ut enim hominis decus ingenium, sic ingeni ipsius lumen est eloquentia, qua virum excellentem praeclare tum illi homines florem populi esse dixerunt— Suadaequesuadaeque vulg.: suadas F1, suadis F2, suadae F3 medulla. Peiqw\ quam vocant Graeci, cuius effector est orator, hanc Suadam appellavit Ennius [eius autem Cethegum medullam fuisse vulteius ... vult secl. Schütz ], ut, quam deam in Pericli labrislabris F2: libris F1 codd. scripsit Eupolis sessitavisse, huius hic medullam nostrum oratorem fuisse 25 dixerit.

at hic Cethegus consul cum P. Tuditano fuit bello Punico secundo quaestorque hishis vulg.: is codd. consulibus M. Cato modo plane annis CXL ante me consulem; et id ipsum nisi unius esset Enni testimonio cognitum, hunc vetustas, ut alios fortasse multos, oblivione obruisset. Illius autem aetatis qui sermo fuerit ex Naevianis scriptis intellegi potest. His enim consulibus, ut in veteribus commentariis scriptum est, Naevius est mortuus; quamquam Varro noster diligentissi- mus investigator antiquitatis putat in hoc erratum vitamque Naevi producit longius. Nam Plautus P. Claudio L. Porcio viginti annis post illos quos ante dixi consulibus mortuus est, Catone censore.

hunc igitur Cethegum consecutus est aetate Cato, qui annis ix viiiiFG2: iiiiH: iiiicodd. post eum fuit consul. Eum nos ut perveterem habemus, qui L. Marcio M'. Manilio consulibus mortuus est, annis lxxxvi ipsis ante me consuler. nec vero habeo quemquam antiquiorem, cuius quidem scripta pro- ferenda putem, nisinisi codd.: nisi si Manutius quem Appi Caeci oratio haec ipsa de Pyrrho et non nullae mortuorum laudationes forte delectantdelectent maluit Ernesti .

et hercules eae quidemeae quidem F2: hae quidem M: equidem codd. exstant: ipsae enim familiae sua quasi ornamenta ac monumenta servabant et ad usum, si quis eiusdem generis occidisset, et ad memoriam laudum domesticarum et ad inlustrandam nobilitatem suam. Quam- 20 quam his laudationibus historia rerum nostrarum est facta mendosior. Multa enim scripta sunt in eiseis vulg.: his L quae facta non sunt: falsi triumphi, plures consulatus, genera etiam falsa et ad plebema plebe maluit Lambinus transitiones, cum homines humiliores in alienum eiusdem nominis infunderentur genus; ut si ego me a M'. Tullio esse dicerem, qui patricius cum Servio Sulpicio consul anno x post exactos reges fuit.

catonis autem orationes non minus multae fere sunt quam Attici Lysiae, cuius arbitror plurimas esse—est enim Atticus, quoniam certe Athenis est et natus et mortuus et functus omni civium munere, quamquam Timaeus eum quasi Licinia et Mucia lege repetit Syracusas—et quodam modo est non nulla in eis etiam inter ipsos similitudo. Acuti sunt, elegantes faceti breves; sed ille Graecus ab omni laude felicior. habet enim certos sui studiosos, qui non tam habitus corporis opimos quam gracilitates consectentur, quos, valetudo modo bona sit, tenuitas ipsa delectat—quamquam in Lysia sunt saepe etiam lacerti, sic utiuti Stangl: ut et codd.: et secl. edd. fieri nihil possit valentius; verum est certe genere toto strigo- sior—, sed habet tamen suos laudatores, qui hac ipsa eius subtilitate admodum gaudeant.

catonem vero quis nostro- rum oratorum, qui quidem nunc sunt, legit ? aut quis novit omnino ? At quem virum, di boni ! mitto civem aut senatorem aut imperatorem; oratorem enim hoc loco quaerimus: quis illo gravior in laudando ? acerbior in vituperando ? in sententiis argutior? in docendo edisserendoque subtilior? Refertae sunt orationes amplius centum quinquaginta, quas quidem adhuc invenerim et legerim, et verbis et rebus inlustribus. Licet ex his eligant ea quae notatione et laude digna sint: omnes oratoriae virtutes in eis reperientur.

iam vero Origines eius quem florem aut quod lumen elo- quentiae non habent ? Amatores huic desunt, sicuti multis iam ante saeculis et Philisto Syracusio et ipsi Thucydidi. Nam ut horum concisis sententiis, interdum etiam non satis [autemautem sed. vulg.: interdum autem non satis Martha ] apertis cum brevitate tum nimio acumine, officiteffecit maluit Schütz Theopompus elatione atque altitudine orationis suae (quod idem Lysiae Demosthenesquod ... Demosthenes secl. Schütz ) sic Catonis luminibus obstruxit haec posteriorum quasi exaggerata altius oratio.

sed eaea Bake: et L in nostris inscitia est, quod hi ipsi, qui in Graecis antiquitate delectantur eaque subtilitate, quam Atticam appellant, hanc in Catone nene vulg.: non L noverunt quidem. Hyperidae volunt esse et Lysiae. Laudo.

sed cur nolunt CatonesCatones vulg.: Catonis L ? Attico genere dicendi se gaudere dicunt. Sapienter id quidem; atque utinam imitarentur, nec ossa solum sed etiam sanguinem! Gratum est tamen quod volunt.gratum ... volunt secl. Eberhard —Cur igitur Lysias et Hyperides amatur, cum penitus ignoretur Cato? Antiquior est huius sermo et quaedam horridiora verba. Ita enim tum loquebantur. Id muta, quod tum ille non potuit, et adde numeros et ut ut add. vulg. aptior sit oratio, ipsa verba compone et quasi coagmenta, quod ne Graeci quidem veteres factitaverunt: iam neminem antepones Catoni.

ornari orationem Graeci putant, si verborum immutationibus utanturutamur maluit Stangl , quos appellant tro/pous, et sententiarum orationisque formis, quae vocant sxh/mata: non veri simile est quam sit in utroque genere et creber etcreber et F2M2: creberet M1: crebere F1G: crebre codd. distinctus Cato. nec vero ignoro nondum esse satis politum hunc oratorem et quaerendum esse aliquid perfectius; quippe cum ita sit ad nostrorum temporum rationem vetus,ut nullius scriptum exstet dignum quidem lectione quod sit antiquiusquippe... antiquius secl. Eberhard . Sed maiore honore inmaiore in honore Sauppe omnibus artibus quam in hac una artearte secl. vulg. dicendi versaturobservatur Bährens antiquitas. quis enim eorum qui haec minora animadvertunt non intellegit Canachi signaiora esse quam ut imitentur veri— tatem; Calamidis dura illa quidem, sed tamen molliora quam Canachi; nondum Myronis satis ad veritatem adducta, iam tamen quae non dubites pulchra dicere; pulchriora etiametiam FO om. vulg. Polycliti et iamet iam O2 al: etiam vulg. plane perfecta, ut mihi quidem videri solent? Similis in pictura ratio est; in qua Zeuxim et Polygnotum et Timanthem et eorum, qui non sunt usi plus quam quattuor coloribus, formas et liniamenta laudamus; at in Aetione Nicomacho Protogene Apelle iam perfecta sunt omnia. et nescio an reliquis in rebus omnibus idem eveniat: nihil est enim simul et inventum et perfectum; nec dubitari debet quin fuerint ante Homerum poetae, quod ex eis carminibus intellegi potest, quae apud illum et in Phaeacum et in procorum epulis canuntur. Quid, nostri veteres versus ubi sunt? quos olim Fauni vatesque canebant,cum neque Musarum scopulos ....quisquam superarat add. Victories nec doctis dictisdoctis dictis Bergk: dicti L studiosus quisquam erat ante hunc ait ipse de sede se Ennius Bake, codices deteriores secutus nec mentitur in gloriando: sic enimsic in L: sic [ut] vulg. sese res habet. Nam et Odyssia Latina est sic tamquam opus aliquod Daedali et Livianae fabulae non satis dignae quae iterum legantur.

atqui hic Livius [quiqui secl Schütz ] primus fabulam C. Claudio Caeci filio et M. Tuditano consulibus docuit anno ipso ante quam natus est Ennius, post Romam conditam autemconditam autem FO: autem conditam codd. quartodecimo et quingentensimo, ut hic ait, quem nos sequimur. Est enim inter scriptores de numero annorum controversia. Accius autem a Q. Maximo' quintum consuleconsule M2G2: cos. F: consulem codd. captumcaptum vulg.: capta L Tarento scripsit Livium annis xxx post quam eum fabulam docuisse et Atticus scribit et nos in antiquis commentariis invenimus,