omnis enim longe nostris ab sensibus infraprimorum natura iacet; qua propter, ubi ipsacernere iam nequeas, motus quoque surpere debent;praesertim cum, quae possimus cernere, celentsaepe tamen motus spatio diducta locorum.nam saepe in colli tondentes pabula laetalanigerae reptant pecudes, quo quamque vocantesinvitant herbae gemmantes rore recenti,et satiati agni ludunt blandeque coruscant;omnia quae nobis longe confusa videnturet velut in viridi candor consistere colli.praeterea magnae legiones cum loca cursucamporum complent belli simulacra cientes,fulgor ubi ad caelum se tollit totaque circumaere renidescit tellus supterque virum viexcitur pedibus sonitus clamoreque montesicti reiectant voces ad sidera mundiet circum volitant equites mediosque repentetramittunt valido quatientes impete campos;et tamen est quidam locus altis montibus, undestare videntur et in campis consistere fulgor.Nunc age, iam deinceps cunctarum exordia rerumqualia sint et quam longe distantia formis,percipe, multigenis quam sint variata figuris;non quo multa parum simili sint praedita forma,sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.nec mirum; nam cum sit eorum copia tanta,ut neque finis, uti docui, neque summa sit ulla,debent ni mirum non omnibus omnia prorsumesse pari filo similique adfecta figura.Praeterea genus humanum mutaeque natantessquamigerum pecudes et laeta armenta feraequeet variae volucres, laetantia quae loca aquarumconcelebrant circum ripas fontisque lacusque,et quae pervolgant nemora avia pervolitantes,quorum unum quidvis generatim sumere perge;invenies tamen inter se differre figuris.nec ratione alia proles cognoscere matremnec mater posset prolem; quod posse videmusnec minus atque homines inter se nota cluere.nam saepe ante deum vitulus delubra decoraturicremas propter mactatus concidit arassanguinis expirans calidum de pectore flumen;at mater viridis saltus orbata peragransnovit humi pedibus vestigia pressa bisulcis,omnia convisens oculis loca, si queat usquamconspicere amissum fetum, completque querellisfrondiferum nemus adsistens et crebra revisitad stabulum desiderio perfixa iuvenci,nec tenerae salices atque herbae rore vigentesfluminaque ulla queunt summis labentia ripisoblectare animum subitamque avertere curam,nec vitulorum aliae species per pabula laetaderivare queunt animum curaque levare;usque adeo quiddam proprium notumque requirit.praeterea teneri tremulis cum vocibus haedicornigeras norunt matres agnique petulcibalantum pecudes; ita, quod natura resposcit,ad sua quisque fere decurrunt ubera lactis.Postremo quodvis frumentum non tamen omnequidque suo genere inter se simile esse videbis,quin intercurrat quaedam distantia formis.concharumque genus parili ratione videmuspingere telluris gremium, qua mollibus undislitoris incurvi bibulam pavit aequor harenam.quare etiam atque etiam simili ratione necessest,natura quoniam constant neque facta manu suntunius ad certam formam primordia rerum,dissimili inter se quaedam volitare figura.Perfacile est animi ratione exsolvere nobisquare fulmineus multo penetralior ignisquam noster fluat e taedis terrestribus ortus;dicere enim possis caelestem fulminis ignemsubtilem magis e parvis constare figurisatque ideo transire foramina quae nequit ignisnoster hic e lignis ortus taedaque creatus.praeterea lumen per cornum transit, at imberrespuitur. quare, nisi luminis illa minoracorpora sunt quam de quibus est liquor almus aquarum?et quamvis subito per colum vina videmusperfluere, at contra tardum cunctatur olivom,aut quia ni mirum maioribus est elementisaut magis hamatis inter se perque plicatis,atque ideo fit uti non tam diducta repenteinter se possint primordia singula quaequesingula per cuiusque foramina permanare.Huc accedit uti mellis lactisque liquoresiucundo sensu linguae tractentur in ore;at contra taetra absinthi natura feriquecentauri foedo pertorquent ora sapore;ut facile agnoscas e levibus atque rutundisesse ea quae sensus iucunde tangere possunt,at contra quae amara atque aspera cumque videntur,haec magis hamatis inter se nexa teneriproptereaque solere vias rescindere nostrissensibus introituque suo perrumpere corpus.omnia postremo bona sensibus et mala tactudissimili inter se pugnant perfecta figura;ne tu forte putes serrae stridentis acerbumhorrorem constare elementis levibus aequeac musaea mele, per chordas organici quaemobilibus digitis expergefacta figurant;neu simili penetrare putes primordia formain nares hominum, cum taetra cadavera torrent,et cum scena croco Cilici perfusa recens estaraque Panchaeos exhalat propter odores;neve bonos rerum simili constare coloressemine constituas, oculos qui pascere possunt,et qui conpungunt aciem lacrimareque coguntaut foeda specie foedi turpesque videntur.omnis enim, sensus quae mulcet cumque, tibi reshaut sine principiali aliquo levore creatast;at contra quae cumque molesta atque aspera constat,non aliquo sine materiae squalore repertast.Sunt etiam quae iam nec levia iure putanturesse neque omnino flexis mucronibus unca,sed magis angellis paulum prostantibus, ut quaetitillare magis sensus quam laedere possint,fecula iam quo de genere est inulaeque sapores.Denique iam calidos ignis gelidamque pruinamdissimili dentata modo conpungere sensuscorporis, indicio nobis est tactus uterque.tactus enim, tactus, pro divum numina sancta,corporis est sensus, vel cum res extera seseinsinuat, vel cum laedit quae in corpore natastaut iuvat egrediens genitalis per Veneris res,aut ex offensu cum turbant corpore in ipso,semina confundunt inter se concita sensum;ut si forte manu quamvis iam corporis ipsetute tibi partem ferias atque experiare.qua propter longe formas distare necessestprincipiis, varios quae possint edere sensus.Denique quae nobis durata ac spissa videntur,haec magis hamatis inter sese esse necessestet quasi ramosis alte compacta teneri.in quo iam genere in primis adamantina saxaprima acie constant ictus contemnere suetaet validi silices ac duri robora ferriaeraque quae claustris restantia vociferantur.illa quidem debent e levibus atque rutundisesse magis, fluvido quae corpore liquida constant.namque papaveris haustus itemst facilis quod aquarum;nec retinentur enim inter se glomeramina quaequeet perculsus item proclive volubilis exstat.omnia postremo quae puncto tempore cernisdiffugere ut fumum nebulas flammasque, necessest,si minus omnia sunt e levibus atque rotundis,at non esse tamen perplexis indupedita,pungere uti possint corpus penetrareque saxa,nec tamen haerere inter se; quod cumque videmussensibus dentatum, facile ut cognoscere possisnon e perplexis, sed acutis esse elementis.sed quod amara vides eadem quae fluvida constant,sudor uti maris est, minime mirabile debet* * *nam quod fluvidus est, e levibus atque rotundisest, sed levibus sunt hamata admixta doloriscorpora. nec tamen haec retineri hamata necessust:scilicet esse globosa tamen, cum squalida constent,provolvi simul ut possint et laedere sensus.et quo mixta putes magis aspera levibus esseprincipiis, unde est Neptuni corpus acerbum,est ratio secernendi seorsumque videndi,umor dulcis ubi per terras crebrius idempercolatur, ut in foveam fluat ac mansuescat;linquit enim supera taetri primordia viri,aspera quo magis in terris haerescere possint.Quod quoniam docui, pergam conectere rem quaeex hoc apta fidem ducat, primordia rerumfinita variare figurarum ratione.quod si non ita sit, rursum iam semina quaedamesse infinito debebunt corporis auctu.namque in eadem una cuiusvis iam brevitatecorporis inter se multum variare figuraenon possunt. fac enim minimis e partibus essecorpora prima tribus, vel paulo pluribus auge;nempe ubi eas partis unius corporis omnis,summa atque ima locans, transmutans dextera laevis,omnimodis expertus eris, quam quisque det ordoformai speciem totius corporis eius,quod super est, si forte voles variare figuras,addendum partis alias erit. inde sequetur,adsimili ratione alias ut postulet ordo,si tu forte voles etiam variare figuras.ergo formarum novitatem corporis augmensubsequitur. quare non est ut credere possisesse infinitis distantia semina formis,ne quaedam cogas inmani maximitateesse, supra quod iam docui non posse probari.iam tibi barbaricae vestes Meliboeaque fulgenspurpura Thessalico concharum tacta colore,aurea pavonum ridenti imbuta leporesaecla novo rerum superata colore iacerentet contemptus odor smyrnae mellisque sapores,et cycnea mele Phoebeaque daedala chordiscarmina consimili ratione oppressa silerent;namque aliis aliud praestantius exoreretur.cedere item retro possent in deterioresomnia sic partis, ut diximus in melioris;namque aliis aliud retro quoque taetrius essetnaribus auribus atque oculis orisque sapori.quae quoniam non sunt, sed rebus reddita certafinis utrimque tenet summam, fateare necessestmateriem quoque finitis differe figuris.denique ab ignibus ad gelidas hiemum usque pruinasfinitumst retroque pari ratione remensumst.omnis enim calor ac frigus mediique teporesinterutrasque iacent explentes ordine summam.ergo finita distant ratione creata,ancipiti quoniam mucroni utrimque notantur,hinc flammis illinc rigidis infesta pruinis.Quod quoniam docui, pergam conectere rem quaeex hoc apta fidem ducat, primordia rerum,inter se simili quae sunt perfecta figura,infinita cluere. etenim distantia cum sitformarum finita, necesse est quae similes sintesse infinitas aut summam materiaifinitam constare, id quod non esse probavi.* * *versibus ostendam corpuscula materiaiex infinito summam rerum usque tenereundique protelo plagarum continuato.nam quod rara vides magis esse animalia quaedamfecundamque magis naturam cernis in illis,at regione locoque alio terrisque remotismulta licet genere esse in eo numerumque repleri;sicut quadripedum cum primis esse videmusin genere anguimanus elephantos, India quorummilibus e multis vallo munitur eburno,ut penitus nequeat penetrari: tanta ferarumvis est, quarum nos perpauca exempla videmus.sed tamen id quoque uti concedam, quam lubet estounica res quaedem nativo corpore sola,cui similis toto terrarum non sit, in orbi;infinita tamen nisi erit vis materiai,unde ea progigni possit concepta, crearinon poterit neque, quod super est, procrescere alique.quippe etenim sumant alii finita per omnecorpora iactari unius genitalia rei,unde ubi qua vi et quo pacto congressa coibuntmateriae tanto in pelago turbaque aliena?non, ut opinor, habent rationem conciliandi:sed quasi naufragiis magnis multisque coortisdisiactare solet magnum mare transtra cavernasantemnas prorem malos tonsasque natantis,per terrarum omnis oras fluitantia aplustraut videantur et indicium mortalibus edant,infidi maris insidias virisque dolumqueut vitare velint, neve ullo tempore credant,subdola cum ridet placidi pellacia ponti,sic tibi si finita semel primordia quaedamconstitues, aevom debebunt sparsa per omnemdisiectare aestus diversi materiai,numquam in concilium ut possint compulsa coirenec remorari in concilio nec crescere adaucta;quorum utrumque palam fieri manifesta docet res,et res progigni et genitas procrescere posse.esse igitur genere in quovis primordia reruminfinita palam est, unde omnia suppeditantur.Nec superare queunt motus itaque exitialesperpetuo neque in aeternum sepelire salutem,nec porro rerum genitales auctificiquemotus perpetuo possunt servare creata.sic aequo geritur certamine principiorumex infinito contractum tempore bellum.nunc hic nunc illic superant vitalia rerumet superantur item. miscetur funere vagor,quem pueri tollunt visentis luminis oras;nec nox ulla diem neque noctem aurora secutast,quae non audierit mixtos vagitibus aegrisploratus, mortis comites et funeris atri.Illud in his obsignatum quoque rebus habereconvenit et memori mandatum mente tenere,nil esse, in promptu quorum natura videtur,quod genere ex uno consistat principiorum,nec quicquam quod non permixto semine constet.et quod cumque magis vis multas possidet in seatque potestates, ita plurima principiorumin sese genera ac varias docet esse figuras.Principio tellus habet in se corpora prima,unde mare inmensum volventes frigora fontesadsidue renovent, habet ignes unde oriantur;nam multis succensa locis ardent sola terrae,ex imis vero furit ignibus impetus Aetnae.tum porro nitidas fruges arbustaque laetagentibus humanis habet unde extollere possit,unde etiam fluvios frondes et pabula laetamontivago generi possit praebere ferarum.quare magna deum mater materque ferarumet nostri genetrix haec dicta est corporis una.Hanc veteres Graium docti cecinere poetaesedibus in curru biiugos agitare leones,aeris in spatio magnam pendere docentestellurem neque posse in terra sistere terram.adiunxere feras, quia quamvis effera prolesofficiis debet molliri victa parentum.muralique caput summum cinxere corona,eximiis munita locis quia sustinet urbes.quo nunc insigni per magnas praedita terrashorrifice fertur divinae matris imago.hanc variae gentes antiquo more sacrorumIdaeam vocitant matrem Phrygiasque catervasdant comites, quia primum ex illis finibus eduntper terrarum orbes fruges coepisse creari.Gallos attribuunt, quia, numen qui violarintMatris et ingrati genitoribus inventi sint,significare volunt indignos esse putandos,vivam progeniem qui in oras luminis edant.tympana tenta tonant palmis et cymbala circumconcava, raucisonoque minantur cornua cantu,et Phrygio stimulat numero cava tibia mentis,telaque praeportant, violenti signa furoris,ingratos animos atque impia pectora volgiconterrere metu quae possint numine divae.ergo cum primum magnas invecta per urbismunificat tacita mortalis muta salute,aere atque argento sternunt iter omne viarumlargifica stipe ditantes ninguntque rosarumfloribus umbrantes matrem comitumque catervam.hic armata manus, Curetas nomine Graiquos memorant, Phrygias inter si forte catervasludunt in numerumque exultant sanguine laetiterrificas capitum quatientes numine cristas,Dictaeos referunt Curetas, qui Iovis illumvagitum in Creta quondam occultasse feruntur,cum pueri circum puerum pernice chorea~~armat et in numerum pernice chorea~~armati in numerum pulsarent aeribus aera,ne Saturnus eum malis mandaret adeptusaeternumque daret matri sub pectore volnus.propterea magnam armati matrem comitantur,aut quia significant divam praedicere ut armisac virtute velint patriam defendere terrampraesidioque parent decorique parentibus esse.quae bene et eximie quamvis disposta ferantur,longe sunt tamen a vera ratione repulsa.omnis enim per se divom natura necessestinmortali aevo summa cum pace fruatursemota ab nostris rebus seiunctaque longe;nam privata dolore omni, privata periclis,ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri,nec bene promeritis capitur neque tangitur ira.terra quidem vero caret omni tempore sensu,et quia multarum potitur primordia rerum,multa modis multis effert in lumina solis.hic siquis mare Neptunum Cereremque vocareconstituet fruges et Bacchi nomine abutimavolt quam laticis proprium proferre vocamen,concedamus ut hic terrarum dictitet orbemesse deum matrem, dum vera re tamen ipsereligione animum turpi contingere parcat.Saepe itaque ex uno tondentes gramina campolanigerae pecudes et equorum duellica prolesbuceriaeque greges eodem sub tegmine caeliex unoque sitim sedantes flumine aquaidissimili vivont specie retinentque parentumnaturam et mores generatim quaeque imitantur.tanta est in quovis genere herbae materiaidissimilis ratio, tanta est in flumine quoque.Hinc porro quamvis animantem ex omnibus unamossa cruor venae calor umor viscera nerviconstituunt, quae sunt porro distantia longe,dissimili perfecta figura principiorum.Tum porro quae cumque igni flammata cremantur.si nil praeterea, tamen haec in corpore tradunt,unde ignem iacere et lumen submittere possintscintillasque agere ac late differre favillam.cetera consimili mentis ratione peragransinvenies igitur multarum semina rerumcorpore celare et varias cohibere figuras.Denique multa vides, quibus et color et sapor unareddita sunt cum odore in primis pleraque poma.haec igitur variis debent constare figuris;nidor enim penetrat qua fucus non it in artus,fucus item sorsum, sorsum sapor insinuatursensibus; ut noscas primis differre figuris.dissimiles igitur formae glomeramen in unumconveniunt et res permixto semine constant.Quin etiam passim nostris in versibus ipsismulta elementa vides multis communia verbis,