poëta ius suum tenuit et dixit audacius)—cadit igitur in eundem et misereri et invidere.non cadit ... 19 invidere nam qui dolet rebus alicuius adversis, idem alicuius etiam secundis dolet,olet V

Haec sicsic Rc? Vc si X dicuntur a Stoicis concludunturque contortius. sed latius aliquandoaliquando cf. 323,22 aliquanto s male, cf. de orat. 1, 133 opt. gen. 23 dicenda sunt et diffusius; sententiis tamen utendum eorum potissimum, quiqui ex quā ut v. G2 maxime forti et, ut ita dicam, virili utuntur ratione atque sententia. nam Peripatetici, familiares nostri, quibus nihil est uberius, nihil eruditius, nihil gravius, mediocritates vel perturbationum vel morborum animi mihi non sane probant. omne enim malum, etiam mediocre,mediocre iocre in r. G2 malummalum Bouh. magnum alt. id om. H est; nos autem id agimus, ut id in sapiente nullum sit omnino. nam ut corpus, etiamsi mediocriter aegrum est, sanum non est, sic in animo ista mediocritas caret sanitate. itaque praeclare nostri, ut alia multa, molestiam sollicitudinem angorem propter similitudinem corporum aegrorum aegritudinemaegritudinem cf. Aug. civ. 14,17 ext. nominaverunt.

hoc propemodum verbo Graeci omnem animi perturbationem appellant; vocant enim pa/qos,PaOOC G1 patos H id est morbum, quicumque est motus in animo turbidus. nos melius: aegris enim corporibus simillima animi est aegritudo, atat ex aut G2 aegrotationes X non similis aegrotationis est libido, non inmoderata laetitia, quae est voluptas animi elata et gestiens.genstiens hic et 331, 21 G 1 ipse etiam metus non est morbi admodum similis, quamquam aegritudiniaegritudine X corr. V1?B1 est finitimus, sed proprie, ut aegrotatio in corpore, sic aegritudo in animo nomen habetsed... 329,1 nomen habet (nominavet L1) Non, 443,23 non seiunctum a dolore. doloris huius igitur origo nobis explicanda est, id est causa efficiens aegritudinem in animo tamquam aegrotationem in corpore. nam ut medici causa morbimorbi verborum Non. inventa om. Non. del. Rc inventa curationem esse inventam putant,nam ... 5 putant Non. 493,20 sic nos causa aegritudinis reperta medendirepertãedendi G1 corr. 2 repertā medendi R (- postea add.) reperiemur V facultatem reperiemus.

Est igitur causa omnis in opinione, nec vero aegritudinisSt. fr. 3, 385 solum, sed etiam reliquarum omnium perturbationum, quae sunt genere quattuor, partibus plures. nam cum omnis perturbatio sit animi motus vel rationis expers vel rationem aspernans vel rationi non oboediens, isque motus aut boni aut mali opinione citetur bifariam, quattuor perturbationes aequaliter distributae sunt. nam duae sunt ex opinione boni; quarum altera, voluptas gestiens, id est praeter modum elataaelata G1R1 laetitia, opinione praesentis magni alicuius boni, altera, cupiditas, quae recte vel libido dici potest, quae est inmoderata adpetitio opinati magni boni rationi non obtemperans,post obtemperans add. vel cupiditas recte vel libido dici potest X quae retinent sec. Dav. edd., in v. 17. 8 verba cupiditas — potest delentes. sed ut voluptatis sic cupi- ditatis nomen appositionis locum tenere debebat. de cupiditate autem praedicandam erat 'opinione futuri boni turbatur'; quod cum iam in enuntiato relativo expressum esset, anacoluthon natum est. ad boni 17 Vc in mg. adscr.: et quidem magis significat nomen libidinis magnitudinem erroris. itaque in ea cupiditate quae flagrantissima est proprie plerumque nomen hoc ponitur si omnis appetitio opinati boni haec] ut H

—ergo haec duo genera, voluptas gestiens et libido, bonorum opinione turbantur, utut in at corr. V2 duo reliqua, metus etet om. Hs aegritudo, malorum. nam et metusest post metus add. Vc s non male. opinio magni mali inpendentisinpendentes G1R1V1 (corr. G2R1V1) et aegritudo est opinio magni mali praesentis, et quidem recens opinio talis mali, ut in eo rectumrecte H videatur esse angi, id autem est, utut om. G1 dolore V is qui doleat oportere opinetur se dolere. his autem perturbationibus, quas inquas in quasi in GKH quas

qualis enim tibi ille videtur Ta/ntalo progna/tus, Pelope na/tus, qui quondam a/Enn. Thy. sc. 357 socrusocru Bentl. coll. Non. 223, 30 al. socero Oe/nomao rege Hi/ppodameamhippodamiam R2 ra/ptis nanctusnactus KRc nactust Bentl. sed haec ab ipso Thyeste proferri videri Va. monet nu/ptiis—? Iovis iste quidem pronepos.Iovis ... pronepos poe- tae trib. Bentl. tamne ergo abiectus tamque fractus? Noli/te inquit hospite/s ad me adi/re, ilicoillic oG1KV1 (l exp. 2) i/stic,Enn. Thy.349 istic istinc vel isti s sed cf. Plaut. Mere. 912 Ne co/ntagio/ mea boni/s umbrave o/bsit.Tantaante tanta ins. meo Bentl. stetis La. vis sce/leris in co/rpore hae/ret. tu te,tu te tune R2 Thyesta, damnabis orbabisque luce propter vim sceleris alieni? quid? illum filium Solis nonne patris ipsius luce indignum putas? Refu/gere oculi, co/rpus macie exta/buit,Trag. inc. 189 extabunt R1V1G2 extabant G1 Lacrimae/ peredere u/moreumorem RV1Kc humo-rem GV2K2 utmorem K1 exangui/s genas, Situm i/nter orissitum inter oris La. ad Lucr. 2,118 situ nitoris GKRV1 situ nitoris corr. V2? praeterea nidoris Vrec ut v. situ nigroris Va. op. ac. 1, 56 al. alii bárba paedorepedore hic X (cf.p. 348, 25) hórrida atqueatque (adque G 1) del. Bothe sed cf. La. ad Lucr. 2,118 Intónsa infuscat péctus inluviéinluviae GK (ill.) R1 scabrum. haec mala, o stultissime Aeeta,aeota G eota KRV1 (aeota V2) ipse tibi addidisti; non inerant in is quae tibi casus invexerat, et quidem inveterato malo, cum tumor animi resedisset—est autem aegritudo, ut docebo, in opinione mali recentisest etiam aegr.... 6 recentis H recenti Ba. sed cf. 5 inveterate, p. 355, 8, Rabbow, Antike Schr. über Seelenheilung S. 153 —; sed maeres videlicet regni desiderio, non filiae. illam enim oderas, et iure fortasse; regno non aequo animo carebas. est autem inpudensimpud. GKR e corr. luctus maerore sesed G conficientis, quod imperare non liceat liberis.

Dionysiusdionisius KRV quidem tyrannus Syracusis expulsus Corinthi pueros docebat: usque eo imperio carere non poterat. Tarquinio vero quid impudentius, qui bellum gereret cum is qui eius non tuleranttullerant G1 tulerat V1 superbiam? is cum restitui in regnum nec Veientiumvegentium KR1 ien- tium in r. G2 nec Latinorumlatiorum X corr. Vrec armis potuisset, Cumas contulisse se dicitur inque ea urbe senio et aegritudine esse confectus. Hoc tu igitur censes sapienti accidere posse, ut aegritudine opprimatur, id est miseria? nam cum omnis perturbatio miseria est, tum carnificina est aegritudo. habet ardorem libido, levitatem laetitia gestiens, humilitatem metus, sed aegritudo maiora quaedam, tabem cruciatum adflictationem foeditatem, lacerat exest animum planeque conficit. hanc nisi exuimus sic ut abiciamus, miseria carere non possumus.

Atque hoc quidem perspicuum est, tumtum add.G2 aegritudinem existere, cum quid ita visum sit, ut magnum quoddam malum adesse et urgere videatur. Epicuro autem placet opinionem mali aegritudinem esseea ante esse add. V2 natura,esse, ea natura Usen. Ep. fr. 444 (sed cf. 334,14 necesse esse eqs.) ex opinione pro opinionem Sey. efficere pro esse Bai. cf. quae dixi Herm. XLI 323 ut, quicumque intueatur in aliquod maius malum, si id sibi accidisse opinetur, sit continuo in aegritudine.aegritudinem X Cyrenaici non omni malomalo modo R1 aegritudinemaegritudine GK1 effici censent, sed insperato et necopinato malo. est id quidem non mediocre ad aegritudinem augendam: videntur enim omnia repentina graviora. ex hoc et illa iure laudantur: E/go cum genui, tu/m moriturosmoriturum et huic rei Sen. ad Pol. 11, 2 sci/vi et ei reiEnn. Telam. sc. 312. cf. Hier. epist. 60, 5 su/stuli.Prae/tereapraeterea ae in r. Vc ad Troia/m cum misi ob de/fendendam Grae/ciam,Sci/bamscibam Fronto p. 217 sciebam me in morti/ferum bellum, no/n in epulas mi/ttere.

haec igitur praemeditatio futurorum malorum lenit eorum adventum, quae venientia longe ante videris. itaque apud Euripiden a Theseo dicta laudantur; licetEurip. fr. 964 euripidĕ K thesseo GKR1 enim, ut saepe facimus, in Latinum illa convertere: Nam qui hae/c audita a do/cto meminisse/m viro,Futu/ras mecum co/mmentabar mi/serias:Aut mo/rtem acerbam autalt. aut add. G2 exilii X e/xili maesta/m fugamAut se/mper aliquam mo/lem meditaba/r mali,Ut, si/ qua invecta di/ritas casu/ foret,Ne me i/nparatum cu/ra lacerare/t repens.lacerare trepens G1R1

quod autem Theseus a docto se audisse dicit, id de se ipsode ipso K1 (ex dese ipse) V1 (se add. 1) Anax. A 33 loquitur Euripides. fuerat enim auditor Anaxagorae, quem ferunt nuntiata morte filii dixisse: sciebam me genuisse mortalem. quae vox declarat is esse haec acerba, quibus non fuerint cogitata. ergo id quidem non dubium, quin omnia, quae mala putentur, sint inprovisa graviora. itaque quamquam non haec una res efficit maximam aegritudinem, tamen, quoniam multum potest provisio animi et praeparatio ad minuendum dolorem, sint semper omnia homini humana meditata. etet ex e Vc nimirum haec est illa praestans et divina sapientia, et perceptas penitus et pertractatas res humanas habere, nihil admirari,ammirari GR1V cum acciderit, nihil, ante quam evenerit, non evenire posse arbitrari. Quam ob rem o/mnis, cum secu/ndae res sunt ma/xume, tum ma/xumetum maxume add. Kc maxime alt. loco GRV bis H Medita/ri secum opo/rtet, quo pacto a/dversamadversum KRH aerumna/m ferant.fuerant H ferat K1 Peri/cla,pericula X damna pe/regre rediens se/mper secum co/gitet,pericla damna exilia peregre rediens semper cogitet Ter. codd. Aut fi/lifilii p. X peccatum au/t uxoris mo/rtem aut morbum fi/liae,Commu/nia esse haec, ne/ quid horum umquam a/ccidat animo/ novum;c. e. haec, fieri posse, ut ne quid animo sit novom Ter. Quicqui/d praeterpraeter propter K spem eve/niat, omne id de/putare esse i/n lucro.ergo .. 22 lucro H ... 22 Ter. Phormio 241–6 ergo hochoc ex haec G2 Terentius a philosophia sumptum cum tam commode dixerit, nos, e quorum fontibus id haustum est, non et dicemus hoc melius et constantius sentiemus?

hic est enim ille voltus semper idem, quem dicitur Xanthippe praedicare solita inet in G (exp. 2) viro suo fuisse Socrate:socrate V2B e corr. M socratem KRV1 socratam G (ss. 2) del. Ba. def. Va. opp. 2 p. 130 eodem semper se vidisse exeuntemet ante exeuntem add. Vc illum domo et revertentem. Nec vero ea frons erat, quae M. Crassiquem crassi V1 que crassi G1 illius veteris, quem semel ait in omni vita risisseriesisse R1 risisse, sed prius i in r. GV Luc. fr. 1300 Lucilius, sed tranquilla et serena; sic enim accepimus. iure autem erat semper idem voltus, cum mentis, a qua is fingitur, nulla fieretfieret R (

Sed est, isdem de rebus quod dici possit subtilius, si prius Epicuri sententiam viderimus. qui censetEpic. fr. 444 necesse esse omnis in aegritudine esse, qui se in malis esse arbitrentur, sive illa ante provisa et expectata sint sive inveteraverint. nam neque vetustate minui mala nec fieri praemeditata leviora, stultamque etiam esse meditationem futuri mali aut fortasse ne futuri quidem: satis esse odiosum malum omne, cum venisset;cum venisset ex conv. K2 qui autem semper cogitavisset accidere posse aliquid adversi, ei fieri illud sempiternum malum; si vero ne futurum quidem sit,sit ex si Vc frustra suscipi miseriam voluntariam;voluntariam add. GR1 in fine pag. ita semper angi aut accipiendo aut cogitando malo.

Levationem autem aegritudinis in duabus rebus ponit, avocatione a cogitanda molestia et revocationerevocationem GKV1 ad contemplandas voluptates. parerepareri GR1 (corr. 1) V1 (corr. 2) enim censet animum rationi posse et, quo illa ducat, sequi. vetat igitur ratio intueri molestias, abstrahit ab acerbis cogitationibus, hebetemhabetem V1 aciem ad miserias contemplandas facit;facit add. Vc (ante aciem We. ft. rectius cf. docere 220,13 sed cf. off. 1, 12 extr. al.) om. cett. a quibus cum cecinitcecidit X corr. 2 receptui, inpellitreceptuimpellit VHKc (receptaimp. K1)G2 (receptum pellit1) receptū impellit R rursum et incitat ad conspiciendas totaque mente contrectandascontractandas K (ex -tes1) H varias voluptates,vetat... 335, 4 voluptates H quibus ille et praeteritarum memoria et spe consequentium sapientis vitam refertam putat.refert amputat G1R1V1 Haec nostro more nos diximus, Epicuriiepicurei RcK2 dicunt suo; sed quaequae ex qui V2 dicant, videamus, quo modo, neglegamus.

Principio male reprehendunt praemeditationem rerum futurarum. nihil est enim quod tam optundatoptundat V (at in r.) Rc optundet GR1 obtundet HK1 (-at2) elevetque aegritudinem quam perpetua in omni vita cogitatio nihil esse quod non accidere possit, quam meditatio condicionisconditionis X humanae, quam vitae lex commentatioque parendi, quae non hoc adfert, ut semper maereamus, sed ut numquam. neque enim, qui rerum naturam, qui vitae varietatem, qui inbecillitatemimb. KRcH generis humani cogitat, maeret, cum haec cogitat, sed tum velvel om. H maxime sapientiae fungitur munere: utrumque enim consequitur, ut et considerandis rebus humanis proprioad proprio in mg. adscr. non Vrec philosophiae fruaturfruatur fungatur Man. (sed phil. off. est 'id quod homini praestare potest ac debet philo- sophia') officio et adversis casibus triplici consolatione sanetur,sanentur X corr. K2R2V2 primum quod nihil ei accidit nisi quod posse accidere diu cogitaverit,suppl. Po. cogitavit pro -erit Dav. quae cogitatio una maxime molestias omnis extenuat et diluit, deinde quod humana humanehumana humane humane KV1 (hu- mana add. 2) H humana G human

Nam revocatioavocatio V2 illa, quam adfert,adfret G1K1 cum a contuendis nos malis avocat, nulla est. non est enim in nostra potestate fodicantibus ishis W eis Non. opinemur] -mur in r. G2 -ur in r. V1? rebus, quas malas esse opinemur, dissimulatio vel oblivio:on... 6 oblivio Non. 66, 15 lacerant, vexant, stimulos admovent, ignis adhibent, respirare non sinunt, et tu oblivisci iubes, quod contra naturam est, qui, quod a naturaadd. Tr. quia natura X datum est, auxilium extorqueas inveterati doloris? est enim tarda illa quidemquidam V1 medicina, sed tamen magna, quam adfert longinquitas et dies. Iubes me bona cogitare, oblivisci malorum. diceres aliquid, et magno quidem philosopho dignum, si ea bona esse sentires, quae essent homine dignissima. Pythagoras mihi si diceret aut Socrates aut Plato:

quid iaces aut quid maeres aut cur succumbis cedisque fortunae? quaequae om. G1 pervellere te forsitan potuerit et pungere, non potuit certe vires frangere. magna vis est in virtutibus; eas excita, si forte dormiunt. iam tibi aderit princeps fortitudo, quae te animo tanto esse coget, ut omnia, quae possint homini evenire, contemnas et pro nihilo putes. aderit temperantia, quae est eadem moderatio, a me quidem paulo ante appellata frugalitas, quae te turpiter et nequiter facere nihil patietur.patiatur X (cf. coget 21 dicet 28) quid est autem nequius aut turpius ecfeminatoeff. G1 e corr. R2Vrec viro? ne iustitia quidem sinet te ista facere, cui minimum esse videtur in hac causa loci;loqui X corr. Vc? quae tamen ita dicet dupliciter esse te iniustum, cum et alienum adpetas,appetas V2 qui mortalis natus condicionemconditionem GKV postules inmortalium et graviter feras te, quod utendum acceperis, reddidisse.

prudentiae vero quidquod R1 respondebis docenti virtutem sese esse contentam, quo modo ad bene vivendum, sic etiam ad beate? quae si extrinsecus religata pendeat et non et oriaturet ante oriatur om. KR a se et rursus ad se revertatur et omnia sua complexa nihil quaerat aliunde, non intellego, cur aut verbis tam vehementer ornanda aut re tantopere expetenda videatur—ad haec bona meme V (eras. si) si revocas, Epicure, pareo, sequor, utor te ipso duce, obliviscor etiam malorum, ut iubes, eoque facilius, quod ea ne in malis quidem ponenda censeo. sed traducis cogitationes meas ad voluptates. quas? corporis, credo, aut quae propter corpus vel recordatione vel spe cogitentur. num quid est aliud? rectene interpretorinterprecor K1V sententiam tuam? solent enim isti negare nos intellegere, quid dicat Epicurus.

hoc dicit, et hoc ille acriculusagriculus X corr. Vc me audiente Athenis senex Zeno, istorum acutissimus, contendere et magna voce dicere solebat: eum esseEpic. fr. 446 beatum, qui praesentibus voluptatibus frueretur confideretque se fruiturum aut in omni aut in magna parte vitae dolore non interveniente, aut si interveniret, si summus foret, futurum brevem, sin productior, plus habiturum iucundi quam mali; haec cogitantem fore beatum, praesertim cumcum add. Vc si sR2 (ft. rectius, sed cf. fin. 1, 41 ad ea cum accedit) om. X et ante perceptis bonis contentus esset et nec mortem nec deos extimesceret.add. Hei. habes formam Epicuri vitae beatae verbis Zenonis expressam, nihil ut possit negari.

Quid ergo?

huiusne vitae propositio et cogitatio aut Thyestem levare poterit aut Aeetam,aetam X (ex aetem K1) oetam K2Rc? cf. p. 331,3 de quo paulo ante dixi, aut Telamonem pulsum patria exulantem atque egentem? in quo haec admiratio fiebat: Hi/cinehicine BR2 haecine X est ille Te/lamon,Telamo Turn. sed cf. Str. p. 64 modo quem glo/ria ad caelum e/xtulit,Quem a/spectabant, cui/us ob os GraiGraii s Graj La. Lucr. 3, 374. cf. epist. 9, 26 o/ra obverteba/nt sua?Trag. inc. 93

quodsi cui, ut ait idem, simul animus cum re conciditanimus rem condidit X corr. Vc s , a gravibus illis antiquis philosophis petenda medicina est, nonest