at litterae sunt Fausti,per quas ille precibus a P. Sulla petit ut emat gladiatores et ut hos ipsos emat, neque solum ad Sullam missae sed ad L. Caesarem, Q. Pompeium, C. Memmium, quorum de sententia tota res gesta est. 'at praefuit familiae CorneliusCornelius del. Manutius , libertus eius libertus eius (i. e. L. eius) supplevi: notam L (=libertus) excidisse vidit Orelli, qui P. L. (i. e. Publi libertus) coni. .' iam si in paranda familia nulla suspicio est, quisquis Ta: quod cett. praefueritpraefuerit T: praefuit b2ψ1ς : profert cett. nihil ad rem pertinet; sedsedfort. is tamen munere serviliServili Lag. 9, Madvig (melius esset Servi, i. e. Serv. Sullae, cf. § 6) obtulit se ad ferramenta prospicienda, praefuit vero numquam, eaque res omni temporeomni tempore hoc loco hab. T. post libert. cett. per bellum Balbum E , Fausti libertum, administrata est.

at enim SittiusSittius (Sicc. Sic.) TEπab1: Cincius cett. (ubique) est ab hoc in ulteriorem Hispaniam missus ut eam provinciam perturbaret. primum Sittius, iudices, L. Iulio C. Figulo consulibus profectus est aliquanto ante furorem Catilinae et suspicionem huius coniurationis; deinde est profectus non tum primum sed cum in isdem locis aliquanto ante eadem de causa aliquot annos fuisset, ac profectus est non modo ob causam sed etiam obetiam obTb2k: etiam cett. necessariam causam, magna ratione cum Mauretaniae rege contracta. tum autem, illo profecto, Sulla procurante eius rem et gerente plurimis et pulcherrimis P. Sitti praediis venditis aes alienum eiusdem dissolutum est est suppl. Angelius , ut, quae causa ceteros ad facinus impulit, cupiditas retinendae possessionis, ea Sittio non fuerit praediis deminutis.

iam vero illud quam incredibile, quam absurdum, qui Romae caedem facere, qui hanc urbem inflammare vellet, eum familiarissimum suum dimittere ab se et amandareamandare T: mandare cett. in ultimas terras! Vtrumutrum Tπa: visum cett. quo facilius Romae ea quae conabatur efficeret, si in Hispania turbatum essetHispaniam turb. isset ς ? at haec ipsa per se sine ulla coniunctione agebantur. an in tantis rebus, tam novis consiliis, tam periculosis, tam turbulentis hominem amantissimum sui, familiarissimum, coniunctissimum officiis, consuetudine, usu dimittendum esse arbitrabaturarbitrabatur Tπ : arbitratur a: arbitraretur cett. ? veri simile non estveri simile non est del. Lambinus ut, quem in secundis rebus, quem in otio secum semper habuissetsemper secum hab. T: semper hab. secum a , hunc in adversis et in eo tumultu quem ipse comparabat ab se dimitteret.

ipse autem Sittius—non enim mihi deserenda est causa amici veteris atque hospitis—is homo est aut ea familia ac disciplina ut hoc credi possit, eum bellum populo Romanopopulo R. T, Gulielmius: rei (r. a) p. cett. facere voluisse? ut, cuius pater, cum ceteri deficerent finitimi ac vicini, singulari exstiterit in rem publicam nostram officio et fide, is sibi nefarium bellum contra patriam suscipiendum putaretputarit Hulderich ? cuius aes alienum videmus, iudices, non libidine, sed negoti gerendi studio esse contractum, qui ita Romae debuit ut in provinciis et in regnis ei maximaeei maxime T: maxime ei cett. pecuniae deberentur; quas cum peteret, non commisit ut sui procuratores quicquam oneris absente se sustinerent; venire omnis suas possessiones et patrimonio se ornatissimo spoliari maluit quam ullam moram cuiquam fieri creditorum suorum.

A quo quidem genere, iudices, ego numquam timui, cum in illa rei publicae tempestate versarer. illud erat hominum genushominum genus T: genus hominum cett. horribile et pertimescendum qui tanto amore suas possessiones amplexi tenebant ut ab eisiis k: his cett. membra citius divellicitius divelli T: divelli citius cett. ac distrahi posse diceres. Sittius numquam sibi cognationem cum praediis esse existimavit suis. itaque se non modo ex suspicione tanti sceleris verum etiam ex omni hominum sermone non armis, sed patrimonio suo vindicavit.

iam vero quod obiecitobiecit Tπa: obicit (subicit b1ς ) cett. Pompeianos esse a Sulla impulsos ut ad istam coniurationem atqueatque (ac k) Tπak: et cett. ad hoc nefarium facinus accederent, id cuius modi sit intellegere non possum. an tibi Pompeiani coniurasse videntur? quis hoc dixit umquamdixit umquam Tπ : umquam dixit cett. , aut quae fuit istius rei vel minima suspicio? 'Diiunxitdiiunxit T: disiunxit cett. ,' inquit, 'eos a colonis ut hoc discidio ac dissensione facta oppidum in sua potestate posset perper T: et cett. Pompeianos habere.' primum omnis Pompeianorum colonorumque dissensio delata ad patronos est, cum iam inveterasset ac multos annos esset agitataagitata T: excogitata (exagit. π) cett. ; deinde ita a patronis res cognita est ut nulla in re a ceterorum sententiis Sulla dissenserit; postremo coloni ipsi sic intellegunt, non Pompeianos a Sulla magis quam sese esse defensos.

atque hoc, iudices, ex hac frequentia colonorum, honestissimorum hominum, intellegere potestis, qui adsunt, laborant, hunc patronum, defensorem, custodem illius coloniae si in omni fortuna atqueatque atque in bχς omni honore incolumem habere non potuerunt, in hoc tamen casu in quoin quo Tπ : quo (om. a) cett. adflictus iacet per vos iuvariiuvari T: tutari cett. conservarique cupiunt. adsunt pari studio Pompeiani, qui ab istisistis Halm: his T: illis cett. etiam in crimen vocantur; qui ita de ambulatione ac deac de T: et de cett. suffragiis suis cum colonis dissenserunt ut idem de communi salute sentirent.

ac ne haec quidem P. Sullae mihi videtur silentio praetereunda esse virtus, quod, cum ab hoc illa colonia deducta sit, et cum commoda colonorum a fortunis Pompeianorum rei publicaerei p. populi R. Angelius fortuna diiunxeritdiiunxerit (dis- E) TE: diviserit cett. , ita carus utrisque estest om. Tc1 atque iucundus ut non alteros demovisse sed utrosque constituisse videatur. at enim et gladiatores et omnis ista vis rogationis Caeciliae causa comparabatur. atque hochoc hoc in π loco in L. Caecilium, pudentissimumpudent. Ta: prudent. cett. atque ornatissimum virum, vehementer invectus est. cuius ego de virtute et constantia, iudices, tantum dico, talem hunc in ista rogatione quam promulgarat non de tollenda, sed de levanda calamitate fratris sui fuisse ut consulereconsulere Tπk; consulem a: consul esse cett. voluerit fratri, cum re publica pugnare noluerit; promulgarit impulsus amore fraterno, destiterit fratris auctoritate deductus.

atque in ea re per L. Caecilium Sulla accusatur in qua re est uterque laudandus. primum Caecilius—quidquid scripsi: qui codd.: qui si Halm ? 'id promulgavitpromulgavit T: promulgarit (-re a, -ret ς) cett. in quo res iudicatas videbaturvideatur Garatoni voluisse rescindere, ut restituereturstitueretur T: statueretur cett.: corr. Pantagathus Sulla.' recte Sulla. Recte Tπ : Sulla recte cett. reprehendisreprehendis Tπa2: reprehendendus a1: reprehendit cett. ; status enim rei publicae maxime iudicatis rebus continetur; neque ego tantum fraterno amori dandumneque dandum T arbitror ut quisquamquisquam Tπ : quicquam b1: quisque cett. , dum salutidum saluti T, Beck: de salute cett. suorum consulat, communem relinquat. at at suppl. Orelli de Tc2: om. cett. nihil de iudicio ferebat, sed poenam ambitus eam referebatreferebat T: ferebat cett. quae fuerat nuper superioribus legibus constituta. itaque hac rogatione non iudicum sententiasententia Ta: sententiam cett. , sed legis vitium corrigebaturcorrigebatur T: corrigebat cett. . nemo iudicium reprehendit, cum de poena queritur, sed legem. damnatio est enimest enim T: enim est cett. iudicum, quae manebat, poena legis, quae levabatur.

noli igitur animos eorum ordinum qui praesunt iudiciis summa cum gravitate et dignitate alienare a causa. nemo labefactare iudicium est conatus, nihil est eius modi promulgatum, semper Caecilius in calamitate fratris sui iudicum potestatem perpetuandamperpetiundam T , legis acerbitatem mitigandam putavit. sed quid ego de hoc plura disputem? dicerem fortasse, et facile et libenter dicerem, si paulo etiam longius quam finis cotidiani offici postulat L. CaeciliumL. Caecilium hoc loco hab. T, post amor cett. pietas et fraternus amor propulissetpropulisset TEπ : protulisset cett. , implorarem sensus vestros, unius cuiusque indulgentiam in suos testarer, peterem veniam erratoveniam err. Tπ : err. veniam cett. L. Caecili ex intimis vestris cogitationibus atque ex humanitate communi.

lex dies fuit proposita paucos, ferri coepta numquam, depositadeposita E: posita cett. Kal. Ian. Tπ : r. lateri (r. p. latuit ς) cett. est in senatu. Kalendis Ianuariis cum in Capitolium nos senatum convocassemus, nihil est actum prius, et id mandatumandatu T: mandato cett. Sullae Q. Metellus praetor se loqui dixit Sullam illam rogationem de se nolle ferri. ex illo tempore L. Caecilius egit de re publicaegit de re p. T: de re p. egit cett. (e re p. egit Sylvius) multa; agrariae legi, quae tota a me reprehensa et abiecta est, sese Tπ : om. cett. intercessorem fore professusprofessus Tπ : perpessus cett. est, improbis largitionibus restitit, senatus auctoritatem numquam impedivit, ita se gessit in tribunatu ut onere deposito domestici offici nihil postea nisi de rei publicae commodis cogitarit.

atque in ipsa rogatione ne per vim quid ageretur, quis tumtum Tπk: tamen cett. nostrum Sullam aut Caecilium verebatur? nonne omnis ille terror, omnis seditionis timor atque opinio ex Autroni improbitate pendebat? eius voces, eius minae ferebantur, eius aspectus, concursatio, stipatio, greges hominum perditorum metum nobis seditionesquenobis caedis seditionisque Madvig adferebant. itaque P. Sulla hoc importunissimo cumcum tum πabχς honoris tum etiam calamitatis socio atque comite et secundas fortunas amittere coactus est et in adversis sine ullo remedio atque adlevamento permanere.

hic tu epistulam meam saepe recitas quam ego ad Cn. Pompeium de meis rebus gestis et de summa re publicare p. T: r. p. a: rei p. cett. misi, et ex ea crimen aliquod in P. Sullam quaeris et, si furorem incredibilem biennio ante conceptum erupisse in meo consulatu scripsi, me hoc demonstrasse dicis, Sullam in illa fuisse superiore coniuratione. scilicet egoego T: om. cett. is sum qui existimem Cn. Pisonem et Catilinam et Vargunteium et Autronium nihil scelerate, nihil audacter ipsos per sese sine P. Sulla facere potuisse.