quod si illis meis praesidiis forte invides, et si ea tibi regia videntur quod omnes boni omnium generum atque ordinum suam salutem cum mea coniungunt, consolare te quod omnium mentes improborum mihi uni maxime sunt infensae et adversae; qui me non modonon modo ψ2: non solum πχψ1ς: non modo solum cett. (mõ post nõ omissum turbas dedit) idcirco oderunt quod eorum conatus impios et furorem consceleratum repressi, sed eo etiam magismagis etiam e quod nihil iamiam om. e se simile me vivo conari posse arbitrantur.

atac T vero quid ego mirermirer Te: miror cett. , si quid ab improbis de me improbe dicitur, cum L. Torquatus primum ipse his fundamentishis fund. ipse e adulescentiae iactis, ea spe proposita amplissimae dignitatis, deinde L. Torquati, fortissimi consulis, constantissimi senatoris, semper optimi civis filius, interdum efferatur immoderatione verborum? qui cum suppressa voce de scelere P. LentuliP. Lentuli del. Garatoni , de audacia coniuratorum omnium dixisset, tantum modo ut vos qui ea probatis exaudire possetis, de suppliciosupplicio de Lentulo add. Tea: P. Lentuli add. cett., del. Halm (de laqueo Reid), de carcere magna et queribunda voce dicebat.

in quo primum illud eraterat illud T absurdum quod, cum ea quae leviterleniter Sylvius dixerat vobis probare volebat, eos autemautem om. T qui circum iudicium stabant audire nolebat, non intellegebat ea quae clare diceret ita illos audituros quibus se venditabat ut vos quoque audiretis, qui id non probabatisprobabitis Taπ . deinde alterum iam oratoris est est suppl. Reid vitium non videre quidquod T quaeque causa postulet. nihil est enim tam alienum ab eo qui alterum coniurationis accuset quam videri coniuratorum poenam mortemque lugere. quod cum is tribunus pl. facit qui unus videtur ex illis ad lugendos coniuratos relictus, nemininemini Te, Schol.: re ... a ςgp: vere π: nec ... χ1c: nec (neque k) hoc χ2c2k mirum est; difficile est enim tacere, cum doleas; te, si quid eius modi facisfacis eius modi e , non modo talem adulescentem sed in ea causa in qua te vindicem coniurationis velis esse vehementer admiror.

sed reprehendo tamen illud maxime quod isto ingenio et prudentia praeditus causam rei publicae non tenes, qui arbitrere plebi Romanae res eas non probari quas me consule omnes boni pro communi salutecomm. salute c, Lag. 9: salute comm. cett. gesserunt. ecquem et quem codd.: corr. ed. Crat. tu horum qui adsuntadsunt bχc: assunt cett. , quibus te contra ipsorum voluntatem venditabas, aut tam sceleratum statuis fuisse ut haec omniaomnia omni T: om. e perire volueritvolueritfort. se salvo voluerit (colon numero caret), aut tam miserum ut et se perire cuperet et nihil haberet quod salvum esse vellet? an vero clarissimum virum generis vestri ac nominis nemo reprehendit, qui filium suum vita privavit ut in ceterosceteros e, Schol.: ceteris cett. firmaret imperium; tu rem publicam reprehendis, quae domesticos hostis, ne ab eisiis k: his cett. ipsa necaretur, necavit?

itaque attendeattende Te: attende iam cett. , Torquate, quam ego defugiam auctoritatem consulatus mei! maxima voce ut omnes exaudire possint dico semperque dicam. adeste adeste Teπ : adestote cett. omnes animis, QuiritesQuirites scripsi: qui adestis (corpore add. p. mg., corporibus add. ς mg., b1k) codd.: qui adstatis Reid (nota q~ turbas dedit, cf. Phil. iv. 1), quorum ego frequentia magno opere laetor; erigite mentis aurisque vestras et me de invidiosis rebus, ut ille putat, dicentem attendite! ego consul, cum exercitus perditorum civium clandestino scelere conflatus crudelissimum et luctuosissimum exitium patriae comparasset, cum ad occasum interitumque rei publicae Catilina in castris, in his autem templis atqueatque ac e tectis dux Lentulus esset constitutus, meis consiliis, meis laboribus, mei capitis periculis, sine tumultu, sine dilectudilectu eπ : delectu cett. , sine armis, sine exercitu, quinque hominibus comprehensis atque confessisconfessis Teaπ : confossis cett. incensione urbem, internicione civis, vastitate Italiam, interitu rem publicam liberavi; ego vitam omnium civium, statum orbis terrae, urbem hanc denique, sedem omnium nostrum, arcem regum ac nationum exterarum, lumen gentium, domicilium imperi, quinque hominum amentium ac perditorum poena redemi.

an me existimasti haec iniuratum in iudicio non esse dicturum quae iuratus in maxima contione dixissem? atque etiam illud addam, ne qui forte incipiat improbus subito te amare, Torquate, et aliquid sperare de te, atque ut idemut id Reid omnes exaudiant clarissima voce dicam. harum omnium rerum quas ego in consulatu pro salute rei publicaesalute rei p. Te: communi salute ς: salute agχc: salute communi bpk suscepi atqueatque Teg: et cett. gessi L. ille Torquatus, cum esset meus contubernalis in consulatuin consulatu e: post consulatu colon pro salute ... consulatu repetit T: in consulatu cum signifer esset iuventutis cett. atque etiam in praetura fuisset, cum princeps, cum auctor, cum signifer esset iuventutiscum princeps ... iuventutis post exstitit hab. codd.: huc transtuli , actoractor Orelli: auctor codd. (cf. Sest. 61), adiutor, particeps exstitit; parens eius, homo amantissimus patriae, maximi animi, summi consili, singularis constantiae, cum esset aeger, tamen omnibus rebus illis interfuit, nusquamnusquam Te: numquam cett. est a me digressus, studio, consilio, auctoritate unus adiuvit plurimum, cum infirmitatem corporis animi virtutevirtute animi e superaret.

videsne ut eripiam te ex improborum subita gratia et reconciliem bonis omnibus? qui te et diligunt et retinent retinebuntque semper nec, si a me forteforte a me eπ desciveris, idcirco te a se et a re publica et a tuatua sua Teaπgb1 dignitate deficere patientur. sed iam redeo ad causam atque hoc vos, iudices, testor: mihi de memet ipso tam multa dicendi necessitas quaedam imposita est ab illo. nam si Torquatus Sullam solum accusasset, ego quoque hoc tempore nihil aliud agerem nisi eum qui accusatus esset defenderem; sed cum ille tota illa orationeorat. illa e in me esset invectus et cum, ut initiout initio Te: initio ut cett. dixi, defensionem meam spoliare auctoritatespoliare auct Te: auct. spoliare cett. voluisset, etiam si dolor meusmeus dolor e: dolor me meus Orelli respondere non cogeret, tamen ipsa causa hanc a me orationem flagitavissetflagitavisset Teπ : flagitasset cett. .

abab ec2, Schol.: om. cett. Allobrogibus nominatum Sullam esse dicis. quis negat? sed legesed lege TEe: Sullae cett. indiciumindic. Taχc: iudic. cett. et vide quem ad modum nominatus sit. L. Cassium dixerunt commemorasse cum ceteris Autronium secum facere. quaero num Sullam dixerit Cassius. nusquam. sese aiunt quaesisse de Cassio quid Sulla sentiret. videte diligentiam Gallorum; qui vitam hominum naturamque non nossent ac tantum audissentaudivissent e eos pari calamitate esse, quaesiverunt essentne eademesse quaesiverunt essentne eadem TEeπ : qui fuerant (-unt a) esse (-ent a) in eodem cett. voluntate. quid tum Cassius? si respondisset idem sentire et secum facere Sullam, tamen mihi non videretur in hunc id criminosum esse debere. quid ita? quia, qui barbaros homines ad bellum impelleret, non debebat minuere illorum suspicionem et purgare eos de quibus illi aliquid suspicari viderentursuspicari viderentur TEe: suspicarentur cett. .

non respondit tamen una facere Sullam. etenim esset absurdum, cum ceteros sua sponte nominasset, mentionem facere SullaeSullae ante nullam hab. e, ς mg., ante facere T: om. cett. nullam nisi admonitum et interrogatum; nisi forte veri simile est P. Sullae nomen in memoria Cassio non fuisse. si nobilitas hominis, si adflictaafflicta eb1c2k, p mg.: afflata cett. fortuna, si reliquiae pristinae dignitatis non tam inlustres fuissent, tamen Autroni commemoratio memoriam Sullae rettulisset; etiam, ut arbitror, cum auctoritates principum coniurationis ad incitandos animos Allobrogum conligeret Cassius, et cum sciret exteras nationes maxime nobilitate moveri, non prius Autronium quam Sullam nominavissetnominavisset Te: nominasset cett. .

iam vero illud minime probariminime probari e: probari minime cett. potest, Gallos Autronio nominato putasse propter calamitatis similitudinem sibi aliquid de Sulla esse quaerendum, Cassio, si hic esset in eodem scelere, ne cum appellasset quidem Autronium, huius in mentem venire potuisse. sed tamen quidquid quod T responditresponderit Tg de Sulla Cassius? se nescire certum. 'non purgat,' inquit. dixi antea: ne si argueret quidem tum denique, cum esset interrogatus, id mihimihi om. e criminosum videretur.

sed ego in iudiciis et inet in Te: et cett. quaestionibusin quaestionibus et indiciis Schol. non hoc quaerendum arbitror, num purgetur aliquisaliqui Schol. , sedsed ς, Schol.: et cett. num arguatur. etenim cum se negatse negat Teπ : negat se cett. scire Cassius, utrum sublevat Sullam an satis probat se nescire? 'sublevat apud Gallos.' quid ita? 'ne indicent.' quid quod Te ? si periculum esse putasset ne illi umquam indicarent, de sese om. e ipseipse T, Ernesti: ipso cett. confessus esset? 'nesciit nescit T videlicet Taπ : om. e: iudices cett. videlicet.' credo celatum esse Cassium de Sulla uno; nam de ceteris certe sciebat; etenimetenim Teaπ : et ea cett. domi eius pleraque conflata esse constabat. qui qui quia Madvig negare noluit esse in eo numero Sullam quo plus spei Gallis daret, dicere autem falsum non ausus est, sese π: om. cett. (post nescire suppl. Lambinus) nescire dixit. atque atque Teaπb1: atqui cett. hoc perspicuum est, cum is qui de omnibus scierit de Sulla se scire negarit, eandem vim esseesse vim ec negationis huius quam siquam tum si c2 extra coniurationem hunc esse se scire dixisset. nam cuius scientiam de omnibus constat fuisse, eius ignoratio de aliquo purgatio debet videri. sed iam non quaero purgetne Cassius Sullam; illud mihi tantum satis est contra Sullam nihil esse in indicioindicio Te: iudicio cett. .

exclusus hac criminatione Torquatus rursus in me inruit, me accusat; ait me aliter ac dictum sitsit Te, Schol.: est cett. in tabulas publicas rettulisse. O di immortales!—vobis enim tribuotribuo T: tribuam cett. quae vestra sunt, nec vero possum meo tantumtantum meo e ingenio dare ut tot res tantas, tam varias, tam repentinas in illa turbulentissima tempestate rei publicae mea sponte dispexerimdispex. eaςb2k: despex. cett. —vos profecto animum meum tum conservandae patriae cupiditate incendistis, vos me ab omnibus ceteris cogitationibus ad unam salutem rei publicae convertistisconvertistis Te: contulistis cett. , vos denique in tantis tenebris erroris et inscientiae clarissimum lumen menti meae praetulistismenti meae praetul. Te: praetul. menti meae cett. .

vidi ego hoc, iudicesiudices vidi Ta: om. e , nisi recenti memoria senatus auctoritatem huius indici monumentis publicis testatus essem, fore ut aliquando non Torquatus neque Torquati quispiam similis—nam id me multum fefellit—sed ut aliquis patrimonipatrimonii Te, Schol.: patrimonio cett. naufragus, inimicus oti, bonorum hostis, aliter indicataindic. Ta: iudic. cett. haec esse diceret, quo facilius vento aliquo in optimum quemque excitato posset in malis rei publicae portum aliquemaliquem hoc loco hab. Tec, post malorum cett. suorum malorum invenire. itaque introductis in senatum indicibus constituiinstitui Schol. senatores qui omnia indicum dicta, interrogata, responsa perscriberent.