hanc autem Cethego cum ceteris controversiam fuisse dixerunt quod Lentulo et aliis Saturnalibus caedem fieri atque urbem incendi placeret, Cethego nimium id longum videreturvideretur tx: videri cett. . ac ne longum sit, Quirites, tabellas proferri iussimus quae a quoque dicebantur datae. primo primum αγ ostendimus Cethego: signumCethego: signum Müller (ita AVo): Cethego signum: cett. cognovit. nos linumlinum lignum Vhαγ incidimus; legimus. erat scriptum ipsius manu Allobrogum senatui et populo sese quae eorum legatis confirmasset facturum esse; orare ut item illi facerent quae sibi eorum legati recepissentrecepissent Muretus: praecepissent codd. . tum Cethegus, qui paulo ante aliquid tamen de gladiis ac sicis quae apud ipsum erant deprehensadeprehensae ux respondisset dixissetque se semper bonorum ferramentorum studiosum fuisse, recitatis litteris debilitatus atque abiectus conscientiaconscientia convictus hαγ repente conticuit. introductus introductus est αγ Statilius cognovit et signum et manum suam. recitatae sunt tabellae in eandem fere sententiam; confessus est. tum ostendi tabellas Lentulo et quaesivi cognosceretne signum. adnuit. ‘est vero’ inquam ‘notum quidemquidem om. Votx, ante notum hab. h1 signum, imago avi tui, clarissimi viri, qui amavit unice patriam et civis suos; quae quidem te a tanto scelere etiam muta revocare debuit.’

leguntur eadem ratione ad senatum Allobrogum populumque litterae. si quid de his rebus dicere vellet, feci potestatem. atque ille primo quidem negavit; post autem aliquanto, toto iam indicio exposito atque edito, surrexit, quaesivit a Gallis quid sibi esset cum eis, quam ob rem domum suam venissent, itemque aitem a a Volturcio. qui cum illi breviter constanterque respondissent per quem ad eum quotiensque venissent, quaesissentque ab eo nihilne secum esset de fatisfatis x: fastis cett. Sibyllinis locutus, tum ille subito scelere demens quanta conscientiae vis esset ostendit. nam, cum id posset infitiari, repente praeter opinionem omnium confessus est. ita eum non modo ingenium illud et dicendi exercitatio qua semper valuit sed etiam propter vim sceleris manifesti atque deprehensi impudentia qua superabat omnis improbitasque defecit.

Volturcius vero subito litteras proferri atque aperiri iubet quas sibi a Lentulo ad Catilinam datas esse dicebat. atque ibi vehementissime perturbatus Lentulus tamen et signum et manum suam cognovit. erant autemautem scriptae htux sine nomine, sed ita: ‘quis quis abho: qui cett. sim scies ex eo quem ad te misi. cura ut vir sis et cogita quem in locum sis progressus. vide ecquidvide ecquid Halm: vide et quid αβ o: et vide quid htux tibi iam sit necesse et cura ut omnium tibi auxilia adiungas, etiam infimorum.’ Gabinius deinde introductus, cum primo impudenter respondere coepisset, ad extremum nihil ex eis quae Galli insimulabant negavit.

ac mihi quidem, Quirites, cum illa certissima visa sunt argumenta atque indicia sceleris, tabellae, signa, manus, denique unius cuiusque confessio, tum multo certiora illa, color, oculi, voltus, taciturnitas. sic enim obstupuerant, sic terram intuebantur, sic furtim non numquam inter sese aspiciebant ut non iam ab aliis indicariindicare se ipsi ipsi a se tux sed indicare se ipsi viderentur. indiciis expositis atque editis, QuiritesQuirites om. ao , senatum consului de summa re publicare p. rei p. h: rei p. salute αγ quid fieri placeret. Dictae sunt a principibus acerrimae ac fortissimae sententiae, quas senatus sine ulla varietate est secutus. et quoniam nondum est perscriptum senatus consultum, ex memoria vobis, Quirites, quid senatus censuerit exponam.

primum mihi gratiae verbis amplissimis aguntur, quod virtute, consilio, providentia mea res publica maximis periculis sit liberata. deinde L.Lucius Flaccus et C.Gaius Pomptinus praetores, quod eorum opera forti fidelique usus essem, merito ac iure laudantur. atque etiam viro forti, conlegae meo, laus impertitur, quod eos qui huius coniurationis participes fuissent a suis et a rei publicae consiliis removisset. atque ita censuerunt ut P.Publius Lentulus, cum se praetura abdicasset, in custodiam traderetur; itemque uti C.Gaius Cethegus, L.Lucius Statilius, P.Publius Gabinius quiqui hαγ : om. αβ omnes praesentes erant in custodiam traderentur; atque idem hoc decretum est in L.Lucium Cassium qui sibi procurationem incendendae urbis depoposcerat, in M.Marcum Ceparium cui ad sollicitandos pastores Apuliam attributam esse erat indicatum, in P.Publium Furium qui est ex eis coloniscolonis l: coloniis cett. quosquos Naugerius: quas mei Faesulas L.Lucius Sulla deduxit, in Q.Quintum AnniumAnnium Halm (cf. Sall. Cat. 50): Manlium codd.: Magium Sylvius (cp. Fam. iv. 12, 2) Chilonem qui una cum hoc Furio semper erat in hac Allobrogum sollicitatione versatus, in P.Publium Umbrenum, libertinum hominem, a quo primum Gallos ad Gabinium perductos esse constabat. atque ea lenitate senatus est usus, Quirites, ut ex tanta coniuratione tantaque hac multitudine domesticorum hostium novem hominum perditissimorum poena re publica conservata reliquorum mentis sanari posse arbitraretur.

atque etiam supplicatio dis immortalibus pro singulari eorum merito meo nomine decreta est, quod mihi primum post hanc urbem conditam togato contigit, et his decreta verbis estest, Quirites, quod tx : ‘quod urbem incendiis, caede civis, Italiam bello liberassem.’ quae supplicatio si cum ceteris supplicationibussupplicationibus mei: del. Halm conferatur, hoc interest, quod ceterae bene gestagestae (-e a) Val1, haec una conservata re publicarei p. C constituta est. atque illud quod faciendum primum fuit factum atque transactum est. nam P.Publius Lentulus, quamquam patefactispatefacta a: patefacta re coni. Halm indiciis, confessionibuset confessionibus hαγ suis, iudicio senatus non modo praetoris ius verum etiam civis amiserat, tamen magistratu se abdicavit, ut quae religio C.Gaio Mario, clarissimo viro, non fuerat quo minus C.Gaium C. tux: om. cett. Glauciam de quo nihil nominatim erat decretum praetorem occideret, ea nos religione in privato P.Publio Lentulo puniendo liberaremur.