qua re invidia remota quam dies mitigavit, oratio mea deprecata est, vestra fides atque aequitas a veritatis disceptatione reiecit, quid est praeterea quod in causa relinquatur? versatam esseesse om. a in iudicio pecuniam constat; ea quaeritur unde profecta sit, ab accusatore an aban ab an a s: an t reo. dicit accusatordicit accusator Sa: accusator dicit Mm haec: 'primum gravissimis criminibus accusabam, ut nihil opus esset pecunia; deinde condemnatum adducebam, ut ne eripi quidem pecunia posset; postremo, etiam si absolutus fuissetfuisset Sa: esset Mm, mearum tamen omnium fortunarum status incolumis maneret.' quid contra reus? 'primum ipsamipsam Mm: iam aa multitudinem criminum et atrocitatemcriminum et atroc. Sa: et atroc. criminum Mm pertimescebam; deinde Fabriciis propter conscientiam mei sceleris condemnatis me esse condemnatum sentiebam: postremo in eum casum veneram ut omnis mearum fortunarum status unius iudici periculo contineretur.omnes... continerentur s'

age, quoniam corrumpendi iudici causas ille multas et gravis habuit, hic nullam, profectio ipsius pecuniae requiratur. confecit tabulas diligentissime Cluentius. haec autem res habet hoc certe ut nihil possit neque additum neque detractum de re familiari latere. Anni sunt octo cum ista causa in ista meditatione versatur, cum omnia quae ad eam rem pertinent et ex huius et ex aliorum tabulis agitatisagitatis Sbya: agitis Ms, tractatis, inquiritis, cum interea Cluentianae pecuniae vestigium nullum invenitis. quid? AlbianaAbbiana Sy2s pecunia vestigiisne nobis odoranda est an ad ipsum cubile vobis ducibusducibus Mm: iudicibus SBa: indicibus Nettleship venire possumus? tenentur uno in loco HS dcxldcxlMm: XXXX Sa (add. milia Ss), tenentur apud hominem audacissimum, tenentur apud iudicem; quid voltis amplius?

at enim Staienus non fuit ab Oppianico sed a Cluentio ad iudicium corrumpendum constitutus. cur eumeum Sb2ya: enim Mb1s, cum in consilium iretur, Cluentius et Cannutius abesse patiebantur? cur, cumcur cum Sb2ya: cum Mb1s in consilium mittebant, Staienum iudicem cuicui Mm: cui quod as: quod t: qui Classen pecuniam dederant non requirebantrequirebant (-bantur M) Mm: quaerebant as? Oppianicus querebatur, Quinctius flagitabat; sine Staieno ne in consilium iretur tribunicia potestate effectumeffectum Sb2y11a: perfectum Mm: confectum y2 est. at condemnavitcondemnavit aa: damnavit Mm. hanc enim condemnationem dederat obsidem Bulbo et ceteris ut destitutus ab Oppianico videretur. qua re si istinc causa corrumpendi iudici, siiudicii si b2a: iudicii Mm istinc pecunia, istinc Staienus, istinc denique omnis fraus et audacia est, hinc pudor, honesta vitavita Sa: vita et Mm, nulla suspicio pecuniae, nulla corrumpendi iudici causa, patiminipatiamini t veritate patefacta atque omni errore sublato eo transire illius turpitudinis infamiam ubi cetera maleficia consistuntconsistunt aa: consistant Mm, ab eo invidiam discedere aliquando ad quem numquam accessisse culpam videtis.

at enim pecuniam Staieno dedit Oppianicus non ad corrumpendum iudicium sed ad conciliationemconciliationis (reconc. y2) gratiam aa gratiae. Tene hoc, Atti, dicere, tali prudentia, etiam usu atque exercitatione praeditum! sapientissimum esse dicunt eum cui quod opus sit ipsi veniat in mentem; proxime accedere illum qui alterius bene inventis obtemperet. in stultitia contra est. minus enim stultus est is cui nihil in mentem venit quam ille qui quod stulte alteri venit in mentem comprobat. itaIta scripsi: istam codd.: conciliationem gratiae add. Mm: conciliationis (reconc. y2) gratiam add. aa: ego delevi Staienus tum recenti re, cum faucibus premeretur — sive ultrosive ultro scripsi: iutro hab. S ante dedit: om. Mma excogitavit sive, ut homines tum loquebantur, a P.Publio Cethego admonitus estest Kayser: om. Mma — istam dedit conciliationisconciliationis gratiae Manutius et gratiae fabulamistam... fabulam om. a: del. Baiter (cf. Zielinski p. 200).

nam fuisse hunc tumtum Sa: om. Mm hominum sermonem recordari potestis, Cethegum, quod hominem odisset et quod eius improbitatem versari in re publica nollet et quod videret eum qui se ab reo pecuniam, cum iudex esset, clam atque extra ordinem accepisse confessus esset, salvum esse non posse, minus ei fidele consilium dedisse. in hoc si improbus Cethegus fuitfuisset aa, videtur mihi adversarium removere voluisse; sin erat eius modi causa ut Staienus nummos se accepisse negare non posset, nihil autem erat periculosius nec turpius quam ad quam rem accepisset confiteri, non est consilium Cethegi reprendendum.

verum alia causa tum Staieni fuitfuit om. Sa, alia nunc, Atti, tua est. ille cum re premeretur, quodcumque diceret, honestius diceret quam si quod erat factum fateretur; te vero illud idem quod tum explosum et eiectum est nunc rettulisseretulisse (rei tul- M) Mb1s: re intulisse y: detulisse b2a demiror. qui enim poterat tum in gratiam redire cum Oppianico Cluentius, qui cum matre? haerebatmatre habebat simultates aa in tabulis publicis reus et accusator; condemnati erant Fabricii; nec elabi alio accusatore poterat Albius nec sine ignominia calumniae relinquere accusationem CluentiusCluentius poterat b2sy2a vero scripsi: ut Mm: iis b2ya: is Baiter.

an vero praevaricaretur? namnam b1, Pantagathus: iam Mb2sya id quoque ad corrumpendum iudicium pertinet. sed quidquod Sa opus erat ad eam rem iudice sequestre? et omnino quam ob rem tota ista res per Staienum potius, hominem ab utroque alienissimum, sordidissimum, turpissimum, quam per bonum aliquem virum ageretur et amicum necessariumque communem? sed quid ego haec pluribus quasi de re obscura disputodisputo aa, cum ipsa pecunia quae Staieno data est numero ac summa sua non modo quanta fuerit sed etiam ad quam rem fuerit ostendat? Sedecim dico iudices ut Oppianicus absolveretur corrumpendos fuisse; ad Staienum dcxldcxls: sexcenta et (om. et Sa) quadraginta cett. milia nummumnummum om. a esse delata. si, ut tu dicis, gratiae conciliandae causa, quadraginta istorum accessio milium quid valet? si, ut nos dicimus, ut quadragena milia nummum sedecim iudicibus darentur, non Archimedes melius potuit discriberediscribere Kayser: describere Mma.

at enim iudicia facta permulta sunt a Cluentio iudicium esse corruptum. immo vero ante hoc tempus omnino ista ipsa res suo nomine in iudicium numquam est vocata. ita multum agitata, ita diu iactata ista resista res del. Garatoni est ut hodierno die primum causa illa defensa sit, hodierno die primum veritas vocem contra invidiam his iudicibus freta miserit. verum tamen ista multaista multa Sba: multa ista Mmy iudicia quae sunt? ego enim me ad omnia confirmavi et sic paravi ut docerem quae facta postea iudicia de illo iudicio dicerentur, partim ruinae similiora autaut partim autem b2y2a (? S) tempestati quam iudicio et disceptationi fuissesimilis fuisse Ss1, partim nihil contra habitum valere, partim etiam pro hoc esse, partim esse eius modi ut neque appellata umquam iudicia sint neque existimata.

hic ego magis ut consuetudinem servem quam quod vos non vestra hoc sponte faciatis, petam a vobis ut me, dum de his singulis disputo, iudicesiudices Garatoni: iudiciis Mma, attente audiatis. condemnatus est C.Gaius Iunius qui ei quaestioni praefuerat; adde etiam illud, si placet: tum est condemnatus cum esset iudex quaestionis. non modo causae sed ne legi quidem quicquam per tribunum plebis laxamenti datum est. quo tempore illum a quaestione ad nullum aliud rei publicae munus abduci licebat, eo tempore ad quaestionem ipse abreptus est. at quam quaestionemad quam quaestionem abreptus est Ss? voltus enim vestri, iudices, me invitant ut quae reticenda putaramputaram Manutius: putarem Mma libeatlibeat Mm: iubeant b2y2a (? S) iam libere dicere.

quid? illa tandem quaestio aut disceptatio aut iudicium fuit? putabo fuisse. dicat qui volt hodie de illo populo concitato, cui tum populotum populo Sa: tum Mm mos gestus est, qua de re Iunius causam dixerit; quemcumque rogaverisrogaveris aa: rogaris Mm, hoc respondebit, quod pecuniam acceperit, quod innocentem circumvenerit. est haec opinio. at, si ita esset, hac lege accusatum fuissefuisse My: esse bs: om. a oportuit qua accusatur habitus. at ipse ea lege quaerebat. paucos dies exspectassetrespectasset S Quinctius. at neque privatus accusare nec sedata iamiam om. Sa invidia volebat. videtis igitur non in causa sed in tempore ac potestate spem omnem accusatoris fuisse.

multam petivit. qua lege? quod in legem non iurassetiura essent a (? S), quae res nemini umquam fraudi fuit, et quod C.Gaius Verres, praetor urbanus, homo sanctus et diligens, subsortitionem eius in eo codice non haberet qui tum interlitus proferebatur. his de causis C.Gaius Iunius condemnatus est, iudices, levissimis et infirmissimis, quas omnino in iudicium adferri non oportuit. itaque oppressus est non causa sed tempore.

hoc vos Cluentio iudicium putatis obesse oportere? quam ob causam? si ex lege subsortitus non erat Iunius aut si in aliquamaliquam Sa: om. Mm legem aliquando non iuraverat, idcirco illius damnatione aliquid de Cluentio iudicabatur? 'non' inquit; 'sed ille idcirco illisillis PSa: his Mm legibus condemnatus est, quod contra aliamaliam aeliam as legem commiserat.' qui hoc confitentur, possunt idemiidem (idem) illud Psa: illud idem Mby illud iudicium fuisse defendere? 'ergo' inquit 'idcircoinquit idcirco PSa: idcirco inquit Mm infestus tum populus Romanuspopulus Rom. Sa: PR. Py1: praetor Mb1s: tr. pl. b2y2 fuit C.Gaio Iuniofuit C. Iunio P: Iunio fuit Mma, quod illud iudicium corruptum per eum putabatur.' num igitur hoc tempore causa mutata est? num alia res, alia ratio illius iudici, alia naturanatura om. P totius negoti nunc est ac tum fuit? non opinor ex eis rebus quae gestae sunt rem ullam potuisse mutari.

quid ergo est causae quod nunc nostra defensio audiatur tanto silentio, tumtum (cum s) Sa: tunc Mm Iunio defendendi sui potestas erepta sit? quia tum in causa nihil erat praeter invidiam, errorem, suspicionem, contiones cotidianas seditioseseditiones a ac populariter concitatas. accusabat tribunus plebis idem in contionibus, idem ad subsellia; ad iudicium non modo de contione sed etiam cum ipsa contione veniebat. gradus illi Aurelii tum novi quasi pro theatro illi iudicio aedificati videbantur; quos ubi accusator concitatis hominibus complerat, non modo dicendi ab reo sed ne surgendi quidem potestas erat.

nuper apud C.Gaium OrchiviumC. Orchivium Sa: Corchium P: C. Orchinium Mm ab SMb1y: a b2ss, conlegam meum, locus ab iudicibus Fausto Sullae de pecuniis residuisresiduis Mm: repetundis aBa non est constitutus, non quoquo Mma, Nonius p. 10. 25: quod P, Priscian. (K. ii. 280) illi aut exlegem esse Sullamesse Sullam arbitrantur Priscian. aut causam pecuniae publicae contemptam atqueatque om. P abiectam putarentputarunt Nonius, sed quod accusante tribuno plebis condicione aequa disceptari posseposse Ms: p. S: posse publice b: posse p. r. y1: posse publice non y2: publice a non putaveruntputarunt a. quid conferam? Sullamne cum Iunio, an hunc tribunum plebis cum Quinctio, an vero tempus cum tempore? Sulla maximis opibus, cognatis, adfinibus, necessariis, clientibus plurimis, haec autem apud Iunium parva et infirma et ipsius labore quaesita atque conlecta; hic tribunus plebis modestus, pudenspudens cod. Graevii: prudens Mma, non modo non seditiosus sed etiam seditiosis adversarius, ille autem acerbus, criminosus, popularis homo ac turbulentus; tempus hoc tranquillum atque placatumplacatum Sa: pacatum PMm, illud omnibus invidiae tempestatibus concitatum. quae cum ita essent, in Fausto tamen illi iudicesilli iudices om. s statuerunt iniqua condicione reum causam dicere, cum adversario eius ad ius accusationis summa vis potestatis accederet.

quam quidem rationem vos, iudices, diligenter pro vestra sapientia et humanitateet humanitate om. Sba cogitare et penitus perspicere debetis, quid mali, quantum periculi uni cuique nostrumvestrum Sb1a inferre possit vis tribunicia, conflata praesertim invidia et contionibus seditiose concitatis. optimis hercule temporibus, tum cum homines se non iactatione populari sed dignitate atque innocentia tuebantur, tamen nec P.Publius PopiliusP. Sylvius: L. Sa: C. Mby: Sex. s nequeneque Sa: nec Mm Q.Quintus Metellus, clarissimi viri atque amplissimiviri atque ampliss. Sa: atque ampliss. viri Mm, vim tribuniciam sustinere potuerunt, nedum his temporibus, his moribus, his magistratibus sine vestra sapientia ac sine iudiciorum remediis salvi esse possimus.

non fuit illud igiturillud igitur Sa: igitur illud Mm iudicium iudici simile, iudices, non fuit, in quo non modus ullus est adhibitusullus est adhibitus aa: est habitus Mm, non mos consuetudoque servata, non causa defensa; vis illa fuit et, ut saepe iam dixi, ruina quaedam atque tempestas et quidvis potius quam iudicium aut disceptatio aut quaestio. quod si quis est qui illud iudicium fuisse arbitreturarbitretur s: arbitraretur Mby et qui his rebus iudicatis standum putet, is tamen hanc causam ab illa debet seiungere. ab illo enim, sive quod in legem non iurasset sive quod exex e a lege subsortitus iudicemiudicem del. Garatoni non esset, multa petita esse dicitur; Cluenti autem ratio cum illis legibus quibus a Iunio multa petita est nulla potest ex parteex causa parte S esse coniuncta.

at enimenim Sa: om. Mm etiam Bulbus est condemnatus. adde 'maiestatis,' ut intellegas hoc iudicium cum illo non esse coniunctum. at est hoc illi crimen obiectum. fateor, sed etiam legionem esse ab eo sollicitatam in Illyrico C.Gaii CosconiCoscinii S litteris et multorum testimoniis planum factum est, quod crimen erat proprium illius quaestionis et quae res lege maiestatis tenebatur. at hoc obfuit eiei om. S maxime. iam ista divinatio est; qua si uti licet, vide ne mea coniectura multo sit verior. ego enim sic arbitror, Bulbum, quod homo nequam, turpis, improbus, multis flagitiis contaminatus in iudicium sit adductus, idcirco facilius esse damnatum. tu mihi ex tota causa Bulbi quod tibi commodum est eligis ut id esse secutos iudices dicas.

quapropter hoc Bulbi iudicium non plus huic obesse causae debet quam illa quae commemorata sunt ab accusatore duo iudicia P.Publii Popili et Ti.Tiberii GuttaeTi. a, Quintil. v. 10. 108: T. Mm, qui causam de ambitu dixerunt, quidixerunt qui dixerunt, quia Nettleship: dixerunt. Quid? Peterson accusati sunt ab eis qui erant ipsi ambitus condemnati; quos ego non idcirco esse arbitror in integrum restitutos quod planum fecerint illos ob rem iudicandam pecuniam accepisse sed quod iudicibus probarintprobarint Mbs: probaverint ya, cumcum quod s, ed. V in eodem genere in quo ipsi offendissent alios reprendissent, se ad praemia legis venire oportere. quapropter neminem dubitare existimo quin illa damnatio ambitus nulla ex parte cum causa Cluenti vestroque iudicio coniuncta esse possit.

quid quod Staienus est condemnatus? non dico hoc tempore, iudices, id quod nescio an dici oporteat, illum maiestatis esse condemnatumcondemnatum Sa: damnatum Mm; non recito testimonia hominum honestissimorum quae in Staienum sunt dicta ab eis qui Mam. AemilioMam. Aemilio Manutius (consul erat A. V. C. 677): M. Aemilio Mma, clarissimo viro, legati et praefecti et tribuni militares fuerunt; quorum testimoniis planum factum est maxime eius opera, cum quaestor esset, in exercitu seditionem esse conflatam; ne illa quidem testimonia recito quae dicta sunt de HS dcdcMm: xxxxaa quae ille, cum accepisset nomine iudici Safiniani, sicut inin om. Sa Oppianici iudicio postea, reticuitreticuit Sb1y2a: retinuit cett. atque suppressitrepressit S.

omitto et haec et alia permulta quae illoin illo coni. Müller (cf. §99) iudicio in Staienum dicta sunt; hoc dico, eandem tum fuisse P.Publio et L.Lucio Cominiis, equitibus Romanis, honestishonestis Sb2a: honestissimis Mm hominibus et disertis, controversiam cum Staieno quem accusabant quae nunc mihi estest Mm: sit Sa cum Attio. Cominii dicebant idem quod ego dico, Staienum ab Oppianico pecuniam accepisse ut iudicium corrumperet; Staienus conciliandae gratiae causa sese om. Sa accepisse dicebat.