percussit thyrso laudis spes magna meum coret simul incussit suavem mi in pectus amoremMusarum, quo nunc instinctus mente vigentiavia Pieridum peragro loca nullius antetrita solo. iuvat integros accedere fontisatque haurire iuvatque novos decerpere floresinsignemque meo capiti petere inde coronam,unde prius nulli velarint tempora Musae;primum quod magnis doceo de rebus et artisreligionum animum nodis exsolvere pergo,deinde quod obscura de re tam lucida pangocarmina musaeo contingens cuncta lepore.id quoque enim non ab nulla ratione videtur;sed vel uti pueris absinthia taetra medentescum dare conantur, prius oras pocula circumcontingunt mellis dulci flavoque liquore,ut puerorum aetas inprovida ludificeturlabrorum tenus, interea perpotet amarumabsinthi laticem deceptaque non capiatur,sed potius tali facto recreata valescat,sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videturtristior esse quibus non est tractata, retroquevolgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenticarmine Pierio rationem exponere nostramet quasi musaeo dulci contingere melle,si tibi forte animum tali ratione tenereversibus in nostris possem, dum perspicis omnemnaturam rerum, qua constet compta figura.Sed quoniam docui solidissima materiaicorpora perpetuo volitare invicta per aevom,nunc age, summai quaedam sit finis eorumnecne sit, evolvamus; item quod inane repertumstseu locus ac spatium, res in quo quaeque gerantur,pervideamus utrum finitum funditus omneconstet an immensum pateat vasteque profundum.Omne quod est igitur nulla regione viarumfinitumst; namque extremum debebat habere.extremum porro nullius posse videturesse, nisi ultra sit quod finiat, ut videaturquo non longius haec sensus natura sequatur.nunc extra summam quoniam nihil esse fatendum,non habet extremum, caret ergo fine modoque.nec refert quibus adsistas regionibus eius;usque adeo, quem quisque locum possedit, in omnistantundem partis infinitum omne relinquit.Praeterea si iam finitum constituaturomne quod est spatium, si quis procurrat ad orasultimus extremas iaciatque volatile telum,id validis utrum contortum viribus irequo fuerit missum mavis longeque volare,an prohibere aliquid censes obstareque posse?alterutrum fatearis enim sumasque necessest.quorum utrumque tibi effugium praecludit et omnecogit ut exempta concedas fine patere.nam sive est aliquid quod probeat efficiatquequo minus quo missum est veniat finique locet se,sive foras fertur, non est a fine profectum.hoc pacto sequar atque, oras ubi cumque locarisextremas, quaeram: quid telo denique fiet?fiet uti nusquam possit consistere finiseffugiumque fugae prolatet copia semper.Praeterea spatium summai totius omneundique si inclusum certis consisteret orisfinitumque foret, iam copia materiaiundique ponderibus solidis confluxet ad imumnec res ulla geri sub caeli tegmine possetnec foret omnino caelum neque lumina solis,quippe ubi materies omnis cumulata iaceretex infinito iam tempore subsidendo.at nunc ni mirum requies data principiorumcorporibus nullast, quia nil est funditus imum,quo quasi confluere et sedes ubi ponere possint.semper in adsiduo motu res quaeque gerunturpartibus in cunctis, infernaque suppeditanturex infinito cita corpora materiai.Postremo ante oculos res rem finire videtur;aer dissaepit collis atque aera montes,terra mare et contra mare terras terminat omnis;omne quidem vero nihil est quod finiat extra.est igitur natura loci spatiumque profundi,quod neque clara suo percurrere fulmina cursuperpetuo possint aevi labentia tractunec prorsum facere ut restet minus ire meando;usque adeo passim patet ingens copia rebusfinibus exemptis in cunctas undique partis.Ipsa modum porro sibi rerum summa pararene possit, natura tenet, quae corpus inaneet quod inane autem est finiri corpore cogit,ut sic alternis infinita omnia reddat,aut etiam alterutrum, nisi terminet alterum eorum,simplice natura pateat tamen inmoderatum,nec mare nec tellus neque caeli lucida templanec mortale genus nec divum corpora sanctaexiguum possent horai sistere tempus;nam dispulsa suo de coetu materiaicopia ferretur magnum per inane soluta,sive adeo potius numquam concreta creassetullam rem, quoniam cogi disiecta nequisset.nam certe neque consilio primordia rerumordine se suo quaeque sagaci mente locaruntnec quos quaeque darent motus pepigere profectosed quia multa modis multis mutata per omneex infinito vexantur percita plagis,omne genus motus et coetus experiundotandem deveniunt in talis disposituras,qualibus haec rerum consistit summa creata,et multos etiam magnos servata per annosut semel in motus coniectast convenientis,efficit ut largis avidum mare fluminis undisintegrent amnes et solis terra vaporefota novet fetus summissaque gens animantumfloreat et vivant labentis aetheris ignes.quod nullo facerent pacto, nisi materiaiex infinito suboriri copia posset,unde amissa solent reparare in tempore quaeque.nam vel uti privata cibo natura animantumdiffluit amittens corpus, sic omnia debentdissolui simul ac defecit suppeditaremateries aliqua ratione aversa viai.nec plagae possunt extrinsecus undique summamconservare omnem, quae cumque est conciliata.cudere enim crebro possunt partemque morari,dum veniant aliae ac suppleri summa queatur;inter dum resilire tamen coguntur et unaprincipiis rerum spatium tempusque fugailargiri, ut possint a coetu libera ferri.quare etiam atque etiam suboriri multa necessest,et tamen ut plagae quoque possint suppetere ipsae,infinita opus est vis undique materiai.Illud in his rebus longe fuge credere, Memmi,in medium summae quod dicunt omnia nitiatque ideo mundi naturam stare sine ullisictibus externis neque quoquam posse resolvisumma atque ima, quod in medium sint omnia nixa,ipsum si quicquam posse in se sistere credis,et quae pondera sunt sub terris omnia sursumnitier in terraque retro requiescere posta,ut per aquas quae nunc rerum simulacra videmus;et simili ratione animalia suppa vagaricontendunt neque posse e terris in loca caelireccidere inferiora magis quam corpora nostrasponte sua possint in caeli templa volare;illi cum videant solem, nos sidera noctiscernere et alternis nobiscum tempora caelidividere et noctes parilis agitare diebus.sed vanus stolidis haec * * *amplexi quod habent perv * * *nam medium nihil esse potest * * *infinita; neque omnino, si iam medium sit,possit ibi quicquam consistere * * *quam quavis alia longe ratione * * *omnis enim locus ac spatium, quod inane vocamus,per medium, per non medium, concedere debetaeque ponderibus, motus qua cumque feruntur.nec quisquam locus est, quo corpora cum venerunt,ponderis amissa vi possint stare in inani;nec quod inane autem est ulli subsistere debet,quin, sua quod natura petit, concedere pergat.haud igitur possunt tali ratione tenerires in concilium medii cuppedine victae.Praeterea quoniam non omnia corpora finguntin medium niti, sed terrarum atque liquorisumorem ponti magnasque e montibus undas,et quasi terreno quae corpore contineantur,at contra tenuis exponunt aeris auraset calidos simul a medio differrier ignis,atque ideo totum circum tremere aethera signiset solis flammam per caeli caerula pasci,quod calor a medio fugiens se ibi conligat omnis,nec prorsum arboribus summos frondescere ramosposse, nisi a terris paulatim cuique cibatumne volucri ritu flammarum moenia mundidiffugiant subito magnum per inane solutaet ne cetera consimili ratione sequanturneve ruant caeli tonitralia templa superneterraque se pedibus raptim subducat et omnisinter permixtas rerum caelique ruinascorpora solventes abeat per inane profundum,temporis ut puncto nihil extet reliquiarumdesertum praeter spatium et primordia caeca.nam qua cumque prius de parti corpora desseconstitues, haec rebus erit pars ianua leti,hac se turba foras dabit omnis materiai.Haec sic pernosces parva perductus opella;namque alid ex alio clarescet nec tibi caecanox iter eripiet, quin ultima naturaipervideas: ita res accendent lumina rebus.

Liber SecundusSuave, mari magno turbantibus aequora ventise terra magnum alterius spectare laborem;non quia vexari quemquamst iucunda voluptas,sed quibus ipse malis careas quia cernere suavest.suave etiam belli certamina magna tueriper campos instructa tua sine parte pericli;sed nihil dulcius est, bene quam munita tenereedita doctrina sapientum templa serena,despicere unde queas alios passimque videreerrare atque viam palantis quaerere vitae,certare ingenio, contendere nobilitate,noctes atque dies niti praestante laboread summas emergere opes rerumque potiri.o miseras hominum mentes, o pectora caeca!qualibus in tenebris vitae quantisque periclisdegitur hoc aevi quod cumquest! nonne viderenihil aliud sibi naturam latrare, nisi ut quicorpore seiunctus dolor absit, mente fruaturiucundo sensu cura semota metuque?ergo corpoream ad naturam pauca videmusesse opus omnino: quae demant cumque dolorem,delicias quoque uti multas substernere possintgratius inter dum, neque natura ipsa requirit,si non aurea sunt iuvenum simulacra per aedeslampadas igniferas manibus retinentia dextris,lumina nocturnis epulis ut suppeditentur,nec domus argento fulget auroque renidetnec citharae reboant laqueata aurataque templa,cum tamen inter se prostrati in gramine mollipropter aquae rivum sub ramis arboris altaenon magnis opibus iucunde corpora curant,praesertim cum tempestas adridet et annitempora conspergunt viridantis floribus herbas.nec calidae citius decedunt corpore febres,textilibus si in picturis ostroque rubentiiacteris, quam si in plebeia veste cubandum est.quapropter quoniam nihil nostro in corpore gazaeproficiunt neque nobilitas nec gloria regni,quod super est, animo quoque nil prodesse putandum;si non forte tuas legiones per loca campifervere cum videas belli simulacra cientis,subsidiis magnis et opum vi constabilitas,ornatas armis stlattas pariterque animatas,his tibi tum rebus timefactae religioneseffugiunt animo pavidae mortisque timorestum vacuum pectus lincunt curaque solutum.quod si ridicula haec ludibriaque esse videmus,re veraque metus hominum curaeque sequacesnec metuunt sonitus armorum nec fera telaaudacterque inter reges rerumque potentisversantur neque fulgorem reverentur ab auronec clarum vestis splendorem purpureai,quid dubitas quin omnis sit haec rationis potestas,omnis cum in tenebris praesertim vita laboret?nam vel uti pueri trepidant atque omnia caecisin tenebris metuunt, sic nos in luce timemusinter dum, nihilo quae sunt metuenda magis quamquae pueri in tenebris pavitant finguntque futura.hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessestnon radii solis neque lucida tela dieidiscutiant, sed naturae species ratioque.Nunc age, quo motu genitalia materiaicorpora res varias gignant genitasque resolvantet qua vi facere id cogantur quaeque sit ollisreddita mobilitas magnum per inane meandi,expediam: tu te dictis praebere memento.nam certe non inter se stipata cohaeretmateries, quoniam minui rem quamque videmuset quasi longinquo fluere omnia cernimus aevoex oculisque vetustatem subducere nostris,cum tamen incolumis videatur summa manerepropterea quia, quae decedunt corpora cuique,unde abeunt minuunt, quo venere augmine donant.illa senescere, at haec contra florescere cogunt,nec remorantur ibi. sic rerum summa novatursemper, et inter se mortales mutua vivunt.augescunt aliae gentes, aliae minuuntur,inque brevi spatio mutantur saecla animantumet quasi cursores vitai lampada tradunt.Si cessare putas rerum primordia possecessandoque novos rerum progignere motus,avius a vera longe ratione vagaris.nam quoniam per inane vagantur, cuncta necessestaut gravitate sua ferri primordia rerumaut ictu forte alterius. nam cum cita saepeobvia conflixere, fit ut diversa repentedissiliant; neque enim mirum, durissima quae sintponderibus solidis neque quicquam a tergibus obstet.et quo iactari magis omnia materiaicorpora pervideas, reminiscere totius imumnil esse in summa, neque habere ubi corpora primaconsistant, quoniam spatium sine fine modoquestinmensumque patere in cunctas undique partispluribus ostendi et certa ratione probatumst.quod quoniam constat, ni mirum nulla quies estreddita corporibus primis per inane profundum,sed magis adsiduo varioque exercita motupartim intervallis magnis confulta resultant,pars etiam brevibus spatiis vexantur ab ictu.et quae cumque magis condenso conciliatuexiguis intervallis convecta resultant,indupedita suis perplexis ipsa figuris,haec validas saxi radices et fera ferricorpora constituunt et cetera de genere horum.paucula quae porro magnum per inane vagantur,cetera dissiliunt longe longeque recursantin magnis intervallis; haec aera rarumsufficiunt nobis et splendida lumina solis.multaque praeterea magnum per inane vagantur,conciliis rerum quae sunt reiecta nec usquamconsociare etiam motus potuere recepta.Cuius, uti memoro, rei simulacrum et imagoante oculos semper nobis versatur et instat.contemplator enim, cum solis lumina cumqueinserti fundunt radii per opaca domorum:multa minuta modis multis per inane videbiscorpora misceri radiorum lumine in ipsoet vel ut aeterno certamine proelia pugnasedere turmatim certantia nec dare pausam,conciliis et discidiis exercita crebris;conicere ut possis ex hoc, primordia rerumquale sit in magno iactari semper inani.dum taxat, rerum magnarum parva potest resexemplare dare et vestigia notitiai.Hoc etiam magis haec animum te advertere par estcorpora quae in solis radiis turbare videntur,quod tales turbae motus quoque materiaisignificant clandestinos caecosque subesse.multa videbis enim plagis ibi percita caeciscommutare viam retroque repulsa revertinunc huc nunc illuc in cunctas undique partis.scilicet hic a principiis est omnibus error.prima moventur enim per se primordia rerum,inde ea quae parvo sunt corpora conciliatuet quasi proxima sunt ad viris principiorum,ictibus illorum caecis inpulsa cientur,ipsaque proporro paulo maiora lacessunt.sic a principiis ascendit motus et exitpaulatim nostros ad sensus, ut moveanturilla quoque, in solis quae lumine cernere quimusnec quibus id faciant plagis apparet aperte.Nunc quae mobilitas sit reddita materiaicorporibus, paucis licet hinc cognoscere, Memmi.primum aurora novo cum spargit lumine terraset variae volucres nemora avia pervolitantesaera per tenerum liquidis loca vocibus opplent,quam subito soleat sol ortus tempore taliconvestire sua perfundens omnia luce,omnibus in promptu manifestumque esse videmus.at vapor is, quem sol mittit, lumenque serenumnon per inane meat vacuum; quo tardius irecogitur, aerias quasi dum diverberat undas;nec singillatim corpuscula quaeque vaporissed complexa meant inter se conque globata;qua propter simul inter se retrahuntur et extraofficiuntur, uti cogantur tardius ire.at quae sunt solida primordia simplicitate,cum per inane meant vacuum nec res remoraturulla foris atque ipsa suis e partibus unum,unum, in quem coepere, locum conixa feruntur,debent ni mirum praecellere mobilitateet multo citius ferri quam lumina solismultiplexque loci spatium transcurrere eodemtempore quo solis pervolgant fulgura caelum.