Larinas quaedam fuit Dinaea, socrus Oppianici, quae filios habuit M.Marcum et N.Numerium AuriosM. et N. Aurios P: M. Aurium et Numerium Aurium aa: M. et Num. Aurios Mm et Cn.Gnaeum MagiumCn. Numerium aa, ita mox et filiam magiam nuptam Oppianico. M.Marcus Aurius adulescentulus bello Italico captus apud Asculum in Q.Quinti Sergi senatoris, eius qui inter sicarios damnatus est, manus incidit et apud eum fuit in ergastuloin ergastulo fuit P. N. autem Aurius, frater eius, mortuus est heredemque Cn.Gnaeum Magium fratremfratrem Pa: fratrem suum Mm reliquit. postea magia, uxor Oppianici, mortua est. postremo unus qui reliquus erat Dinaeae filius Cn.Gnaeus Magius est mortuusmortuus est Sba. is heredem fecitheredem fecit PSa: fecit heredem Mm illum adulescentulumadolescentulum Sb2s: adolescentem cett. Oppianicum, sororis suae filium, eumque partiri cum Dinaea matre iussit. interim venitinterim venit intervenit Sa index ad Dinaeam neque obscurus neque incertus qui nuntiaret ei filium eius, M.Marcum Aurium, vivere et in agro Gallico esse in servitute.

mulier amissis liberis, cum unius reciperandi filireciperandi filii PSa: filii reciperandi Mm spes esset ostentata, omnis suos propinquos filique sui necessarios convocavit et ab eis flens petivit ut negotium susciperent, adulescentem investigarent, sibi restituerent eum filium quem tamen unum ex multis fortuna reliquum esse voluisset. haec cum agere instituisset, oppressa morbo est. itaque testamentum fecit eius modi ut illi filio HSHS P: om. Mma CCCC P: CCCLIII Mm: quadraginta aa cccc milia legaret, heredem institueret eundem illum Oppianicum, nepotem suum; atque eisiis Garatoni: his Mma diebus paucis est mortuamortua est Sa. propinqui tamen illi, quem ad modum viva Dinaea instituerant, ita mortua illa ad investigandum M.Marcum AuriumM. Sa: om. Mm cum eodem illo indice in agrum Gallicum profecti sunt.

interim Oppianicus ut erat, sicutisicut Sa multis exex multis P rebus reperietis, singulari scelere et audacia, per quendam Gallicanum, familiarem suum, primum illum indicem pecunia corrupit, deinde ipsum M. AuriumM. Balter: om. Mma non magna iactura facta tollendum interficiendumque curavit. illi autem qui erant ad propinquum investigandum et reciperandum profecti litteras Larinum ad Aurios, illius adulescentisadolescentis PSa: adolescentis propinquos Mm suosque necessarios, mittunt sibi difficilem esse investigandi rationem, quodquod cum Sb2a intellegerent indicem ab Oppianico esse corruptum. quas litteras A.Aulus AuriusA. Msy: M. b: om. PSa, vir fortis et experiens et domi nobilis et M. illius Auri perpropinquusperpropinquus PSy2t: propinquus Mms, in foro palam multismultis PSy2a: om. Mm audientibus, cum adesset Oppianicus, recitat et clarissima voce se nomen Oppianici, si interfectum M.Marcum Aurium esseesse PSa: om. Mm comperisset, delaturum esse testatur.

interim brevi tempore illi qui erant in agrum Gallicumin Galliam a profecti Larinum revertuntur; interfectumet interfectum Sy2a esse M.Marcum Aurium nuntiantnuntiant Sa: renuntiant Mm. animi non solum propinquorum sed etiam omnium Larinatium odio Oppianici et illius adulescentis misericordia commoventur. itaque cum A.Aulus Aurius iscum A. Aurius is S: cum Maurius is P: cum Aurius is s: cum is t: cum A. Aurius Mm qui antea denuntiarat clamore hominem ac minis insequi coepisset, Larino profugit et se in castra clarissimi viri, Q.Quinti Metelli, contulit.

post illam autem fugamautem fugam Sa: fugam autem Mm sceleris et conscientiae testem numquam se iudiciis, numquam legibusnumquam se... legibus om. a, del. Baiter, numquam inermeminermen Sbya: inermum Ms inimicisse inimicis Sa committere ausus est sed per illam L.Lucii Sullae vim atque victoriam Larinum in summo timore omnium cum armatis advolavit; quattuorviros quos municipes fecerant sustulit; se a Sulla et alios praeterea trisalios praetera tres (om. praeterea b1) Mm: tres praeterea a factos esse dixit et ab eodem sibi esse imperatum ut A.A. Halm: om. Mma Aurium illum qui sibi delationem nominis et capitis periculum ostentarat, et alterum A.A. Mommsen: om. Mma Aurium et eius L. filium et Sex. Vibium quo sequestre in illo indice corrumpendo dicebatur esse usus, proscribendos interficiendosque curaret. itaque illis crudelissime interfectis non mediocri ab eo ceteri proscriptionis et mortis metu terrebanturtenebantur a. his rebus in causa iudicioque patefactis quis est qui illum absolvi potuisse arbitreturarbitretur Weiske: arbitraretur Mma? atque haec parva sunt; cognoscite reliqua ut non aliquando condemnatum esse Oppianicum sed aliquam diu incolumem fuisse miremini.

primum videte hominis audaciam. Sassiam in matrimonium ducere, habiti matrem — illam cuius virum A.A. om. Sa Aurium occiderat — concupivit. Vtrum impudentior hic qui postulet, an crudelior illa, si nubat, difficile dictu est; sed tamen utriusque humanitatem constantiamque cognoscite.

petit Oppianicus ut sibi Sassia nubat et id magno opere contendit. illa autem non admiratur audaciam, non impudentiam aspernatur, non denique illam Oppianici domumdomum Sy: dextram s: om. Mb viri sui sanguine redundantem reformidat, sed quod haberet ille trisille tres Sa: tres ille Mm filios, idcirco se ab eis nuptiis abhorrere respondit. Oppianicus, qui pecuniam Sassiae concupivisset, domodomo quoquo modo Orelli sibi quaerendum remedium existimavit ad eam moram quae nuptiis adferebatur. nam cum haberet ex Novia infantem filium, alter autem eius filius PapiaPappia Sa natus TeaniTeani Teano Bb2y2a, Arusianus (K. vii. 455): Teani Apuli Mb1, quod abest abab M, Arusianus: a ma Larino xviii milia passuum, apud matrem educaretur, arcessit subito sine causa puerum Teano, quod facere nisi ludis publicispublicis om. a aut festis diebus antea non solebat. mater misera nihilmisera nihil mali Sa: nihil mali misera Mm mali suspicans mittit. ille se Tarentum proficisci cum simulasset, eo ipso die puer, cum hora undecima in publico valenshora und. cum valens in publico a visus esset, ante noctem mortuus et postridie ante quam luceret combustus est.

atque hunc tantum maerorem matri prius hominum rumor quam quisquam ex Oppianici familia nuntiavit. illa cum uno tempore audisset sibi non solum filium sed etiam exsequiarum munus ereptum, Larinum confestim exanimata venit et ibi de integro funus iam sepulto filio fecit. dies nondum decem intercesserant cum ille alter filius infans necatur. itaque nubit Oppianico continuo Sassia laetanti iam animo et spe optimeoptime Sa: optima Mm confirmatoconfirmata b2, nec mirum quae se non nuptialibus donis sed filiorum funeribus esseesse aa: om. Mm delenitam videret. ita, quodita quod b2sya: itaque SMb1: itaque quod Naugerius (cf. §190) ceteri propter liberos pecuniae cupidiores solent esseesse solent Sa, ille propter pecuniam liberos amittere iucundum esse duxit.

Sentio, iudices, vos pro vestra humanitate his tantis sceleribus breviter a me demonstratis vehementer esse commotos. quo tandem igitur animo fuisse illos arbitramini quibus hisiis a de rebus non modo audiendum fuit verum etiam iudicandum? vos auditis de eo in quem iudices non estis, de eo quem non videtis, de eo quem odisse iam non potestis, de eo qui et naturae et legibus satis fecit, quem leges exsilio, natura morte multavit, auditis nonnon sine b2y2s ab inimico, auditis sine testibus, auditis cum ea quae copiosissime dici possunt breviterbreviter Sa: breviter a me Mm strictimque dicuntur. illi audiebant de eo de quoeo de quo eo... quo B: eo quo a iurati sententias ferre debebant, de eo cuius praesentis nefarium et consceleratum voltum intuebantur, de eo quem omnesomnes aa: om. Mm oderant propter audaciam, de eo quem omni supplicio dignum esse ducebant; audiebant ab accusatoribus, audiebant verba multorum testium, audiebant cum una quaque de re a P.Publio Cannutio, homine eloquentissimo, graviter et diu diceretur.

et est quisquam qui, cum haec cognoverit, suspicari possitposset Sa Oppianicum iudicio oppressum et circumventum esse innocentem? acervatim reliqua iamreliqua iam SBs: iam reliqua cett., iudices, dicam ut ad ea quae propiorapropiora b2s: propriora SBMb1y huiuscehuiusce Sa: huius Mm causae et adiunctiora sunt perveniam. vos, quaeso, memoria teneatis non mihi hoc esse propositum ut accusem Oppianicum mortuum sed, cum hoc persuadere vobis velim, iudicium ab hoc non esse corruptum, hoc uti initio ac fundamento defensionis, Oppianicum, hominemmortuum hominem Sa sceleratissimum et nocentissimum, esse damnatum. qui uxori suae Cluentiae, quae amita huius habiti fuitfuisset Sa, cum ipse poculum dedisset, subito illa in media potione exclamavit se maximo cum dolore emoriemori Sa: mori Mm nec diutius vixit quam locuta est; nam in ipso sermone hoc et vociferatione mortua est. et ad hanc mortemmortem Sa: mortem tam Mm repentinam vocemquevocemque My: vocesque bsy2a morientis omnia praeterea quae solent esse indicia et vestigia veneni in illius mortuae corpore fuerunt. eodemque veneno C.Gaium Oppianicum fratrem necavit.

neque est hoc satis; tametsi in ipso fraterno parricidio nullum scelus praetermissum videtur, tamen ut ad hoc nefarium facinus accederet aditum sibi aliis sceleribus ante munivit. nam cum esset gravida Auria, fratris uxor, et iam appropinquare partus putareturputaretur aa: videretur Mm, mulierem veneno interfecit ut una illudillud Sya: illa Mb: cum illa s, Lambinus quod erat ex fratre conceptum necaretur. post fratrem adgressus est; qui sero iam exhausto illo poculo mortismortis del. Gruter, cum et de suo et de uxoris interitu clamaret testamentumque mutare cuperet, in ipsa significatione huius voluntatis est mortuus. ita mulierem ne partu eius ab hereditate fraterna excluderetur necavit; fratris autem liberos prius vita privavit quam illi hanc a natura lucemlucem Sa: propriam lucem Mm accipere potuerunt; ut omnes intellegerent nihil ei clausum, nihilclausum nihil om. s1 sanctum esse posse aa Sa: om. Mm cuius audacia fratris liberos ne materni quidem corporis custodiae tegere potuissentcustodiae... potuissent SBa: custodia... potuisset Mm.

memoria teneo Milesiam quandam mulierem, cum essem in Asia, quod ab heredibus secundissecundis om. SBa (contra Quintil. viii. 4. 11) accepta pecunia partum sibi ipsa medicamentis abegisset, rei capitalis esse damnatam; necnec Sa: neque Mm iniuria quae spem parentis, memoriam nominis, subsidium generis, heredem familiae, designatum rei publicae civem sustulisset. quanto est Oppianicus in eadem iniuria maiore supplicio dignus! si quidem illa, cum suo corpori vim attulisset, se ipsa cruciavit, hic autem idem illud effecit per alieni corporis mortemmortem vim Quintil. atque cruciatum. ceteri non videntur in singulis hominibus multa parricidia suscipere posse, Oppianicus inventus est qui in uno corpore plurisplures PMm: multos Sy2a necaret.

itaque cum hanc eius consuetudinem audaciamque cognossetcognosset P: cognoscet M: cognosceret m avunculus illius adulescentis Oppianici, Cn.Gnaeus MagiusCn. Numerius aa, isque, cumisque cum P: is qui at: isque Mms gravi morbo adfectus essetesset Halm: esset et Mma, heredem illum sororis suae filium faceret, amicis adhibitisamicis adhibitis Mma: adhibitis amicis P praesente matre sua Dinaea uxorem suam interrogavit essetne praegnas. quae cum se esse respondisset, ab ea petivit ut se mortuo apud Dinaeam — quae tum ei mulieri socrus erat — quoad pareret habitaret diligentiamque adhiberet ut id quod conceperat servare etservare et P: servaret ut Mma salvum parere possetpossit Ss. itaque ei testamento legat grandem pecuniam a filio si qui natus essetesset erit aa; abab a Sb1 secundo herede nil legat. quid de Oppianico suspicatus sit videtis;

quid iudicaritiudicaverit Sy2a obscurum non est. nam cuiuscuius PSa: cum eius Mm filium faceret heredem, eum tutorem liberis non adscripsit. quid Oppianicus fecerit cognoscite ut illum Magium intellegatis nonnon aa: om. Mm longe animo prospexisse morientem. quae pecunia mulieri legata erat a filio, si qui natus essetesset erit aa, eam praesentem Oppianicus non debitam mulieri solvit, si haec solutio legatorum et non merces abortionis appellanda est. quo illa pretio accepto multisque praeterea muneribus quae tum ex tabulis Oppianici recitabantur spem illam quam in alvo commendatam a viro continebat victa avaritia sceleri Oppianici vendidit. nihil posse iam ad hanc improbitatem addi videtur;

attendite exitum. quae mulier obtestatione viri decem illis mensibus ne domum quidem ullam nisi socrus suae nosse debuit, haec quinto mense post viri mortem ipsi Oppianico nupsit. quae nuptiae non diuturnae fuerunt; erant enim non matrimoni dignitate sed sceleris societate coniunctae.

quid? illa caedes Asuvi Larinatis, adulescentis pecuniosi, quam clara tum recenti re fuitrecenti re fuit P: fuit recenti aa: recenti re (om. re b1y1) Mm omnium Ms: in omnium y2a (? S): omni b1: omni omnium b2 et quam omnium sermone celebrata! fuit Avillius quidam LarinoLarino PSa: Larinas Mm perdita nequitia et summa egestate, arte quadam praeditus ad libidines adulescentulorum excitandasexercitandas P accommodataaccommodata Arusian. (K. vii. 452): accommodatus Mma. qui ut se blanditiis et adsentationibus in Asuvi consuetudinem penitus immersit, Oppianicus continuo sperare coepit hoc se Avillio tamquam aliqua machina admota capere Asuvi adulescentiam et fortunas eius patrias expugnare posse. ratio excogitata Larini est, res translata RomamRomae SBs; inireinire Pb2y: iniri Mb1sa enim consilium facilius in solitudine, perficere rem eius modi commodius in turba posseposse se Mommsen arbitrati sunt. Asuvius cum Avillio Romam est profectus. hos vestigiis Oppianicus consecutussecutus a est. iam ut Romae vixerint, quibus conviviisquibus conviviis om. a, quibus flagitiis, quantis et quam profusis sumptibus non modo conscio sed etiam conviva et adiutore Oppianico longum est dicere mihi, praesertim ad alia properanti; exitum huius adsimulatae familiaritatis cognoscite.

cum esset adulescens apud mulierculam quandam atque ubiubi P: ibi Mma pernoctaratpernoctarat Müller: pernoctaret Mma ibi diemibi diem Pa: ibidem S: et ibidem s: et ibi diem Mby posterum commoraretur, Avillius, ut erat constitutum, simulat se aegrotare et testamentum facere velle. Oppianicus obsignatores ad eum qui neque Asuvium neque Avillium nossent adducit et illum Asuvium appellat ipse; testamento Asuvi nomine obsignato discediturdiscedit ba. Avillius ilico convalescit; Asuvius autem brevi illo tempore, quasi in hortulos iret, in harenarias quasdam extra portam Esquilinam perductus occiditur.

qui cum unum iam et alterum diem desideraretur neque in eis locis ubi ex consuetudine quaerebatur inveniretur, et Oppianicus in foro Larinatium dictitaret nuper se et suos amicos testamentum eius obsignasse, liberti Asuvi et non nulli amici, quod eo die quo postremum Asuvius visus erat Avillium cum eo fuisse et a multis visum esse constabat, in eum invadunt et hominem ante pedes Q.Q. om. a ManliManli (-ii) PSa: Manilii Mm qui tum erat triumvir constituunt. atque illicillic Sa: ille Mm continuo nullo teste, nullo indice recentisrecentis om. s malefici conscientia perterritus omnia, ut a me paulo ante dicta sunt, exponit Asuviumque a sesea sese Sy2a: ab se Mm consilio Oppianici interfectum fatetur. extrahitur domo latitans Oppianicus a Manlio;

index Avillius ex altera parte coram tenetur. hic quid iamquid iam Sa: iam quid Mm reliqua quaeritis? Manlium plerique noratis; non ille honorem a pueritia, non studia virtutis, non ullum existimationis bonae fructum umquam cogitarat, sed exsed ex ex a petulanti atque improbo scurra in discordiis civitatis ad eam columnam ad quam multorum saepe conviciis perductus erat tumtum triumvir Reid suffragiis populi pervenerat. itaque tum cumtum cum aa: rem cum Mm: cum B, Baiter Oppianico transigit, pecuniam ab eo accipit, causam et susceptam et tamet tam aa: et Mm manifestam relinquitreliquit Sa. ac tum in Oppianici causa crimen hoc AsuvianumAsuvianum Mm: Avillianum aa cum testibus multis tum vero illius testamentoillius testamento scripsi: illius Avillii St: indicio (indiciis s2 in ras.) Avillii cett. comprobatur aa comprobabatur; in quoin quo adlegatos add. S (e nota marginali a legato, i. e. a testamento, credo, ortum): inter (ad inter b1) adlegatos add. Mm: ad (om. ad y2) inter allegatum add. b2y2: alligatum add. a Oppianici nomen primum esse constabat, eius quem vos miserum atque innocentem falso iudicio circumventum esse dicitis.

quid? aviam tuam, Oppianice, Dinaeam cui tu es heres pater tuus non manifesto necavit? ad quam cum adduxisset medicum illum suum iam cognitum et saepe victorem per quem interfecerat plurimosper... plurimos del. Lambinus mulier exclamat se ab eo nullo modo velle curaricurari velle aa quo curante omnis suosomnes suos aa: suos omnes Mm perdidisset. tum repente Anconitanum quendam, L.Lucium Clodium, pharmacopolam circumforaneumforanum (-eum B) SBa qui casu tum Larinum venisset adgreditur et cum eo HS duobusHS OOOO??? Mm: duo milia aBa: duobus milibus HS Müller milibus, id quod ipsius tabulis estipsius tab. est SBb1a: ipsius tab. tum est Mm: est ipsius tab. tum b2y demonstratum, transigit. L.Lucius Clodius, cumcum Sy2a: qui Mm properaret, cui fora multa restarent, simul atque introductus est rem confecit; primaprima una B potione mulierem sustulit neque postea Larini punctum est temporis commoratus. eadem hac Dinaea testamentum faciente,