suavis amicitiae quemvis efferre laboremsuadet et inducit noctes vigilare serenasquaerentem dictis quibus et quo carmine demumclara tuae possim praepandere lumina menti,res quibus occultas penitus convisere possis.hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessestnon radii solis neque lucida tela dieidiscutiant, sed naturae species ratioque.Principium cuius hinc nobis exordia sumet,nullam rem e nihilo gigni divinitus umquam.quippe ita formido mortalis continet omnis,quod multa in terris fieri caeloque tuentur,quorum operum causas nulla ratione viderepossunt ac fieri divino numine rentur.quas ob res ubi viderimus nil posse crearide nihilo, tum quod sequimur iam rectius indeperspiciemus, et unde queat res quaeque creariet quo quaeque modo fiant opera sine divom.Nam si de nihilo fierent, ex omnibus rebusomne genus nasci posset, nil semine egeret.e mare primum homines, e terra posset oririsquamigerum genus et volucres erumpere caelo;armenta atque aliae pecudes, genus omne ferarum,incerto partu culta ac deserta tenerent.nec fructus idem arboribus constare solerent,sed mutarentur, ferre omnes omnia possent.quippe ubi non essent genitalia corpora cuique,qui posset mater rebus consistere certa?at nunc seminibus quia certis quaeque creantur,inde enascitur atque oras in luminis exit,materies ubi inest cuiusque et corpora prima;atque hac re nequeunt ex omnibus omnia gigni,quod certis in rebus inest secreta facultas.Praeterea cur vere rosam, frumenta calore,vites autumno fundi suadente videmus,si non, certa suo quia tempore semina rerumcum confluxerunt, patefit quod cumque creatur,dum tempestates adsunt et vivida tellustuto res teneras effert in luminis oras?quod si de nihilo fierent, subito exorerenturincerto spatio atque alienis partibus anni,quippe ubi nulla forent primordia, quae genitaliconcilio possent arceri tempore iniquo.Nec porro augendis rebus spatio foret ususseminis ad coitum, si e nilo crescere possent;nam fierent iuvenes subito ex infantibus parvise terraque exorta repente arbusta salirent.quorum nil fieri manifestum est, omnia quandopaulatim crescunt, ut par est semine certo,crescentesque genus servant; ut noscere possisquicque sua de materia grandescere alique.Huc accedit uti sine certis imbribus annilaetificos nequeat fetus submittere tellusnec porro secreta cibo natura animantumpropagare genus possit vitamque tueri;ut potius multis communia corpora rebusmulta putes esse, ut verbis elementa videmus,quam sine principiis ullam rem existere posse.Denique cur homines tantos natura pararenon potuit, pedibus qui pontum per vada possenttransire et magnos manibus divellere montismultaque vivendo vitalia vincere saecla,si non, materies quia rebus reddita certastgignundis, e qua constat quid possit oriri?nil igitur fieri de nilo posse fatendumst,semine quando opus est rebus, quo quaeque creataeaeris in teneras possint proferrier auras.Postremo quoniam incultis praestare videmusculta loca et manibus melioris reddere fetus,esse videlicet in terris primordia rerumquae nos fecundas vertentes vomere glebasterraique solum subigentes cimus ad ortus;quod si nulla forent, nostro sine quaeque laboresponte sua multo fieri meliora videres.Huc accedit uti quicque in sua corpora rursumdissoluat natura neque ad nihilum interemat res.nam siquid mortale e cunctis partibus esset,ex oculis res quaeque repente erepta periret;nulla vi foret usus enim, quae partibus eiusdiscidium parere et nexus exsolvere posset.quod nunc, aeterno quia constant semine quaeque,donec vis obiit, quae res diverberet ictuaut intus penetret per inania dissoluatque,nullius exitium patitur natura videri.Praeterea quae cumque vetustate amovet aetas,si penitus peremit consumens materiem omnem,unde animale genus generatim in lumina vitaeredducit Venus, aut redductum daedala tellusunde alit atque auget generatim pabula praebens?unde mare ingenuei fontes externaque longeflumina suppeditant? unde aether sidera pascit?omnia enim debet, mortali corpore quae sunt,infinita aetas consumpse ante acta diesque.quod si in eo spatio atque ante acta aetate fueree quibus haec rerum consistit summa refecta,inmortali sunt natura praedita certe.haud igitur possunt ad nilum quaeque reverti.Denique res omnis eadem vis causaque volgoconficeret, nisi materies aeterna teneret,inter se nexus minus aut magis indupedita;tactus enim leti satis esset causa profecto,quippe ubi nulla forent aeterno corpore, quorumcontextum vis deberet dissolvere quaeque.at nunc, inter se quia nexus principiorumdissimiles constant aeternaque materies est,incolumi remanent res corpore, dum satis acrisvis obeat pro textura cuiusque reperta.haud igitur redit ad nihilum res ulla, sed omnesdiscidio redeunt in corpora materiai.postremo pereunt imbres, ubi eos pater aetherin gremium matris terrai praecipitavit;at nitidae surgunt fruges ramique virescuntarboribus, crescunt ipsae fetuque gravantur.hinc alitur porro nostrum genus atque ferarum,hinc laetas urbes pueris florere videmusfrondiferasque novis avibus canere undique silvas,hinc fessae pecudes pinguis per pabula laetacorpora deponunt et candens lacteus umoruberibus manat distentis, hinc nova prolesartubus infirmis teneras lasciva per herbasludit lacte mero mentes perculsa novellas.haud igitur penitus pereunt quaecumque videntur,quando alit ex alio reficit natura nec ullamrem gigni patitur nisi morte adiuta aliena.Nunc age, res quoniam docui non posse crearide nihilo neque item genitas ad nil revocari,ne qua forte tamen coeptes diffidere dictis,quod nequeunt oculis rerum primordia cerni,accipe praeterea quae corpora tute necessestconfiteare esse in rebus nec posse videri.Principio venti vis verberat incita corpusingentisque ruit navis et nubila differt,inter dum rapido percurrens turbine camposarboribus magnis sternit montisque supremossilvifragis vexat flabris: ita perfurit acricum fremitu saevitque minaci murmure pontus.sunt igitur venti ni mirum corpora caeca,quae mare, quae terras, quae denique nubila caeliverrunt ac subito vexantia turbine raptant,nec ratione fluunt alia stragemque propagantet cum mollis aquae fertur natura repenteflumine abundanti, quam largis imbribus augetmontibus ex altis magnus decursus aquaifragmina coniciens silvarum arbustaque tota,nec validi possunt pontes venientis aquaivim subitam tolerare: ita magno turbidus imbrimolibus incurrit validis cum viribus amnis,dat sonitu magno stragem volvitque sub undisgrandia saxa, ruit qua quidquid fluctibus obstat.sic igitur debent venti quoque flamina ferri,quae vel uti validum cum flumen procubuerequam libet in partem, trudunt res ante ruuntqueimpetibus crebris, inter dum vertice tortocorripiunt rapidique rotanti turbine portant.quare etiam atque etiam sunt venti corpora caeca,quandoquidem factis et moribus aemula magnisamnibus inveniuntur, aperto corpore qui sunt.Tum porro varios rerum sentimus odoresnec tamen ad naris venientis cernimus umquamnec calidos aestus tuimur nec frigora quimususurpare oculis nec voces cernere suemus;quae tamen omnia corporea constare necessestnatura, quoniam sensus inpellere possunt;tangere enim et tangi, nisi corpus, nulla potest res.Denique fluctifrago suspensae in litore vestisuvescunt, eaedem dispansae in sole serescunt.at neque quo pacto persederit umor aquaivisumst nec rursum quo pacto fugerit aestu.in parvas igitur partis dispergitur umor,quas oculi nulla possunt ratione videre.quin etiam multis solis redeuntibus annisanulus in digito subter tenuatur habendo,stilicidi casus lapidem cavat, uncus aratriferreus occulte decrescit vomer in arvis,strataque iam volgi pedibus detrita viarumsaxea conspicimus; tum portas propter aenasigna manus dextras ostendunt adtenuarisaepe salutantum tactu praeterque meantum.haec igitur minui, cum sint detrita, videmus.sed quae corpora decedant in tempore quoque,invida praeclusit speciem natura videndi.Postremo quae cumque dies naturaque rebuspaulatim tribuit moderatim crescere cogens,nulla potest oculorum acies contenta tueri,nec porro quae cumque aevo macieque senescunt,nec, mare quae impendent, vesco sale saxa peresaquid quoque amittant in tempore cernere possis.corporibus caecis igitur natura gerit res.Nec tamen undique corporea stipata tenenturomnia natura; namque est in rebus inane.quod tibi cognosse in multis erit utile rebusnec sinet errantem dubitare et quaerere semperde summa rerum et nostris diffidere dictis.qua propter locus est intactus inane vacansque.quod si non esset, nulla ratione moverires possent; namque officium quod corporis exstat,officere atque obstare, id in omni tempore adessetomnibus; haud igitur quicquam procedere posset,principium quoniam cedendi nulla daret res.at nunc per maria ac terras sublimaque caelimulta modis multis varia ratione movericernimus ante oculos, quae, si non esset inane,non tam sollicito motu privata carerentquam genita omnino nulla ratione fuissent,undique materies quoniam stipata quiesset.Praeterea quamvis solidae res esse putentur,hinc tamen esse licet raro cum corpore cernas.in saxis ac speluncis permanat aquarumliquidus umor et uberibus flent omnia guttis.dissipat in corpus sese cibus omne animantum;crescunt arbusta et fetus in tempore fundunt,quod cibus in totas usque ab radicibus imisper truncos ac per ramos diffunditur omnis.inter saepta meant voces et clausa domorumtransvolitant, rigidum permanat frigus ad ossa.quod nisi inania sint, qua possent corpora quaequetransire, haud ulla fieri ratione videres.Denique cur alias aliis praestare videmuspondere res rebus nihilo maiore figura?nam si tantundemst in lanae glomere quantumcorporis in plumbo est, tantundem pendere par est,corporis officiumst quoniam premere omnia deorsum,contra autem natura manet sine pondere inanis.ergo quod magnumst aeque leviusque videtur,ni mirum plus esse sibi declarat inanis;at contra gravius plus in se corporis essededicat et multo vacui minus intus habere.est igitur ni mirum id quod ratione sagaciquaerimus, admixtum rebus, quod inane vocamus.Illud in his rebus ne te deducere veropossit, quod quidam fingunt, praecurrere cogor.cedere squamigeris latices nitentibus aiuntet liquidas aperire vias, quia post loca pisceslinquant, quo possint cedentes confluere undae;sic alias quoque res inter se posse moveriet mutare locum, quamvis sint omnia plena.scilicet id falsa totum ratione receptumst.nam quo squamigeri poterunt procedere tandem,ni spatium dederint latices? concedere porroquo poterunt undae, cum pisces ire nequibunt?aut igitur motu privandumst corpora quaequeaut esse admixtum dicundumst rebus inane,unde initum primum capiat res quaeque movendi.Postremo duo de concursu corpora latasi cita dissiliant, nempe aer omne necessest,inter corpora quod fiat, possidat inane.is porro quamvis circum celerantibus aurisconfluat, haud poterit tamen uno tempore totumcompleri spatium; nam primum quemque necessestoccupet ille locum, deinde omnia possideantur.quod si forte aliquis, cum corpora dissiluere,tum putat id fieri quia se condenseat aer,errat; nam vacuum tum fit quod non fuit anteet repletur item vacuum quod constitit ante,nec tali ratione potest denserier aernec, si iam posset, sine inani posset, opinor,ipse in se trahere et partis conducere in unum.Qua propter, quamvis causando multa moreris,esse in rebus inane tamen fateare necessest.multaque praeterea tibi possum commemorandoargumenta fidem dictis conradere nostris.verum animo satis haec vestigia parva sagacisunt, per quae possis cognoscere cetera tute.namque canes ut montivagae persaepe ferainaribus inveniunt intectas fronde quietes,cum semel institerunt vestigia certa viai,sic alid ex alio per te tute ipse videretalibus in rebus poteris caecasque latebrasinsinuare omnis et verum protrahere inde.quod si pigraris paulumve recesseris ab re,hoc tibi de plano possum promittere, Memmi:usque adeo largos haustus e fontibus magnislingua meo suavis diti de pectore fundet,ut verear ne tarda prius per membra senectusserpat et in nobis vitai claustra resolvat,quam tibi de quavis una re versibus omnisargumentorum sit copia missa per auris.Sed nunc ut repetam coeptum pertexere dictis,omnis ut est igitur per se natura duabusconstitit in rebus; nam corpora sunt et inane,haec in quo sita sunt et qua diversa moventur.corpus enim per se communis dedicat essesensus; cui nisi prima fides fundata valebit,haut erit occultis de rebus quo referentesconfirmare animi quicquam ratione queamus.tum porro locus ac spatium, quod inane vocamus,si nullum foret, haut usquam sita corpora possentesse neque omnino quoquam diversa meare;id quod iam supera tibi paulo ostendimus ante.praeterea nihil est quod possis dicere ab omnicorpore seiunctum secretumque esse ab inani,quod quasi tertia sit numero natura reperta.nam quod cumque erit, esse aliquid debebit id ipsumaugmine vel grandi vel parvo denique, dum sit;cui si tactus erit quamvis levis exiguusque,corporis augebit numerum summamque sequetur;sin intactile erit, nulla de parte quod ullamrem prohibere queat per se transire meantem,scilicet hoc id erit, vacuum quod inane vocamus.Praeterea per se quod cumque erit, aut faciet quidaut aliis fungi debebit agentibus ipsumaut erit ut possint in eo res esse gerique.at facere et fungi sine corpore nulla potest resnec praebere locum porro nisi inane vacansque.ergo praeter inane et corpora tertia per senulla potest rerum in numero natura relinqui,nec quae sub sensus cadat ullo tempore nostrosnec ratione animi quam quisquam possit apisci.Nam quae cumque cluent, aut his coniuncta duabusrebus ea invenies aut horum eventa videbis.coniunctum est id quod nusquam sine permitialidiscidio potis est seiungi seque gregari,pondus uti saxis, calor ignis, liquor aquai,tactus corporibus cunctis, intactus inani.servitium contra paupertas divitiaeque,libertas bellum concordia cetera quorumadventu manet incolumis natura abituque,haec soliti sumus, ut par est, eventa vocare.tempus item per se non est, sed rebus ab ipsisconsequitur sensus, transactum quid sit in aevo,tum quae res instet, quid porro deinde sequatur;nec per se quemquam tempus sentire fatendumstsemotum ab rerum motu placidaque quiete.denique Tyndaridem raptam belloque subactasTroiiugenas gentis cum dicunt esse, videndumstne forte haec per se cogant nos esse fateri,quando ea saecla hominum, quorum haec eventa fuerunt,inrevocabilis abstulerit iam praeterita aetas;namque aliud terris, aliud regionibus ipsiseventum dici poterit quod cumque erit actum.denique materies si rerum nulla fuissetnec locus ac spatium, res in quo quaeque geruntur,numquam Tyndaridis forma conflatus amoreignis Alexandri Phrygio sub pectore gliscensclara accendisset saevi certamina bellinec clam durateus Troiianis Pergama partuinflammasset equos nocturno Graiiugenarum;perspicere ut possis res gestas funditus omnisnon ita uti corpus per se constare neque essenec ratione cluere eadem qua constet inane,sed magis ut merito possis eventa vocarecorporis atque loci, res in quo quaeque gerantur.Corpora sunt porro partim primordia rerum,partim concilio quae constant principiorum.sed quae sunt rerum primordia, nulla potest visstinguere; nam solido vincunt ea corpore demum.etsi difficile esse videtur credere quicquamin rebus solido reperiri corpore posse.transit enim fulmen caeli per saepta domorumclamor ut ac voces, ferrum candescit in ignidissiliuntque fero ferventi saxa vapore;cum labefactatus rigor auri solvitur aestu,tum glacies aeris flamma devicta liquescit;permanat calor argentum penetraleque frigus,quando utrumque manu retinentes pocula ritesensimus infuso lympharum rore superne.usque adeo in rebus solidi nihil esse videtur.sed quia vera tamen ratio naturaque rerumcogit, ades, paucis dum versibus expediamusesse ea quae solido atque aeterno corpore constent,semina quae rerum primordiaque esse docemus,unde omnis rerum nunc constet summa creata.Principio quoniam duplex natura duarumdissimilis rerum longe constare repertast,corporis atque loci, res in quo quaeque geruntur,esse utramque sibi per se puramque necessest.nam qua cumque vacat spatium, quod inane vocamus,corpus ea non est; qua porro cumque tenet secorpus, ea vacuum nequaquam constat inane.sunt igitur solida ac sine inani corpora prima.Praeterea quoniam genitis in rebus inanest,materiem circum solidam constare necessest;nec res ulla potest vera ratione probaricorpore inane suo celare atque intus habere,si non, quod cohibet, solidum constare relinquas.id porro nihil esse potest nisi materiaiconcilium, quod inane queat rerum cohibere.materies igitur, solido quae corpore constat,esse aeterna potest, cum cetera dissoluantur.Tum porro si nil esset quod inane vocaret,omne foret solidum; nisi contra corpora certaessent quae loca complerent quae cumque tenerentomne quod est spatium, vacuum constaret inane.alternis igitur ni mirum corpus inanidistinctum, quoniam nec plenum naviter extatnec porro vacuum; sunt ergo corpora certa,quae spatium pleno possint distinguere inane.haec neque dissolui plagis extrinsecus ictapossunt nec porro penitus penetrata retexinec ratione queunt alia temptata labare;id quod iam supra tibi paulo ostendimus ante.nam neque conlidi sine inani posse videturquicquam nec frangi nec findi in bina secandonec capere umorem neque item manabile frigusnec penetralem ignem, quibus omnia conficiuntur.et quo quaeque magis cohibet res intus inane,tam magis his rebus penitus temptata labascit.ergo si solida ac sine inani corpora primasunt ita uti docui, sint haec aeterna necessest.Praeterea nisi materies aeterna fuisset,antehac ad nihilum penitus res quaeque redissentde nihiloque renata forent quae cumque videmus.at quoniam supra docui nil posse crearide nihilo neque quod genitumst ad nil revocari,esse inmortali primordia corpore debent,dissolui quo quaeque supremo tempore possint,materies ut subpeditet rebus reparandis.sunt igitur solida primordia simplicitatenec ratione queunt alia servata per aevomex infinito iam tempore res reparare.denique si nullam finem natura parassetfrangendis rebus, iam corpora materiaiusque redacta forent aevo frangente priore,ut nihil ex illis a certo tempore possetconceptum summum aetatis pervadere finem.nam quidvis citius dissolvi posse videmusquam rursus refici; qua propter longa dieiinfinita aetas ante acti temporis omnisquod fregisset adhuc disturbans dissoluensque,numquam relicuo reparari tempore posset.at nunc ni mirum frangendi reddita finiscerta manet, quoniam refici rem quamque videmuset finita simul generatim tempora rebusstare, quibus possint aevi contingere florem.Huc accedit uti, solidissima materiaicorpora cum constant, possint tamen omnia reddi,mollia quae fiunt, aer aqua terra vapores,quo pacto fiant et qua vi quaeque gerantur,admixtum quoniam semel est in rebus inane.at contra si mollia sint primordia rerum,unde queant validi silices ferrumque creari,non poterit ratio reddi; nam funditus omnisprincipio fundamenti natura carebit.sunt igitur solida pollentia simplicitate,quorum condenso magis omnia conciliatuartari possunt validasque ostendere viris.porro si nullast frangendis reddita finiscorporibus, tamen ex aeterno tempore quaequenunc etiam superare necessest corpora rebus,quae non dum clueant ullo temptata periclo.at quoniam fragili natura praedita constant,discrepat aeternum tempus potuisse manereinnumerabilibus plagis vexata per aevom.Denique iam quoniam generatim reddita finiscrescendi rebus constat vitamque tenendi,et quid quaeque queant per foedera naturai,quid porro nequeant, sancitum quando quidem extat,nec commutatur quicquam, quin omnia constantusque adeo, variae volucres ut in ordine cunctaeostendant maculas generalis corpore inesse,inmutabilis materiae quoque corpus haberedebent ni mirum; nam si primordia rerumcommutari aliqua possent ratione revicta,incertum quoque iam constet quid possit oriri,quid nequeat, finita potestas denique cuiquequa nam sit ratione atque alte terminus haerens,nec totiens possent generatim saecla referrenaturam mores victum motusque parentum.Tum porro quoniam est extremum quodque cacumencorporis illius, quod nostri cernere sensusiam nequeunt, id ni mirum sine partibus extatet minima constat natura nec fuit umquamper se secretum neque post hac esse valebit,alterius quoniamst ipsum pars primaque et una,inde aliae atque aliae similes ex ordine partesagmine condenso naturam corporis explent;quae quoniam per se nequeunt constare, necessesthaerere unde queant nulla ratione revelli.sunt igitur solida primordia simplicitate,quae minimis stipata cohaerent partibus arte.non ex illorum conventu conciliata,sed magis aeterna pollentia simplicitate,unde neque avelli quicquam neque deminui iamconcedit natura reservans semina rebus.Praeterea nisi erit minimum, parvissima quaequecorpora constabunt ex partibus infinitis,quippe ubi dimidiae partis pars semper habebitdimidiam partem nec res praefiniet ulla.ergo rerum inter summam minimamque quod escit,nil erit ut distet; nam quamvis funditus omnissumma sit infinita, tamen, parvissima quae sunt,ex infinitis constabunt partibus aeque.quod quoniam ratio reclamat vera negatquecredere posse animum, victus fateare necessestesse ea quae nullis iam praedita partibus extentet minima constent natura. quae quoniam sunt,illa quoque esse tibi solida atque aeterna fatendum.Denique si minimas in partis cuncta resolvicogere consuesset rerum natura creatrix,iam nihil ex illis eadem reparare valeretpropterea quia, quae nullis sunt partibus aucta,non possunt ea quae debet genitalis haberemateries, varios conexus pondera plagasconcursus motus, per quas res quaeque geruntur.Quapropter qui materiem rerum esse putaruntignem atque ex igni summam consistere solo,magno opere a vera lapsi ratione videntur.Heraclitus init quorum dux proelia primus,clarus ob obscuram linguam magis inter inanisquamde gravis inter Graios, qui vera requirunt;omnia enim stolidi magis admirantur amantque,inversis quae sub verbis latitantia cernunt,veraque constituunt quae belle tangere possuntauris et lepido quae sunt fucata sonore.Nam cur tam variae res possent esse, requiro,ex uno si sunt igni puroque creatae?nil prodesset enim calidum denserier ignemnec rare fieri, si partes ignis eandemnaturam quam totus habet super ignis haberent.acrior ardor enim conductis partibus esset,languidior porro disiectis disque supatis.amplius hoc fieri nihil est quod posse rearistalibus in causis, ne dum variantia rerumtanta queat densis rarisque ex ignibus esse.Id quoque: si faciant admixtum rebus inane,denseri poterunt ignes rarique relinqui;sed quia multa sibi cernunt contraria quae sintet fugitant in rebus inane relinquere purum,ardua dum metuunt, amittunt vera viainec rursum cernunt exempto rebus inaneomnia denseri fierique ex omnibus unumcorpus, nil ab se quod possit mittere raptim,aestifer ignis uti lumen iacit atque vaporem,ut videas non e stipatis partibus esse.Quod si forte alia credunt ratione potesse