tum vero illa iudicia senatoria non falsa invidia sed vera atque insigni turpitudine notata atque operta dedecore et infamia defensioni locum nullum reliquissent. quid enim tandem illi iudices responderent, si qui ab eis quaereret: 'Condemnastis Scamandrum, quo crimine?' 'nempe quod habitum per servum medici veneno necare voluisset.voluit. Ecquid Madvig' 'quid habiti morte Scamander consequebatur?' 'nihil, sed administer erat Oppianici.' 'et condemnastis C.Gaium Fabricium, quid ita?et aa: om. Mm' 'quia, cum ipse familiarissime Oppianico usus, libertus autem eius in maleficio deprensus esset, illum expertem eius consili fuisse non probabatur.' si igitur ipsum Oppianicum bis suis iudiciis condemnatum absolvissent, quis tantam turpitudinem iudiciorum, quis tantam inconstantiam rerum iudicatarum, quis tantam libidinem iudicum ferre potuisset?

quod si hoc videtis quod iam hac omni oratione patefactum est, illo iudicio reum condemnari, praesertim ab isdem iudicibus qui duo praeiudicia fecissent, necesse fuisse, simul illud videatis necesse est, nullam accusatoriaccusatoris Sa causam esseesse causam Sa potuisse cur iudicium vellet corrumpere. quaero enim dede Ss: abs cett. te, T.Tite AttiAtti Acci s (duplici t hoc nomen scriptum est in P §147, in S §§149, 150, in B §149), relictis iam ceteris argumentis omnibus, num Fabricios quoque innocentis condemnatos existimes, num etiam illa iudicia pecunia corrupta esse dicas, quibus inin aa: om. Mm iudiciis alter a Staieno solo absolutus est, alter etiam ipse se condemnavit. age, si nocentesages innocentis Sa, cuius malefici? num quid praeter venenum quaesitum quo habitus necaretur obiectum est? num quid aliud in illis iudiciis versatum est praeter hasce insidias habito ab Oppianico per FabriciumFabricium Sa: Fabricios Mm factas? nihil, nihil, inquaminquam sa: unquam Mby exstat memoria Sa: exstant memoriae Mm, aliud, iudices, reperietis. exstat memoria, sunt tabulae publicae; redargue me, si mentior; testium dicta recita, doce in illorum iudiciis quid praeter hoc venenum Oppianici non modo in criminis sed in male dicti locolocum Sa sit obiectum.

multa dici possunt qua re ita necesse fuerit iudicari, sed ego occurram exspectationi vestrae, iudices. nam etsietsi aa: si Mm a vobis sic audior ut numquam benignius neque attentius quemquam auditum putem, tamen vocat me alio iam dudum tacita vestra exspectatio quae mihi obloqui videtur: 'quid ergo? negasne illud iudicium esse corruptum?corruptum esse Sa (contra Quintil. ix. 2. 51)' non nego, sed ab hoc corruptum non esse confirmo. 'A quo igitur est corruptum?' opinor, primum, si incertum fuisset quisnam exitus illius iudici futurus esset, veri similius tamen esset eum potius corrupisse qui metuisset ne ipse condemnaretur quam illumille a qui veritus esset ne alter absolveretur; deinde, cum esset nonnon Sa: nemini Mm dubium quid iudicari necesse esset, eum certe potius qui sibi aliquaaliqua M: alia ma ratione diffideret quam eum qui omni ratione confideret; postremo certe potius illum qui bis apud eos iudices offendisset quam eum qui bis causambis causam Sa: bis causam iis (his b) Mby: bis iis causam s, Baiter probavisset.

Vnum quidem certe nemo erit tam inimicusinimicus aa, Quintil. v. 10. 68, Rufinian. Rhet. M. p. 42: iniquus Mm Cluentio qui mihi non concedat, si constet corruptum illud esse iudiciumiudicium esse Sa (contra Quintil.), aut ab habito aut ab Oppianico esse corruptum; si doceo non ab habito, vinco ab Oppianico; si ostendo ab Oppianicoab Oppianico om. Sb2a, purgo habitum. qua re, etsi satis docui rationem nullam huic corrumpendi iudiciiudicii b2y2a: om. Mm fuisse, ex quo intellegitur ab Oppianico esse corruptum, tamen de illo ipso separatim cognoscite. atque ego illa non argumentabor quae sunt gravia vehementer, eum corrupisse qui in periculo fuerit, eum qui metuerit, eum qui spem salutis in alia ratione non habuerit, eum qui semper singulari fuerit audacia. multa sunt eius modi; verum cum habeamhabes Sa rem non dubiam sed apertam atque manifestam, enumeratio singulorum argumentorum non est necessaria.

dicoC.Gaio Aelio Staieno iudici pecuniam grandem Statium Albium ad corrumpendum iudicium dedisse. num quis negat? te, Oppianice, appelloOppianice, appello Sa: appello, Oppianice Mm, te, T.Tite AttiT. om. Sa, quorum alter eloquentia damnationem illam, alter tacita pietate deplorat; audete negare ab Oppianico Staieno iudici pecuniam datam, negatenegate semel hab. a, negate, inquam, meomeo Sb1a: in eo cett. loco. quid tacetis? anan Sa: at Mm negare non potestis quod repetistis, quod confessi estis, quod abstulistis? quo tandem igitur ore mentionem corrupti iudici facitis, cum ab ista parte iudici pecuniam ante iudicium datam, post iudicium ereptam esse fateamini?

quonam igitur haec modo gesta sunt? repetam paulo altius, iudices, et omnia quae in diuturna obscuritate latuerunt sic aperiam ut ea cernere oculis videamini. vos quaeso, ut adhuc me attente audistisattente audistis attendistis (-itis B) SB, itemitem Mm: ut item SBa quae reliqua sunt audiatis; profecto nihil a me dicetur quod non dignum hoc conventu et silentio, dignum vestris studiis atque auribus esse videatur. nam ut primum Oppianicus ex eo quod Scamander reus erat factus quid sibi impenderet coepit suspicari, statim se ad hominis egentis, audacis, in iudiciis corrumpendis exercitati, tum autem iudicis, Staieni familiaritatem applicavitstatim se... applicavit Mm: statim se... se applicavit aa: fort. statim sese... applicavit. ac primum Scamandro reo tantum donis muneribusquedonis muneribusque Peterson: donis datis muneribusque Mm: datis muneribus Sa perfeceratprofecerat Lambinus ut eo fautorefautore aa: auctore Mm uteretur cupidiore quam fides iudicis postulabat.

post autem cum essetesset Mm: erat Sa Scamander unius Staieni sententia absolutussententia absolutus om. s, del. Garatoni, patronus autem Scamandri ne sua quidem sententia liberatus, acrioribus saluti suae remediis subveniendum putavit. tum abtum ab Sa: tum a Mm Staieno, sicut ab homine ad excogitandum acutissimo, ad audendum impudentissimo, ad efficiendum acerrimo — haec enim ille et aliqua ex parte habebat et maiore ex parte se habere simulabat — auxilium capiti acac Sa: et Mm fortunis suis petere coepit. iam hoc nonnon sb2y2a: om. Mb1y1 ignoratis, iudices, ut etiam bestiae fame monitaemonitae aa, Ammianus Marcell. xiv. 2: dominante Mm plerumque ad eum locum ubi pastae sunt aliquandosunt aliquando Sa: aliquando sint Mm revertantur.

Staienus ille biennio ante cumcum Ascens. (2): quam Mma causam bonorum Safini Atellae recepisset, sescentis milibus nummum se iudicium corrupturum esse dixerat. quae cum accepisset a pupillo, suppressit iudicioque facto nec Safinio nec bonorum emptoribus reddidit. quam cum pecuniam profudisset et sibi nihil non modo ad cupiditates suas sed ne ad necessitatem quidem reliquisset, statuit ad easdem esse sibi praedas ac suppressiones iudicialis revertendum. itaque cum Oppianicum iam perditum et duobus iugulatum praeiudiciis videret, promissis suis eumsuis eum Sa: eum suis Mm excitavit abiectum et simul saluti desperare vetuit. Oppianicus autem orare hominem coepit ut sibi rationem ostenderet iudici corrumpendi.

ille autemautem Sy2a: om. Mm, quem ad modum ex ipso Oppianico postea est auditum, negavit quemquam esse in civitate praeter se qui id efficere posset. sed primo gravari coepit, quod aedilitatem se petere cum hominibus nobilissimis et invidiam atque offensionem timere dicebat. post exoratus initio permagnam pecuniam poposcit, deinde ad id pervenit quod confici potuit; HSHS Sa: et Mm dcxldcxlscripsi: XXXX Ss: sexcenta (sestertia M) quadraginta milia (om. milia yt) cett. (cf. §§82, 87) deferri ad se domum iussit. quae pecunia simul atque ad eum delata est, homo impurissimus statim coepit in eius modi mente et cogitatione versari, nihil esse suis rationibus utilius quam Oppianicum condemnari; illo absoluto pecuniam illam aut iudicibus dispertiendam aut ipsi esse reddendam; damnato repetiturum esse neminem.

itaque rem excogitat singularem. atque haec, iudices, quae veravera Sa: vere Mm dicuntur a nobis facilius credetis, si cum animis vestris longo intervallo recordari C.Gaii Staieni vitam et naturam volueritis; nam perinde ut opinio est de cuiusque moribus, ita quid ab eo factum aut non factum sit existimari potest. cum esset egens, sumptuosus, audax, callidus, perfidiosus, et cum domi suae miserrimusmiserrimus b1t: miserrimis Mb2sys locis] loculis Ernesti: focis Gulielmius in locis inanissimisinanissimis ed. Guar.: et inanissimis Mma: exinanitissimis Classen (et cum... videret om. Severian. Rhet. M. p. 361) tantum nummorum positum videret, ad omnem malitiam et fraudem versare mentem suamsuam mentem aa coepit. 'ego demego dem (eo ego s) b2y2a: eodem S: deme Mm iudicibus? mihi ipsi igituripsi igitur Sa: igitur ipsi Mm praeter periculum et infamiam quid quaeretur? nihil excogitem quam ob rem OppianicumOppianicum Sa: Oppianico Mm damnari necesse sit? quidquid Sb1a: qui cett. non fieri Sa: fieri non Mm tandem? — nihil enim est quod non fieri possit — si quis eum forte casus ex periculo eripuerit, nonne reddendum est? praecipitantem igitur impellamus' inquit 'et perditum prosternamus.'

capit hoc consiliconsilii Sy2a: consilium Mm ut pecuniam quibusdam iudicibus levissimis polliceatur, deinde eam postea supprimat ut, quoniam gravis homines sua sponte severe iudicaturos putabat, eos qui leviores erant destitutione iratos Oppianico redderet. itaque, ut erat semper praeposterus atque perversus, initium facit a Bulbo et eum, quod iam diu nihil quaesierat, tristem atque oscitantem leviter impellit. 'quid tu?' inquit 'ecquid me adiuvas, Bulbe, ne gratiis rei publicae serviamus?' ille vero simul atque hoc audivit 'ne gratiis': 'quo volesquo quod Sa' inquit 'sequar; sed quid adfers?' tum eiei HS y2s quadraginta milia, si esset absolutus Oppianicus, pollicetur et eum ut ceteros appellet quibuscum loqui consuesset rogat atque etiam ipse conditor totius negoti Guttam aspergit huic Bulbo.

itaque minime amarusamarus Mm: avarus Sa eisiis b2a: is Mm visus est qui aliquid ex eius sermone speculaespeculae aa: spe gulae Mm degustarantdegustarant a: degustarat SMby (om. s). Vnus et alter dies intercesserat cum res parum certa videbatur; sequester et confirmator pecuniae desiderabatur. tum appellat hilarihilari Mm: hilaro a voltu hominem Bulbus ut blandissimeblandissime Mm: placidissime a potest: 'quid tu' inquit 'Paete?Paete a: Pacete Mm: facete b2y2' — hoc enim sibi Staienus cognomen ex imaginibus Aeliorumaliorum a delegerat ne, si se Ligurem fecisset, nationis magis suaesuae om. a quam generis uti cognomine videretur — 'qua de re mecum locutus es, quaerunt a me ubi sit pecunia.' hic ille planusplanus Ms, Gellius xvi. 7. 10: plane S: planius ba improbissimus quaestu iudiciario pastus, qui illi pecuniae quam condiderat spe iam atque animo incubaretincubarat Sb1, contrahit frontem — recordamini faciem atque illos eius fictos simulatosque voltusvoltus queritur se ab Oppianico destitutum add. codd., del. Peterson — et, qui esset totus ex fraude et mendacio factus quique ea vitia quae abab SMyt: a bss natura habebat etiam studio atque artificio quodam malitiae condivissetcondidisset a, pulchre adseverat sese ab Oppianico destitutumsese... destitutum del. Madvig atque hoc addit testimoni, sua illum sententia, cumcum quam b1 palam omnes laturi essent, condemnatum iri.