divelli posse videntur.</l><l n="327">quod genus e thuris glaebis evellere odorem</l><l n="328"> haud facile est, quin intereat natura quoque eius,</l><l n="329">sic animi atque animae naturam corpore toto</l><l n="330">extrahere haut facile est, quin omnia dissoluantur.</l><l n="331">inplexis ita principiis ab origine prima</l><l n="332">inter se fiunt consorti praedita vita,</l><l n="333">nec sibi quaeque sine alterius vi posse videtur</l><l n="334">corporis atque animi seorsum sentire potestas,</l><l n="335">sed communibus inter eas conflatur utrimque</l><l n="336">motibus accensus nobis per viscera sensus.</l><l n="337">Praeterea corpus per se nec gignitur umquam</l><l n="338">nec crescit neque post mortem durare videtur.</l><l n="339">non enim, ut umor aquae dimittit saepe vaporem,</l><l n="340">qui datus est, neque ea causa convellitur ipse,</l><l n="341">sed manet incolumis, non, inquam, sic animai</l><l n="342">discidium possunt artus perferre relicti,</l><l n="343">sed penitus pereunt convulsi conque putrescunt.</l><l n="344">ex ineunte aevo sic corporis atque animai</l><l n="345">mutua vitalis discunt contagia motus,</l><l n="346">maternis etiam membris alvoque reposta,</l><l n="347">discidium <del>ut</del> nequeat fieri sine peste maloque;</l><l n="348">ut videas, quoniam coniunctast causa salutis,</l><l n="349">coniunctam quoque naturam consistere eorum.</l><milestone unit="card" n="350"/><l n="350">Quod super est, siquis corpus sentire refutat</l><l n="351">atque animam credit permixtam corpore toto</l><l n="352">suscipere hunc motum quem sensum nominitamus,</l><l n="353">vel manifestas res contra verasque repugnat.</l><l n="354">quid sit enim corpus sentire quis adferet umquam,</l><l n="355">si non ipsa palam quod res dedit ac docuit nos?</l><l n="356">'at dimissa anima corpus caret undique sensu.'</l><l n="357">perdit enim quod non proprium fuit eius in aevo</l><l n="358">multaque praeterea perdit quom expellitur aevo.</l><l n="359">Dicere porro oculos nullam rem cernere posse,</l><l n="360">sed per eos animum ut foribus spectare reclusis,</l><l n="361">difficilest, contra cum sensus ducat eorum;</l><l n="362">sensus enim trahit atque acies detrudit ad ipsas,</l><l n="363">fulgida praesertim cum cernere saepe nequimus,</l><l n="364">lumina luminibus quia nobis praepediuntur.</l><l n="365">quod foribus non fit; neque enim, qua cernimus ipsi,</l><l n="366">ostia suscipiunt ullum reclusa laborem.</l><l n="367">praeterea si pro foribus sunt lumina nostra,</l><l n="368">iam magis exemptis oculis debere videtur</l><l n="369">cernere res animus sublatis postibus ipsis.</l><l n="370">Illud in his rebus nequaquam sumere possis,</l><l n="371">Democriti quod sancta viri sententia ponit,</l><l n="372">corporis atque animi primordia singula primis</l><l n="373">adposita alternis, variare ac nectere membra.</l><l n="374">nam cum multo sunt animae elementa minora</l><l n="375">quam quibus e corpus nobis et viscera constant,</l><l n="376">tum numero quoque concedunt et rara per artus</l><l n="377">dissita sunt, dum taxat ut hoc promittere possis,</l><l n="378">quantula prima queant nobis iniecta ciere</l><l n="379">corpora sensiferos motus in corpore, tanta</l><l n="380">intervalla tenere exordia prima animai.</l><milestone unit="card" n="381"/><l n="381">nam neque pulveris inter dum sentimus adhaesum</l><l n="382">corpore nec membris incussam sidere cretam,</l><l n="383"> nec nebulam noctu neque arani tenvia fila</l><l n="384">obvia sentimus, quando obretimur euntes,</l><l n="385">nec supera caput eiusdem cecidisse vietam</l><l n="386">vestem nec plumas avium papposque volantis,</l><l n="387">qui nimia levitate cadunt plerumque gravatim,</l><l n="388">nec repentis itum cuiusvis cumque animantis</l><l n="389">sentimus nec priva pedum vestigia quaeque,</l><l n="390">corpore quae in nostro culices et cetera ponunt.</l><l n="391">usque adeo prius est in nobis multa ciendum</l><l n="392">quam primordia sentiscant concussa animai,</l><l n="393">semina corporibus nostris inmixta per artus,</l><l n="394">et quam in his intervallis tuditantia possint</l><l n="395">concursare coire et dissultare vicissim.</l><l n="396">Et magis est animus vitai claustra <choice><reg>coercens</reg><orig>coërcens</orig></choice></l><l n="397">et dominantior ad vitam quam vis animai.</l><l n="398">nam sine mente animoque nequit residere per artus</l><l n="399">temporis exiguam partem pars ulla animai,</l><l n="400">sed comes insequitur facile et discedit in auras</l><l n="401">et gelidos artus in leti frigore linquit.</l><l n="402">at manet in vita cui mens animusque remansit,</l><l n="403">quamvis est circum caesis lacer undique membris;</l><l n="404">truncus adempta anima circum membrisque remota</l><l n="405">vivit et aetherias vitalis suscipit auras;</l><l n="406">si non omnimodis, at magna parte animai</l><l n="407">privatus, tamen in vita cunctatur et haeret;</l><l n="408">ut, lacerato oculo circum si pupula mansit</l><l n="409">incolumis, stat cernundi vivata potestas,</l><l n="410">dum modo ne totum corrumpas luminis orbem</l><l n="411">et circum caedas aciem solamque relinquas;</l><l n="412">id quoque enim sine pernicie non fiet eorum.</l><l n="413">at si tantula pars oculi media illa peresa est,</l><l n="414">occidit extemplo lumen tenebraeque secuntur,</l><l n="415">incolumis quamvis alioqui splendidus orbis.</l><l n="416">hoc anima atque animus vincti sunt foedere semper.</l><milestone unit="card" n="417"/><l n="417">Nunc age, nativos animantibus et mortalis</l><l n="418">esse animos animasque levis ut noscere possis,</l><l n="419">conquisita diu dulcique reperta labore</l><l n="420">digna tua pergam disponere carmina vita.</l><l n="421">tu fac utrumque uno subiungas nomine eorum</l><l n="422">atque animam verbi causa cum dicere pergam,</l><l n="423">mortalem esse docens, animum quoque dicere credas,</l><l n="424">qua tenus est unum inter se coniunctaque res est.</l><l n="425">Principio quoniam tenuem constare minutis</l><l n="426">corporibus docui multoque minoribus esse</l><l n="427">principiis factam quam liquidus umor aquai</l><l n="428">aut nebula aut fumus —; nam longe mobilitate</l><l n="429">praestat et a tenui causa magis icta movetur,</l><l n="430">quippe ubi imaginibus fumi nebulaeque movetur;</l><l n="431">quod genus in somnis sopiti ubi cernimus alte</l><l n="432">exhalare vaporem altaria ferreque fumum;</l><l n="433">nam procul haec dubio nobis simulacra <choice><reg>gerunturae</reg><orig>gerunturæ</orig></choice></l><l n="434">nunc igitur quoniam quassatis undique vasis</l><l n="435">diffluere umorem et laticem discedere cernis,</l><l n="436">et nebula ac fumus quoniam discedit in auras,</l><l n="437">crede animam quoque diffundi multoque perire</l><l n="438"> ocius et citius dissolvi in corpora prima,</l><l n="439">cum semel ex hominis membris ablata recessit;</l><l n="440">quippe etenim corpus, quod vas quasi constitit eius,</l><l n="441">cum cohibere nequit conquassatum ex aliqua re</l><l n="442">ac rarefactum detracto sanguine venis,</l><l n="443"><choice><reg>aere</reg><orig>aëre</orig></choice> qui credas posse hanc cohiberier ullo,</l><l n="444">corpore qui nostro rarus magis incohibens sit?</l><milestone unit="card" n="445"/><l n="445">Praeterea gigni pariter cum corpore et una</l><l n="446">crescere sentimus pariterque senescere mentem.</l><l n="447">nam vel ut infirmo pueri teneroque vagantur</l><l n="448">corpore, sic animi sequitur sententia tenvis.</l><l n="449">inde ubi robustis adolevit viribus aetas,</l><l n="450">consilium quoque maius et auctior est animi vis.</l><l n="451">post ubi iam validis quassatum est viribus aevi</l><l n="452">corpus et obtusis ceciderunt viribus artus,</l><l n="453">claudicat ingenium, delirat lingua <del>labat</del> mens,</l><l n="454">omnia deficiunt atque uno tempore desunt.</l><l n="455">ergo dissolui quoque convenit omnem animai</l><l n="456">naturam, ceu fumus, in altas <choice><reg>aeris</reg><orig>aëris</orig></choice> auras;</l><l n="457">quando quidem gigni pariter pariterque videmus</l><l n="458">crescere et, <del>ut</del> docui, simul aevo fessa fatisci.</l><l n="459">Huc accedit uti videamus, corpus ut ipsum</l><l n="460">suscipere inmanis morbos durumque dolorem,</l><l n="461">sic animum curas acris luctumque metumque;</l><l n="462">quare participem leti quoque convenit esse.</l><l n="463">quin etiam morbis in corporis avius errat</l><l n="464">saepe animus; dementit enim deliraque fatur,</l><l n="465">inter dumque gravi lethargo fertur in altum</l><l n="466">aeternumque soporem oculis nutuque cadenti;</l><l n="467">unde neque exaudit voces nec noscere voltus</l><l n="468">illorum potis est, ad vitam qui revocantes</l><l n="469">circum stant lacrimis rorantes ora genasque.</l><l n="470">quare animum quoque dissolui fateare necessest,</l><l n="471">quandoquidem penetrant in eum contagia morbi;</l><l n="472">nam dolor ac morbus leti fabricator uterquest,</l><l n="473">multorum exitio perdocti quod sumus ante.</l><l n="474"><del>et quoniam mentem sanari corpus ut aegrum</del></l><l n="475"><del>et pariter mentem sanari corpus inani</del></l><l n="476">denique cor, hominem cum vini vis penetravit</l><l n="477">acris et in venas discessit diditus ardor,</l><l n="478">consequitur gravitas membrorum, praepediuntur</l><l n="479">crura vacillanti, tardescit lingua, madet mens,</l><l n="480">nant oculi, clamor singultus iurgia gliscunt,</l><l n="481">et iam cetera de genere hoc quae cumque secuntur,</l><l n="482">cur ea sunt, nisi quod vehemens violentia vini</l><l n="483">conturbare animam consuevit corpore in ipso?</l><l n="484">at quae cumque queunt conturbari inque pediri,</l><l n="485">significant, paulo si durior insinuarit</l><l n="486">causa, fore ut pereant aevo privata futuro.</l><milestone unit="card" n="487"/><l n="487">Quin etiam subito vi morbi saepe coactus</l><l n="488">ante oculos aliquis nostros, ut fulminis ictu,</l><l n="489">concidit et spumas agit, ingemit et tremit artus,</l><l n="490">desipit, extentat nervos, torquetur, anhelat</l><l n="491">inconstanter, et in iactando membra fatigat,</l><l n="492">ni mirum quia vis morbi distracta per artus</l><l n="493"> turbat agens animam, spumans <del>ut</del> in aequore salso</l><l n="494">ventorum validis fervescunt viribus undae.</l><l n="495">exprimitur porro gemitus, quia membra dolore</l><l n="496">adficiuntur et omnino quod semina vocis</l><l n="497">eliciuntur et ore foras glomerata feruntur</l><l n="498">qua quasi consuerunt et sunt munita viai.</l><l n="499">desipientia fit, quia vis animi atque animai</l><l n="500">conturbatur et, ut docui, divisa seorsum</l><l n="501">disiectatur eodem illo distracta veneno.</l><l n="502">inde ubi iam morbi reflexit causa, reditque</l><l n="503">in latebras acer corrupti corporis umor,</l><l n="504">tum quasi vaccillans primum consurgit et omnis</l><l n="505">paulatim redit in sensus animamque receptat.</l><l n="506">haec igitur tantis ubi morbis corpore in ipso</l><l n="507">iactentur miserisque modis distracta laborent,</l><l n="508">cur eadem credis sine corpore in <choice><reg>aere</reg><orig>aëre</orig></choice> aperto</l><l n="509">cum validis ventis aetatem degere posse?</l><l n="510">Et quoniam mentem sanari corpus ut aegrum</l><l n="511">cernimus et flecti medicina posse videmus,</l><l n="512">id quoque praesagit mortalem vivere mentem.</l><l n="513">addere enim partis aut ordine traiecere aecumst</l><l n="514">aut aliquid prosum de summa detrahere hilum,</l><l n="515">commutare animum qui cumque adoritur et infit</l><l n="516">aut aliam quamvis naturam flectere quaerit.</l><l n="517">at neque transferri sibi partis nec tribui vult</l><l n="518">inmortale quod est quicquam neque defluere hilum;</l><l n="519">nam quod cumque suis mutatum finibus exit,</l><l n="520">continuo hoc mors est illius quod fuit ante.</l><l n="521">ergo animus sive aegrescit, mortalia signa</l><l n="522">mittit, uti docui, seu flectitur a medicina.</l><l n="523">usque adeo falsae rationi vera videtur</l><l n="524">res occurrere et effugium praecludere eunti</l><l n="525">ancipitique refutatu convincere falsum.</l><l n="526">Denique saepe hominem paulatim cernimus ire</l><l n="527">et membratim vitalem deperdere sensum;</l><l n="528">in pedibus primum digitos livescere et unguis,</l><l n="529">inde pedes et crura mori, post inde per artus</l><l n="530">ire alios tractim gelidi vestigia leti.</l><l n="531">scinditur atque animae haec quoniam natura nec uno</l><l n="532">tempore sincera existit, mortalis habendast.</l><l n="533">quod si forte putas ipsam se posse per artus</l><l n="534">introsum trahere et partis conducere in unum</l><l n="535">atque ideo cunctis sensum diducere membris,</l><l n="536">at locus ille tamen, quo copia tanta animai</l><l n="537">cogitur, in sensu debet maiore videri;</l><l n="538">qui quoniam nusquamst, ni mirum, ut diximus <del>ante</del>,</l><l n="539">dilaniata foras dispargitur, interit ergo.</l><l n="540">quin etiam si iam libeat concedere falsum</l><l n="541">et dare posse animam glomerari in corpore eorum,</l><l n="542">lumina qui lincunt moribundi particulatim,</l><l n="543">mortalem tamen esse animam fateare necesse</l><l n="544">nec refert utrum pereat dispersa per auras</l><l n="545">an contracta suis e partibus obbrutescat,</l><l n="546">quando hominem totum magis ac magis undique sensus</l><l n="547">deficit et vitae minus et minus undique restat.</l><milestone unit="card" n="548"/><l n="548"> Et quoniam mens est hominis pars una locoque</l><l n="549">fixa manet certo, vel ut aures atque oculi sunt</l><l n="550">atque alii sensus qui vitam cumque gubernant,</l><l n="551">et vel uti manus atque oculus naresve seorsum</l><l n="552">secreta ab nobis nequeunt sentire neque esse,</l><l n="553">sed tamen in parvo lincuntur tempore tali,</l><l n="554">sic animus per se non quit sine corpore et ipso</l><l n="555">esse homine, illius quasi quod vas esse videtur,</l><l n="556">sive aliud quid vis potius coniunctius ei</l><l n="557">fingere, quandoquidem conexu corpus adhaeret.</l><l n="558">Denique corporis atque animi vivata potestas</l><l n="559">inter se coniuncta valent vitaque fruuntur;</l><l n="560">nec sine corpore enim vitalis edere motus</l><l n="561">sola potest animi per se natura nec autem</l><l n="562">cassum anima corpus durare et sensibus uti.</l><l n="563">scilicet avolsus radicibus ut nequit ullam</l><l n="564">dispicere ipse oculus rem seorsum corpore toto,</l><l n="565">sic anima atque animus per se nil posse videtur.</l><l n="566">ni mirum quia <del>per</del> venas et viscera mixtim,</l><l n="567">per nervos atque ossa tenentur corpore ab omni</l><l n="568">nec magnis intervallis primordia possunt</l><l n="569">libera dissultare, ideo conclusa moventur</l><l n="570">sensiferos motus, quos extra corpus in auras</l><l n="571"><choice><reg>aeris</reg><orig>aëris</orig></choice> haut possunt post mortem eiecta moveri</l><l n="572">propterea quia non simili ratione tenentur;</l><l n="573">corpus enim atque animans erit <choice><reg>aer</reg><orig>aër</orig></choice>, si cohibere</l><l n="574">sese anima atque in eos poterit concludere motus,</l><l n="575">quos ante in nervis et in ipso corpore agebat.</l><l n="576">quare etiam atque etiam resoluto corporis omni</l><l n="577">tegmine et eiectis extra vitalibus auris</l><l n="578">dissolui sensus animi fateare necessest</l><l n="579">atque animam, quoniam coniunctast causa duobus.</l><l n="580">Denique cum corpus nequeat perferre animai</l><l n="581">discidium, quin in taetro tabescat odore,</l><l n="582">quid dubitas quin ex imo penitusque coorta</l><l n="583">emanarit uti fumus diffusa animae vis,</l><l n="584">atque ideo tanta mutatum putre ruina</l><l n="585">conciderit corpus, penitus quia mota loco sunt</l><l n="586">fundamenta foras manant animaeque per artus</l><l n="587">perque viarum omnis flexus, in corpore qui sunt,</l><l n="588">atque foramina? multimodis ut noscere possis</l><l n="589">dispertitam animae naturam exisse per artus</l><l n="590">et prius esse sibi distractam corpore in ipso,</l><l n="591">quam prolapsa foras enaret in <choice><reg>aeris</reg><orig>aëris</orig></choice> auras.</l><milestone unit="card" n="592"/><l n="592">Quin etiam finis dum vitae vertitur intra,</l><l n="593">saepe aliqua tamen e causa labefacta videtur</l><l n="594">ire anima ac toto solui de corpore <del>tota</del></l><l n="595">et quasi supremo languescere tempore voltus</l><l n="596">molliaque exsangui cadere omnia <del>corpore</del> membra.</l><l n="597">quod genus est, animo male factum cum perhibetur</l><l n="598">aut animam liquisse; ubi iam trepidatur et omnes</l><l n="599">extremum cupiunt vitae reprehendere vinclum;</l><l n="600">conquassatur enim tum mens animaeque potestas</l><l n="601">omnis. et haec ipso cum corpore conlabefiunt,</l><l n="602">ut gravior paulo possit dissolvere causa.</l><l n="603"> Quid dubitas tandem quin extra prodita corpus</l><l n="604">inbecilla foras in aperto, tegmine dempto,</l><l n="605">non modo non omnem possit durare per aevom,</l><l n="606">sed minimum quodvis nequeat consistere tempus?</l><l n="607">nec sibi enim quisquam moriens sentire videtur</l><l n="608">ire foras animam incolumem de corpore toto,</l><l n="609">nec prius ad iugulum et supera succedere fauces,</l><l n="610">verum deficere in certa regione locatam;</l><l n="611">ut sensus alios in parti quemque sua scit</l><l n="612">dissolui. quod si inmortalis nostra foret mens,</l><l n="613">non tam se moriens dissolvi conquereretur,</l><l n="614">sed magis ire foras vestemque relinquere, ut anguis.</l><l n="615">Denique cur animi numquam mens consiliumque</l><l n="616">gignitur in capite aut pedibus manibusve, sed unis</l><l n="617">sedibus et certis regionibus omnibus haeret,</l><l n="618">si non certa loca ad nascendum reddita cuique</l><l n="619">sunt, et ubi quicquid possit durare creatum</l><l n="620">atque ita multimodis partitis artubus esse,</l><l n="621">membrorum ut numquam existat praeposterus ordo?</l><l n="622">usque adeo sequitur res rem, neque flamma creari</l><l n="623">fluminibus solitast neque in igni gignier algor.</l><milestone unit="card" n="624"/><l n="624">Praeterea si inmortalis natura animaist</l><l n="625">et sentire potest secreta a corpore nostro,</l><l n="626">quinque, ut opinor, eam faciundum est sensibus auctam.</l><l n="627">nec ratione alia nosmet proponere nobis</l><l n="628">possumus infernas animas Acherunte vagare.</l><l n="629">pictores itaque et scriptorum saecla priora</l><l n="630">sic animas intro duxerunt sensibus auctas.</l><l n="631">at neque sorsum oculi neque nares nec manus ipsa</l><l n="632">esse potest animae neque sorsum lingua neque aures;</l></div></div></body></text></TEI>
                </passage>
            </reply>
            </GetPassage>