qua propter longe formas distare necessestprincipiis, varios quae possint edere sensus.Denique quae nobis durata ac spissa videntur,haec magis hamatis inter sese esse necessestet quasi ramosis alte compacta teneri.in quo iam genere in primis adamantina saxaprima acie constant ictus contemnere suetaet validi silices ac duri robora ferriaeraque quae claustris restantia vociferantur.illa quidem debent e levibus atque rutundisesse magis, fluvido quae corpore liquida constant.namque papaveris haustus itemst facilis quod aquarum;nec retinentur enim inter se glomeramina quaequeet perculsus item proclive volubilis exstat.omnia postremo quae puncto tempore cernisdiffugere ut fumum nebulas flammasque, necessest,si minus omnia sunt e levibus atque rotundis,at non esse tamen perplexis indupedita,pungere uti possint corpus penetrareque saxa,nec tamen haerere inter se; quod cumque videmussensibus dentatum, facile ut cognoscere possisnon e perplexis, sed acutis esse elementis.sed quod amara vides eadem quae fluvida constant,sudor uti maris est, minime mirabile debet* * *nam quod fluvidus est, e levibus atque rotundisest, sed levibus sunt hamata admixta doloriscorpora. nec tamen haec retineri hamata necessust:scilicet esse globosa tamen, cum squalida constent,provolvi simul ut possint et laedere sensus.et quo mixta putes magis aspera levibus esseprincipiis, unde est Neptuni corpus acerbum,est ratio secernendi seorsumque videndi,umor dulcis ubi per terras crebrius idempercolatur, ut in foveam fluat ac mansuescat;linquit enim supera taetri primordia viri,aspera quo magis in terris haerescere possint.Quod quoniam docui, pergam conectere rem quaeex hoc apta fidem ducat, primordia rerumfinita variare figurarum ratione.quod si non ita sit, rursum iam semina quaedamesse infinito debebunt corporis auctu.namque in eadem una cuiusvis iam brevitatecorporis inter se multum variare figuraenon possunt. fac enim minimis e partibus essecorpora prima tribus, vel paulo pluribus auge;nempe ubi eas partis unius corporis omnis,summa atque ima locans, transmutans dextera laevis,omnimodis expertus eris, quam quisque det ordoformai speciem totius corporis eius,quod super est, si forte voles variare figuras,addendum partis alias erit. inde sequetur,adsimili ratione alias ut postulet ordo,si tu forte voles etiam variare figuras.ergo formarum novitatem corporis augmensubsequitur. quare non est ut credere possisesse infinitis distantia semina formis,ne quaedam cogas inmani maximitateesse, supra quod iam docui non posse probari.iam tibi barbaricae vestes Meliboeaque fulgenspurpura Thessalico concharum tacta colore,aurea pavonum ridenti imbuta leporesaecla novo rerum superata colore iacerentet contemptus odor smyrnae mellisque sapores,et cycnea mele Phoebeaque daedala chordiscarmina consimili ratione oppressa silerent;namque aliis aliud praestantius exoreretur.cedere item retro possent in deterioresomnia sic partis, ut diximus in melioris;namque aliis aliud retro quoque taetrius essetnaribus auribus atque oculis orisque sapori.quae quoniam non sunt, sed rebus reddita certafinis utrimque tenet summam, fateare necessestmateriem quoque finitis differe figuris.denique ab ignibus ad gelidas hiemum usque pruinasfinitumst retroque pari ratione remensumst.omnis enim calor ac frigus mediique teporesinterutrasque iacent explentes ordine summam.ergo finita distant ratione creata,ancipiti quoniam mucroni utrimque notantur,hinc flammis illinc rigidis infesta pruinis.Quod quoniam docui, pergam conectere rem quaeex hoc apta fidem ducat, primordia rerum,inter se simili quae sunt perfecta figura,infinita cluere. etenim distantia cum sitformarum finita, necesse est quae similes sintesse infinitas aut summam materiaifinitam constare, id quod non esse probavi.* * *versibus ostendam corpuscula materiaiex infinito summam rerum usque tenereundique protelo plagarum continuato.nam quod rara vides magis esse animalia quaedamfecundamque magis naturam cernis in illis,at regione locoque alio terrisque remotismulta licet genere esse in eo numerumque repleri;sicut quadripedum cum primis esse videmusin genere anguimanus elephantos, India quorummilibus e multis vallo munitur eburno,ut penitus nequeat penetrari: tanta ferarumvis est, quarum nos perpauca exempla videmus.sed tamen id quoque uti concedam, quam lubet estounica res quaedem nativo corpore sola,cui similis toto terrarum non sit, in orbi;infinita tamen nisi erit vis materiai,unde ea progigni possit concepta, crearinon poterit neque, quod super est, procrescere alique.quippe etenim sumant alii finita per omnecorpora iactari unius genitalia rei,unde ubi qua vi et quo pacto congressa coibuntmateriae tanto in pelago turbaque aliena?non, ut opinor, habent rationem conciliandi:sed quasi naufragiis magnis multisque coortisdisiactare solet magnum mare transtra cavernasantemnas prorem malos tonsasque natantis,per terrarum omnis oras fluitantia aplustraut videantur et indicium mortalibus edant,infidi maris insidias virisque dolumqueut vitare velint, neve ullo tempore credant,subdola cum ridet placidi pellacia ponti,sic tibi si finita semel primordia quaedamconstitues, aevom debebunt sparsa per omnemdisiectare aestus diversi materiai,numquam in concilium ut possint compulsa coirenec remorari in concilio nec crescere adaucta;quorum utrumque palam fieri manifesta docet res,et res progigni et genitas procrescere posse.esse igitur genere in quovis primordia reruminfinita palam est, unde omnia suppeditantur.Nec superare queunt motus itaque exitialesperpetuo neque in aeternum sepelire salutem,nec porro rerum genitales auctificiquemotus perpetuo possunt servare creata.sic aequo geritur certamine principiorumex infinito contractum tempore bellum.nunc hic nunc illic superant vitalia rerumet superantur item. miscetur funere vagor,quem pueri tollunt visentis luminis oras;nec nox ulla diem neque noctem aurora secutast,quae non audierit mixtos vagitibus aegrisploratus, mortis comites et funeris atri.Illud in his obsignatum quoque rebus habereconvenit et memori mandatum mente tenere,nil esse, in promptu quorum natura videtur,quod genere ex uno consistat principiorum,nec quicquam quod non permixto semine constet.et quod cumque magis vis multas possidet in seatque potestates, ita plurima principiorumin sese genera ac varias docet esse figuras.Principio tellus habet in se corpora prima,unde mare inmensum volventes frigora fontesadsidue renovent, habet ignes unde oriantur;nam multis succensa locis ardent sola terrae,ex imis vero furit ignibus impetus Aetnae.tum porro nitidas fruges arbustaque laetagentibus humanis habet unde extollere possit,unde etiam fluvios frondes et pabula laetamontivago generi possit praebere ferarum.quare magna deum mater materque ferarumet nostri genetrix haec dicta est corporis una.Hanc veteres Graium docti cecinere poetaesedibus in curru biiugos agitare leones,aeris in spatio magnam pendere docentestellurem neque posse in terra sistere terram.adiunxere feras, quia quamvis effera prolesofficiis debet molliri victa parentum.muralique caput summum cinxere corona,eximiis munita locis quia sustinet urbes.quo nunc insigni per magnas praedita terrashorrifice fertur divinae matris imago.hanc variae gentes antiquo more sacrorumIdaeam vocitant matrem Phrygiasque catervasdant comites, quia primum ex illis finibus eduntper terrarum orbes fruges coepisse creari.Gallos attribuunt, quia, numen qui violarintMatris et ingrati genitoribus inventi sint,significare volunt indignos esse putandos,vivam progeniem qui in oras luminis edant.tympana tenta tonant palmis et cymbala circumconcava, raucisonoque minantur cornua cantu,et Phrygio stimulat numero cava tibia mentis,telaque praeportant, violenti signa furoris,ingratos animos atque impia pectora volgiconterrere metu quae possint numine divae.ergo cum primum magnas invecta per urbismunificat tacita mortalis muta salute,aere atque argento sternunt iter omne viarumlargifica stipe ditantes ninguntque rosarumfloribus umbrantes matrem comitumque catervam.hic armata manus, Curetas nomine Graiquos memorant, Phrygias inter si forte catervasludunt in numerumque exultant sanguine laetiterrificas capitum quatientes numine cristas,Dictaeos referunt Curetas, qui Iovis illumvagitum in Creta quondam occultasse feruntur,cum pueri circum puerum pernice chorea~~armat et in numerum pernice chorea~~armati in numerum pulsarent aeribus aera,ne Saturnus eum malis mandaret adeptusaeternumque daret matri sub pectore volnus.propterea magnam armati matrem comitantur,aut quia significant divam praedicere ut armisac virtute velint patriam defendere terrampraesidioque parent decorique parentibus esse.quae bene et eximie quamvis disposta ferantur,longe sunt tamen a vera ratione repulsa.omnis enim per se divom natura necessestinmortali aevo summa cum pace fruatursemota ab nostris rebus seiunctaque longe;nam privata dolore omni, privata periclis,ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri,nec bene promeritis capitur neque tangitur ira.terra quidem vero caret omni tempore sensu,et quia multarum potitur primordia rerum,multa modis multis effert in lumina solis.hic siquis mare Neptunum Cereremque vocareconstituet fruges et Bacchi nomine abutimavolt quam laticis proprium proferre vocamen,concedamus ut hic terrarum dictitet orbemesse deum matrem, dum vera re tamen ipsereligione animum turpi contingere parcat.Saepe itaque ex uno tondentes gramina campolanigerae pecudes et equorum duellica prolesbuceriaeque greges eodem sub tegmine caeliex unoque sitim sedantes flumine aquaidissimili vivont specie retinentque parentumnaturam et mores generatim quaeque imitantur.tanta est in quovis genere herbae materiaidissimilis ratio, tanta est in flumine quoque.Hinc porro quamvis animantem ex omnibus unamossa cruor venae calor umor viscera nerviconstituunt, quae sunt porro distantia longe,dissimili perfecta figura principiorum.Tum porro quae cumque igni flammata cremantur.si nil praeterea, tamen haec in corpore tradunt,unde ignem iacere et lumen submittere possintscintillasque agere ac late differre favillam.cetera consimili mentis ratione peragransinvenies igitur multarum semina rerumcorpore celare et varias cohibere figuras.Denique multa vides, quibus et color et sapor unareddita sunt cum odore in primis pleraque poma.haec igitur variis debent constare figuris;nidor enim penetrat qua fucus non it in artus,fucus item sorsum, sorsum sapor insinuatursensibus; ut noscas primis differre figuris.dissimiles igitur formae glomeramen in unumconveniunt et res permixto semine constant.Quin etiam passim nostris in versibus ipsismulta elementa vides multis communia verbis,cum tamen inter se versus ac verba necesse estconfiteare alia ex aliis constare elementis;non quo multa parum communis littera currataut nulla inter se duo sint ex omnibus isdem,sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.sic aliis in rebus item communia multamultarum rerum cum sint, primordia rerumdissimili tamen inter se consistere summapossunt; ut merito ex aliis constare feraturhumanum genus et fruges arbustaque laeta.Nec tamen omnimodis conecti posse putandum estomnia; nam volgo fieri portenta videres,semiferas hominum species existere et altosinter dum ramos egigni corpore vivomultaque conecti terrestria membra marinis,tum flammam taetro spirantis ore Chimaeraspascere naturam per terras omniparentis.quorum nil fieri manifestum est, omnia quandoseminibus certis certa genetrice creataconservare genus crescentia posse videmus.scilicet id certa fieri ratione necessust.nam sua cuique cibis ex omnibus intus in artuscorpora discedunt conexaque convenientisefficiunt motus; at contra aliena videmusreicere in terras naturam, multaque caeciscorporibus fugiunt e corpore percita plagis,quae neque conecti quoquam potuere neque intusvitalis motus consentire atque imitari.sed ne forte putes animalia sola tenerilegibus his, quaedam ratio res terminat omnisnam vel uti tota natura dissimiles suntinter se genitae res quaeque, ita quamque necessestdissimili constare figura principiorum;non quo multa parum simili sint praedita forma,sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.semina cum porro distent, differre necessustintervalla vias conexus pondera plagasconcursus motus; quae non animalia solumcorpora seiungunt, sed terras ac mare totumsecernunt caelumque a terris omne retentant.Nunc age dicta meo dulci quaesita laborepercipe, ne forte haec albis ex alba rearisprincipiis esse, ante oculos quae candida cernis,aut ea quae nigrant nigro de semine nata;nive alium quemvis quae sunt inbuta colorem,propterea gerere hunc credas, quod materiaicorpora consimili sint eius tincta colore;nullus enim color est omnino materiaicorporibus, neque par rebus neque denique dispar.in quae corpora si nullus tibi forte videturposse animi iniectus fieri, procul avius erras.nam cum caecigeni, solis qui lumina numquamdispexere, tamen cognoscant corpora tactuex ineunte aevo nullo coniuncta colore,scire licet nostrae quoque menti corpora possevorti in notitiam nullo circum lita fuco.denique nos ipsi caecis quaecumque tenebristangimus, haud ullo sentimus tincta colore.Quod quoniam vinco fieri, nunc esse docebo.omnis enim color omnino mutatur in omnis;quod facere haud ullo debent primordia pacto;immutabile enim quiddam superare necessest,ne res ad nihilum redigantur funditus omnes;nam quod cumque suis mutatum finibus exit,continuo hoc mors est illius quod fuit ante.proinde colore cave contingas semina rerum,ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes.Praeterea si nulla coloris principiis estreddita natura et variis sunt praedita formis,e quibus omnigenus gignunt variantque colores,propterea magni quod refert, semina quaequecum quibus et quali positura contineanturet quos inter se dent motus accipiantque,perfacile extemplo rationem reddere possis,cur ea quae nigro fuerint paulo ante colore,marmoreo fieri possint candore repente,ut mare, cum magni commorunt aequora venti,vertitur in canos candenti marmore fluctus;dicere enim possis, nigrum quod saepe videmus,materies ubi permixta est illius et ordoprincipiis mutatus et addita demptaque quaedam,continuo id fieri ut candens videatur et album.quod si caeruleis constarent aequora pontiseminibus, nullo possent albescere pacto;nam quo cumque modo perturbes caerula quae sint,numquam in marmoreum possunt migrare colorem.sin alio atque alio sunt semina tincta colore,quae maris efficiunt unum purumque nitorem,ut saepe ex aliis formis variisque figurisefficitur quiddam quadratum unaque figura,conveniebat, ut in quadrato cernimus essedissimiles formas, ita cernere in aequore pontiaut alio in quovis uno puroque nitoredissimiles longe inter se variosque colores.praeterea nihil officiunt obstantque figuraedissimiles, quo quadratum minus omne sit extra;at varii rerum inpediunt prohibentque colores,quo minus esse uno possit res tota nitore.Tum porro quae ducit et inlicit ut tribuamusprincipiis rerum non numquam causa colores,occidit, ex albis quoniam non alba creantur,nec quae nigra cluent de nigris, sed variis ex.quippe etenim multo proclivius exorienturcandida de nullo quam nigro nata coloreaut alio quovis, qui contra pugnet et obstet.Praeterea quoniam nequeunt sine luce coloresesse neque in lucem existunt primordia rerum,scire licet quam sint nullo velata colore;qualis enim caecis poterit color esse tenebris?lumine quin ipso mutatur propterea quodrecta aut obliqua percussus luce refulget;pluma columbarum quo pacto in sole videtur,quae sita cervices circum collumque coronat;namque alias fit uti claro sit rubra pyropo,inter dum quodam sensu fit uti videaturinter caeruleum viridis miscere zmaragdos.caudaque pavonis, larga cum luce repleta est,consimili mutat ratione obversa colores;qui quoniam quodam gignuntur luminis ictu,scire licet, sine eo fieri non posse putandum est.Et quoniam plagae quoddam genus excipit in sepupula, cum sentire colorem dicitur album,atque aliud porro, nigrum cum et cetera sentit,nec refert ea quae tangas quo forte colorepraedita sint, verum quali magis apta figura,scire licet nihil principiis opus esse colore,sed variis formis variantes edere tactus.Praeterea quoniam non certis certa figurisest natura coloris et omnia principiorumformamenta queunt in quovis esse nitore,cur ea quae constant ex illis non pariter suntomnigenus perfusa coloribus in genere omni?conveniebat enim corvos quoque saepe volantisex albis album pinnis iactare coloremet nigros fieri nigro de semine cycnosaut alio quovis uno varioque colore.Quin etiam quanto in partes res quaeque minutasdistrahitur magis, hoc magis est ut cernere possisevanescere paulatim stinguique colorem;ut fit ubi in parvas partis discerpitur austrum:purpura poeniceusque color clarissimus multo,filatim cum distractum est, disperditur omnis;noscere ut hinc possis prius omnem efflare coloremparticulas, quam discedant ad semina rerum.Postremo quoniam non omnia corpora vocemmittere concedis neque odorem, propterea fitut non omnibus adtribuas sonitus et odores:sic oculis quoniam non omnia cernere quimus,scire licet quaedam tam constare orba colorequam sine odore ullo quaedam sonituque remota,nec minus haec animum cognoscere posse sagacemquam quae sunt aliis rebus privata notare.Sed ne forte putes solo spoliata colorecorpora prima manere, etiam secreta teporissunt ac frigoris omnino calidique vaporis,et sonitu sterila et suco ieiuna feruntur,nec iaciunt ullum proprium de corpore odorem.sicut amaracini blandum stactaeque liquoremet nardi florem, nectar qui naribus halat,cum facere instituas, cum primis quaerere par est,quod licet ac possis reperire, inolentis olivinaturam, nullam quae mittat naribus auram,quam minime ut possit mixtos in corpore odoresconcoctosque suo contractans perdere viro,propter eandem rem debent primordia rerumnon adhibere suum gignundis rebus odoremnec sonitum, quoniam nihil ab se mittere possunt,nec simili ratione saporem denique quemquamnec frigus neque item calidum tepidumque vaporem,cetera, quae cum ita sunt tamen ut mortalia constent,molli lenta, fragosa putri, cava corpore raro,omnia sint a principiis seiuncta necessest,inmortalia si volumus subiungere rebusfundamenta, quibus nitatur summa salutis;ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes.Nunc ea quae sentire videmus cumque necessestex insensilibus tamen omnia confiteareprincipiis constare. neque id manufesta refutantnec contra pugnant, in promptu cognita quae sunt,sed magis ipsa manu ducunt et credere coguntex insensilibus, quod dico, animalia gigni.quippe videre licet vivos existere vermesstercore de taetro, putorem cum sibi nacta estintempestivis ex imbribus umida tellus.Praeterea cunctas itidem res vertere sese.vertunt se fluvii in frondes et pabula laetain pecudes, vertunt pecudes in corpora nostranaturam, et nostro de corpore saepe ferarumaugescunt vires et corpora pennipotentum.ergo omnes natura cibos in corpora vivavertit et hinc sensus animantum procreat omnes,non alia longe ratione atque arida lignaexplicat in flammas et in ignis omnia versat.iamne vides igitur magni primordia rerumreferre in quali sint ordine quaeque locataet commixta quibus dent motus accipiantque?Tum porro, quid id est, animum quod percutit, ipsum,quod movet et varios sensus expromere cogit,ex insensilibus ne credas sensile gigni?ni mirum lapides et ligna et terra quod unamixta tamen nequeunt vitalem reddere sensum.illud in his igitur rebus meminisse decebit,non ex omnibus omnino, quaecumque creant ressensilia, extemplo me gigni dicere sensus,sed magni referre ea primum quantula constent,sensile quae faciunt, et qua sint praedita forma,motibus ordinibus posituris denique quae sint.quarum nil rerum in lignis glaebisque videmus;et tamen haec, cum sunt quasi putrefacta per imbres,vermiculos pariunt, quia corpora materiaiantiquis ex ordinibus permota nova reconciliantur ita ut debent animalia gigni.Deinde ex sensilibus qui sensile posse creariconstituunt, porro ex aliis sentire sueti* * *mollia cum faciunt; nam sensus iungitur omnisvisceribus nervis venis, quae cumque videmusmollia mortali consistere corpore creta.sed tamen esto iam posse haec aeterna manere;nempe tamen debent aut sensum partis habereaut similis totis animalibus esse putari.at nequeant per se partes sentire necesse est:namque animus sensus membrorum respuit omnis,nec manus a nobis potis est secreta neque ullacorporis omnino sensum pars sola tenere.linquitur ut totis animantibus adsimulentur,vitali ut possint consentire undique sensu.qui poterunt igitur rerum primordia diciet leti vitare vias, animalia cum sint,atque animalia sint mortalibus una eademque?quod tamen ut possint, at coetu concilioquenil facient praeter volgum turbamque animantum,scilicet ut nequeant homines armenta feraequeinter sese ullam rem gignere conveniundo.sic itidem quae sentimus sentire necessest.quod si forte suum dimittunt corpore sensumatque alium capiunt, quid opus fuit adtribui id quoddetrahitur? tum praeterea, quod fudimus ante,quatinus in pullos animalis vertier ovacernimus alituum vermisque effervere terra,intempestivos quam putor cepit ob imbris,scire licet gigni posse ex non sensibus sensus.Quod si forte aliquis dicet, dum taxat oririposse ex non sensu sensus mutabilitate,aut aliquo tamquam partu quod proditur extra,huic satis illud erit planum facere atque probare,non fieri partum nisi concilio ante coacto,nec quicquam commutari sine conciliatu.Principio nequeunt ullius corporis essesensus ante ipsam genitam naturam animantis,ni mirum quia materies disiecta teneturaere fluminibus terris terraque creatis,nec congressa modo vitalis convenientescontulit inter se motus, quibus omnituentesaccensi sensus animantem quamque tuentur.Praeterea quamvis animantem grandior ictus,quam patitur natura, repente adfligit et omniscorporis atque animi pergit confundere sensus.dissoluuntur enim positurae principiorumet penitus motus vitales inpediuntur,donec materies omnis concussa per artusvitalis animae nodos a corpore solvitdispersamque foras per caulas eiecit omnis;nam quid praeterea facere ictum posse reamuroblatum, nisi discutere ac dissolvere quaeque?fit quoque uti soleant minus oblato acriter ictureliqui motus vitalis vincere saepe,vincere et ingentis plagae sedare tumultusinque suos quicquid rursus revocare meatuset quasi iam leti dominantem in corpore motumdiscutere ac paene amissos accendere sensus;nam qua re potius leti iam limine ab ipsoad vitam possint conlecta mente reverti,quam quo decursum prope iam siet ire et abire?Praeterea, quoniam dolor est, ubi materiaicorpora vi quadam per viscera viva per artussollicitata suis trepidant in sedibus intus,inque locum quando remigrant, fit blanda voluptas,scire licet nullo primordia posse doloretemptari nullamque voluptatem capere ex se;quandoquidem non sunt ex ullis principiorumcorporibus, quorum motus novitate laborentaut aliquem fructum capiant dulcedinis almae.haut igitur debent esse ullo praedita sensu.Denique uti possint sentire animalia quaeque,principiis si iam est sensus tribuendus eorum,quid, genus humanum propritim de quibus auctumst?scilicet et risu tremulo concussa cachinnantet lacrimis spargunt rorantibus ora genasquemultaque de rerum mixtura dicere callentet sibi proporro quae sint primordia quaerunt;quando quidem totis mortalibus adsimulataipsa quoque ex aliis debent constare elementis,inde alia ex aliis, nusquam consistere ut ausis;quippe sequar, quod cumque loqui ridereque diceset sapere, ex aliis eadem haec facientibus ut sit.quod si delira haec furiosaque cernimus esseet ridere potest non ex ridentibus auctus,et sapere et doctis rationem reddere dictisnon ex seminibus sapientibus atque disertis,qui minus esse queant ea quae sentire videmusseminibus permixta carentibus undique sensu?Denique caelesti sumus omnes semine oriundi;omnibus ille idem pater est, unde alma liquentisumoris guttas mater cum terra recepit,feta parit nitidas fruges arbustaque laetaet genus humanum, parit omnia saecla ferarum,pabula cum praebet, quibus omnes corpora pascuntet dulcem ducunt vitam prolemque propagant;qua propter merito maternum nomen adepta est.cedit item retro, de terra quod fuit ante,in terras, et quod missumst ex aetheris oris,id rursum caeli rellatum templa receptant.nec sic interemit mors res ut materiaicorpora conficiat, sed coetum dissupat ollis;inde aliis aliud coniungit et efficit, omnisres ut convertant formas mutentque coloreset capiant sensus et puncto tempore reddant;ut noscas referre earum primordia rerumcum quibus et quali positura contineanturet quos inter se dent motus accipiantque,neve putes aeterna penes residere potessecorpora prima quod in summis fluitare videmusrebus et interdum nasci subitoque perire.quin etiam refert nostris in versibus ipsiscum quibus et quali sint ordine quaeque locata;namque eadem caelum mare terras flumina solemsignificant, eadem fruges arbusta animantis;si non omnia sunt, at multo maxima pars estconsimilis; verum positura discrepitant res.sic ipsis in rebus item iam materiai~~intervalla vias conexus pondera plagas~~concursus motus ordo positura figuraecum permutantur, mutari res quoque debent.Nunc animum nobis adhibe veram ad rationem.nam tibi vehementer nova res molitur ad aurisaccedere et nova se species ostendere rerum.sed neque tam facilis res ulla est, quin ea primumdifficilis magis ad credendum constet, itemquenil adeo magnum neque tam mirabile quicquam,quod non paulatim minuant mirarier omnes,principio caeli clarum purumque coloremquaeque in se cohibet, palantia sidera passim,lunamque et solis praeclara luce nitorem;omnia quae nunc si primum mortalibus essentex improviso si sint obiecta repente,quid magis his rebus poterat mirabile dici,aut minus ante quod auderent fore credere gentes?nil, ut opinor; ita haec species miranda fuisset.quam tibi iam nemo fessus satiate videndi,suspicere in caeli dignatur lucida templa.desine qua propter novitate exterritus ipsaexpuere ex animo rationem, sed magis acriiudicio perpende, et si tibi vera videntur,dede manus, aut, si falsum est, accingere contra.quaerit enim rationem animus, cum summa loci sitinfinita foris haec extra moenia mundi,quid sit ibi porro, quo prospicere usque velit mensatque animi iactus liber quo pervolet ipse.Principio nobis in cunctas undique partiset latere ex utroque supra supterque per omnenulla est finis; uti docui, res ipsaque per sevociferatur, et elucet natura profundi.nullo iam pacto veri simile esse putandumst,undique cum vorsum spatium vacet infinitumseminaque innumero numero summaque profundamultimodis volitent aeterno percita motu,hunc unum terrarum orbem caelumque creatum,nil agere illa foris tot corpora materiai;cum praesertim hic sit natura factus et ipsasponte sua forte offensando semina rerummultimodis temere in cassum frustraque coactatandem coluerunt ea quae coniecta repentemagnarum rerum fierent exordia semper,terrai maris et caeli generisque animantum.quare etiam atque etiam talis fateare necesse estesse alios alibi congressus materiai,qualis hic est, avido complexu quem tenet aether.Praeterea cum materies est multa parata,cum locus est praesto nec res nec causa moraturulla, geri debent ni mirum et confieri res.nunc et seminibus si tanta est copia, quantamenumerare aetas animantum non queat omnis,quis eadem natura manet, quae semina rerumconicere in loca quaeque queat simili rationeatque huc sunt coniecta, necesse est confiteareesse alios aliis terrarum in partibus orbiset varias hominum gentis et saecla ferarum.Huc accedit ut in summa res nulla sit una,unica quae gignatur et unica solaque crescat,quin aliquoius siet saecli permultaque eodemsint genere. in primis animalibus indice menteinvenies sic montivagum genus esse ferarum,sic hominum geminam prolem, sic denique mutassquamigerum pecudes et corpora cuncta volantum.qua propter caelum simili ratione fatendumstterramque et solem, lunam mare cetera quae sunt,non esse unica, sed numero magis innumerali;quando quidem vitae depactus terminus altetam manet haec et tam nativo corpore constantquam genus omne, quod his generatimst rebus abundans.Quae bene cognita si teneas, natura videturlibera continuo, dominis privata superbis,ipsa sua per se sponte omnia dis agere expers.nam pro sancta deum tranquilla pectora pacequae placidum degunt aevom vitamque serenam,quis regere immensi summam, quis habere profundiindu manu validas potis est moderanter habenas,quis pariter caelos omnis convertere et omnisignibus aetheriis terras suffire feracis,omnibus inve locis esse omni tempore praesto,nubibus ut tenebras faciat caelique serenaconcutiat sonitu, tum fulmina mittat et aedissaepe suas disturbet et in deserta recedenssaeviat exercens telum, quod saepe nocentespraeterit exanimatque indignos inque merentes?Multaque post mundi tempus genitale diemqueprimigenum maris et terrae solisque coortumaddita corpora sunt extrinsecus, addita circumsemina, quae magnum iaculando contulit omne,unde mare et terrae possent augescere et undeappareret spatium caeli domus altaque tectatolleret a terris procul et consurgeret aer.nam sua cuique, locis ex omnibus, omnia plagiscorpora distribuuntur et ad sua saecla recedunt,umor ad umorem, terreno corpore terracrescit et ignem ignes procudunt aetheraque aether,donique ad extremum crescendi perfica finemomnia perduxit rerum natura creatrix;ut fit ubi nihilo iam plus est quod datur intravitalis venas quam quod fluit atque recedit.omnibus hic aetas debet consistere rebus,hic natura suis refrenat viribus auctum.nam quae cumque vides hilaro grandescere adauctupaulatimque gradus aetatis scandere adultae,plura sibi adsumunt quam de se corpora mittunt,dum facile in venas cibus omnis inditur et dumnon ita sunt late dispessa, ut multa remittantet plus dispendi faciant quam vescitur aetas.nam certe fluere atque recedere corpora rebusmulta manus dandum est; sed plura accedere debent,donec alescendi summum tetigere cacumen.inde minutatim vires et robur adultumfrangit et in partem peiorem liquitur aetas.quippe etenim quanto est res amplior, augmine adempto,et quo latior est, in cunctas undique partisplura modo dispargit et a se corpora mittit,nec facile in venas cibus omnis diditur einec satis est, pro quam largos exaestuat aestus,unde queat tantum suboriri ac subpeditare.iure igitur pereunt, cum rarefacta fluendosunt et cum externis succumbunt omnia plagis,quando quidem grandi cibus aevo denique defit,nec tuditantia rem cessant extrinsecus ullamcorpora conficere et plagis infesta domare.Sic igitur magni quoque circum moenia mundiexpugnata dabunt labem putrisque ruinas;omnia debet enim cibus integrare novandoet fulcire cibus, cibus omnia sustentare,ne quiquam, quoniam nec venae perpetiunturquod satis est, neque quantum opus est natura ministrat.Iamque adeo fracta est aetas effetaque tellusvix animalia parva creat, quae cuncta creavitsaecla deditque ferarum ingentia corpora partu.haud, ut opinor, enim mortalia saecla superneaurea de caelo demisit funis in arvanec mare nec fluctus plangentis saxa crearunt,sed genuit tellus eadem quae nunc alit ex se.praeterea nitidas fruges vinetaque laetasponte sua primum mortalibus ipsa creavit,ipsa dedit dulcis fetus et pabula laeta;quae nunc vix nostro grandescunt aucta labore,conterimusque boves et viris agricolarum,conficimus ferrum vix arvis suppeditati:usque adeo parcunt fetus augentque laborem.iamque caput quassans grandis suspirat aratorcrebrius, in cassum magnos cecidisse labores,et cum tempora temporibus praesentia confertpraeteritis, laudat fortunas saepe parentis.tristis item vetulae vitis sator atque vietaetemporis incusat momen saeclumque fatigat,et crepat, antiquum genus ut pietate repletumperfacile angustis tolerarit finibus aevom,cum minor esset agri multo modus ante viritim;nec tenet omnia paulatim tabescere et iread capulum spatio aetatis defessa vetusto.

Liber TertiusE tenebris tantis tam clarum extollere lumenqui primus potuisti inlustrans commoda vitae,te sequor, o Graiae gentis decus, inque tuis nuncficta pedum pono pressis vestigia signis,non ita certandi cupidus quam propter amoremquod te imitari aveo; quid enim contendat hirundocycnis, aut quid nam tremulis facere artubus haediconsimile in cursu possint et fortis equi vis?tu, pater, es rerum inventor, tu patria nobissuppeditas praecepta, tuisque ex, inclute, chartis,floriferis ut apes in saltibus omnia libant,omnia nos itidem depascimur aurea dicta,aurea, perpetua semper dignissima vita.nam simul ac ratio tua coepit vociferarinaturam rerum divina mente coortadiffugiunt animi terrores, moenia mundidiscedunt. totum video per inane geri res.apparet divum numen sedesque quietae,quas neque concutiunt venti nec nubila nimbisaspergunt neque nix acri concreta pruinacana cadens violat semper~~que~~ innubilus aetherintegit et large diffuso lumine ridet:omnia suppeditat porro natura neque ullares animi pacem delibat tempore in ullo.at contra nusquam apparent Acherusia templa,nec tellus obstat quin omnia dispiciantur,sub pedibus quae cumque infra per inane geruntur.his ibi me rebus quaedam divina voluptaspercipit atque horror, quod sic natura tua vitam manifesta patens ex omni parte retecta est.Et quoniam docui, cunctarum exordia rerumqualia sint et quam variis distantia formissponte sua volitent aeterno percita motu,quove modo possint res ex his quaeque creari,hasce secundum res animi natura videturatque animae claranda meis iam versibus esseet metus ille foras praeceps Acheruntis agendus,funditus humanam qui vitam turbat ab imoomnia suffundens mortis nigrore neque ullamesse voluptatem liquidam puramque relinquit.nam quod saepe homines morbos magis esse timendosinfamemque ferunt vitam quam Tartara letiet se scire animi naturam sanguinis esse,aut etiam venti, si fert ita forte voluntas,nec prosum quicquam nostrae rationis egere,hinc licet advertas animum magis omnia laudisiactari causa quam quod res ipsa probetur.extorres idem patria longeque fugaticonspectu ex hominum, foedati crimine turpi,omnibus aerumnis adfecti denique vivunt,et quo cumque tamen miseri venere parentantet nigras mactant pecudes et manibus divisinferias mittunt multoque in rebus acerbis acrius advertunt animos ad religionem.quo magis in dubiis hominem spectare periclisconvenit adversisque in rebus noscere qui sit;nam verae voces tum demum pectore ab imoeliciuntur et eripitur persona amanare.denique avarities et honorum caeca cupido,quae miseros homines cogunt transcendere finesiuris et inter dum socios scelerum atque ministrosnoctes atque dies niti praestante laboread summas emergere opes, haec vulnera vitaenon minimam partem mortis formidine aluntur.turpis enim ferme contemptus et acris egestassemota ab dulci vita stabilique videturet quasi iam leti portas cunctarier ante;unde homines dum se falso terrore coactieffugisse volunt longe longeque remosse,sanguine civili rem conflant divitiasqueconduplicant avidi, caedem caede accumulantes,crudeles gaudent in tristi funere fratriset consanguineum mensas odere timentque.consimili ratione ab eodem saepe timoremacerat invidia ante oculos illum esse potentem,illum aspectari, claro qui incedit honore,ipsi se in tenebris volvi caenoque queruntur.intereunt partim statuarum et nominis ergo.et saepe usque adeo, mortis formidine, vitaepercipit humanos odium lucisque videndae,ut sibi consciscant maerenti pectore letumobliti fontem curarum hunc esse timorem:hunc vexare pudorem, hunc vincula amicitiairumpere et in summa pietate evertere suadet:nam iam saepe homines patriam carosque parentisprodiderunt vitare Acherusia templa petentes.nam vel uti pueri trepidant atque omnia caecisin tenebris metuunt, sic nos in luce timemusinter dum, nihilo quae sunt metuenda magis quamquae pueri in tenebris pavitant finguntque futura.hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessestnon radii solis neque lucida tela dieidiscutiant, sed naturae species ratioque.Primum animum dico, mentem quem saepe vocamus,in quo consilium vitae regimenque locatum est,esse hominis partem nihilo minus ac manus et pesatque oculei partes animantis totius extant.sensum animi certa non esse in parte locatum,verum habitum quendam vitalem corporis esse,harmoniam Grai quam dicunt, quod faciat nosvivere cum sensu, nulla cum in parte siet mens;ut bona saepe valetudo cum dicitur essecorporis, et non est tamen haec pars ulla valentis,sic animi sensum non certa parte reponunt;magno opere in quo mi diversi errare videntur.Saepe itaque, in promptu corpus quod cernitur, aegret,cum tamen ex alia laetamur parte latenti; et retro fit ubi contra sit saepe vicissim,cum miser ex animo laetatur corpore toto;non alio pacto quam si, pes cum dolet aegri,in nullo caput interea sit forte dolore.Praeterea molli cum somno dedita membraeffusumque iacet sine sensu corpus honustum,est aliud tamen in nobis quod tempore in illomultimodis agitatur et omnis accipit in selaetitiae motus et curas cordis inanis.Nunc animam quoque ut in membris cognoscere possisesse neque harmonia corpus sentire solere,principio fit uti detracto corpore multosaepe tamen nobis in membris vita moretur.Atque eadem rursum, cum corpora pauca calorisdiffugere forasque per os est editus aegaër,deserit extemplo venas atque ossa relinquit;noscere ut hinc possis non aequas omnia partiscorpora habere neque ex aequo fulcire salutem,sed magis haec, venti quae sunt calidique vaporissemina, curare in membris ut vita moretur.est igitur calor ac ventus vitalis in ipsocorpore, qui nobis moribundos deserit artus.quapropter quoniam est animi natura repertaatque animae quasi pars hominis, redde harmoniainomen, ad organicos alto delatum Heliconi,sive aliunde ipsi porro traxere et in illamtranstulerunt, proprio quae tum res nomine egebat.quidquid id est, habeant: tu cetera percipe dicta.Nunc animum atque animam dico coniuncta teneriinter se atque unam naturam conficere ex se,sed caput esse quasi et dominari in corpore totoconsilium, quod nos animum mentemque vocamus.idque situm media regione in pectoris haeret.hic exultat enim pavor ac metus, haec loca circumlaetitiae mulcent: hic ergo mens animusquest.cetera pars animae per totum dissita corpusparet et ad numen mentis momenque movetur.idque sibi solum per se sapit et sibi gaudet,cum neque res animam neque corpus commovet una.et quasi, cum caput aut oculus temptante dolorelaeditur in nobis, non omni concruciamurcorpore, sic animus nonnumquam laeditur ipselaetitiaque viget, cum cetera pars animaiper membra atque artus nulla novitate cietur;verum ubi vementi magis est commota metu mens,consentire animam totam per membra videmussudoresque ita palloremque existere totocorpore et infringi linguam vocemque aboriri,