Quid ille Terentianusterentianus K2 mg. Vrec terrentianus X ipse se poeniens,poenitens (pen. K)X ea\gTON TelMwPOgMeNOC fere X id est e(auto\n timwrou/menos? Decre/vi tantispe/rdecrevi

Ergo in potestate est abicere dolorem, cum velis, tempori servientem. an est ullum tempus, quoniam quidem res in nostra potestate est, cuicui cum V non ponendae curae et aegritudinisadd. Dav. exs. aut aegritudinis aut curae del. alii (iam in V curaer sec. Str. ut vid.) causa serviamus?vides ... 22 serviamus constabat eos, qui concidentem volneribus Cn. Pompeium vidissent,GN. X cum in illo ipso acerbissimo miserrimoque spectaculo sibi timerent, quod se classe hostium circumfusos viderent, nihil aliud tum egisse, nisi ut remiges hortarentur et ut salutem adipiscerentur fuga; posteaquam Tyrum venissent, tum adflictari lamentarique coepisse. timor igitur ab his aegritudinem potuit repellere, ratio ab sapienti viroab sapienti viro Bentl. ac sapientia vera (def. Linde Era- nos XII p. 175) non poterit? Quid est autem quod plus valeat ad ponendum dolorem, quam cum est intellectum nilnihil KH profici et frustra esse susceptum? si igitur deponi potest, etiam non suscipi potest; voluntate igitur et iudicio suscipi aegritudinem confitendum est.si timor aliquoties ab aegritudine potest repellere ... 351, 6 est H

Idqueidque itaque K1 indicatur eorum patientia, qui cum multa sint saepe perpessi, facilius feruntferant X cf. praef. quicquid accidit, obduruissequeobduruisseque iam Tr. obduruisse quam X (e ex am corr. V2) iam sesesese V contra fortunam arbitrantur, ut ille apud Euripidem:Eur. Phrix. fr. 821 (Chrys. fr. eth. 482) Si mi/hi nunc tristis pri/mum inluxisse/t diesNec tam ae/rumnoso na/vigavisse/mnavigassem X salo,Esse/t dolendi cau/sa, ut iniecto e/culeiFreno/ repente ta/ctu exagitantu/r novo;Sed ia/m subactussubiactus GV1 (i del. 2) sub- iectus KRP mi/seriis opto/rpui.obt. KRc defetigatio igitur miseriarum aegritudines cum faciat leniores, intellegi necesse est non rem ipsam causam atqueipsam atque causam W trp. Er. fontemfontem fon in r. Vc esse maeroris.

Philosophi summi nequedumneque nondum X corr. V3 tamen sapientiam consecuti nonne intellegunt in summo se malo esse? sunt enim insipientes, neque insipientia ullum maius malum est. neque tamen lugent. quid ita? quia huic generi malorum non adfingiturnon affingitur V (non af in r. Vc n ante g del. idem) nodfingitur R1 illa opinio, rectum esse et aequum et ad officium pertinere aegre ferre, quod sapiens non sis, quod idem adfingimus huic aegritudini, in qua luctus inest, quae omnium maxuma est.

itaque Aristoteles veteres philosophosArist. fr. 53 accusans, qui existumavissent philosophiam suis ingeniis esse perfectam, ait eos aut stultissimos aut gloriosissimos fuisse; sedsed si V se videre, quod paucis annis magna accessio facta esset, brevi tempore philosophiam plane absolutam fore.Aristoteles . .. 352, 3 fore libere redd. Lact. inst. 3, 28, 20 Theophrastus autem moriens accusasse naturam dicitur, quod cervis et cornicibus vitam diuturnam, quorum id nihil interesset, hominibus, quorum maxime interfuisset, tamtamen KR1 exiguam vitam dedisset; quorum si aetas potuisset esse longinquior, futurum fuisse ut omnibus perfectis artibus omni doctrina hominum vita erudiretur. querebaturquaerebatur VK2 quaerebat GK1 (quer-) R igitur se tum, cum illa videre coepisset, extingui. quid? ex ceteris philosophis nonne optumus et gravissumus quisque confitetur multa se ignorare et multamulta V2 s multi sibi etiam atque etiam esse discenda?

neque tamen, cum se in media stultitia, qua nihilquia n. G1 est peius, haerere intellegant, aegritudine premuntur; nulla enim admiscetur opinio officiosi doloris. Quid, qui non putant lugendumlungendum GV1 (prius n eras.) iungen- dum KR viris?sqq. cf. Hier. epist. 60, 5 qualis fuit Q. Maxumusfuitque maxumus

quid hos aliud placavit nisi quod luctum et maerorem esse non putabant viri? ergo id, quod alii rectum opinantes aegritudini se solent dedere, id hi turpe putantes aegritudinem reppulerunt. ex quo intellegitur non in natura, sed in opinione esse aegritudinem.

Contra dicuntur haec: quis tam demens, ut sua voluntate maereat? natura adfert dolorem, cui quidem Crantor, inquiunt, vester cedendum putat; premit enim atque instat, nec resisti potest. itaque Oileusoileus V ille apud Sophoclem, qui Telamonem antea de Aiacis mortemorte V consolatus esset, is cum audivissetaudisset K de suo, fractus est. de cuius commutata mente sic dicitur: Nec ve/ro tanta prae/ditus sapie/ntiaSoph.fr. 666 Quisqua/m est,quisquamst edd. qui aliorum aeru/mnam dictis a/dlevansNon i/dem, cum fortu/na mutata i/mpetumConve/rtat,convertit Sey. clade ut subita X corr. s clade su/bita frangatu/r sua,Ut i/lla ad alios di/cta et praecepta e/xcidant.ex p. G2 haec cum disputant, hoc student efficere, naturae obsisti nullo modo posse; idemiidem Ern. (idem tamen Phil. 2, 91 al.) hi (= i cf. praef.) W et Sey. tamen fatentur graviores aegritudines suscipi, quam natura cogat. quae est igitur amentia—? ut nos quoque idem ab illisillis Urs. ex s allis requiramus.

Sed plures sunt causae suscipiendi doloris: primum illa opinio mali, quo viso atque persuaso aegritudoaegritudo add. Vc insequitur necessario. deinde etiam gratum mortuis se facere, si graviter eos lugeant, arbitrantur.sed ... 16 arbitrantur H accedit superstitio muliebris quaedam; existumant enim diis inmortalibus se facilius satis facturos, si eorum plaga perculsi adflictos se et stratos esse fateantur. sed haec inter se quam repugnent, plerique non vident. laudant enim eos, qui aequo animo moriantur; qui alterius mortem aequo animo ferant, eos putant vituperandos. quasi fieri ullo modo possit, quod in amatorio sermone dici solet, ut quisquam plus alterum diligat quam se.

praeclarumseipsū G illud est et, si quaeris, rectum quoque et verum, ut eos, qui nobis carissimi esse debeant, aeque ac nosmet ipsos amemus; utut s at X (ad K) vero plus, fieri nullo pacto potest. ne optandum quidem est in amicitia, ut me ille plus quam se, ego illumullum V plus quam me; perturbatio vitae, si ita sit, atque officiorum omnium consequatur. sed de hoc alias; nuncsed ... 354, 1 alias. nunc H illud satis est, non attribuereatribuere G1R1V1 ad amissionem amicorum miseriam nostram, ne illos plus quam ipsiipse K velint, si sentiant, plus certe quam nosmet ipsos diligamus. Nam quod aiunt plerosque consolationibus nihil levari adiunguntque consolatores ipsos confiteri se miseros, cum ad eos impetum suum fortunafortuna add. V2 om. X converterit, utrumque dissolvitur. sunt enim ista non naturae vitia, sed culpae. stultitiamstultitia X corr. V2 autem accusare quamvis copiose licet. nam et qui non levantur, ipsi se ad miseriam invitant, et quiadd. Dav. suos casus aliter ferunt atque utut ad G1 auctores aliis ipsi fuerunt, non suntsunt solum G1 vitiosiores quam fere plerique, qui avari avaros, gloriae cupidos gloriosi reprehendunt. est enim proprium stultitiae aliorum vitia cernere, oblivisci suorum.

Sed nimirum hoc maxumemaxumum X

additur ad hanc definitionem a Zenone recte, ut illa opinio praesentis mali sit recens. hoc autem verbum sic interpretantur, ut non tantum illud recens esse velint, quod paulo ante acciderit, sed quam diu in illo opinato malo vis quaedam insit, utut s et X vigeat et habeat quandam viriditatem, tam diu appelleturappellatur K recens. ut Artemisia illa, Mausoli Cariae regis uxor, quae nobile illud Halicarnasialicarnasi X fecit sepulcrum, quam diu vixit, vixit in luctu eodemque etiam confecta contabuit. huic erat illa opinio cotidie recens; quae tum denique non appellaturappellabatur X corr. V2 recens, cum vetustate exaruit.

Haec igitur officia sunt consolantium, tollere aegritudinem funditus aut sedare aut detrahereaut detr. V (ss. 2) quam plurumum aut supprimere nec pati manare longius aut ad alia traducere.

sunt qui unum officium consolantiscons

Erit igitur in consolationibus prima medicina docere aut nullum malum esse aut admodum parvum, altera etprius et om. G1 de communi condicione vitae et proprie,propriae G1KVH (sim. 358, 6) si quid sit de ipsius qui maereat disputandum, tertiatertiam H summam esse stultitiam frustra confici maerore, cum intellegas nihilnil G posse profici. nam Cleanthescleantes X (24 GK1) Cl. fr. 577 quidem sapientem consolatur, qui consolatione non eget. nihil enimenim om. G1 esse malum, quod turpe non sit, si lugenti persuaseris, non tu illi luctum, sed stultitiam detraxeris;erit... 21 detraxeris (sine 18 nam... 19 eget) H alienum autem tempus docendi. et tamen non satis mihi videtur vidisse hoc Cleanthes, suscipi aliquando aegritudinem posse ex eo ipso, quod esse summum malum Cleanthessuscipi... 24 Cleanthes om. K Cleanthes del. Ba. sed cf. Va. Op. 2, 130. 409 ipse fateatur. quid enim dicemus, cum SocratesAisch. Socr. fr. 10 D. Aug. civ. 14, 8 Alcibiadi persuasisset, ut accepimus, eum nihil hominis esse nec quicquam inter Alcibiadem summo loco natum et quemvis baiolum interesse, cum se Alcibiades adflictaret lacrimansque Socrati supplex esset, ut sibi virtutem traderet turpitudinemque depelleret,illam ante dep. add. V2 —quid dicemus, Cleanthe?acleanthe V (356, 23 cl. in r. V2) o cleanthe Str. p. 58 tumtum (cf. 356, 23 aliquando)] num edd. aegritudinem X corr. K1RcV1 in illa re, quae aegritudine Alcibiadem adficiebat, mali nihil fuisse?

quid? illa Lyconis qualiaquia GRV1 (a eras.) sunt? qui aegritudinem extenuans parvis ait eam rebus moveri, fortunae et corporis incommodis, non animi malis.mali X corr. V2 quid ergo? illud, quod Alcibiades dolebat, non ex animi malis vitiisque constabat? ad Epicuri consolationem satis est ante dictum.

nene n

Sed nescio quo pacto ab eo, quod erat a tea te ante K propositum, aberravit oratio. tu enim de sapiente quaesieras, cui aut malum videri nullum potest, quod vacet turpitudine, aut ita parvum malum, ut id obruatur sapientia vixque appareat, quiqui add. V2 nihil opinione adfingat adsumatque ad aegritudinem nec id putet esse rectum,tum post rectum add. Vc se quam maxume excruciari luctuque confici, quo pravius nihil esse possit. edocuit tamen ratio, ut mihi quidem videtur, cum hoc ipsum proprie non quaereretur hoc tempore, numnum Vx nunc X num quid We. sed cf. Mue. quod esset malum nisi quod idem dici turpe posset, tamen ut videremus,viderimus V1 quicquid esset in aegritudine mali, id non naturale esse, sed voluntario iudicio et opinionis errore contractum.

Tractatumtractum GV1 est autem a nobis id genus aegritudinis, quod unum est omnium maxumum, ut eo sublato reliquorum remedia ne magnopere quaerenda arbitraremur. sunt enim certa, quae de paupertate certa, quae de vita inhonorata et ingloria dici soleant; separatim certae scholae sunt de exilio, de interitu patriae, de servitute, de debilitate,dibilitate R1V1 de caecitate, de omni casu, in quo nomen poni solet calamitatis.calamitatis tatis Vc in r. haec Graeci in singulas scholas et in singulos libros dispertiunt; opus enim quaerunt (quamquam plenae disputationesplanae disputationis W corr. Turn. delectationis summae. Tamen V (mae T atque ultima hasta litterae m antecedentis in r. 2) delectationis sunt);

et tamen, ut mediciuti

Hoc detracto, quod totum est voluntarium, aegritudo erit sublata illailia ita G1 maerens, morsus tamentamen tantum Bentl. sed cf. p. 323, 11 quo Cic. hic respicit et contractiuncula quaedamcontractiuncuculae quaedam (quadam G quandam V1) relinquentur W Non. (relincuntur) corr. Bentl. cf. 9 hanc et Sen. ad Marc. 7, 1 animi relinquetur.hoc... 9 relinquentur Non. 92, 24 hanc dicant sane naturalem, dum aegritudinis nomen absit grave taetrum funestum, quod cum sapientia esse atque, ut ita dicam, habitare nullo modo possit. At quaeat quae Bentl. atque stirpes sunt aegritudinis, quam multae, quam amarae! quae ipsoipso om. V trunco everso omnes eligendaeelidendae R2 sunt et, si necesse erit, singulis disputationibus. superest enim nobis hoc, cuicuimodicuicuimodi cuiusmodi V3 est, otium. sed ratio una omnium est aegritudinum, plurased plura H nomina. nam et invidere aegritudinis est et aemulari et obtrectare et misereri et angi, lugere, maerere, aerumna adfici, lamentari, sollicitari,sollicitari add. G2 dolere,dolore V in molestia esse, adflictari, desperare.

Haec omnia definiunt Stoici, eaque verba quae dixi singularum rerumSt. fr. 3, 419 sunt, non, ut videntur, easdem res significant, sed aliquid differunt; quod alio locoalio loco cf. IV, 16 fortasse tractabimus. haechae V2 sunt illae fibrae stirpium, quas initio dixi, persequendae et omnes eligendae,et 25 eligendae X (cf. Colum. 4, 5 Varro rust. 1, 47) eliciendae Vc ne umquam ulla possit existere. magnum opus et difficile, quis negat? quid autem praeclarum non idem arduum? sed tamen id se effecturam philosophia profitetur, nos modo curationem eius recipiamus.denique ratio una ... 360, 3 recipiamus H

Verum haec quidemverum quidem haec W corr. We. actenus K1R1 hactenus, cetera, quotienscumque voletis, et hoc loco et aliis parata vobis erunt.