Liber TertiusE tenebris tantis tam clarum extollere lumenqui primus potuisti inlustrans commoda vitae,te sequor, o Graiae gentis decus, inque tuis nuncficta pedum pono pressis vestigia signis,non ita certandi cupidus quam propter amoremquod te imitari aveo; quid enim contendat hirundocycnis, aut quid nam tremulis facere artubus haediconsimile in cursu possint et fortis equi vis?tu, pater, es rerum inventor, tu patria nobissuppeditas praecepta, tuisque ex, inclute, chartis,floriferis ut apes in saltibus omnia libant,omnia nos itidem depascimur aurea dicta,aurea, perpetua semper dignissima vita.nam simul ac ratio tua coepit vociferarinaturam rerum divina mente coortadiffugiunt animi terrores, moenia mundidiscedunt. totum video per inane geri res.apparet divum numen sedesque quietae,quas neque concutiunt venti nec nubila nimbisaspergunt neque nix acri concreta pruinacana cadens violat semperque innubilus aetherintegit et large diffuso lumine ridet:omnia suppeditat porro natura neque ullares animi pacem delibat tempore in ullo.at contra nusquam apparent Acherusia templa,nec tellus obstat quin omnia dispiciantur,sub pedibus quae cumque infra per inane geruntur.his ibi me rebus quaedam divina voluptaspercipit atque horror, quod sic natura tua vitam manifesta patens ex omni parte retecta est.Et quoniam docui, cunctarum exordia rerumqualia sint et quam variis distantia formissponte sua volitent aeterno percita motu,quove modo possint res ex his quaeque creari,hasce secundum res animi natura videturatque animae claranda meis iam versibus esseet metus ille foras praeceps Acheruntis agendus,funditus humanam qui vitam turbat ab imoomnia suffundens mortis nigrore neque ullamesse voluptatem liquidam puramque relinquit.nam quod saepe homines morbos magis esse timendosinfamemque ferunt vitam quam Tartara letiet se scire animi naturam sanguinis esse,aut etiam venti, si fert ita forte voluntas,nec prosum quicquam nostrae rationis egere,hinc licet advertas animum magis omnia laudisiactari causa quam quod res ipsa probetur.extorres idem patria longeque fugaticonspectu ex hominum, foedati crimine turpi,omnibus aerumnis adfecti denique vivunt,et quo cumque tamen miseri venere parentantet nigras mactant pecudes et manibus divisinferias mittunt multoque in rebus acerbis acrius advertunt animos ad religionem.quo magis in dubiis hominem spectare periclisconvenit adversisque in rebus noscere qui sit;nam verae voces tum demum pectore ab imoeliciuntur et eripitur persona amanare.denique avarities et honorum caeca cupido,quae miseros homines cogunt transcendere finesiuris et inter dum socios scelerum atque ministrosnoctes atque dies niti praestante laboread summas emergere opes, haec vulnera vitaenon minimam partem mortis formidine aluntur.turpis enim ferme contemptus et acris egestassemota ab dulci vita stabilique videturet quasi iam leti portas cunctarier ante;unde homines dum se falso terrore coactieffugisse volunt longe longeque remosse,sanguine civili rem conflant divitiasqueconduplicant avidi, caedem caede accumulantes,crudeles gaudent in tristi funere fratriset consanguineum mensas odere timentque.consimili ratione ab eodem saepe timoremacerat invidia ante oculos illum esse potentem,illum aspectari, claro qui incedit honore,ipsi se in tenebris volvi caenoque queruntur.intereunt partim statuarum et nominis ergo.et saepe usque adeo, mortis formidine, vitaepercipit humanos odium lucisque videndae,ut sibi consciscant maerenti pectore letumobliti fontem curarum hunc esse timorem:hunc vexare pudorem, hunc vincula amicitiairumpere et in summa pietate evertere suadet:nam iam saepe homines patriam carosque parentisprodiderunt vitare Acherusia templa petentes.nam vel uti pueri trepidant atque omnia caecisin tenebris metuunt, sic nos in luce timemusinter dum, nihilo quae sunt metuenda magis quamquae pueri in tenebris pavitant finguntque futura.hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessestnon radii solis neque lucida tela dieidiscutiant, sed naturae species ratioque.Primum animum dico, mentem quem saepe vocamus,in quo consilium vitae regimenque locatum est,esse hominis partem nihilo minus ac manus et pesatque oculei partes animantis totius extant.sensum animi certa non esse in parte locatum,verum habitum quendam vitalem corporis esse,harmoniam Grai quam dicunt, quod faciat nosvivere cum sensu, nulla cum in parte siet mens;ut bona saepe valetudo cum dicitur essecorporis, et non est tamen haec pars ulla valentis,sic animi sensum non certa parte reponunt;magno opere in quo mi diversi errare videntur.Saepe itaque, in promptu corpus quod cernitur, aegret,cum tamen ex alia laetamur parte latenti; et retro fit ubi contra sit saepe vicissim,cum miser ex animo laetatur corpore toto;non alio pacto quam si, pes cum dolet aegri,in nullo caput interea sit forte dolore.Praeterea molli cum somno dedita membraeffusumque iacet sine sensu corpus honustum,est aliud tamen in nobis quod tempore in illomultimodis agitatur et omnis accipit in selaetitiae motus et curas cordis inanis.Nunc animam quoque ut in membris cognoscere possisesse neque harmonia corpus sentire solere,principio fit uti detracto corpore multosaepe tamen nobis in membris vita moretur.Atque eadem rursum, cum corpora pauca calorisdiffugere forasque per os est editus aegaër,deserit extemplo venas atque ossa relinquit;noscere ut hinc possis non aequas omnia partiscorpora habere neque ex aequo fulcire salutem,sed magis haec, venti quae sunt calidique vaporissemina, curare in membris ut vita moretur.est igitur calor ac ventus vitalis in ipsocorpore, qui nobis moribundos deserit artus.quapropter quoniam est animi natura repertaatque animae quasi pars hominis, redde harmoniainomen, ad organicos alto delatum Heliconi,sive aliunde ipsi porro traxere et in illamtranstulerunt, proprio quae tum res nomine egebat.quidquid id est, habeant: tu cetera percipe dicta.Nunc animum atque animam dico coniuncta teneriinter se atque unam naturam conficere ex se,sed caput esse quasi et dominari in corpore totoconsilium, quod nos animum mentemque vocamus.idque situm media regione in pectoris haeret.hic exultat enim pavor ac metus, haec loca circumlaetitiae mulcent: hic ergo mens animusquest.cetera pars animae per totum dissita corpusparet et ad numen mentis momenque movetur.idque sibi solum per se sapit et sibi gaudet,cum neque res animam neque corpus commovet una.et quasi, cum caput aut oculus temptante dolorelaeditur in nobis, non omni concruciamurcorpore, sic animus nonnumquam laeditur ipselaetitiaque viget, cum cetera pars animaiper membra atque artus nulla novitate cietur;verum ubi vementi magis est commota metu mens,consentire animam totam per membra videmussudoresque ita palloremque existere totocorpore et infringi linguam vocemque aboriri,caligare oculos, sonere auris, succidere artus,denique concidere ex animi terrore videmussaepe homines; facile ut quivis hinc noscere possitesse animam cum animo coniunctam, quae cum animi vipercussa est, exim corpus propellit et icit.Haec eadem ratio naturam animi atque animaicorpoream docet esse; ubi enim propellere membra, corripere ex somno corpus mutareque vultumatque hominem totum regere ac versare videtur,quorum nil fieri sine tactu posse videmusnec tactum porro sine corpore, nonne fatendumstcorporea natura animum constare animamque?praeterea pariter fungi cum corpore et unaconsentire animum nobis in corpore cernis.si minus offendit vitam vis horrida teliossibus ac nervis disclusis intus adacta,at tamen insequitur languor terraeque petitussuavis et in terra mentis qui gignitur aestusinter dumque quasi exsurgendi incerta voluntas.ergo corpoream naturam animi esse necessest,corporeis quoniam telis ictuque laborat.Is tibi nunc animus quali sit corpore et undeconstiterit pergam rationem reddere dictis.principio esse aio persuptilem atque minutisperquam corporibus factum constare. id ita essehinc licet advertas animum, ut pernoscere possis. Nil adeo fieri celeri ratione videtur,quam si mens fieri proponit et inchoat ipsa;ocius ergo animus quam res se perciet ulla,ante oculos quorum in promptu natura videtur.at quod mobile tanto operest, constare rutundisperquam seminibus debet perquamque minutis,momine uti parvo possint inpulsa moveri.namque movetur aqua et tantillo momine flutat,quippe volubilibus parvisque creata figuris.at contra mellis constantior est naturaet pigri latices magis et cunctantior actus:haeret enim inter se magis omnis materiaicopia, ni mirum quia non tam levibus extatcorporibus neque tam suptilibus atque rutundis.namque papaveris aura potest suspensa levisquecogere ut ab summo tibi diffluat altus acervus,at contra lapidum coniectum spicarumquenoenu potest. igitur parvissima corpora pro quamet levissima sunt, ita mobilitate fruuntur;at contra quae cumque magis cum pondere magnoasperaque inveniuntur, eo stabilita magis sunt.nunc igitur quoniamst animi natura repertamobilis egregie, perquam constare necessestcorporibus parvis et levibus atque rutundis.quae tibi cognita res in multis, o bone, rebusutilis invenietur et opportuna cluebit.Haec quoque res etiam naturam dedicat eius,quam tenui constet textura quamque loco secontineat parvo, si possit conglomerari,quod simul atque hominem leti secura quies estindepta atque animi natura animaeque recessit,nil ibi libatum de toto corpore cernasad speciem, nihil ad pondus: mors omnia praestat,vitalem praeter sensum calidumque vaporem.ergo animam totam perparvis esse necessestseminibus nexam per venas viscera nervos, qua tenus, omnis ubi e toto iam corpore cessit,extima membrorum circumcaesura tamen seincolumem praestat nec defit ponderis hilum.quod genus est, Bacchi cum flos evanuit aut cumspiritus unguenti suavis diffugit in aurasaut aliquo cum iam sucus de corpore cessit;nil oculis tamen esse minor res ipsa videturpropterea neque detractum de pondere quicquam,ni mirum quia multa minutaque semina sucosefficiunt et odorem in toto corpore rerum.quare etiam atque etiam mentis naturam animaequescire licet perquam pauxillis esse creatamseminibus, quoniam fugiens nil ponderis aufert.Nec tamen haec simplex nobis natura putanda est.tenvis enim quaedam moribundos deserit auramixta vapore, vapor porro trahit aeraaëra secum;nec calor est quisquam, cui non sit mixtus et aeraër;rara quod eius enim constat natura, necessestaerisaëris inter eum primordia multa moveri.iam triplex animi est igitur natura reperta;nec tamen haec sat sunt ad sensum cuncta creandum,nil horum quoniam recipit mens posse crearesensiferos motus, quae denique mente volutat.quarta quoque his igitur quaedam natura necessestadtribuatur; east omnino nominis expers;qua neque mobilius quicquam neque tenvius extatnec magis e parvis et levibus ex elementis;sensiferos motus quae didit prima per artus.prima cietur enim, parvis perfecta figuris,inde calor motus et venti caeca potestasaccipit, inde aeraër, inde omnia mobilitantur:concutitur sanguis, tum viscera persentiscuntomnia, postremis datur ossibus atque medullissive voluptas est sive est contrarius ardor.nec temere huc dolor usque potest penetrare neque acrepermanare malum, quin omnia perturbenturusque adeo ut vitae desit locus atque animaidiffugiant partes per caulas corporis omnis.sed plerumque fit in summo quasi corpore finismotibus: hanc ob rem vitam retinere valemus.Nunc ea quo pacto inter sese mixta quibusquecompta modis vigeant rationem reddere aventemabstrahit invitum patrii sermonis egestas;sed tamen, ut potero summatim attingere, tangam.inter enim cursant primordia principiorummotibus inter se, nihil ut secernier unumpossit nec spatio fieri divisa potestas,sed quasi multae vis unius corporis extant.quod genus in quovis animantum viscere volgoest odor et quidam color et sapor, et tamen ex hisomnibus est unum perfectum corporis augmen,sic calor atque aeraër et venti caeca potestasmixta creant unam naturam et mobilis illavis, initum motus ab se quae dividit ollis,sensifer unde oritur primum per viscera motus. nam penitus prorsum latet haec natura subestquenec magis hac infra quicquam est in corpore nostro