deinde tui municipes sunt illi quidem splendidissimi homines, sed tamen pauci, si quidem cum Atinatibus conferantur; huius praefectura plena virorum fortissimorum, sicsic est sic Mommsen ut nulla tota Italia frequentior dici possit; quam quidem nunc multitudinem videtis, iudices, in squalore et luctu supplicem vobis. hi tot equites Romani, tot tribuni aerariiaerarii TE: aeritimi cett.—nam plebem a iudicio dimisimus, quae cuncta comitiis adfuit— quid roboris, quid dignitatis huius petitioni attulerunt? non modomodo supplevi enim tribum TeretinamTeretinam TE: Terentinam cett. (ubique), de qua dicam alio loco, sed dignitatem, sed oculorum coniectum, sed solidam et robustam et adsiduam frequentiam praebuerunt. namnam scripsi: nostra TE: iam cett. municipia coniunctione etiam vicinitatis vehementer moventur.

omnia quae dico de Plancio dico expertus in nobis; sumus enim finitimi Atinatibus. laudanda est vel etiam amanda vicinitas retinens veterem illum offici moremmorem m̃tẽ T, non infuscata malivolentia, non adsueta mendaciis, non fucosafucosa TEa, Schol.: fucata cett., non fallax, non erudita artificio simulationis vel suburbano vel etiam urbano. nemo Arpinas non Plancio studuit, nemo Soranussopanus codd.: corr. ed. R, nemo CasinasCasinas E: cassinas cett., nemo Aquinas. tractustractus TE: tratas a: totus cett. ille celeberrimus Venafranus, Allifanusallisanus TE, tota denique ea nostra itaea nostra ita Baiter: anostra ita TEa: nostra illa cett. aspera et montuosa et fidelis et simplex et fautrix suorum regio se huius honore ornari, se augeri dignitate arbitrabatur, isdemque nunc ex municipiis adsunt equites Romani publice cum legationelegationis c etet suppl. Garatoni sunt om. E testimonio, nec minore nunc sunt sollicitudine quam tum erant studio. etenim est gravius spoliari fortunis quam non augeri dignitate.

ergo ut alia in te erant inlustriora, Laterensis, quae tibi maiores tui reliquerant, sic te Plancius hoc non solum municipi verum etiam vicinitatis genere vincebat; nisi forte te Labicana aut Gabina aut Bovillanaaut Gabina aut Bovillana Orelli, Schol. (in scholio): aut Bovillana aut Gabina Σ: aut Gabina aut Bovillana aut Gabinis (Gabinas agp: Sabina bkχ) cett. vicinitas adiuvabat, quibus e municipiis vix iam qui carnem Latinis petant reperiunturreperiuntur TE, Schol.: inveniuntur (-antur a2b) cett.. adiungamusadiungamus Schol.: adiungam cett., si vis, id quod tu huic obesse etiamhuic obesse etiam TE, Schol.: etiam huic obesse cett. putas, patrem publicanum; qui ordo quanto adiumento sit in honore quis nescit? Flos enim equitum Romanorum, ornamentum civitatis, firmamentum rei publicae publicanorum ordine continetur.

quis est igitur qui neget ordinis eiuseius ordinis E studium fuisse in honore Planci singulare? neque iniuria, vel quod erat pater is qui est princeps iam diu publicanorum, vel quod is ab sociis unice diligebatur, vel quod diligentissime rogabat, vel quia pro filio supplicabat, vel quodvel (ut T) quod TEa: vel quia cett. huius ipsius in illum ordinem summa officia quaesturae tribunatusque constabant, vel quod illi in hoc ornando ordinemordine TE se ornare et consulere liberis suis arbitrabantur.

aliquid praeterea—timide dicamdicam Schol.: dico cett., sed tamen dicendum est—non enim opibus, non invidiosa gratia, non potentia vix ferenda, sed commemoratione benefici, sed misericordia, sed precibus aliquid attulimus etiam nos. appellavi populum tributimtributim TE: tribuum ag: tribubus cett., submisi me et supplicavi; ultro me herculemehercules Ta se mihi etiam offerentis, ultro pollicentis rogavi. valuit causa rogandi, non gratia.

nec si vir amplissimus, cui nihil est quod roganti concedi non iure possit, de aliquo, ut dicis, non impetravit, ego sum adrogans quod me valuisse dico. nam utut om. T omittam illud quod ego pro eo laborabam qui valebat ipse per sese, rogatio ipsaipsa haec Schol. semper est gratiosissima quae estest om. T officio necessitudinis coniuncta maxime. neque enimenim TE: om. cett. ego sic rogabam ut petere viderer, quia familiaris esset meus, quia vicinus, quia huius parente semper plurimum essem usus, sed ut quasi parenti et custodi salutis meaesalutis meae TE: meae a: meo cett.. non potentia mea sed causa rogationis fuitfuit om. T gratiosa. nemo mea restitutione laetatus est, nemo iniuria doluit, cui non huius in me misericordia grata fuerit.

etenim si ante reditum meum Cn. Plancio se volgo viri boni, cum hic tribunatum peteret, ultro offerebant, cui nomen meum absentisabsentis TE: om. cett. honori fuisset, ei meas praesentispraesentis T (corr. m. 1): praesentes cett. preces non putas profuisse? an Minturnenses coloni, quod C. Marium ee Schol.: om. cett. civili ferroferro Schol.: errore (cruore Ϛ) codd. atque ex impiis manibus eripuerunt, quod tecto receperunt, quod fessum inedia fluctibusquefluctibusque confectum k recrearunt, quod viaticum congesserunt, quod navigium dederunt, quod eum linquentem terram eam quam servaratservarat TE: servaverat cett. votis, ominibus lacrimisquevotis omnibus lacrimisque TE: lacrimis votisque omnibus cett.: corr. Baiter prosecuti sunt, aeterna in laude versantur; Plancio, quod me vel vi pulsumvi pulsum TEbk, Schol.: impulsum cett. vel ratione cedentem receperit, iuverit, custodierit, his et senatui populoque Romano, ut haberent quemquem TEb1: quod cett. reducerent, conservarit, honori hanc fidem, misericordiam, virtutem fuisse miraris?

vitia me hercule Cn. Planci res eaeCn. Pl. res eae TE: res hae Cn. Pl. cett. de quibus dixi tegeredixit agere (aeg- T) TE potuerunt, ne tu in ea vita de qua iam dicam tot et tanta adiumenta huic honori fuisse mirere. hic estest om. T enim qui adulescentulus cum A. Torquato profectus in Africam sic ab illo gravissimo etgrav. et grav. viro et E sanctissimo atque omni laude et honore dignissimo viro dilectusdelectus Tc est ut et contuberni necessitudo et adulescentisadulescentis (adol- E) TE: adolescentuli cett. modestissimi pudor postulabat, quodquod qui b2Ϛ, si adesset, non minus ille declararet quam hic illius frater patruelis et socer, T. Torquatus, omni illiomni illi TE: illi omni cett. et virtuteet virt. TE: virt. cett. et laude par, qui est quidem cum illo maximis vinclisvinclis PTE: vinculis cett. et propinquitatisappropinquitatis T et adfinitatis coniunctus, sed ita magnismagni codd. (P lacer est): corr. Pantagathus amoris ut illae necessitudinis causae leves esse videantur. fuit in Creta postea contubernalis Saturnini, propinqui sui, miles huius Q. Metelli; cuicui (cui qui ψc) b2ψϚ: qui (quibus Σ mg., P lacer est) cett. cum fuerit probatissimus hodieque sit, omnibus esse sese om. P probatum sperare debetsperare debet P: debet sperare cett.. in ea provincia legatus fuit C. Sacerdos, qua virtute, qua constantia vir! L. Flaccus, qui homo, qui civis! qualemqui qualem Keil hunc putent, adsiduitate testimonioque declarant.

in Macedonia tribunus militum fuit, in eadem provincia postea quaestor. primum Macedonia sic eum diligit utsic diligit hunc ut P indicant hihi hi qui P qui om. P principes civitatum suarum; qui cum missi sint obsint ob sunt in P aliam causam, tamen huius repentino periculo commoti huic adsident, pro hoc laborant, huic si praesto fuerint, gratius se civitatibus suis facturos putant quam si legationem suam et mandatasuam et mandata PTEc1: et mandata sua cett. confecerint. L. vero Apuleius hunc tanti facit ut morem illum maiorum qui praescribit in parentum loco quaestoribus suis praetores esse oportere officiis benivolentiaque superarit. tribunus pl. fuit non fortasse tam vehemens quam isti quos tu iure laudas, sed certe talis, quales si omnes semper fuissent, numquam desideratus vehemens esset tribunus.

omitto illa quae, si minus in scaena sunt, at certe, cum sunt prolata, laudantur, ut vivat cum suis, primum cum parente—nam meo iudicio pietas fundamentum estpietas ... Σ: pietas est c omnium virtutum—quem veretur ut deum—neque enim multo secus estest TEb2kχ: om. cett. parens liberis—amat vero ut sodalem, ut fratrem, ut aequalem. quid dicam cum patruo, cum adfinibus, cum propinquis, cum hoc Cn. Saturnino, ornatissimo viro? cuius quantam honoris huius cupiditatem fuisse creditis, cum videtisvidetis TEag2: videatis cett. luctus societatem? quid de me dicam qui mihi in huius periculo reus esse videor? quid de his tot viris talibus quos videtis veste mutata? atqueatque TEa: atqui cett. haec sunt indicia, iudices, solidaiud. solida TE: solida iud. cett. et expressa, haec signa probitatis non fucata forensi specie, sed domesticis inusta notis veritatis. facilisfacilis fragilis Bake est illa occursatio et blanditia popularis; aspicitur, non attrectatur; procul apparet, non excutitur, non in manus sumitur.

omnibus igitur rebus ornatum hominem tamtam E: quam Ta: quem cett. externis quamquam TEa: quem cett. domesticis, non nullis rebus inferiorem quam te, genere dico et nominegeneris dico et nominis TE: generis et nominis dico cett.: corr. Garatoni, superiorem aliis, municipummunicipiorum T, vicinorum, societatum studio, meorum temporummeorum temporum TE: temporum meorum cett. memoria, paremparem TE: partim a: patris cett. virtute, integritate, modestia aedilem factum esse miraris?

hunc tu vitae splendorem maculis aspergis istis? iacis adulteria, quae nemo non modo nomine sed ne suspicione quidem possit agnoscere. bimaritumbimaritum TE: maritum cett. appellas, ut verba etiam fingas, non solum crimina. ductum esse ab eo in provinciam aliquem dicisdicis Σb1Ϛ: dicas cett. (Σ mg.): dictitas Müller libidinis causa, quod non crimen est, sed impunitum in maledictomaledicto TE: maledico cett. mendacium; raptam esse mimulam, quod dicitur Atinae factum a iuventuteiuventute TE: iuvene cett. vetere quodam in scaenicos iure maximeque oppidano.

O adulescentiam traductam eleganter, cui quidem cum quod licuerit obiciatur, tamen id ipsum falsum reperiatur! emissus aliquisaliqui Ta: est aliquis k ee est e b2χ carcere. et quidem emissus per imprudentiam, emissusper imprud. emissus TE: om. cett., ut cognostisut cognostis om. T, necessarii hominis optimique adulescentis rogatu; idem postea praetoris mandatupraetoris mandatu Turnebus: p~mandatus T: praemandatis cett.: fort. a praemandatis requisitus. atque haec nec ulla alia sunt coniecta maledicta in eius vitam de cuius vos pudore, religione, integritate dubitetis.

pater vero, inquit, etiam obesse filio debet. O vocem duram atque indignam tua probitate, Laterensis! pater ut in iudicio capitis, pater ut in dimicatione fortunarum, pater ut apud talis viros obesse filio debeat? qui si esset turpissimus, si sordidissimussi sordid. TE: sordid. cett., tamen ipso nomine patrio valeret apud clementis iudices et misericordis; valeret, inquam, communi sensu omnium et dulcissima commendatione naturae.

sed cum sit Cn. Plancius is eques Romanus, ea primum vetustate equestris nominisnominis T: om. E: ordinis cett. ut pater, ut avus, ut maiores eius omnes equites Romani fuerint, summum in praefectura florentissima gradum tenuerint et dignitatis et gratiae, deinde ut ipse in legionibus P. Crassi imperatoris inter ornatissimos homines, equites Romanos, summo splendore fuerit, ut postea princeps inter suos plurimarum rerum sanctissimus et iustissimus iudex, maximarum societatum auctor, plurimarum magister: si non modo in eo nihil umquam reprehensum sed laudatalaudanda Σg sunt omnia, tamen is oberit honestissimo filio pater qui vel minus honestum et alienum tueri vel auctoritate sua vel gratia possit?

asperius, inquit, locutus est aliquid aliquando. immo fortasse liberius. at id ipsum, inquit, non est ferendum. ergo eiii Tc: hi cett. ferendi sunt qui hochoc TE: om. cett. queruntur, libertatem equitis Romani se ferre non posse? Vbinam ille mos, ubi illa aequitas iuris, ubi illa antiqua libertas quae malis oppressa civilibus extollere iam caput et aliquando recreata se erigere debebatdebeat Tb1c? equitum ego Romanorum in homines nobilissimos maledicta, publicanorum in Q. Scaevolam, virum omnibusomni T ingenio, iustitia, integritate praestantem, aspere et ferociterferociter fortiter T et libereet libere om. Schol. dicta commemorem? consuli P. Nasicae praeco Granius medio in foro, cum ille edicto iustitioedicto iustitio cχψ: edicio (-iticio E) iustitio (-cio T) TEa: edicto iusticia cett. domum decedensdecedens TE, Lag. 9, Schol.: discedens b2ψ: descendens cett. rogasset Granium quid tristis essetessem T: isset E; an quod reiectae auctionesreiectae auctiones TE, Schol.: auctiones abχϚ: auctores cett. essent: immo vero, inquit, quod legationeslegationes E, Schol.: legiones cett.. idem tribuno pl. potentissimo hominihomini om. Schol., M. Druso, etet Kiehl: sed codd. multa in re publicare p. TE: r. p. a: rem p. cett. molienti, cum ille eum salutasset etet suppl. Baiter dixisset TEa: dixit b1: dixissetque cett., ut fit, dixisset: quid agis, Grani? respondit: immo vero tu, Druse, quid agis? ille L. Crassi, ille M. Antoni voluntatem asperioribus facetiis saepe perstrinxit impune: nunc usque eo estest TE, Schol.: om. cett. nostra TEa, Schol.: vestra cett. oppressa nostra adrogantia civitas ut, quae fuit olim praeconi in ridendo, nunc equiti Romano in plorando non sit concessa libertas.

quae enim umquam Plancio vox fuitPlancio vox fuit T: fuit Plancio (-ci E) vox cett. contumeliae potius quam doloris? quid est autem umquam questus nisi cum a sociis et a se iniuriam propulsaret? cum senatus impediretur quo minus, id quod hostibus semper erat tributum, responsum equitibus Romanis redderetur, omnibus illa iniuria dolori fuit publicanisfuit public. TE: public. fuit cett., sed eum ipsumipsum illum Tabg: om. E dolorem hic tulit paulo apertius. communiscommunis TEb2k, Σ mg.: cum minus cett. ille sensus in aliis fortasse latuit; hic, quod cum ceteris animo sentiebat, id magis quam ceteri et voltu promptum habuit et lingua.

quamquam, iudices,—agnosco enim ex me—permulta in Plancium quae ab eo numquam dicta sunt conferuntur. ego quia dico aliquid aliquando non studio adductus, sed autsed aut TE, Schol.: sed cett. contentione dicendi aut lacessitus, et quia, ut fit in multis, exit aliquando aliquid si non perfacetum, at tamen fortasse non rusticum, quod quisque dixit, me idid me E dixisse dicunt. ego autem, si quidquid quod TE est quod mihi scitum esse videatur et homine ingenuo dignum atque docto, non aspernor, stomachorstomachor TE: stomachor vero cett. cum aliorum non me digna in me conferuntur. nam quod primus scivit legem de publicanis tum cum vir amplissimus consul idid om. Schol. illi ordini per populum dedit quod per senatum, si licuisset, dedisset, si in eo crimen est quia suffragium tulit, quis non tulit publicanus? si quia primus scivit, utrum id sortis esse vis, an eius qui illam legem ferebat? si sortis, nullum crimen est in casucasum TEa; si consulis, statuisstatuis supplevi: splendor etiam Planci codd. (splendor Planci e margine irrepsisse videtur. etiam hunc a summo viro principem esseCf. §§ 14, 49, 96) esse TE: om. cett. ordinis iudicatum.

sed aliquando veniamus ad causam. in qua tu nomine legis Liciniae, quae est de sodaliciis, omnis ambitus legesleges ψϚ: legis cett. complexus es; neque enim quicquam aliud in hac lege nisi editicios iudices es secutusesse secutus TE: secutus es Schol.. quod genus iudicumiudicum Cobet: iudiciorum codd. (cf. infra) si est aequum ulla in re nisi in hac tribuariatributaria abgpϚ, non intellego quam ob rem senatus hoc uno in genere tribus edi voluerit ab accusatore neque eandem editionem transtulerit in ceteras causas, de ipso denique ambitu reiectionemreiectionem TE: de reiectione (-nem a) cett. fieri voluerit iudicumiudicum TE: iudiciorum cett. alternorum, cumque nullum genus acerbitatis praetermitteret, hoc tamen unum praetereundum putarit.

quid? huiuscehuiusce TE: huius cett. rei tandemtandem TE: om. cett. obscura causa est, an et agitata tumtum TE: om. cett. cum ista in senatu res agebatur, et disputata hesterno die copiosissimecopiosissime TE: copiosius cett. a Q. Hortensio, cui tum est senatus adsensus? hoc igitur sensimus: cuiuscumque tribus largitor esset, etesset et esset Ernesti per hanchanc TE: om. cett. consensionem quae magismagis E: magna T: magistratuum cett. honeste quam verehoneste quam vere TE: honesteque cett. sodalitas nominaretur quam quisque tribum turpi largitione corrumperet, eumeum cum TΣa maxime eisiis ed. V: his codd. hominibus qui eius tribus essent esse notum. ita putavit senatus, cum reo tribus ederentur eae quas is largitione devinctas haberet, eosdem fore testis et iudices. acerbum omnino genus iudici sed tamen, si velsi cui vel Cobet sua vel ea quae maxime esset cuique coniuncta tribus ederetur, vix recusandum.

tu autem, Laterensis, quas tribus edidisti? Teretinam, credo. fuit certe id aequum et certe exspectatum est et fuit dignum constantia tua. cuius tu tribus venditoremvenditorem emptorem Sylvius et corruptorem et sequestrem Plancium fuisse clamitas, eam tribum profecto, severissimorum praesertim hominum et gravissimorum, edere debuisti. at Voltiniam; libetIubet T: iubet a enim tibi nescio quid etiametenim T de illa tribu criminari. hanc igitur ipsam cur non edidisti? quid Plancio cum lemonia, quid cum OufentinaOufentina Baiter: Vfentina TE: Vientina cett., quid cum ClustuminaCrustumina Ϛ? nam MaeciamMaeciam E: m. (iii p) eciam agp: etiam T: tertiam (tres ψϚ) etiam cett., non quae iudicaret, sed quae reiceretur, esse voluisti.

dubitatis igitur, iudices, quin vos M. Laterensis suo iudicio non ad sententiam legis, sed ad suam spem aliquam de civitate delegerit? dubitatis quin eas tribus in quibus magnas necessitudines habet Plancius, cum ille non ediderit, iudicarit officiis ab hoc observatas, non largitione corruptascorruptas TE: om. cett.? quid enim potespotes Wunder: potest codd. (cf. § 7) dicere cur ista editio non summam habeat acerbitatem, remota ratione illa quam in decernendo secuti sumus?

tu deligas ex omni populo aut amicos tuos aut inimicos meos aut denique eos quos inexorabilis, quos inhumanos, quos crudelis existimes; tu me ignaro, nec opinante, inscio convocesinscio convoces scripsi: insieco notes T: in sicco (in suto Σ: in sicto Σ mg.: inscio Ϛ) notes (voces b1) codd. et tuos et tuorum amicorumamicorum TE: om. cett. necessarios, iniquostu me ... iniquos del. Wunder veliniquos vel Orelli: vel (aut k) iniquos (inimicos bk) vel (om. b1) codd.: inimicos vel Garatoni meos vel etiam defensorum meorum, eodemque adiungas quos natura putes asperos atque omnibus iniquos; deinde effundas repente ut ante consessum meorum iudicum videam quam potuerim qui essent futuri suspicari, apud eosque meeos qui me TEa ne quinque quidem reiectis, quod in proximo reo de consili sententia constitutum est, cogas causam de fortunis omnibus dicere?